Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI MÔI GIỚI MẠI DÂM TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC QUY ĐỊNH TỘI MÔI GIỚI MẠI DÂM TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm tội môi giới mại dâm Tội phạm là một hiện tượng tiêu cực nhất trong xã hội. Tội phạm luôn chứa đựng trong nó đặc tính chống đối lại Nhà nước, chống đối lại xã hội, đi ngược lại lợi ích chung của cộng đồng, trật tự xã hội, xâm phạm đến quyền tự do và các lợi ích hợp pháp của con người.
Nghiên cứu về tội phạm là vấn đề cơ bản và quan trọng nhất của luật hình sự Việt Nam. Việc xác định tội phạm trong luật hình sự là cơ sở để quy định hình phạt nhưng việc quy định hình phạt xét cho cùng cũng là một phần của việc xác định tội phạm.Khái niệm tội phạm là cơ sở để xây dựng các cấu thành tội phạm cụ thể với ý nghĩa là mô hình pháp lý của từng loại tội phạm và qua đó cũng là cơ sở để quy định hình phạt tương ứng [25]. Tại khoản 1 Điều 8 Bộ luật hình sự năm 1999 có quy định về khái niệm tội phạm như sau: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền và lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa [47]. 16 Tội phạm nói chung và tội môi giới mại dâm nói riêng là một hiện tượng tiêu cực ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều mặt của đời sống xã hội.
Mỗi quốc gia để bảo vệ cho các giá trị văn hóa, nếp sống văn minh, thuần phong mỹ tục của dân tộc đều đưa ra những chính sách, pháp luật để quản lý, nhằm giảm thiểu tới mức tối đa tác hại của tệ nạn xã hội. Hành vi môi giới mại dâm xâm phạm đến thuần phong, mỹ tục của dân tộc, các giá trị đạo đức xã hội mà từ xưa đến nay nhân dân ta đều lên án. Ngoài ra, hành vi môi giới mại dâm còn gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, lan truyền những loại bệnh xã hội, đặc biệt là lây truyền HIV/AIDS, ảnh hưởng đến tương lai, nòi giống của dân tộc, cản trở công cuộc đấu tranh bài trừ tệ nạn xã hội của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta, tạo điều kiện cho tệ nạn mại dâm và các loại tệ nạn xã hội khác phát triển, tội phạm hình sự gia tăng, đồng thời nó ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình. do vậy, trật tự an toàn xã hội không được bảo đảm.
Để xác định chính sách hình sự và yêu cầu của công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm này, việc tìm hiểu khái niệm tội môi giới mại dâm là rất cần thiết. Tội môi giới mại dâm là tội phạm đã được quy định tại Điều 202 Bộ luật hình sự năm 1985 cùng với tội chứa mại dâm. Tuy nhiên, do yêu cầu của việc cá thể hóa trách nhiệm hình sự và đấu tranh phòng, chống độc lập và đồng bộ cả hai hành vi phạm tội nên Bộ luật hình sự năm 1999 quy định hai tội này ở hai điều luật khác nhau. Tại Điều 255 Bộ luật hình sự năm 1999 quy định tội môi giới mại dâm như sau: 1.
Người nào dụ dỗ hoặc dẫn dắt người mại dâm thì bị phạt tù từ sáu tháng đến năm năm. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ ba năm đến mười năm: a. Đối với người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi; b. Có tính chất chuyên nghiệp; d.
Phạm tội nhiều lần; đ. Tái phạm nguy hiểm; e. Đối với nhiều người; g. Gây hậu quả nghiêm trọng khác.
Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ bảy năm đến mười lăm năm: a. Đối với trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi; b. Gây hậu quả rất nghiêm trọng. Phạm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ mười hai năm đến hai mươi năm.
Người phạm tội có thể bị phạt tiền từ một triệu đồng đến mười triệu đồng [47]. Như vậy, theo khoản 1 Điều 255 Bộ luật hình sự năm 1999 thì tội môi giới mại dâm là hành vi dụ dỗ hoặc dẫn dắt người mại dâm. Trong khi đó, theo Điều 3 Pháp lệnh phòng, chống mại dâm ngày 17/3/2003 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định: "Môi giới mại dâm là hành vi dụ dỗ hoặc dẫn dắt của người làm trung gian để các bên thực hiện việc mua, bán dâm" [67]. Bên cạnh đó dưới góc độ khoa học luật hình sự, hiện nay ở Việt Nam còn có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm tội môi giới mại dâm.
Quan điểm thứ nhất cho rằng: "Tội môi giới mại dâm là hành vi làm trung gian bằng cách dụ dỗ hoặc dẫn dắt cho hoạt động mại dâm giữa người mua dâm và người bán dâm" [74]. Quan điểm thứ hai cho rằng: "Tội môi giới mại dâm là hành vi dụ dỗ, dẫn dắt, làm trung gian cho người mua dâm và người bán dâm gặp nhau để mại dâm" [3]. Quan điểm thứ ba cho rằng: "Tội môi giới mại dâm là hành vi dụ dỗ hoặc dẫn dắt mại dâm" [3]. 18 Như vậy, mặc dù còn nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm môi giới mại dâm nhưng nhìn chung các quan điểm trên mới chỉ thể hiện được mặt khách quan của tội môi giới mại dâm mà chưa thể hiện đầy đủ các dấu hiệu về khách thể của tội phạm, mặt chủ quan của tội phạm hay chủ thể của tội phạm.
Tuy nhiên, các quan điểm trên có những điểm chung đó là: môi giới mại dâm đều là hành vi dụ dỗ hoặc dẫn dắt mại dâm. Do đó, trên cơ sở khái niệm tội phạm được quy định tại Điều 8 Bộ luật hình sự năm 1999 và tổng hợp các quan điểm khoa học khác nhau, theo chúng tôi, có thể đưa ra khái niệm về tội phạm đang nghiên cứu như sau: Tội môi giới mại dâm là hành vi dụ dỗ hoặc dẫn dắt của người làm trung gian để các bên thực hiện việc mua dâm, bán dâm, do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự cố ý thực hiện, xâm phạm đến trật tự công cộng. Ý nghĩa của việc quy định tội môi giới mại dâm trong luật hình sự Việt Nam Tệ nạn xã hội là hiện tượng xã hội bao gồm những hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội có tính phổ biến (từ các vi phạm những nguyên tắc về lối sống, truyền thống văn hóa, đạo đức xã hội, trái với các thuần phong mỹ tục, các giá trị xã hội cho đến vi phạm các quy tắc đã được thể chế hóa bằng pháp luật) gây ảnh hưởng xấu về đạo đức, truyền thống văn hóa và những hậu quả nghiêm trọng trong đời sống kinh tế - văn hóa - xã hội của nhân dân [63]. Tệ nạn xã hội là một hiện tượng xã hội tồn tại khách quan trong đời sống xã hội, nó phát sinh phát triển gắn với những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định, có loại tệ nạn xã hội nảy sinh ra trong xã hội này, có loại tệ nạn xã hội khác nảy sinh trong một xã hội khác.
Ngược lại, có tệ nạn xã hội tồn tại trong tất cả các xã hội. Chính môi trường kinh tế đã làm nảy sinh ra các tệ nạn xã hội và cũng chính sự thay đổi môi trường kinh tế xã hội sẽ tác động trực 19 tiếp làm tăng lên hay giảm đi các tệ nạn xã hội. Ngoài ra, tệ nạn xã hội cũng một phần tùy thuộc vào số lượng các hành vi bị Nhà nước coi là biểu hiện của các tệ nạn xã hội. Ở Việt Nam, kể từ khi Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần VI đến nay đất nước ta đang trong quá trình đổi mới, đời sống chính trị, kinh tế xã hội có nhiều khởi sắc với những biến đổi quan trọng.
Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi cơ chế bên cạnh những mặt mạnh, mặt tích cực của kinh tế thị trường đã tạo cho nền kinh tế phát triển đa dạng năng động thì đồng thời cũng bộc lộ những tồn tại và nảy sinh nhiều vấn đề xã hội, xu hướng thực dụng, quá coi trọng đồng tiền trong xã hội. Thực chất ở đây là quan niệm và đánh giá sai lầm về lợi ích, nhằm đạt lợi ích và đồng tiền bằng mọi phương tiện. Đó là những điều kiện làm cho tệ nạn xã hội phát triển. Cùng với các tệ nạn xã hội khác như cờ bạc, ma túy thì mại dâm là một hiện tượng nhức nhối của đời sống xã hội.
Mại dâm xuất hiện rất sớm trong lịch sử xã hội loài người và không phải là một hiện tượng riêng lẻ chỉ có ở đất nước này hay quốc gia khác, hoặc chỉ có ở chế độ này hay chế độ khác. mà nó là hiện tượng phổ biến của nhiều nước trên thế giới. Tệ nạn mại dâm diễn ra ở hầu hết các châu lục, từ những nước văn minh cho đến những nước lạc hậu. Nó làm cho cả thế giới loài người hoang mang, lo sợ vì những ảnh hưởng to lớn của nó.
- Về sức khỏe: Hoạt động mại dâm thường dẫn đến suy kiệt về sức khỏe của đối tượng, 100% gái mại dâm bị bệnh xã hội như giang mai, lậu, các bệnh viêm nhiễm đường tình dục… dẫn đến ảnh hưởng tới sự phát triển giống nòi do bị bệnh tật, ảnh hưởng đến thế hệ tương lai, và hơn nữa mại dâm gắn liền với nhiễm HIV là con đường nhanh nhất, dễ nhất dẫn đến AIDS - một căn bệnh thế kỷ đang trở thành đại dịch, hủy hoại sự sống của mỗi con người, của cả nhân loại, gây nên nhiều hậu quả khôn lường khác ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của giống nòi. 20 - Về kinh tế: Đa phần những con người đi vào con đường mại dâm, đầu tiên là lười lao động, làm ít chơi nhiều, kinh tế gia đình ngày càng suy kiệt. Làm ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế đất nước, tệ nạn mại dâm làm ảnh hưởng lớn đến nguồn lao động, nguồn lực tạo ra của cải vật chất cho xã hội.