Luận văn thạc sĩ tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử việt nam ở trường thpt thành phố cẩm phả tỉnh quảng ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử việt nam ở trường thpt thành phố, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trịnh Thị Dung
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Thu Hương
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. Lí do chọn đề tài
• 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
• 5. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 6. Giả thuyết khoa học
• 7. Ý nghĩa của đề tài
• 8. Đóng góp của đề tài
• 9. Cấu trúc của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT
• 1.1. Một số khái niệm liên quan đề tài
• 1.2. Cơ sở xuất phát của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử
• 1.3. Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử ở trường THPT
• 1.4. Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong nhà trường THPT
• 1.5. Vai trò, ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT
• 1.6. Cơ sở thực tiễn
• 1.6.1. Địa điểm, thời gian, đối tượng khảo sát
• 1.6.2. Kế hoạch và nội dung tiến hành điều tra, khảo sát
• 1.6.3. Kết quả điều tra, khảo sát
• 1.6.4. Nhận xét chung về thực trạng DHLS Việt Nam ở các trường THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh
• 1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ CẨM PHẢ TỈNH QUẢNG NINH
• 2.1. Mục tiêu, nội dung cơ bản củalịch sử Việt Nam ở trường THPT
• 2.2. Nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam ở trường THPT
• 2.3. Những yêu cầu khi tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam ở THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh
• 2.3.1. Phải đảm bảo đạt được mục tiêu bài học
• 2.3.2. Phải đảm bảo tính vừa sức. Nội dung trải nghiệm phong phú, đa dạng
• 2.3.3. Phải phát huy được tính tích cực, độc lập của HS
• 2.3.4. Phải sử dụng nhiều hình thức đánh giá
• 2.4. Quy trình thực hiện hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam
• 2.5. Một số biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam trường THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh
• 2.5.1. Tổ chức hoạt động trải nghiệm qua hình thức đóng vai
• 2.5.2. Tổ chức hoạt động trải nghiệm qua hình thức tham quan học tập
• 2.5.3. Tổ chức hoạt động trải nghiệm qua các cuộc thi tìm hiểu về lịch sử - văn hóa
• 2.5.4. Tổ chức hoạt động trải nghiệm qua công tác công ích xã hội
• 2.6. Thực nghiệm sư phạm
• 2.6.1. Mục đích thực nghiệm
• 2.6.2. Đối tượng - địa bàn thực nghiệm
• 2.6.3. Nội dung và cách thức tiến hành thực nghiệm
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC BÀI BÁO CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN VĂN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám phá 5 lợi ích vàng của Hoạt động Trải nghiệm trong Dạy học Lịch sử Việt Nam cấp THPT

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc đổi mới phương pháp dạy học là điều cấp thiết để nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển toàn diện học sinh. "Hoạt động trải nghiệm" nổi lên như một giải pháp đột phá, đặc biệt trong môn Lịch sử Việt Nam ở các trường THPT. Đây không chỉ là một hình thức học tập mới mà còn là một chiến lược quan trọng, được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng dạy học lịch sử (DHLS), đặc biệt tại các trường THPT thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh. Luận văn của tác giả Trịnh Thị Dung đã nhấn mạnh vai trò của giáo dục trải nghiệm trong việc tạo ra những tiết học sinh động, giúp học sinh học qua trải nghiệm và tiếp cận kiến thức một cách chủ động hơn [Tài liệu gốc: Lí do chọn đề tài].

Hoạt động trải nghiệm là quá trình giáo viên (GV) tổ chức cho học sinh (HS) được chủ động, sáng tạo trong việc tiếp thu kiến thức môn Lịch sử. Giáo viên giữ vai trò điều khiển, tổ chức, hướng dẫn, còn học sinh tham gia trực tiếp để tự lĩnh hội kiến thức và trau dồi kinh nghiệm. Mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trường THPT bao gồm ba mặt: kiến thức, kĩ năng và thái độ. Về kiến thức, bộ môn cung cấp hệ thống kiến thức cơ bản, hiện đại về lịch sử dân tộc và thế giới. Về kĩ năng, nó giúp phát huy năng lực tư duy, trí tuệ, hình thành các năng lực chuyên biệt như phân tích, so sánh, tổng hợp, và đặc biệt là phát triển năng lực học sinh thông qua tự học, tự chủ động, sáng tạo, tự phát hiện và giải quyết vấn đề. Về thái độ, môn Lịch sử bồi dưỡng lòng yêu nước, biết ơn tiền nhân, ý chí xây dựng đất nước và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Để đạt được những mục tiêu quan trọng này, việc thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT là vô cùng quan trọng và cần được nghiên cứu nghiêm túc [Tài liệu gốc: Cơ sở xuất phát từ mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trường THPT].

Chương trình giáo dục phổ thông mới coi Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục bắt buộc từ cấp tiểu học đến THPT, với thời lượng 105 tiết/năm học. Điều này cho thấy sự chú trọng của Bộ Giáo dục và Đào tạo vào việc hình thành phẩm chất và năng lực cho người học thông qua các hoạt động thực tiễn. Mục tiêu là giúp học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng từ nhiều môn học để tham gia trải nghiệm thực tế từ trong nhà trường, gia đình, xã hội, cộng đồng, dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Qua đó, những phẩm chất, năng lực của học sinh như năng lực thiết kế, định hướng nghề nghiệp, thích ứng với thay đổi cuộc sống và các kỹ năng sống khác được bộc lộ và hình thành. Điều này góp phần khắc phục hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống, đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy học lịch sử và giáo dục hiện nay [Tài liệu gốc: Xuất phát từ yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay].

1.1. Cơ sở lý luận và xu thế Giáo dục Trải nghiệm hiện đại trong dạy học

Việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam dựa trên nền tảng vững chắc của nhiều lý thuyết giáo dục tiên tiến. Lý thuyết hoạt động nhấn mạnh rằng tâm lý con người hình thành thông qua chính hoạt động của họ, chuyển hóa kiến thức thực tiễn thành tri thức và kỹ năng cá nhân [33]. Lý thuyết tương tác xã hội của Vưgôtxki cũng khẳng định tầm quan trọng của sự khám phá có trợ giúp, khuyến khích sự hợp tác giữa học sinh và sự hướng dẫn của giáo viên để phát triển năng lực học sinh hiệu quả. Đặc biệt, lý thuyết Học từ trải nghiệm của David A. Kolb chỉ ra rằng kiến thức được tạo ra thông qua việc chuyển hóa kinh nghiệm, gắn liền với cảm xúc cá nhân, giúp học sinh tự rút ra bài học dưới sự định hướng của giáo viên. Nhiều nước trên thế giới như Hàn Quốc, Singapore, Anh Quốc đã đưa giáo dục trải nghiệm vào chương trình từ lâu, đạt hiệu quả cao trong dạy học lịch sử, biến đây thành những hoạt động thực tiễn, mang tính tổng hợp và bổ trợ cho các môn học [Tài liệu gốc: Lịch sử nghiên cứu vấn đề - Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài]. Tại Việt Nam, các nhà nghiên cứu như Phạm Minh Hạc, Nguyễn Thị Liên, Phan Ngọc Liên cũng đã khẳng định tầm quan trọng và đưa ra cơ sở lý luận cho tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo, nhấn mạnh việc học sinh cần được tham gia chủ động vào tất cả các bước của hoạt động [31, 22, 30].

1.2. Mục tiêu cốt lõi của Dạy học Lịch sử theo định hướng Phát triển Năng lực Học sinh THPT

Mục tiêu của dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà còn hướng tới phát triển năng lực học sinh và bồi dưỡng phẩm chất đạo đức. Về kiến thức, học sinh được trang bị hệ thống thông tin về lịch sử dân tộc từ thời nguyên thủy đến hiện đại, bao gồm các sự kiện, nhân vật, thời gian, và quy luật lịch sử, đồng thời thấy được mối quan hệ biện chứng giữa lịch sử dân tộc và thế giới. Về kĩ năng, môn Lịch sử rèn luyện tư duy phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát, kỹ năng vận dụng lịch sử vào thực tế, và khả năng tự học, tự giải quyết vấn đề. Đây là những năng lực chuyên biệt cần thiết. Về thái độ, môn học nuôi dưỡng thái độ yêu nước, lòng tự hào dân tộc, biết ơn tiền nhân, ý chí xây dựng đất nước và ý thức bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Để đạt được các mục tiêu này, việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực thông qua hoạt động trải nghiệm là giải pháp then chốt. Điều này giúp học sinh không chỉ "dạy đúng" mà còn "dạy hay", chuyển từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực, từ chỗ quan tâm học được gì đến việc làm được gì, tạo ra hứng thú học tập lịch sử bền vững [Tài liệu gốc: Xuất phát từ mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trường THPT].

II. Thực trạng Thách thức khi Tổ chức Hoạt động Trải nghiệm cho HS THPT Cẩm Phả Quảng Ninh

Mặc dù tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm đã được nhận thức rộng rãi, việc triển khai thực tế tại các trường THPT thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh vẫn đối mặt với nhiều thách thức đáng kể. Nghiên cứu của Trịnh Thị Dung đã chỉ ra rằng, dù giáo viên (GV) tại đây phần lớn đều nhiệt huyết, yêu nghề và chịu khó tìm tòi, hiệu quả của hoạt động trải nghiệm chưa cao. Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm cả hạn chế trong khâu tổ chức khiến hoạt động chưa được thực hiện thường xuyên. Thực trạng này góp phần làm suy giảm chất lượng dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT, khiến nhiều học sinh (HS) cảm thấy môn Lịch sử khô khan, khó nhớ và nặng nề kiến thức, thậm chí chỉ học để thi tốt nghiệp THPT quốc gia vì đây là điều kiện bắt buộc [Tài liệu gốc: Lí do chọn đề tài, Nhận xét chung về thực trạng DHLS Việt Nam ở các trường THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh].

Kết quả khảo sát từ 14 GV và 250 HS tại 4 trường THPT ở Cẩm Phả (Lương Thế Vinh, Lê Hồng Phong, Cẩm Phả, Hùng Vương) đã hé lộ nhiều điểm thú vị và đáng suy ngẫm. 100% GV đều nhận thức đúng đắn về vai trò của hoạt động trải nghiệm trong DHLS, coi đó là phương pháp lấy người học làm trung tâm và phát huy phẩm chất, năng lực của HS. 71,4% GV khẳng định HĐTN giúp phát triển kỹ năng, năng lực và tích lũy kinh nghiệm cho HS. Hơn 42% GV tin rằng HĐTN tạo hứng thú học tập lịch sử, và đa số GV (hơn 78%) nhận thấy HS rất hoặc có hứng thú khi tham gia. Tuy nhiên, một mâu thuẫn lớn tồn tại giữa nhận thức và hành động. Chỉ có 21,4% GV thường xuyên tổ chức hoạt động trải nghiệm, trong khi phần lớn còn lại chỉ thỉnh thoảng, hiếm khi, hoặc thậm chí chưa từng tổ chức. Điều này cho thấy GV gặp nhiều khó khăn trong quá trình triển khai, như vấn đề liên hệ địa điểm, kinh phí, xe cộ, cũng như việc mất thời gian chuẩn bị và thiếu sự hợp tác tích cực từ một bộ phận học sinh [Tài liệu gốc: Kết quả điều tra GV].

Về phía học sinh, một thực trạng đáng buồn là phần lớn (172/250 em) không yêu thích môn Lịch sử hoặc cảm thấy bình thường, chỉ có 78 em thực sự yêu thích. Nguyên nhân quan trọng được cho là do phương pháp dạy học của GV. Dù vậy, đa số HS (83,3%) tỏ ra rất hứng thú khi được tham gia hoạt động trải nghiệm, và 68% HS cho rằng hoạt động này là cần thiết. Các em mong muốn được tham gia nhiều hơn vào các hình thức như tham quan dã ngoại lịch sử tại các di tích, sân khấu hóa, và các trò chơi lịch sử. Sau khi trải nghiệm, nhiều HS cảm thấy kiến thức dễ nhớ hơn, hiểu sâu sắc các sự kiện (44,8%), môn học hấp dẫn hơn (28%), và phát triển năng lực học sinh thông qua sáng tạo, năng động (19,2%). Điều này khẳng định tiềm năng lớn của hoạt động trải nghiệm để cải thiện thực trạng dạy học lịch sử hiện nay [Tài liệu gốc: Kết quả điều tra HS].

2.1. Phân tích thực trạng Dạy học Lịch sử tại các trường THPT Cẩm Phả Quảng Ninh

Thực trạng dạy học lịch sử Việt Nam ở các trường THPT thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh cho thấy nhiều điểm cần cải thiện. Dù đa số giáo viên (GV) và học sinh (HS) đều nhận thức rõ vai trò và ý nghĩa tích cực của hoạt động trải nghiệm trong việc tạo hứng thú, không khí học tập sôi nổi và phát triển năng lực tư duy, nhưng việc áp dụng thực tế còn hạn chế. Qua điều tra, một bộ phận GV còn ngại thay đổi, chậm thích ứng với các phương pháp dạy học tích cực mới, đặc biệt là khi liên quan đến công nghệ thông tin. Các GV lớn tuổi có thói quen sử dụng phương pháp truyền thống, trong khi GV trẻ lại e ngại do thủ tục rườm rà và công sức chuẩn bị lớn cho các bài trải nghiệm. Một số GV vẫn coi hoạt động trải nghiệm chỉ là hoạt động ngoại khóa, thiếu sự quan tâm đúng mức. Điều này tạo ra sự mâu thuẫn giữa nhận thức và hành động, làm cản trở quá trình đổi mới dạy học lịch sử và gây thiệt thòi cho học sinh khi không được tiếp cận với các phương pháp học tập mới mẻ, hấp dẫn mà các em lại rất hứng thú [Tài liệu gốc: Nhận xét chung về thực trạng DHLS Việt Nam ở các trường THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh - Hạn chế, Nguyên nhân của thực trạng trên].

2.2. Những khó khăn khi Tổ chức Hoạt động Trải nghiệm Lịch sử Góc nhìn Giáo viên Lịch sử THPT

Giáo viên Lịch sử THPT tại Cẩm Phả, Quảng Ninh gặp phải nhiều rào cản khi muốn tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh. Khó khăn lớn nhất thường liên quan đến các vấn đề hậu cần như kinh phí tổ chức, việc liên hệ địa điểm trải nghiệm phù hợp, và đảm bảo an toàn giao thông, xe cộ cho học sinh. Chuẩn bị một giáo án hoạt động trải nghiệm chất lượng và hiệu quả đòi hỏi rất nhiều thời gian và công sức, từ việc lên kế hoạch chi tiết, sắp xếp nội dung đến hướng dẫn học sinh. Bên cạnh đó, việc chưa biết cách tổ chức hoạt động trải nghiệm phù hợp với từng nội dung lịch sử Việt Nam cụ thể cũng là một trở ngại. Một số giáo viên còn gặp khó khăn trong việc nhận được sự hợp tác tích cực từ phía học sinh, do các em chưa mạnh dạn, còn tự ti, hoặc tâm lý sợ đám đông. Môn Lịch sử thường có số tiết dành cho thực hành và trải nghiệm thực tế rất ít theo phân phối chương trình, khiến GV gần như không có thời gian để tổ chức các hoạt động như trò chơi, cuộc thi hay sân khấu hóa lịch sử. Thiếu sự quan tâm, khuyến khích sát sao từ phía nhà trường và phụ huynh cũng làm giảm đi động lực của GV. Những yếu tố này tổng hòa lại khiến việc tổ chức hoạt động trải nghiệm chưa đạt hiệu quả cao, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới dạy học lịch sử hiện nay [Tài liệu gốc: Kết quả điều tra GV - Thứ năm, Nhận xét chung về thực trạng DHLS Việt Nam ở các trường THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh - Nguyên nhân của thực trạng trên].

III. Bí quyết xây dựng Hoạt động Trải nghiệm hiệu quả cho môn Lịch sử Việt Nam ở trường THPT

Để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT, đặc biệt là tại thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, việc xây dựng và triển khai các hoạt động trải nghiệm hiệu quả là yếu tố then chốt. Giáo viên cần nắm vững các nguyên tắc và yêu cầu khi thiết kế hoạt động để đảm bảo tính phù hợp và đạt được mục tiêu giáo dục. Mỗi hoạt động cần được lên kế hoạch kỹ lưỡng, từ việc xác định chủ đề, hình thức tổ chức đến các bước tiến hành và cách thức đánh giá. Điều này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức lịch sử thực tế mà còn phát triển năng lực học sinh một cách toàn diện [Tài liệu gốc: Những yêu cầu khi tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam ở THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh].

Một trong những bí quyết quan trọng là đảm bảo hoạt động đạt được mục tiêu bài học. Giáo viên phải xác định rõ nội dung trải nghiệm, cách thức tiến hành và yêu cầu sản phẩm sau trải nghiệm. Chủ đề lịch sử trải nghiệm phải bám sát phân phối chương trình môn Lịch sử, tập trung hình thành các phẩm chất và năng lực cần thiết cho học sinh, giúp các em áp dụng kiến thức nội khóa vào thực tiễn. Ví dụ, việc tổ chức sự kiện lịch sử hoặc tham quan dã ngoại lịch sử đến các di tích địa phương có thể giúp học sinh hiểu sâu hơn về lịch sử địa phương Quảng Ninh và củng cố thái độ yêu nước. Ngoài ra, hoạt động cần đảm bảo tính vừa sức với từng đối tượng học sinh, phù hợp với trình độ nhận thức và tâm sinh lý của các em. Với sự phát triển của công nghệ thông tin hiện nay, khả năng tiếp thu của học sinh THPT ngày càng nhanh nhạy, tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực thông qua trải nghiệm [Tài liệu gốc: Phải đảm bảo đạt được mục tiêu bài học, Phải đảm bảo tính vừa sức].

Nội dung trải nghiệm cần phong phú, đa dạng, tránh sự lặp lại đơn điệu để duy trì hứng thú học tập lịch sử cho học sinh. Giáo viên nên sử dụng nhiều hình thức đánh giá khác nhau, không chỉ tập trung vào điểm số mà còn quan tâm đến quá trình tham gia, sự phát triển kỹ năng và thái độ của học sinh. Việc này giúp phát huy tính tích cực, độc lập của HS trong mọi hoạt động. Hoạt động trải nghiệm không chỉ làm phong phú kiến thức môn học mà còn bồi dưỡng tinh thần sáng tạo, ý thức tự giác, tự chịu trách nhiệm, và niềm say mê với Lịch sử, qua đó góp phần quan trọng vào việc phát triển năng lực học sinh và phẩm chất con người [Tài liệu gốc: Phải phát huy được tính tích cực, độc lập của HS, Phải sử dụng nhiều hình thức đánh giá, Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử ở trường THPT]. Các hình thức như dự án học tập lịch sử, đóng vai, cuộc thi tìm hiểu lịch sử - văn hóa, công tác công ích xã hội đều mang lại những giá trị giáo dục thiết thực.

3.1. Các hình thức Tổ chức Hoạt động Trải nghiệm đa dạng cho Chuyên đề Lịch sử THPT

Việc đa dạng hóa các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm là chìa khóa để duy trì hứng thú học tập lịch sử cho học sinh THPT. Tùy thuộc vào lứa tuổi, nhu cầu, và điều kiện địa phương, giáo viên có thể lựa chọn nhiều hình thức khác nhau. Câu lạc bộ Lịch sử tạo môi trường giao lưu, giúp học sinh chia sẻ kiến thức, phát triển kĩ năng giao tiếp và làm việc nhóm. Tham quan, dã ngoại lịch sử đến các di tích, bảo tàng, làng nghề là hình thức hấp dẫn, giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về kiến thức lịch sử thực tế và lịch sử địa phương Quảng Ninh, đồng thời rèn luyện kỹ năng sống và thái độ yêu nước. Tổ chức trò chơi lịch sử giúp học sinh tiếp thu kiến thức mới một cách nhẹ nhàng, phát huy tính sáng tạo và tạo không khí học tập thân thiện. Sân khấu tương tác (hay sân khấu diễn đàn) giúp học sinh phát hiện, phân tích và giải quyết vấn đề, rèn luyện kỹ năng ra quyết định và thích ứng với thay đổi. Hội thi - cuộc thi tìm hiểu lịch sử lôi cuốn học sinh tham gia chủ động, tích cực, phát hiện và bồi dưỡng tài năng. Hoạt động nhân đạo giúp giáo dục lòng nhân ái, sự sẻ chia, trách nhiệm với cộng đồng. Tổ chức sự kiện lịch sử hoặc hoạt động chiến dịch giúp học sinh rèn luyện kỹ năng tổ chức, làm việc nhóm, và ý thức hành động vì cộng đồng. Công tác công ích xã hội rèn luyện kỹ năng hợp tác, tìm kiếm thông tin, và giải quyết vấn đề. Ngoài ra, dạy học khám phá qua dự án học tập lịch sử và nghiên cứu khoa học cũng là những hình thức hiệu quả. Sự kết hợp linh hoạt các hình thức này giúp đổi mới dạy học lịch sử và mang lại hiệu quả giáo dục cao [Tài liệu gốc: Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong nhà trường THPT].

3.2. Yêu cầu then chốt khi thiết kế Giáo án Hoạt động Trải nghiệm môn Lịch sử

Để một giáo án hoạt động trải nghiệm môn Lịch sử đạt hiệu quả tối ưu, giáo viên cần tuân thủ một số yêu cầu then chốt. Đầu tiên, hoạt động phải đảm bảo đạt được mục tiêu bài học, tức là tích hợp chặt chẽ với nội dung lịch sử Việt Nam trong chương trình THPT, giúp học sinh nắm vững kiến thức, phát triển kĩ năng và thái độ cần thiết. Chủ đề trải nghiệm phải đủ chuẩn kiến thức, kĩ năng và thái độ, không chỉ đơn thuần là giải trí. Thứ hai, hoạt động phải đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với trình độ nhận thức và tâm sinh lý của học sinh từng lớp, từng đối tượng, từ đó phát huy tính tích cực, độc lập của HS. Nội dung trải nghiệm cần phong phú, đa dạng để tránh sự nhàm chán và duy trì hứng thú học tập lịch sử. Giáo viên cần sử dụng nhiều hình thức đánh giá, không chỉ tập trung vào kết quả mà còn chú trọng quá trình tham gia và sự phát triển của học sinh. Sự linh hoạt trong việc lựa chọn địa điểm (trong trường, ngoài trường, di tích lịch sử, bảo tàng), quy mô (nhóm, lớp, liên trường), và lực lượng tham gia (giáo viên, đoàn thể, phụ huynh, chính quyền địa phương) cũng là yếu tố quan trọng. Một giáo án hoạt động trải nghiệm thành công sẽ là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn, giúp học sinh tự giác, sáng tạo và tự chịu trách nhiệm [Tài liệu gốc: Những yêu cầu khi tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam ở THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh - Phải đảm bảo đạt được mục tiêu bài học, Phải đảm bảo tính vừa sức, Nội dung trải nghiệm phong phú, đa dạng, Phải phát huy được tính tích cực, độc lập của HS, Phải sử dụng nhiều hình thức đánh giá].

IV. Các Phương pháp Tổ chức Hoạt động Trải nghiệm nâng cao Hứng thú Học tập Lịch sử tại Cẩm Phả

Việc áp dụng các phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm đa dạng và sáng tạo là chìa khóa để nâng cao hứng thú học tập lịch sử cho học sinh tại THPT thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh. Từ kết quả khảo sát, học sinh Cẩm Phả thể hiện sự năng động, sáng tạo, và rất thích các hoạt động tự tìm tòi, tự khám phá, không thích thụ động “một chiều”. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên (GV) triển khai các phương pháp dạy học tích cực. Việc tận dụng đặc điểm tâm lý này giúp GV lựa chọn các hình thức dạy học phù hợp, phát huy tối đa năng lực khám phá của mỗi học sinh, đồng thời gắn kết kiến thức bài học vào thực tiễn cuộc sống. Các phương pháp này không chỉ làm phong phú thêm tiết học mà còn góp phần quan trọng vào việc bồi dưỡng thái độ yêu nước và ý thức công dân cho thế hệ trẻ [Tài liệu gốc: Xuất phát từ đặc điểm tâm lí và nhận thức của HS THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh].

Một trong những phương pháp hiệu quả là tổ chức tham quan dã ngoại lịch sử gắn với lịch sử địa phương Quảng Ninh và di sản văn hóa Cẩm Phả. Các di tích lịch sử, bảo tàng, làng nghề truyền thống trên địa bàn Cẩm Phả và Quảng Ninh là nguồn tài nguyên vô giá cho giáo dục trải nghiệm. Học sinh được trực tiếp đến thăm, tìm hiểu, nghiên cứu tại nơi từng xảy ra sự kiện lịch sử, giúp tạo biểu tượng lịch sử chân thực và sâu sắc hơn những gì học từ sách vở. Điều này không chỉ củng cố kiến thức lịch sử thực tế mà còn nuôi dưỡng lòng tự hào về quê hương. Ngoài ra, việc tổ chức các dự án học tập lịch sử cho phép học sinh tự tìm kiếm tài liệu, chụp quay bằng máy ảnh, thiết kế sản phẩm về một vấn đề lịch sử yêu thích, qua đó rèn luyện kĩ năng vận dụng lịch sử và phát triển năng lực tự học, giao tiếp, hợp tác [Tài liệu gốc: Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong nhà trường THPT - Tham quan, dã ngoại, Vai trò, ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT - Đối với HS].

Bên cạnh đó, các hình thức như sân khấu hóa lịch sử hay các cuộc thi tìm hiểu lịch sử - văn hóa cũng đóng vai trò quan trọng. Sân khấu hóa lịch sử giúp học sinh nhập vai, tái hiện các sự kiện, phát triển kỹ năng phân tích, giải quyết vấn đề và sáng tạo trong tình huống thực tế. Các cuộc thi tạo không khí thi đua sôi nổi, kích thích học sinh chủ động tìm hiểu, ghi nhớ kiến thức và bộc lộ tài năng. Công tác công ích xã hội, như đóng góp sức lao động vào các công trình công cộng của nhà trường hoặc địa phương, giúp học sinh rèn luyện kỹ năng hợp tác, tìm kiếm thông tin và giải quyết vấn đề, đồng thời giáo dục ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Việc đa dạng hóa các phương pháp này, kết hợp với sự hướng dẫn tận tình của GV, sẽ biến môn Lịch sử trở thành một trải nghiệm học tập đầy ý nghĩa và hấp dẫn, khắc phục tình trạng môn Lịch sử bị xem là khô khan, nặng nề kiến thức [Tài liệu gốc: Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong nhà trường THPT - Sân khấu tương tác, Hội thi - cuộc thi, Công tác công ích xã hội].

4.1. Hướng dẫn Tổ chức Tham quan Dã ngoại Lịch sử gắn với Lịch sử địa phương Quảng Ninh

Việc tổ chức tham quan dã ngoại lịch sử tại các di tích, danh lam thắng cảnh ở Quảng Ninh là một phương pháp dạy học tích cực cực kỳ hiệu quả, giúp học sinh THPT thành phố Cẩm Phả kết nối kiến thức sách vở với thực tế. Giáo viên cần lựa chọn các địa điểm có ý nghĩa lịch sử sâu sắc, gắn liền với nội dung lịch sử Việt Nam trong chương trình học, ví dụ như di sản văn hóa Cẩm Phả hoặc các khu di tích tại Quảng Ninh. Kế hoạch tham quan phải chi tiết, bao gồm mục tiêu bài học, nội dung tìm hiểu, hoạt động cụ thể tại địa điểm, và yêu cầu sản phẩm báo cáo của học sinh. Trước chuyến đi, GV cần cung cấp tài liệu, hướng dẫn HS chuẩn bị câu hỏi, nhiệm vụ tìm hiểu. Trong chuyến đi, GV đóng vai trò người dẫn dắt, khuyến khích HS học qua trải nghiệm, quan sát, ghi chép, phỏng vấn (nếu có) và thảo luận. Sau chuyến đi, HS sẽ trình bày kết quả bằng nhiều hình thức như báo cáo, bài luận, video, hoặc sân khấu hóa lịch sử, giúp củng cố kiến thức lịch sử thực tế và phát triển năng lực học sinh về kỹ năng nghiên cứu, giao tiếp. Phương pháp này không chỉ làm sâu sắc kiến thức lịch sử mà còn bồi dưỡng thái độ yêu nước và ý thức bảo tồn di sản cho các em [Tài liệu gốc: Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong nhà trường THPT - Tham quan, dã ngoại, Vai trò, ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT].

4.2. Khai thác Dự án Học tập Lịch sử và Sân khấu hóa Lịch sử để tăng Hứng thú Học tập

Để tăng cường hứng thú học tập lịch sử cho học sinh THPT, đặc biệt tại Cẩm Phả, việc khai thác dự án học tập lịch sử và sân khấu hóa lịch sử là những phương pháp dạy học tích cực mang lại hiệu quả cao. Dự án học tập lịch sử cho phép học sinh tự lựa chọn chủ đề lịch sử yêu thích, thực hiện nghiên cứu chuyên sâu, thu thập thông tin, phân tích và trình bày kết quả theo cách sáng tạo của riêng mình. Ví dụ, học sinh có thể thực hiện một dự án về “Di sản văn hóa Cẩm Phả thời kỳ kháng chiến chống Pháp” hoặc “Ảnh hưởng của ngành than đến lịch sử địa phương Quảng Ninh”. Thông qua dự án, học sinh rèn luyện kỹ năng vận dụng lịch sử, tự học, làm việc nhóm, và giải quyết vấn đề. Sân khấu hóa lịch sử lại là một hình thức văn hóa nghệ thuật hấp dẫn, nơi học sinh đóng vai các nhân vật lịch sử, tái hiện các sự kiện quan trọng. Hình thức này giúp học sinh không chỉ ghi nhớ sự kiện mà còn thấu hiểu bối cảnh, cảm xúc và động cơ của nhân vật lịch sử, từ đó hình thành thái độ yêu nước và sự đồng cảm sâu sắc. Qua việc xây dựng kịch bản, chọn vai diễn, và biểu diễn, học sinh phát triển kĩ năng giao tiếp, sáng tạo và tự tin trước đám đông. Cả hai phương pháp này đều góp phần đổi mới dạy học lịch sử, biến quá trình học thành một hành trình khám phá và sáng tạo đầy ý nghĩa [Tài liệu gốc: Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong nhà trường THPT - Sân khấu tương tác, Vai trò, ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT].

V. Đánh giá Hiệu quả Hoạt động Trải nghiệm Góc nhìn từ nghiên cứu THPT Thành phố Cẩm Phả

Việc đánh giá hiệu quả hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT là một bước không thể thiếu để xác định những thành công và hạn chế, từ đó đưa ra các điều chỉnh phù hợp. Luận văn đã tiến hành khảo sát thực trạng DHLS tại 4 trường THPT thuộc thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, bao gồm THPT Lương Thế Vinh, THPT Lê Hồng Phong, THPT Cẩm Phả, và THPT Hùng Vương, với đối tượng là 14 giáo viên (GV) và 250 học sinh (HS). Kết quả khảo sát cung cấp cái nhìn chân thực về cả nhận thức và thực tiễn triển khai hoạt động trải nghiệm tại địa phương này. Dù có những ưu điểm rõ rệt, nghiên cứu cũng chỉ ra những bất cập và khó khăn còn tồn tại, ảnh hưởng đến chất lượng chung của giáo dục trải nghiệm [Tài liệu gốc: Địa điểm, thời gian, đối tượng khảo sát, Kế hoạch và nội dung tiến hành điều tra, khảo sát, Kết quả điều tra, khảo sát].

Từ phía giáo viên, 100% GV đều có quan niệm đúng đắn về hoạt động trải nghiệm là phương pháp lấy người học làm trung tâm, giúp phát triển năng lực học sinh và tích lũy kinh nghiệm. 42,8% GV khẳng định HĐTN tạo hứng thú học tập lịch sử, và đa số GV (trên 78%) nhận thấy HS rất hoặc có hứng thú khi tham gia. Tuy nhiên, chỉ 21,4% GV thường xuyên tổ chức, cho thấy sự mâu thuẫn giữa nhận thức và hành động. Các khó khăn chính mà GV gặp phải bao gồm vấn đề kinh phí, địa điểm, xe cộ (28,6%), mất thời gian chuẩn bị, chưa biết cách tổ chức phù hợp (21,4%), và thiếu sự hợp tác từ HS (28,6%). Điều này phản ánh rõ nguyên nhân khiến hoạt động trải nghiệm chưa được triển khai thường xuyên và hiệu quả chưa cao [Tài liệu gốc: Kết quả điều tra GV].

Về phía học sinh, đáng buồn là 172/250 em không yêu thích môn Lịch sử hoặc chỉ cảm thấy bình thường. Tuy nhiên, 83,3% HS bày tỏ sự hứng thú khi GV tổ chức hoạt động trải nghiệm, và 68% HS cho rằng đây là phương pháp cần thiết. Các hình thức phổ biến mà HS được trải nghiệm là tham quan di tích (55,2%), kể chuyện lịch sử (28%), đóng vai (10%) và các cuộc thi (6,8%). Sau khi tham gia, HS nhận thấy kiến thức dễ nhớ hơn, hiểu sâu sắc sự kiện hơn (44,8%), môn lịch sử hấp dẫn, không nặng nề (28%), và giúp phát huy khả năng sáng tạo, năng động (19,2%). Nhiều HS còn mong muốn được tham gia nhiều hoạt động dã ngoại, tham quan, và sân khấu hóa lịch sử. Những con số này khẳng định tiềm năng lớn của giáo dục trải nghiệm trong việc cải thiện thực trạng dạy học lịch sử và nâng cao hứng thú học tập lịch sử cho học sinh tại Cẩm Phả [Tài liệu gốc: Kết quả điều tra HS, Nhận xét chung về thực trạng DHLS Việt Nam ở các trường THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh].

5.1. Kết quả Điều tra Khảo sát về Hoạt động Trải nghiệm từ GV và HS THPT Lương Thế Vinh

Trong khuôn khổ nghiên cứu, trường THPT Lương Thế Vinh, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh đóng vai trò trọng tâm trong việc thu thập dữ liệu về thực trạng dạy học lịch sử và hoạt động trải nghiệm. Khảo sát tại đây bao gồm 5 GV và 80 HS. Các GV tại Lương Thế Vinh cũng chia sẻ những quan niệm tương đồng với bức tranh chung về vai trò của hoạt động trải nghiệm trong việc tạo hứng thú học tập lịch sử và phát triển năng lực học sinh. Tuy nhiên, họ cũng đối mặt với các khó khăn chung như thiếu kinh phí, thời gian chuẩn bị và sự hợp tác của HS, dẫn đến việc tổ chức hoạt động trải nghiệm chưa thường xuyên. Từ phía học sinh THPT Lương Thế Vinh, phần lớn cũng bày tỏ sự yêu thích và hứng thú đặc biệt khi được tham gia vào các hoạt động trải nghiệm. Các em mong muốn có nhiều cơ hội được đi tham quan dã ngoại lịch sử đến các di tích, gắn với lịch sử địa phương Quảng Ninh, hoặc tham gia các hình thức như sân khấu hóa lịch sử và trò chơi lịch sử. Các phản hồi này khẳng định tiềm năng và nhu cầu lớn của học sinh đối với giáo dục trải nghiệm tại chính ngôi trường này, đặt ra yêu cầu cần có các biện pháp cụ thể để nâng cao chất lượng DHLS [Tài liệu gốc: Địa điểm, thời gian, đối tượng khảo sát, Kết quả điều tra GV, Kết quả điều tra HS].

5.2. Đánh giá Hiệu quả Hoạt động Trải nghiệm và nhận xét chung về Dạy học Lịch sử Cẩm Phả

Nhìn chung, việc đánh giá hiệu quả hoạt động trải nghiệm tại các trường THPT Cẩm Phả cho thấy nhiều ưu điểm nhưng cũng không ít hạn chế. Ưu điểm nổi bật là sự nhận thức đúng đắn của phần lớn GV và HS về vai trò, ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm trong việc gây hứng thú học tập lịch sử, tạo không khí sôi nổi và giúp HS tự tin thể hiện mình. HS đều tỏ ra rất thích thú và tích cực tham gia, hợp tác. Điều này tạo động lực lớn cho GV để đổi mới dạy học lịch sử. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất là sự mâu thuẫn giữa nhận thức và hành động của GV: dù nhận thức được tầm quan trọng, nhiều GV hiếm khi hoặc không bao giờ tổ chức hoạt động trải nghiệm. Nguyên nhân sâu xa là do những khó khăn về kinh phí, địa điểm, thời gian, tâm lý ngại thay đổi ở một bộ phận GV, và cả việc thiếu sự quan tâm, khuyến khích từ nhà trường, phụ huynh. Chương trình môn học còn nặng nề kiến thức hàn lâm, ít tiết thực hành cũng là rào cản. Vì vậy, để dạy học lịch sử tại Cẩm Phả, Quảng Ninh thực sự hiệu quả, cần có những biện pháp đồng bộ và quyết liệt để biến nhận thức thành hành động, khắc phục những khó khăn hiện tại và tận dụng tối đa tiềm năng của giáo dục trải nghiệm [Tài liệu gốc: Nhận xét chung về thực trạng DHLS Việt Nam ở các trường THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh].

VI. Tương lai của Dạy học Lịch sử Việt Nam Kiến nghị đột phá từ Luận văn Thạc sĩ Trải nghiệm

Để thực sự đổi mới dạy học lịch sử và nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường THPT thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, cần có những kiến nghị đột phá dựa trên kết quả nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm. Luận văn này không chỉ khẳng định vai trò, vị trí và ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử Việt Nam mà còn đề xuất các biện pháp cụ thể, góp phần làm phong phú thêm cơ sở lý luận và phương pháp dạy học tích cực cho bộ môn. Việc áp dụng thành công các biện pháp này không chỉ giúp GV nâng cao hiệu quả giảng dạy mà còn trang bị cho HS những phẩm chất, năng lực cần thiết để tự tin bước vào cuộc sống [Tài liệu gốc: Đóng góp của đề tài, Ý nghĩa của đề tài].

Các kiến nghị chiến lược cần tập trung vào việc khắc phục những khó khăn đã được chỉ ra trong thực trạng dạy học lịch sử. Đầu tiên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể về kinh phí và nguồn lực cho việc tổ chức hoạt động trải nghiệm, đặc biệt là các hoạt động tham quan dã ngoại lịch sử và dự án học tập lịch sử gắn với lịch sử địa phương Quảng Ninh và di sản văn hóa Cẩm Phả. Nhà trường cần chủ động xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa ban giám hiệu, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, Đoàn Thanh niên, và Hội phụ huynh, cũng như liên kết với các cơ quan chuyên ngành và chính quyền địa phương để tạo ra môi trường thuận lợi cho giáo dục trải nghiệm. Điều này giúp giải quyết các vấn đề về địa điểm, an toàn và kinh phí [Tài liệu gốc: Nhận xét chung về thực trạng DHLS Việt Nam ở các trường THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh - Nguyên nhân của thực trạng trên].

Đối với giáo viên, cần đẩy mạnh công tác bồi dưỡng chuyên môn về phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục và cách thức thiết kế, triển khai các giáo án hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Khuyến khích GV mạnh dạn hơn trong việc áp dụng dạy học khám phá, sân khấu hóa lịch sử, và các hình thức tích hợp liên môn để làm giàu chuyên đề lịch sử THPT. Học sinh cần được khuyến khích chủ động, tích cực hơn trong việc tham gia, vượt qua tâm lý e ngại. Việc tăng cường thời lượng cho các hoạt động thực hành, trải nghiệm trong phân phối chương trình môn Lịch sử cũng là một kiến nghị quan trọng. Chỉ khi có sự đồng bộ từ chính sách, nhà trường đến giáo viên và học sinh, hoạt động trải nghiệm mới thực sự phát huy tối đa vai trò và ý nghĩa của mình, giúp phát triển năng lực học sinh, nuôi dưỡng hứng thú học tập lịch sử bền vững và chuẩn bị cho thế hệ trẻ một tương lai vững chắc [Tài liệu gốc: Kết luận và Kiến nghị, Tiểu kết chương 1].

6.1. Đóng góp quan trọng của Luận văn Thạc sĩ này vào Đổi mới Dạy học Lịch sử

Luận văn "Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT thành phố Cẩm Phả tỉnh Quảng Ninh" của Trịnh Thị Dung mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn đáng kể. Về mặt khoa học, luận văn làm phong phú thêm cơ sở lý luận và phương pháp dạy học bộ môn về hoạt động trải nghiệm nói chung và trong dạy học lịch sử Việt Nam nói riêng ở trường THPT. Nó cung cấp một cái nhìn sâu sắc về các khái niệm liên quan, cơ sở lý luận, và đặc điểm của giáo dục trải nghiệm. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu đánh giá đúng thực trạng dạy học lịch sử và việc tổ chức hoạt động trải nghiệm tại Cẩm Phả. Quan trọng hơn, đề tài đề xuất các biện pháp sư phạm cụ thể, có tính khả thi cao, đã được thực nghiệm và chứng minh hiệu quả. Những đóng góp này không chỉ giúp giáo viên nâng cao hiệu quả giảng dạy mà còn cung cấp một tài liệu tham khảo quý giá cho việc đổi mới dạy học lịch sử theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong bối cảnh đổi mới chương trình giáo dục phổ thông 2018 [Tài liệu gốc: Ý nghĩa của đề tài, Đóng góp của đề tài].

6.2. Kiến nghị chiến lược cho Tổ chức Hoạt động Trải nghiệm bền vững ở THPT Quảng Ninh

Để đảm bảo tổ chức hoạt động trải nghiệm bền vững và hiệu quả ở các trường THPT Quảng Ninh, cần có một chiến lược đồng bộ. Một là, các cấp quản lý giáo dục cần xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích và hỗ trợ tài chính rõ ràng cho các hoạt động ngoại khóa, tham quan dã ngoại lịch sử và dự án học tập lịch sử, đặc biệt là những hoạt động khai thác di sản văn hóa Cẩm Phả và lịch sử địa phương Quảng Ninh. Hai là, nhà trường cần chủ động tổ chức các buổi tập huấn, bồi dưỡng chuyên đề về giáo dục trải nghiệm cho giáo viên, trang bị kiến thức về cơ sở lý luận hoạt động trải nghiệm và hướng dẫn thiết kế giáo án hoạt động trải nghiệm sáng tạo, phù hợp với từng chủ đề lịch sử THPT. Ba là, tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng, tạo môi trường thuận lợi để học sinh có thể áp dụng kiến thức lịch sử thực tế vào đời sống. Bốn là, khuyến khích học sinh chủ động tham gia, đề xuất ý tưởng và chịu trách nhiệm với các hoạt động. Cuối cùng, cần đưa ra các tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động trải nghiệm một cách toàn diện, không chỉ về kiến thức mà còn về phát triển năng lực học sinh, kỹ năng sống và thái độ yêu nước, từ đó điều chỉnh và cải tiến liên tục các chương trình dạy học khám phá và học qua trải nghiệm [Tài liệu gốc: Kết luận và Kiến nghị, Tiểu kết chương 1, Các công trình nghiên cứu trong nước].

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT 1. Một số khái niệm liên quan đề tài *Tổ chức: “Tổ chức” là một khái niệm được nhiều ngành khoa học sử dụng khá phổ biến với nhiều ý nghĩa khác nhau. Theo từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa: Tổ chức là hình thức tập hợp, liên kết các thành viên trong xã hội (cá nhân, tập thể) nhằm đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng, lợi ích của các thành viên, cùng nhau hoạt động vì mục tiêu chung [35]. Bên cạnh đó, “tổ chức” còn được xem là một chức năng lãnh đạo, quản lý, thể hiện ở việc chỉ đạo, giám sát, kiểm tra và đánh giá.

Các cơ sở, cơ quan lãnh đạo chỉ huy, tổ chức theo nguyên tắc từ trên xuống theo thể thống nhất. *Hoạt động: Hoạt động được định nghĩa là quá trình tác động qua lại tích cực giữa con người với thế giới khách quan mà qua đó mối quan hệ thực tiễn giữa con người với thế giới khách quan được thiết lập. Theo từ điển Tiếng Việt, hoạt động là “tiến hành những việc làm có quan hệ chặt chẽ với nhau, nhằm một mục đích chung, trong một lĩnh vực nhất định” [35; tr. Như vậy, con người là chủ thể của hoạt động trong xã hội.

Hoạt động có nhiều dạng khác nhau như hoạt đông nói chung, hoạt động riêng đặc thù chuyên môn của con người. Các dạng hoạt động liên quan, bổ sung, tác động qua lại và mang tính xã hội cao. *Trải nghiệm: Thuật ngữ trải nghiệm được chúng ta sử dụng thường xuyên trong cuộc sống hằng ngày nên cũng có nhiều quan niệm khác nhau về thuật ngữ này. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn download by : [e-mail] Trải nghiệm là hoạt động của con người từng trải qua việc học từ sách vở, nhà trường, có nhiều kinh nghiệm từ thực tế cuộc sống, biết gắn liền tri thức lý luận với thực tiễn đời sống, học phải đi đôi với hành.

Trải nghiệm được hiểu ngắn gọn nhất là những gì con người từng trải qua từ thực tế [31]. Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì trải nghiệm hay kinh nghiệm là tổng quan khái niệm bao gồm tri thức, kĩ năng trong quan sát sự vật, hiện tượng hoặc sự kiện đạt được thông qua tham gia vào hoặc tiếp xúc, tác động đến sự vật hoặc sự kiện đó. Lịch sử của từ “trải nghiệm” gần nghĩa với khái niệm “thử nghiệm”. Thực tiễn cho thấy trải nghiệm đạt được thường thông qua thử nghiệm.

Trải nghiệm thường đi đến một tri thức về sự hiểu biết đến sự vật, hiện tượng, sự kiện đó. Như vậy, trải nghiệm là GV khuyến khích, tạo cơ hội cho HS được trải nghiệm thực tế, sau đó HS tự rút ra kinh nghiệm, kĩ năng của bản thân để trở thành con người đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội. *Hoạt động giáo dục, hoạt động dạy học và hoạt động trải nghiệm - Hoạt động giáo dục được hiểu là “những hoạt động có chủ đích, có kế hoạch hoặc có sự định hướng của nhà giáo dục, được thực hiện thông qua những cách thức phù hợp để chuyển tải nội dung giáo dục tới người học nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục”. Hoạt động giáo dục bao gồm: hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục theo nghĩa hẹp [9; tr.

- Hoạt động dạy học là hoạt động tương tác giữa GV và HS. GV hướng dẫn, tổ chức cho HS học tập nhằm giúp HS tiếp thu tri thức các bộ môn khoa học, kinh nghiệm của xã hội nhằm hình thành phát triển năng lực, phẩm chất, nhân cách cho HS. Theo định hướng chương trình giáo dục THPT mới hiện nay, hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học và các mục tiêu của hoạt động giáo dục (nghĩa hẹp) nói trên sẽ được thực hiện với tên gọi là HĐTN. Khái niệm HĐTN trong nhà trường THPT có thể được hiểu là hoạt động dạy học trong nhà trường được thực hiện ngoài thực tiễn.

HĐTN được tổ chức Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn download by : [e-mail] ngoài giờ lớp học, có tác dụng bổ trợ cho hoạt động dạy học trên lớp. Thông qua các hoạt động thực hành của HS, chính HĐTN sẽ tạo điều kiện để cá nhân HS bộc lộ kinh nghiệm của mình, tạo cơ hội cho HS được vận dụng những ý kiến của bản thân, để từ đó phát huy tính sáng tạo của các em. Như vậy, có thể thấy rằng so với các hoạt động ngoài giờ lên lớp đang được tiến hành hiện nay trong chương trình THPT thì HĐTN sẽ làm phong phú hơn cả về nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động. Đặc biệt là mỗi HĐTN phải phù hợp với mục tiêu phát triển những phẩm chất, năng lực nhất định của HS.

*Tổ chức hoạt động trải nghiệm: Tổ chức HĐTN là quá trình hoạt động tổ chức mà vai trò hướng dẫn, định hướng thuộc về GV, trải nghiệm không phải là hoạt động tự phát, tự do của HS. Vai trò của GV vừa là tổ chức, phân công HS một cách trực tiếp, lại vừa có vai trò hỗ trợ, giám sát HS trong HĐTN. Trong HĐTN, HS được trực tiếp chủ động tham gia các hoạt động theo chủ đề hay nội dung hoạt động, kết quả sản phẩm chính là những năng lực, phẩm chất được tạo ra trong quá trình đó của HS như: năng lực thực tiễn, phẩm chất và tiềm năng sáng tạo… *Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử ở trường THPT Đây có thể coi là quá trình GV tổ chức cho HS được chủ động, sáng tạo trong việc tiếp thu kiến thức của bộ môn Lịch sử. GV lựa chọn nội dung kiến thức trải nghiệm, cách thức tiến hành và thiết kế tổ chức hoạt động trải nghiệm cho HS của mình.

Tổ chức HĐTN được tiến hành với nhiều hình thức phong phú, có thể thực hiện trong giờ học nội khóa trên lớp học hoặc giờ học ngoài lớp thông qua các hoạt động trải nghiệm. Trong đó GV giữ vai trò là người điều khiển, tổ chức, hướng dẫn. HS tự tham gia vào các HĐTN để qua đó tự lĩnh hội kiến thức và trau dồi kinh nghiệm cho bản thân. Tổ chức HĐTN trong môn Lịch sử góp phần làm sâu sắc thêm, phong phú thêm kiến thức môn học.

Đồng thời bồi dưỡng cho HS tinh thần sáng tạo, ý Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn download by : [e-mail] thức tự giác, tự chịu trách nhiệm trong cuộc sống, hứng thú và say mê bộ môn Lịch sử qua đó góp phần phát triển phẩm chất và năng lực cho HS. Cơ sở xuất phát của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học lịch sử 1. Xuất phát từ mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trường THPT Mục tiêu của bộ môn Lịch sử được xác định trên cả ba mặt: kiến thức, kĩ năng, thái độ. - Về kiến thức: bộ môn Lịch sử có nhiệm vụ là cung cấp hệ thống kiến thức cơ bản, hiện đại về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới cho HS.

Đó là hệ thống kiến thức từ thời nguyên thủy đến hiện nay, bao gồm các sự kiện, nhân vật, thời gian, không gian, các thuật ngữ, các khái niệm, mối liên hệ, quy luật lịch sử… Ngoài ra, bộ môn Lịch sử còn giúp HS thấy được quan hệ biện chứng, tác động của tình hình thế giới đến sự phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam để từ đó rút ra được kinh nghiệm vận dụng vào thực tế. - Về kĩ năng: bộ môn Lịch sử góp phần giúp HS phát huy năng lực tư duy, trí tuệ, đồng thời là hình thành những năng lực mới, năng lực chuyên biệt cho người học như phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát, đánh giá, tự học, tự chủ động, sáng tạo, tự phát hiện và giải quyết vấn đề. - Về thái độ: bộ môn Lịch sử tại trường THPT còn thực hiện mục tiêu giáo dục như bồi dưỡng lối sống, tình cảm đạo đức, trau dồi những phẩm chất tốt đẹp, giáo dục lòng yêu nước biết ơn tiền nhân, hoài bão và ý chí xây dựng đất nước cho các thế hệ tiếp theo. Đặc biệt trong giai đoạn mở cửa hiện nay, môn Lịch sử còn đảm nhận trách nhiệm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Để hoàn thành mục tiêu giáo dục quan trọng đó của bộ môn Lịch sử đặt ra thì trách nhiệm đặt lên vai những người GV lịch sử, làm sao không chỉ hướng dẫn HS tự tiếp thu kiến thức cho HS mà còn phải làm cho HS say mê lịch sử. Bởi vậy, quá trình thiết kế và tổ chức HĐTN trong DHLS ở trường THPT là vô cùng quan trọng và cần được nghiên cứu một cách nghiêm túc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn download by : skknchat@gmail. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Xuất phát từ yêu cầu đổi mới giáo dục để bắt kịp với nền giáo dục hiện đại của thế giới, ngày 26/12/2018, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thông qua chương trình giáo dục phổ thông tổng thể.

Chương trình được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho người học, định hướng chọn nghề nghiệp cho HS. Chương trình giáo dục THPT mới chú trọng vào hình thành và phát triển cho HS những phẩm chất chủ yếu sau: trung thực, nhân ái, yêu nước, chăm chỉ, trách nhiệm, đồng thời hình thành cho HS các năng lực đặc thù sau: năng lực tự chủ và tự học; năng lực giao tiếp và hợp tác; năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; năng lực chuyên môn, năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, công nghệ, tin học, thẩm mỹ, thể chất. Bên cạnh việc hình thành các năng lực đặc thù, chương trình giáo dục phổ thông còn phát hiện, bồi dưỡng năng lực đặc biệt (năng khiếu) của HS. Điểm thay đổi mang tính chất mới của Chương trình giáo dục phổ thông là hệ thống môn học và hoạt động giáo dục của chương trình gồm các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc, các môn học tự chọn.

Trong đó HĐTN sẽ trở thành nội dung bắt buộc cho tất cả các cấp học với thời lượng 105 tiết/1 năm học. HĐTN là hoạt động giáo dục bắt buộc, HS phải vận dụng kiến thức, kĩ năng từ nhiều môn học khác nhau để tham gia trải nghiệm thực tế từ trong nhà trường, gia đình, ngoài xã hội, cộng đồng, dưới sự hướng dẫn của GV.