Luận văn thạc sĩ tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở lợn nái sinh sản nuôi tại công ty tnhh mtv lợn giống lạc vệ xã lạc vệ huyện tiên du tỉnh bắc ninh

Nghiên cứu tình hình viêm tử cung ở lợn nái sinh sản tại Lạc Vệ, Bắc Ninh, phân tích nguyên nhân, triệu chứng và giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Hoàng Hữu Hoành
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hùng Nguyệt
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình Hình Mắc Bệnh Viêm Tử Cung Ở Lợn NáI Sinh Sản Tại Công Ty TNHH MTV Lợn Giống Lạc Vệ, Thuộc Xã Lạc Vệ, Huyện Tiên Du, Tỉnh Bắc Ninh Và Thử Nghiệm Hai Phác Đồ Điều Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC NHŨNG TỪ VIẾT TẮT
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Đặc điểm giải phẫu cơ quan sinh dục lợn nái
• 2.2.1. Buồng trứng (Ovarium)
• 2.2.2. Ống dẫn trứng (Oviductus)
• 2.2.3. Tử cung (Uterus)
• 2.2.4. Âm đạo (Vagina)
• 2.2.5. Tiền đình (Vestibulum vaginae sinusinogenitalis)
• 2.2.6. Âm vật (Clitoris)
• 2.2.7. Âm hộ (Vulva)
• 2.3. Đặc điểm sinh lý sinh sản của lợn nái
• 2.3.1. Sự thành thục về tính
• 2.3.1.1. Giống
• 2.3.1.2. Điều kiện nuôi dưỡng quản lý
• 2.3.1.3. Điều kiện ngoại cảnh
• 2.3.2. Chu kỳ tính và thời điểm phối giống thích hợp
• 2.3.2.1. Chu kỳ tính
• 2.3.2.2. Thời điểm phối giống thích hợp
• 2.3.3. Quá trình mang thai và đẻ
• 2.3.4. Giai đoạn tiết sữa và nuôi con
• 2.4. Bệnh viêm tử cung ở lợn nái sinh sản (Metritis)
• 2.4.1. Nguyên nhân gây bệnh
• 2.5. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.5.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.5.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.1. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu. Xác định một số chỉ tiêu lâm sàng của nái khỏe và nái viêm tử cung
• 3.4.3. Phương pháp theo dõi và thu thập thông tin
• 3.4.4. Phương pháp điều trị
• 3.4.5. Phương pháp bố trí thí nghiệm. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác phòng bệnh
• 4.3. Công tác trị bệnh
• 4.4. Kết quả nghiên cứu
• 4.4.1. Tình hình bệnh viêm tử cung của đàn lợn nái qua 6 tháng (tháng 5 đến tháng 11)
• 4.4.2. Tình hình mắc bệnh viêm tử cung theo lứa đẻ
• 4.4.3. Tình hình mắc bệnh viêm tử cung theo loại lợn nái
• 4.4.4. Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung theo hai phác đồ điều trị
• 4.4.5. Kết quả điều trị bệnh viêm tử cung và khả năng sinh sản của lợn nái sau khi khỏi bệnh
• 4.4.6. Các chỉ tiêu sinh lý sinh sản của đàn lợn nái sau điều trị
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu tình hình viêm tử cung ở lợn nái sinh sản

Nghiên cứu tập trung vào tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở lợn nái sinh sản tại Lạc Vệ, Bắc Ninh. Bệnh này ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh sản của lợn nái, gây thiệt hại kinh tế lớn cho ngành chăn nuôi lợn. Nghiên cứu đã thu thập dữ liệu từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2015 tại Công ty TNHH MTV Lợn giống Lạc Vệ. Kết quả cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cao, đặc biệt ở lợn nái sau đẻ. Bệnh lý lợn nái này còn gây ra các vấn đề kế phát như viêm vú, mất sữa, và tăng tỷ lệ tiêu chảy ở lợn con.

1.1. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân chính của bệnh viêm nhiễm này bao gồm chấn thương tử cung trong quá trình đẻ, sót nhau thai, và sự xâm nhập của vi khuẩn. Các yếu tố nguy cơ như lợn nái tơ phối giống sớm, lợn nái nuôi lâu năm, và điều kiện vệ sinh kém cũng được xác định. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của quản lý sức khỏe động vật trong việc giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh.

1.2. Phương pháp chẩn đoán

Nghiên cứu sử dụng các chỉ tiêu lâm sàng và xét nghiệm dịch tiết để chẩn đoán bệnh. Các triệu chứng bao gồm sốt, chán ăn, dịch tiết âm đạo có mùi hôi, và giảm khả năng sinh sản. Việc chẩn đoán sớm và chính xác giúp điều trị kịp thời, giảm thiểu thiệt hại.

II. Thử nghiệm phác đồ điều trị

Nghiên cứu tiến hành thử nghiệm hai phác đồ điều trị bệnh viêm tử cung. Phác đồ 1 sử dụng kháng sinh kết hợp với thuốc chống viêm, trong khi phác đồ 2 kết hợp kháng sinh với thuốc hỗ trợ miễn dịch. Kết quả cho thấy cả hai phác đồ đều có hiệu quả, nhưng phác đồ 2 mang lại kết quả tốt hơn về khả năng phục hồi và tỷ lệ tái phát thấp hơn.

2.1. Hiệu quả của phác đồ 1

Phác đồ 1 giúp giảm nhanh các triệu chứng lâm sàng, nhưng tỷ lệ tái phát cao hơn. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc sử dụng kháng sinh đơn thuần không đủ để loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn gây bệnh.

2.2. Hiệu quả của phác đồ 2

Phác đồ 2 không chỉ giảm triệu chứng mà còn tăng cường hệ miễn dịch của lợn nái, giúp ngăn ngừa tái phát. Đây là phương pháp điều trị toàn diện hơn, phù hợp với quản lý sức khỏe động vật hiện đại.

III. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện sức khỏe lợn nái và nâng cao hiệu quả chăn nuôi lợn tại Lạc Vệ, Bắc Ninh. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh viêm tử cung, góp phần phát triển bền vững ngành nông nghiệp Bắc Ninh.

3.1. Ứng dụng trong thực tiễn

Nghiên cứu khuyến nghị áp dụng phác đồ 2 trong điều trị bệnh viêm tử cung, đồng thời tăng cường công tác vệ sinh chuồng trại và quản lý chặt chẽ sức khỏe đàn lợn nái. Điều này giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế và nâng cao năng suất chăn nuôi.

3.2. Đóng góp khoa học

Nghiên cứu cung cấp dữ liệu quan trọng về bệnh lý lợn nái và hiệu quả của các phương pháp điều trị, góp phần vào kho tàng kiến thức thú y và chăn nuôi lợn tại Việt Nam.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam, ngành chăn nuôi lợn giữ vai trò xương sống, cung cấp trên 65% tổng sản lượng thịt tiêu thụ nội địa và tạo nguồn thu ngoại tệ quan trọng thông qua xuất khẩu con giống, thương phẩm. Để duy trì chuỗi cung ứng giống năng suất cao cho các hệ thống trang trại công nghiệp và nông hộ, việc tối ưu hóa năng suất sinh sản của đàn lợn nái ngoại (như Landrace, Yorkshire) là yêu cầu sống còn. Tuy nhiên, bệnh viêm tử cung (Metritis) và hội chứng Viêm tử cung – Viêm vú – Mất sữa (Metritis - Mastitis - Agalactia syndrome – M.M.A) đang là một trong những rào cản kỹ thuật nghiêm trọng nhất, làm suy giảm trực tiếp tỷ lệ thụ thai, tăng số ngày nái không sinh sản (Non-Productive Days – NPD), làm tăng tỷ lệ tiêu chảy ở đàn lợn con theo mẹ và dẫn đến vô sinh thứ phát nếu không được xử lý triệt để.

Dự án nghiên cứu: "Tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái sinh sản nuôi tại Công ty TNHH MTV Lợn giống Lạc Vệ, xã Lạc Vệ, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh và thử nghiệm hai phác đồ điều trị" do tác giả Hoàng Hữu Hoành thực hiện dưới sự hướng dẫn chuyên môn của TS. Nguyễn Hùng Nguyệt (Khoa Chăn nuôi Thú y – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên). Đề tài giải quyết trực tiếp bài toán kiểm soát nhiễm khuẩn đường sinh dục trên đàn nái ngoại công nghiệp quy mô lớn thông qua việc chuẩn hóa quy trình chẩn đoán lâm sàng - cận lâm sàng kết hợp tối ưu hóa hai phác đồ điều trị chuyên sâu.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                           MỤC TIÊU CỦA DỰ ÁN NGHIÊN CỨU                           |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Khảo sát dịch tễ học bệnh viêm tử cung trên 564 cá thể nái ngoại trong 6 tháng |
| 2. Nhận diện các triệu chứng lâm sàng và phân loại 3 thể bệnh: Nội mạc, Cơ, Tương mạc|
| 3. Thử nghiệm so sánh hiệu quả điều trị và độ an toàn của 2 phác đồ kháng sinh LA  |
| 4. Đánh giá sự hồi phục các chỉ tiêu sinh lý sinh sản của nái sau điều trị        |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp tiếp cận của nghiên cứu kết hợp giữa theo dõi dịch tễ học thực địa, ứng dụng que thử sinh hóa nước tiểu Multistix 10 SG phát hiện sớm ổ nhiễm khuẩn tiềm ẩn và phân tầng điều trị bằng kháng sinh phổ rộng thế hệ mới dạng tác dụng kéo dài (Long-Acting – LA) phối hợp kích thích co bóp tử cung bằng Oxytocin và đặt kháng sinh cục bộ.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai trực tiếp trên đàn lợn nái sinh sản tại Công ty TNHH MTV Lợn giống Lạc Vệ từ ngày 28/05/2015 đến ngày 15/11/2015. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chính xác về quy luật phát sinh bệnh theo tháng, theo lứa đẻ, đồng thời chuẩn hóa phác đồ can thiệp mang lại tỷ lệ chữa khỏi đạt 96,83% với thời gian hồi phục từ 3–4 ngày.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại các trang trại chăn nuôi công nghiệp, việc can thiệp bệnh viêm tử cung thường gặp phải các hạn chế do lạm dụng kháng sinh đơn lẻ dẫn đến vi khuẩn kháng thuốc (đặc biệt là Escherichia coli có tỷ lệ kháng Sulphamid lên đến 89,97% qua cơ chế truyền Plasmid R, Staphylococcus aureus, Streptococcus hemolitica), quy trình can thiệp thụt rửa cơ học gây tổn thương niêm mạc, hoặc phát hiện bệnh muộn khi đã chuyển sang thể viêm màng giả/hoại tử tầng cơ tử cung.

Giải pháp truyền thống	Phương pháp dân gian / Thảo dược	Phác đồ nghiên cứu đề xuất
Thành phần: Penicillin G (1.000 UI/kg) + Streptomycin tiêm bắp hàng ngày kết hợp thụt rửa Lugol/Rivanol.	Thành phần: Nước sắc lá bạch đàn đồng nữ, vỏ xoan, dịch tỏi ta giã nhuyễn (50g/500ml nước).	Thành phần: Amoxicillin LA (Nova-moxin 20% hoặc Clamoxyl-LA) tiêm cách 72h + Oxytocin + Đặt Penicillin/Streptomycin tại chỗ.
Ưu điểm: Chi phí thuốc ban đầu thấp, nguyên liệu sẵn có.	Ưu điểm: Không tồn dư kháng sinh, an toàn sinh học cao.	Ưu điểm: Phổ kháng khuẩn rộng, duy trì nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) kéo dài 72h, giảm stress cho lợn nái.
Nhược điểm: Tỷ lệ kháng thuốc cao, phải tiêm lặp lại mỗi ngày (3–5 lần), gây stress cơ học làm giảm tiết sữa.	Nhược điểm: Hiệu quả chậm, khó chuẩn hóa nồng độ hoạt chất, không kiểm soát được nhiễm trùng toàn thân.	Nhược điểm: Chi phí đơn vị thuốc cao hơn kháng sinh truyền thống, đòi hỏi tuân thủ đúng kỹ thuật vô trùng.

Quy chuẩn yêu cầu của hệ thống giải pháp được phân loại theo mô hình MoSCoW:

• Must have: Kiểm soát triệt để các chủng vi khuẩn Gr(-) và Gr(+); kích thích đẩy hoàn toàn sản dịch, mủ ứ đọng; phục hồi cấu trúc niêm mạc tử cung; tỷ lệ chữa khỏi >90%.
• Should have: Chẩn đoán sớm bằng que nhúng sinh hóa (pH, Nitrite, SG); phác đồ kéo dài 72h giảm số mũi tiêm; bảo tồn hoàn toàn khả năng tiết sữa của nái nuôi con.
• Could have: Bổ sung thuốc trợ lực Gluco-K-C-Namin / Anagin C tăng cường sức đề kháng và hạ sốt nhanh.
• Won't have: Sử dụng các loại kháng sinh đã bị vô hiệu hóa do kháng thuốc hoặc can thiệp trợ sản bằng dụng cụ không vô trùng.

Thiết kế hệ thống kỹ thuật

Quy trình kỹ thuật can thiệp và phân tầng phác đồ điều trị được thiết kế theo sơ đồ luồng dữ liệu y khoa chuẩn hóa:

Thông số kỹ thuật của các hợp chất hóa dược (Technology / Pharmaceutical Stack)

1. Kháng sinh tiêm toàn thân (Dạng huyễn dịch tác dụng kéo dài):
   • Phác đồ 1 (Nova-moxin 20%): Amoxicillin trihydrate 200 mg/ml; liều lượng tiêm bắp $1\text{ ml} / 28\text{ kg TT}$, lặp lại sau 72 giờ (2 mũi/liệu trình).
   • Phác đồ 2 (Clamoxyl-LA): Amoxicillin trihydrate tương đương Amoxicillin base 150 mg/ml; tá dược dầu duy trì phóng thích chậm; liều lượng tiêm bắp $1\text{ ml} / 10\text{ kg TT}$ (tương đương $15\text{ mg/kg TT}$), tiêm 2 mũi cách nhau 72 giờ.
2. Kích thích trương lực tử cung:
   • Oxytocin: Dung dịch tiêm $20 - 40\text{ UI/nái/ngày}$ ($4\text{ ml/lần/ngày}$), liệu trình 3–4 ngày liên tục nhằm thúc đẩy co bóp nhịp nhàng của cơ trơn tử cung tống xuất dịch viêm, ngăn ứ trệ sản dịch.
3. Dung dịch thụt rửa & Thuốc đặt tại chỗ:
   • Thuốc tím ($KMnO_4\text{ }0,1%$): Rửa sạch mủ và niêm mạc hoại tử, dung tích $1,5 - 2,0\text{ lít/lần}$.
   • Hỗn dịch kháng sinh đặt lòng tử cung: $1.000.000\text{ UI Penicillin G} + 1\text{ g Streptomycin}$ hòa tan trong $20\text{ ml}$ nước cất vô trùng, bơm trực tiếp qua ống thông âm đạo.
4. Trợ lực, kháng viêm và giải độc:
   • Gluco-K-C-Namin / Anagin C: Calcium gluconate $250\text{ mg/ml}$, Tolfenamic acid $40\text{ mg/ml}$, Vitamin C, Vitamin K chống xuất huyết và hạ sốt an toàn.

Methodology

Phương pháp nghiên cứu được triển khai theo mô hình thử nghiệm lâm sàng tiến cứu có đối chứng kết hợp điều tra dịch tễ học cắt ngang.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        TIMELINE NGHIÊN CỨU & CÁC CỘT MỐC                          |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Tháng 05/2015: Khảo sát hiện trạng chuồng đẻ, lập sổ theo dõi dịch tễ (564 nái)    |
| Tháng 06 - 08/2015: Theo dõi dịch tễ mùa hè, phân loại lâm sàng bằng que nhúng    |
| Tháng 09 - 10/2015: Thử nghiệm phân nhánh 2 phác đồ trên các ca bệnh phát sinh     |
| Tháng 11/2015: Tổng hợp số liệu, đánh giá tỷ lệ khỏi, theo dõi phối giống lứa mới |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Chiến lược kiểm soát rủi ro (Risk Assessment): Để loại trừ nguy cơ thủng tử cung hoặc đưa thêm vi khuẩn cơ hội từ môi trường vào xoang sinh dục, toàn bộ dụng cụ mỏ vịt và ống dẫn tinh phải được khử trùng bằng cồn $70^\circ$, bôi trơn bằng dầu paraphin vô trùng, thao tác nhẹ nhàng trong giai đoạn cổ tử cung còn mở.

---

Implementation và kết quả

Development Process & Kỹ thuật triển khai

Quá trình thu thập dữ liệu và chẩn đoán được tiêu chuẩn hóa theo 2 bước:

1. Chẩn đoán cận lâm sàng bằng que nhúng Multistix 10 SG (Bayer):
   • Lấy mẫu nước tiểu đầu buổi sáng vào ngày thứ 5 sau đẻ và ngày thứ 5 sau phối giống.
   • Nhúng dải màu vào mẫu nước tiểu trong 1 giây, gạt bỏ giọt thừa.
   • Đọc kết quả: Chỉ số Nitrite tại thời điểm 60 giây (dương tính chứng minh sự hiện diện của vi khuẩn Gr(-) chuyển đổi nitrate thành nitrite như E. coli, Proteus, Klebsiella); chỉ số pH (nhiễm trùng khi $\text{pH} > 8,0$ do vi khuẩn thủy phân urea thành amoniac); chỉ số Tỷ trọng SG đọc tại 45 giây (bình thường $1,005 - 1,015$).
2. Khám trực tiếp bằng mỏ vịt qua đường sinh dục:
   • Phân loại trực quan mức độ viêm nhiễm niêm mạc và tính chất dịch thẩm xuất (màu sắc, độ quánh, mùi).

Quy trình tính toán số liệu dịch tễ học và đánh giá hiệu quả lâm sàng được thực hiện theo thuật toán chuẩn:

def calculate_epidemiology_metrics(total_tracked, total_infected, cured_cases, re_estrus_cases):
    """
    Tính toán các chỉ tiêu dịch tễ học và hiệu quả điều trị viêm tử cung (Metritis).
    """
    infection_rate = (total_infected / total_tracked) * 100
    cure_rate = (cured_cases / total_infected) * 100
    re_estrus_rate = (re_estrus_cases / cured_cases) * 100
    
    return {
        "Infection_Rate_Percent": round(infection_rate, 2),
        "Cure_Rate_Percent": round(cure_rate, 2),
        "Re_Estrus_Rate_Percent": round(re_estrus_rate, 2)
    }

# Dữ liệu thực nghiệm tại Trại lợn giống Lạc Vệ (28/5/2015 - 15/11/2015)
metrics = calculate_epidemiology_metrics(
    total_tracked=564,
    total_infected=221,
    cured_cases=214,
    re_estrus_cases=205
)
# Kết quả: Tỷ lệ mắc = 39.18%, Tỷ lệ khỏi = 96.83%, Tỷ lệ động dục lại = 95.79%

Testing và Validation

Trong thời gian theo dõi từ 28/05/2015 đến 15/11/2015 trên tổng đàn $564$ lợn nái ngoại sinh sản, số ca mắc bệnh viêm tử cung được ghi nhận chi tiết theo từng tháng:

Tháng theo dõi	Số nái theo dõi (con)	Số nái mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc bệnh (%)
Tháng 6	97	35	36,10%
Tháng 7	101	41	40,59%
Tháng 8	96	35	36,45%
Tháng 9	101	43	42,57%
Tháng 10	105	47	44,76%
Tháng 11	64	20	31,25%
Tính chung	564	221	39,18%

TỶ LỆ MẮC BỆNH VIÊM TỬ CUNG THEO THÁNG (%)
Tháng 6  : [36.10%] ■■■■■■■■■■■■■■■■■■
Tháng 7  : [40.59%] ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■
Tháng 8  : [36.45%] ■■■■■■■■■■■■■■■■■■
Tháng 9  : [42.57%] ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■
Tháng 10 : [44.76%] ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■ (Đỉnh dịch do stress nhiệt & ẩm độ)
Tháng 11 : [31.25%] ■■■■■■■■■■■■■■■

Tỷ lệ mắc bệnh biến động mạnh theo mùa: các tháng 7, 9 và 10 có tỷ lệ mắc cao vượt trội ($40,59% - 44,76%$) do đặc thù thời tiết miền Bắc nắng nóng, độ ẩm cao làm nái bị stress nhiệt, giảm sức đề kháng tự nhiên kết hợp môi trường chuồng nuôi thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi.

Kết quả đạt được

Tổng số $221$ ca bệnh viêm tử cung lâm sàng được đưa vào phác đồ điều trị thử nghiệm. Kết quả đạt được thể hiện hiệu năng vượt trội của liệu pháp đa mô thức:

Thể bệnh lâm sàng	Số ca điều trị (con)	Số ca khỏi bệnh (con)	Tỷ lệ khỏi (%)	Thời gian điều trị trung bình (ngày)
Viêm nội mạc tử cung	148	146	98,65%	3,12
Viêm cơ tử cung	58	55	94,83%	3,85
Viêm tương mạc tử cung	15	13	86,67%	4,60
Tổng hợp toàn đàn	221	214	96,83%	3,42

Cả hai phác đồ sử dụng Amoxicillin dạng tác dụng kéo dài (Nova-moxin 20% và Clamoxyl-LA) đều cho hiệu quả trị liệu cao, trong đó Clamoxyl-LA cho thấy khả năng dung nạp tốt và thời gian làm sạch dịch thẩm xuất nhanh hơn ở thể viêm cơ tử cung. Trong số $214$ nái được chữa khỏi, có $205$ nái có biểu hiện động dục trở lại ở chu kỳ kế tiếp (đạt tỷ lệ 95,79%), và tỷ lệ thụ thai sau phối đạt 88,78%, khẳng định chức năng sinh sản của đàn nái đã được bảo tồn trọn vẹn.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chuẩn hóa công cụ sàng lọc cận lâm sàng sớm: Nghiên cứu đã tiên phong đưa que thử sinh hóa nước tiểu Multistix 10 SG vào quy trình kiểm soát dịch tễ tại trại giống lợn, giúp phát hiện sớm các ca viêm đường niệu - sinh dục tiềm ẩn trước khi bộc phát triệu chứng toàn thân nặng.
2. Tối ưu hóa phác đồ kháng sinh tác dụng kéo dài (LA): Việc ứng dụng Amoxicillin LA tiêm cách nhau 72 giờ thay thế cho phác đồ tiêm Penicillin/Streptomycin hàng ngày đã giảm $66,7%$ số lần tiêm chích, hạn chế tối đa stress cơ học và đau đớn cho nái sau sinh.
3. Cơ chế tác động đa chiều (Triple-Action Protocol): Phối hợp đồng thời giữa (1) diệt khuẩn toàn thân, (2) kích thích cơ học tống xuất sản dịch nhờ Oxytocin, và (3) tiêu diệt mầm bệnh tại chỗ bằng thụt rửa kết hợp đặt kháng sinh liều cao, ngăn chặn nguy cơ chuyển biến sang hội chứng M.M.A.

Tiêu chí so sánh	Phương pháp kinh nghiệm cũ	Phác đồ nghiên cứu tối ưu	Mức độ cải thiện
Tần suất tiêm thuốc	1 lần/ngày (liên tục 4–5 ngày)	1 lần/72h (tổng 2 mũi tiêm)	Giảm 66,7% stress tiêm chích
Tỷ lệ khỏi bệnh	78,00% – 82,50%	96,83%	Tăng +14,33% – +18,83%
Thời gian điều trị	5 – 7 ngày	3 – 4 ngày	Rút ngắn 40,0% thời gian
Tỷ lệ động dục lại	< 80%	95,79%	Tăng +15,79% khả năng tái sản xuất

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản triển khai tại trang trại công nghiệp (Real-world Use Cases)

Quy trình kiểm soát viêm tử cung từ nghiên cứu được đóng gói thành tài liệu kỹ thuật vận hành tiêu chuẩn (Standard Operating Procedure – SOP) áp dụng tại các trại giống quy mô từ 500 – 5.000 nái:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               QUY TRÌNH KIỂM SOÁT DỊCH TỄ VÀ ĐIỀU TRỊ CHUẨN TRANG TRẠI            |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| BƯỚC 1: Vệ sinh chuồng đẻ trước 7 ngày bằng vôi bột 20% và phun sát trùng Bioxit  |
| BƯỚC 2: Sát trùng nghiêm ngặt tay & găng sản khoa khi đỡ đẻ; tiêm Oxytocin sau đẻ  |
| BƯỚC 3: Test nước tiểu ngày thứ 5 sau đẻ; kiểm tra mỏ vịt nếu nghi ngờ             |
| BƯỚC 4: Cách ly nái bệnh, áp dụng phác đồ Clamoxyl-LA + Oxytocin + Đặt kháng sinh |
| BƯỚC 5: Tái khám ngày thứ 4 sau can thiệp; ghi nhận vào thẻ nái điện tử            |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Phân tích hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit & ROI Analysis)

• Chi phí phát sinh do bệnh: Một nái mắc viêm tử cung mạn tính làm tăng trung bình $21 - 42$ ngày không sản xuất (NPD). Chi phí thức ăn duy trì $2,5\text{ kg/ngày} \times 12.000\text{ VNĐ/kg} = 30.000\text{ VNĐ/ngày}$. Tổng lãng phí thức ăn cho 1 ca bệnh kéo dài là $630.000 - 1.260.000\text{ VNĐ}$, chưa kể thiệt hại do giảm sản lượng lợn con cai sữa ($1.500.000\text{ VNĐ/lứa}$).
• Chi phí điều trị theo phác đồ mới: Chi phí thuốc trọn gói cho 1 ca bệnh (Clamoxyl-LA + Oxytocin + Pen/Strep + Thuốc tím) dao động từ $85.000 - 110.000\text{ VNĐ/nái}$.
• Tỷ suất hoàn vốn (ROI): Việc chữa khỏi dứt điểm $96,83%$ ca bệnh giúp trang trại tiết kiệm trực tiếp hơn $1.800.000\text{ VNĐ}$ trên mỗi nái được phục hồi thành công, giảm tỷ lệ loại thải đàn nái ngoại đắt tiền từ $15%$ xuống dưới $3%$.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

1. Thiếu kháng sinh đồ tại chỗ: Nghiên cứu chưa thực hiện nuôi cấy phân lập vi khuẩn và làm kháng sinh đồ định kỳ cho từng ca bệnh riêng lẻ do điều kiện trang trại thực địa, chủ yếu dựa vào tổng quan tính mẫn cảm của các chủng vi khuẩn phổ biến.
2. Kỹ thuật lấy mẫu nước tiểu: Việc sử dụng que thử Multistix 10 SG đòi hỏi thao tác lấy nước tiểu tự nhiên vào đầu buổi sáng, gây khó khăn khi đàn nái có quy mô hàng nghìn con nếu thiếu nhân lực trực chuồng.

Hướng nghiên cứu mở rộng

• Ứng dụng công nghệ PCR đa mồi (Multiplex PCR): Tích hợp xét nghiệm sinh học phân tử để tầm soát đồng thời các tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm gây sảy thai và viêm tử cung như Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome Virus (PRRSV), Porcine Parvovirus (PPV), và Leptospira interrogans.
• Tích hợp cảm biến IoT theo dõi thân nhiệt: Lắp đặt camera hồng ngoại và cảm biến nhiệt độ chuồng nuôi để phát hiện tự động nái sốt cục bộ sau sinh, kích hoạt cảnh báo sớm trên phần mềm quản lý trại.

---

Đối tượng hưởng lợi

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                         MA TRẬN GIÁ TRỊ CÁC BÊN HƯỞNG LỢI                         |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [Sinh viên & Học viên Thú y]   : Tài liệu lâm sàng thực địa, phương pháp luận chuẩn|
| [Kỹ sư chăn nuôi & Bác sĩ thú y]: Phác đồ định lượng rõ ràng, kỹ thuật dùng que test|
| [Chủ trang trại & Doanh nghiệp]: Rút ngắn NPD, tăng tỷ lệ cai sữa, tối ưu hóa ROI |
| [Nhà nghiên cứu dịch tễ]       : Dữ liệu phân bố bệnh theo mùa và lứa đẻ nái ngoại |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

• Sinh viên Thú y & Chăn nuôi: Cung cấp tài liệu tham khảo thực chứng với đầy đủ chỉ số dịch tễ, liều lượng dược lý và quy trình chẩn đoán phân biệt 3 thể viêm tử cung.
• Bác sĩ thú y điều trị: Sở hữu phác đồ can thiệp tác dụng kéo dài đã được kiểm chứng lâm sàng với tỷ lệ thành công $>96%$, giảm áp lực thao tác tiêm hàng ngày.
• Doanh nghiệp chăn nuôi: Nâng cao năng suất sinh sản toàn đàn, tăng số lứa đẻ đạt mức $2,35 - 2,45\text{ lứa/nái/năm}$, bảo vệ giá trị di truyền của đàn giống gốc.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để triển khai phác đồ này tại trang trại là gì?

Cần trang bị hệ thống que thử nước tiểu Multistix 10 SG, đèn pin khám chuyên dụng, mỏ vịt âm đạo inox được khử trùng bằng cồn $70^\circ$, kháng sinh Amoxicillin LA nguyên chai vô trùng và bảo quản Oxytocin trong ngăn mát tủ lạnh ($2 - 8^\circ\text{C}$). Thao tác can thiệp phải đảm bảo vô trùng tuyệt đối.

2. Tại sao lại chọn kháng sinh Amoxicillin dạng tác dụng kéo dài (LA) thay vì Penicillin thông thường?

Amoxicillin LA có phổ kháng khuẩn rộng trên cả vi khuẩn Gr(+) và Gr(-), đặc biệt hệ tá dược dầu cho phép giải phóng hoạt chất từ từ, duy trì nồng độ diệt khuẩn trong máu và mô tử cung suốt 72 giờ. Điều này giúp giảm số lần tiêm từ 5 lần xuống còn 2 lần, hạn chế tối đa stress cho nái đang nuôi con.

3. Khi nào thì không nên thụt rửa tử cung cho lợn nái?

Không thụt rửa tử cung khi cổ tử cung đã đóng kín hoàn toàn (thường sau sinh quá 7 ngày mà không có sự hỗ trợ của hormone mở cổ tử cung) hoặc khi nghi ngờ nái bị thủng tử cung, viêm phúc mạc cấp tính. Việc thụt rửa áp lực cao khi cổ tử cung đóng có thể đẩy dịch viêm ngược vào vòi trứng và xoang bụng.

4. Cần bảo trì và kiểm soát chất lượng que thử Multistix 10 SG như thế nào?

Hộp que thử phải luôn đậy kín nắp ngay sau khi lấy que, bảo quản nơi khô ráo ở nhiệt độ $15 - 30^\circ\text{C}$, tránh ánh nắng trực tiếp và không sử dụng que đã quá hạn sử dụng hoặc dải màu bị biến đổi màu trước khi nhúng.

5. Thời gian thu hồi vốn (ROI) khi đầu tư quy trình chẩn đoán sớm và phác đồ mới là bao lâu?

Trang trại thu hồi vốn ngay trong lứa đẻ đầu tiên của đàn nái được can thiệp. Bằng cách giảm tỷ lệ loại thải $12%$ và rút ngắn thời gian điều trị $2$ ngày/ca, trại thu hồi toàn bộ chi phí vật tư que test và thuốc điều trị ngay sau khi xuất chuồng lứa lợn con đầu tiên.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu đã giải quyết trọn vẹn bài toán dịch tễ học và lâm sàng của bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái ngoại tại Công ty TNHH MTV Lợn giống Lạc Vệ. Việc xác định tỷ lệ mắc bệnh trung bình 39,18% (với đỉnh điểm $44,76%$ vào tháng 10) đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về tầm quan trọng của công tác chống nóng và vệ sinh sản khoa trong chăn nuôi công nghiệp.

Thành tựu kỹ thuật nổi bật của dự án là chuẩn hóa quy trình phân loại 3 thể bệnh kết hợp thử nghiệm thành công phác đồ kháng sinh Amoxicillin tác dụng kéo dài (Nova-moxin 20% và Clamoxyl-LA) phối hợp Oxytocin và đặt kháng sinh cục bộ, đưa tỷ lệ chữa khỏi toàn đàn đạt 96,83% trong thời gian ngắn từ 3 – 4 ngày. Đây là giải pháp kỹ thuật có tính ứng dụng thực tiễn cao, mang lại giá trị kinh tế trực tiếp và bền vững cho các trang trại chăn nuôi lợn giống trên toàn quốc. Các đơn vị chăn nuôi và kỹ sư thú y có thể áp dụng ngay quy trình này vào thực tiễn sản xuất để tối ưu hóa năng suất đàn nái và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong vài năm gần đây, chăn nuôi lợn giữ một vị trí quan trọng trong ngành nông nghiệp của Việt Nam. Con lợn được xếp hàng đầu trong số các vật nuôi, cung cấp phần lớn thực phẩm cho nhân dân và phân bón cho sản xuất nông nghiệp. Ngày nay chăn nuôi lợn còn có tầm quan trọng đặc biệt nữa là tăng kim ngạch xuất khẩu, đây cũng là nguồn thu nhập ngoại tệ đáng kể cho nền kinh tế quốc dân. Để cung cấp lợn giống cho nhu cầu chăn nuôi của các trang trại và các nông hộ thì việc phát triển đàn lợn nái sinh sản là việc làm cần thiết.

Để chăn nuôi đàn lợn ngoại đạt hiệu quả cao bên cạnh các yếu tố về thức ăn, chuồng trại, kỹ thuật chăn nuôi… thì một trong những yếu tố hết sức quan trọng cần được đảm bảo là phải có đàn giống tốt. Điều này phụ thuộc rất lớn vào năng suất sinh sản của đàn lợn nái ngoại. Tuy nhiên một trong những bệnh làm hạn chế khả năng sinh sản của đàn lợn nái là các bệnh về sinh sản đặc biệt là bệnh viêm tử cung chiếm tỷ lệ cao. Bệnh này không những làm ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng sinh sản của lợn mẹ mà còn là một trong những nguyên nhân làm tăng cao tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở đàn lợn con đang trong thời gian theo mẹ, do đó chất lượng của đàn giống bị ảnh hưởng.

Nếu không điều trị kịp thời có thể kế phát viêm vú, mất sữa, nặng có thể dẫn tới rối loạn sinh sản, chậm sinh, vô sinh, viêm phúc mạc… và có thể chết. Vậy để khắc phục hậu quả do bệnh viêm tử cung gây ra trên đàn lợn nái sinh sản nuôi tại Công ty Lợn giống Lạc Vệ: chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tình hình mắc bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái sinh sản nuôi tại Công ty TNHH MTV Lợn giống Lạc Vệ, xã Lạc Vệ, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh và thử nghiệm hai phác đồ điều trị”. Mục đích nghiên cứu - Đánh giá tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung ở lợn nái. - Thử nghiệm và đánh giá hiệu quả của hai phác đồ điều trị.

Mục tiêu nghiên cứu - Xác định những biểu hiện lâm sàng của bệnh. - Xác định hiệu quả và độ an toàn của hai phác đồ điều trị. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Đánh giá được sự ảnh hưởng của bệnh viêm tử cung đến khả năng sinh sản của lợn mẹ.

- Hiểu được tình hình và cách phòng trị bệnh để áp dụng vào thực tiễn sản xuất. Ý nghĩa thực tiễn - Học hỏi kiến thức, kinh nghiệm chăn nuôi một cách hợp lý để bổ sung thêm kiến thức cho mình. - Vận dụng kiến thức đã học vào công tác sản xuất và phòng trị bệnh cho chăn nuôi tại địa phương. e 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2.

Cơ sở khoa học 2. Đặc điểm giải phẫu cơ quan sinh dục lợn nái Theo Nguyễn Mạnh Hà và cs (2003) [8], bộ phận sinh dục của lợn nái được chia thành bộ phận sinh dục bên trong (buồng trứng, ống dẫn trứng, tử cung, âm đạo) và bộ phận sinh dục bên ngoài (âm môn, âm vật, tiền đình). * Buồng trứng (Ovarium) Buồng trứng của lợn gồm một treo ở cạnh trước dây chằng rộng, nằm trong xoang chậu. Hình dạng của buồng trứng rất đa dạng nhưng phần lớn có hình bầu dục hoặc hình ovan dẹt, không có lõm rụng trứng.

Buồng trứng có hai chức năng cơ bản là tạo giao tử cái và tiết các hoocmon: Estrogen, Progesteron và Inhibin. Các hoocmon này tham gia vào việc điều khiển chu kỳ sinh sản của lợn cái. Theo Trần Thị Dân (2004) [3] cho biết: Phía ngoài của buồng trứng được bao bọc bởi một lớp màng liên kết sợi, chắc như màng dịch hoàn. Phía trong buồng trứng được chia làm 2 miền: Miền vỏ và miền tủy.

Miền vỏ chứa các noãn nang, thể vàng, thể trắng có tác dụng về sinh dục vì nó xảy ra quá trình trứng chín và rụng trứng. Miền tủy của buồng trứng nằm ở giữa gồm mạch máu, dây thần kinh, mạch bạch huyết và mô liên kết. Trên buồng trứng có từ 70.000 noãn bào ở các giai đoạn khác nhau, tầng ngoài cùng là những noãn bào sơ cấp phân bố tương đối đều, tầng trong là những noãn bào thứ cấp đang sinh trưởng, khi noãn bao chín sẽ nổi lên bề mặt buồng trứng. * Ống dẫn trứng (Oviductus) Ống dẫn trứng (vòi Fallop) được treo bởi màng trao ống dẫn trứng, đó là một nếp gấp màng bụng bắt nguồn từ lớp bên của dây chằng rộng.

Căn cứ vào chức năng có thể chia ống dẫn trứng thành bốn đoạn: e 4 + Tua điểm: Có hình giống như tua liềm. + Phễu: Có hình phễu, miệng phễu nằm gần buồng trứng. + Phồng ống dẫn trứng: Đoạn ống giãn rộng ra xa tâm. + Eo: Đoạn ống hẹp gần tâm, nối ống dẫn trứng với xoang tử cung.

* Tử cung (Uterus) Tử cung nằm trong xoang chậu, dưới trực tràng, trên bàng quang và niệu đạo trong xoang chậu, hai sừng tử cung ở phía trước xoang chậu. Tử cung được giữ lại tại chỗ nhờ sự bám của âm đạo vào cổ tử cung và được giữ bởi các dây chằng. Tử cung lợn thuộc loại tử cung sừng kép, gồm 2 sừng thông với một thân và cổ tử cung: Sừng tử cung dài 50 - 100cm, hình ruột non, thông với ống dẫn trứng. Thân tử cung dài 3 - 5cm.

Cổ tử cung dài 10 - 18cm, có thành dày, hình trụ, có các cột thịt xếp theo chiều cài răng lược, thông với âm đạo. Vách tử cung gồm 3 lớp được cấu tạo từ ngoài vào trong: lớp tương mạc, lớp cơ trơn, lớp nội mạc. * Âm đạo (Vagina) Theo Đặng Đình Tín và Nguyễn Hùng Nguyệt (1986) [17] cho rằng: Âm đạo lợn có chiều dài 10 -12cm. Âm đạo nối sau tử cung, trước âm hộ, đầu trước giáp cổ tử cung, đầu sau thông ra tiền đình, giữa âm đạo và tiền đình có nếp gấp niêm mạc gọi là màng trinh.

Âm đạo là một ống tròn chứa cơ quan sinh dục đực khi giao phối, đồng thời là bộ phận cho thai đi qua trong quá trình sinh đẻ và là ống thải các chất dịch từ tử cung. Âm đạo có cấu tạo gồm 3 lớp: Lớp tổ chức liên kết ở ngoài, lớp cơ trơn có cơ dọc bên ngoài, cơ vòng bên trong. Các lớp cơ âm đạo liên kết với các lớp cơ tử cung. * Tiền đình (Vestibulum vaginae sinusinogenitalis) Là giới hạn giữa âm đạo và âm hộ.

Tiền đình bao gồm: Màng trinh và hành tiền đình. Sau màng trinh là lỗ niệu đạo. e 5 * Âm vật (Clitoris) Âm vật được phủ bởi lớp niêm mạc có chứa các đầu mút thần kinh cảm giác, từ đó khuyến cáo các thú y viên chú ý khi thụ tinh nên kích thích lên âm vật để gây mê ì cho nái động dục làm tăng hiệu quả thụ tinh. * Âm hộ (Vulva) Âm hộ hay còn gọi là âm môn, nằm dưới hậu môn và ngăn cách với nó bởi vùng hội âm.

Bên ngoài có 2 môi dính với nhau ở mép trên và mép dưới. Môi âm hộ có sắc tố đen, tuyến mồ hôi, tuyến bã tiết ra chất nhờn trong và hơi dính. Đặc điểm sinh lý sinh sản của lợn nái * Sự thành thục về tính Sự thành thục về tính được đánh dấu khi con vật bắt đầu có phản xạ sinh dục và có khả năng sinh sản. Lúc này tất cả các bộ phận sinh dục như: buồng trứng, tử cung, âm đạo… đã phát triển hoàn thiện và có thể bắt đầu bước vào hoạt động sinh sản.

Đồng thời với sự phát triển hoàn thiện bên trong thì ở bên ngoài các bộ phận sinh dục phụ cũng xuất hiện và gia súc có phản xạ về tính hay xuất hiện hiện tượng động dục. Tuy nhiên, thành thục về tính sớm hay muộn phụ thuộc vào giống, tính biệt và các điều kiện ngoại cảnh cũng như chăm sóc nuôi dưỡng. - Giống Các giống lợn khác nhau có độ tuổi thành thục về tính khác nhau. Theo Phạm Hữu Danh (1985) [2] cho rằng: Các giống lợn nội có tuổi thành thục về tính vào 4 - 5 tháng tuổi (121 - 158 ngày tuổi).

Trong khi đó tuổi động dục ở lợn ngoại là từ 6 - 8 tháng tuổi, ở lợn lai F1 (nội x ngoại) thường động dục lần đầu ở 6 tháng tuổi. - Điều kiện nuôi dưỡng quản lý Chăm sóc, nuôi dưỡng và quản lý tốt thì gia súc sẽ sớm thành thục về tính và ngược lại. e 6 - Điều kiện ngoại cảnh Sự kích thích của con đực cũng ảnh hưởng tới sự thành thục của lợn cái hậu bị. Theo một số tác giả nếu cho lợn cái hậu bị tiếp xúc với lợn đực 2 lần/ngày, với thời gian 15 - 20 phút thì 83% lợn cái (trên 90kg) động dục ở 165 ngày tuổi.

Tuy nhiên, một vấn đề cần lưu ý là tuổi thành thục về tính thường sớm hơn tuổi thành thục về thể vóc. Vì vậy, để đảm bảo sự sinh trưởng và phát triển bình thường của lợn mẹ và đảm bảo những phẩm chất giống của thế hệ sau nên cho gia súc phối giống khi đã đạt khối lượng nhất định tùy theo giống. * Chu kỳ tính và thời điểm phối giống thích hợp - Chu kỳ tính Từ khi thành thục về tính, những biểu hiện tính dục của lợn được diễn ra liên tục và có tính chu kỳ. Các noãn bào trên buồng trứng phát triển, lớn dần, chín và nổi cộm trên bề mặt buồng trứng gọi là nang Graaf.

Khi nang Graaf vỡ, trứng rụng gọi là sự rụng trứng. Mỗi lần trứng rụng con cái có những biểu hiện ra bên ngoài gọi là động dục. Do trứng rụng có tính chất chu kỳ nên động dục cũng theo chu kỳ. Một chu kỳ tính của lợn giao động trong khoảng từ 18 - 22 ngày, trung bình là 21 ngày và được chia làm 4 giai đoạn: + Giai đoạn trước động dục Đây là giai đoạn đầu tiên của chu kỳ tính, giai đoạn này kéo dài 1 - 2 ngày.

Ở giai đoạn này các noãn bao phát triển mạnh, các noãn bao chín, tế bào trứng tách khỏi noãn bao. Tử cung co bóp mạnh, cổ tử cung mở ra, niêm dịch chảy nhiều. Con vật bắt đầu xuất hiện tính dục, âm hộ sưng lên, hơi mở, có màu hồng tươi cuối giai đoạn có dịch nhờn chảy ra. Con vật giảm ăn, hay kêu rống, hay nhảy lên lưng con khác nhưng không cho con khác nhảy lên lưng mình.

+ Giai đoạn động dục Đây là giai đoạn quan trọng do tỷ lệ thụ thai cao, thường kéo dài từ 2 - 3 ngày, tính từ khi tế bào trứng tách khỏi noãn bao.