Luận văn: Thu hút vốn FDI vào Việt Nam trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung

Luận văn thạc sĩ phân tích thu hút vốn fdi vào việt nam trong bối cảnh cuộc chiến thương mại mỹ trung, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Lưu Minh Huyền
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Ngọc Lan
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Thu Hút Vốn FDI Vào Việt Nam Trong Bối Cảnh Cuộc Chiến Thương Mại Mỹ - Trung
• Loại tài liệu: thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN THU HÚT VỐN FDI VÀ THỰC TIỄN THU HÚT VỐN FDI Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRONG BỐI CẢNH CUỘC CHIẾN THƯƠNG MẠI MỸ - TRUNG
• 1.1. Cơ sở lý luận thu hút vốn FDI
• 1.1.1. Khái niệm và tác động của FDI
• 1.1.2. Một số lý thuyết về vốn FDI
• 1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút vốn FDI
• 1.1.4. Tiêu chí về thu hút vốn FDI
• 1.2. Quan niệm về chiến tranh thương mại và cơ chế tác động của chiến tranh thương mại đến dòng vốn FDI
• 1.2.1. Quan niệm về chiến tranh thương mại và nguyên nhân
• 1.2.2. Cơ chế tác động của chiến tranh thương mại tới dòng vốn FDI
• 1.3. Cơ sở thực tiễn thu hút vốn FDI ở một số quốc gia trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung
• 1.3.1. Diễn biến của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung
• 1.3.2. Tác động của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung đến dòng vốn FDI trên thế giới
• 1.3.3. Giải pháp tăng cường thu hút vốn FDI ở một số quốc gia trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH THU HÚT VỐN FDI VÀO VIỆT NAM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG BỐI CẢNH CUỘC CHIẾN THƯƠNG MẠI MỸ - TRUNG
• 2.1. Tình hình thu hút vốn FDI vào Việt Nam từ năm 2005 đến năm 2020
• 2.1.1. Tình hình thu hút vốn FDI vào Việt Nam từ năm 2005 đến năm 2016
• 2.1.2. Tình hình thu hút vốn FDI vào Việt Nam từ năm 2017 đến năm 2020
• 2.2. Đánh giá chung về tình hình thu hút vốn FDI vào Việt Nam
• 2.3. Cơ hội, thách thức và những vấn đề đặt ra đối với thu hút vốn FDI vào Việt Nam trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung
• 2.3.1. Cơ hội đối với thu hút vốn FDI vào Việt Nam trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung
• 2.3.2. Thách thức đối với thu hút vốn FDI vào Việt Nam trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung
• 2.3.3. Một số vấn đề đặt ra đối với thu hút vốn FDI vào Việt Nam trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THU HÚT VỐN FDI VÀO VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH CUỘC CHIẾN THƯƠNG MẠI MỸ - TRUNG
• 3.1. Quan điểm thu hút vốn FDI vào Việt Nam trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung
• 3.2. Giải pháp tăng cường thu hút vốn FDI vào Việt Nam trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung
• 3.2.1. Tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước đối với việc thu hút vốn FDI
• 3.2.2. Chủ động, kịp thời trong công tác xúc tiến đầu tư
• 3.2.3. Thu hút đầu tư có chọn lọc trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung, kiểm soát hoạt động đầu tư
• 3.2.4. Xây dựng các cơ chế đặc thù tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi
• 3.2.5. Tăng cường vai trò của các doanh nghiệp Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thu hút vốn FDI vào Việt Nam trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ Trung

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn trong việc thu hút vốn FDI nhờ vào cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc. Cuộc chiến này đã tạo ra những biến động lớn trong dòng chảy đầu tư toàn cầu, khiến nhiều doanh nghiệp tìm kiếm thị trường mới. Việt Nam, với vị trí địa lý thuận lợi và chính sách mở cửa, đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

1.1. Tình hình thu hút vốn FDI vào Việt Nam giai đoạn 2005 2020

Từ năm 2005 đến 2020, Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ trong thu hút vốn FDI. Các số liệu cho thấy, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đã tăng đều qua các năm, đặc biệt là trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung. Nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã chuyển hướng đầu tư sang Việt Nam để tránh thuế quan cao từ Mỹ.

1.2. Tác động của chiến tranh thương mại đến dòng vốn FDI

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đã tạo ra những tác động mạnh mẽ đến dòng vốn FDI toàn cầu. Nhiều công ty Mỹ đang tìm kiếm các địa điểm sản xuất mới, và Việt Nam đã trở thành lựa chọn hàng đầu. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

II. Vấn đề và thách thức trong thu hút vốn FDI vào Việt Nam

Mặc dù có nhiều cơ hội, Việt Nam cũng phải đối mặt với không ít thách thức trong việc thu hút vốn FDI. Các vấn đề như chính sách chưa đồng bộ, cơ sở hạ tầng còn hạn chế và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác đang gia tăng.

2.1. Cơ hội từ cuộc chiến thương mại Mỹ Trung

Cuộc chiến thương mại đã tạo ra cơ hội lớn cho Việt Nam khi nhiều doanh nghiệp Trung Quốc chuyển hướng đầu tư. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều việc làm cho người dân. Việt Nam cần tận dụng cơ hội này để cải thiện môi trường đầu tư.

2.2. Thách thức trong việc thu hút vốn FDI

Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút vốn FDI, bao gồm chính sách chưa đồng bộ, cơ sở hạ tầng còn hạn chế và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác như Ấn Độ và Indonesia. Để thu hút được dòng vốn chất lượng, Việt Nam cần có những cải cách mạnh mẽ.

III. Phương pháp và giải pháp thu hút vốn FDI hiệu quả

Để thu hút vốn FDI hiệu quả, Việt Nam cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Các chính sách cần được cải thiện để tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

3.1. Tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước

Nhà nước cần tăng cường vai trò quản lý trong việc thu hút vốn FDI, đảm bảo các chính sách được thực hiện đồng bộ và hiệu quả. Việc cải cách hành chính và giảm thiểu thủ tục rườm rà sẽ giúp thu hút nhiều nhà đầu tư hơn.

3.2. Chủ động trong công tác xúc tiến đầu tư

Việt Nam cần chủ động hơn trong công tác xúc tiến đầu tư, tổ chức các hội thảo, triển lãm để giới thiệu tiềm năng đầu tư. Việc này sẽ giúp nâng cao nhận thức của các nhà đầu tư về cơ hội tại Việt Nam.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thu hút vốn FDI

Nghiên cứu cho thấy, việc thu hút vốn FDI vào Việt Nam đã mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Các doanh nghiệp FDI không chỉ đóng góp vào ngân sách nhà nước mà còn tạo ra nhiều việc làm và chuyển giao công nghệ.

4.1. Đánh giá hiệu quả của FDI đối với kinh tế Việt Nam

FDI đã đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Các doanh nghiệp FDI đã tạo ra hàng triệu việc làm và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tuy nhiên, cần có các chỉ tiêu cụ thể để đánh giá hiệu quả của FDI.

4.2. Kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác trong việc thu hút vốn FDI. Các chính sách ưu đãi, cải cách hành chính và tạo môi trường đầu tư thuận lợi là những yếu tố quan trọng giúp thu hút vốn FDI.

V. Kết luận và tương lai của thu hút vốn FDI vào Việt Nam

Tương lai của thu hút vốn FDI vào Việt Nam phụ thuộc vào khả năng cải cách và thích ứng với những thay đổi trong bối cảnh toàn cầu. Việt Nam cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư để thu hút dòng vốn chất lượng.

5.1. Triển vọng thu hút vốn FDI trong tương lai

Triển vọng thu hút vốn FDI vào Việt Nam trong tương lai là rất khả quan, đặc biệt trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung. Tuy nhiên, cần có những chính sách cụ thể để tận dụng cơ hội này.

5.2. Đề xuất chính sách thu hút vốn FDI

Việt Nam cần đề xuất các chính sách thu hút vốn FDI hiệu quả, bao gồm cải cách hành chính, tạo môi trường đầu tư thuận lợi và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Những chính sách này sẽ giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung bùng nổ từ tháng 03/2018 đã tạo nên bước ngoặt lớn làm tái định hình trật tự thương mại và cấu trúc đầu tư quốc tế. Trong bối cảnh dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu sụt giảm hơn 10% trong các năm 2018 và 2019, khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam, nổi lên như một mắt xích thay thế chiến lược. Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2020, tỷ lệ doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đăng ký đầu tư vào Việt Nam đã tăng tới 69% so với cùng kỳ năm 2019. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là làm thế nào để Việt Nam không chỉ tận dụng sự dịch chuyển dòng vốn nhằm gia tăng quy mô tăng trưởng mà còn chủ động kiểm soát chất lượng, tránh nguy cơ trở thành điểm trung chuyển gian lận xuất xứ hay tiếp nhận công nghệ lạc hậu.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là phân tích toàn diện tác động nhiều chiều của căng thẳng thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tới hoạt động thu hút đầu tư quốc tế tại Việt Nam. Về phạm vi không gian, luận văn tập trung vào lãnh thổ Việt Nam trong mối tương quan so sánh với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp tại khu vực châu Á như Indonesia, Thái Lan, Ấn Độ và Malaysia. Về phạm vi thời gian, công trình khảo sát dữ liệu xuyên suốt 16 năm từ năm 2005 đến năm 2020, chia tách thành hai giai đoạn bản lề: giai đoạn 2005 - 2016 (tiền xung đột) và giai đoạn 2017 - 2020 (khi xung đột leo thang mạnh mẽ). Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học nhằm hiện thực hóa mục tiêu nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), gia tăng tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa theo tinh thần Nghị quyết số 50-NQ/TW của Bộ Chính trị về định hướng hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng có hệ thống 5 nền tảng lý thuyết kinh tế quốc tế kinh điển nhằm giải mã bản chất và động cơ của dòng vốn đầu tư:

• Lý thuyết về năng suất cận biên vốn (MacDougall, 1960; Kemp, 1964): Khẳng định sự chênh lệch về hiệu quả sinh lời và chi phí sử dụng vốn giữa các quốc gia thúc đẩy dòng vốn dịch chuyển từ nơi có năng suất cận biên thấp sang nơi có năng suất cận biên cao hơn để tối đa hóa thu nhập quốc dân dài hạn.
• Lý thuyết về lợi thế sở hữu (Hymer, 1960; Caves, 1971; Knickerbocker, 1973): Luận giải việc các tập đoàn đa quốc gia khai thác lợi thế quy mô, bí quyết công nghệ độc quyền và năng lực quản trị vượt trội để khắc phục rào cản tại thị trường nước sở tại thông qua chiến lược đầu tư trực tiếp.
• Lý thuyết chu kỳ sản phẩm (Vernon, 1966): Phân tích 4 giai đoạn phát triển của sản phẩm từ giới thiệu, phát triển, chín muồi đến suy thoái, lý giải động cơ chuyển dịch địa điểm sản xuất sang các nước đang phát triển nhằm tối ưu hóa chi phí khi sản phẩm bước vào giai đoạn chuẩn hóa.
• Lý thuyết nội bộ hóa (Coase, 1937): Chứng minh việc doanh nghiệp thiết lập các giao dịch nội bộ thông qua hệ thống công ty mẹ - con giúp triệt tiêu chi phí giao dịch phát sinh từ sự không hoàn hảo của thị trường và các hàng rào bảo hộ.
• Mô hình chiết trung OLI (Dunning, 1977, 1979): Tổng hợp 3 điều kiện tiên quyết tạo nên dòng vốn đầu tư quốc tế bao gồm Lợi thế sở hữu (Ownership), Lợi thế địa điểm (Location) và Lợi thế nội bộ hóa (Internalization).

Khái niệm FDI được chuẩn hóa dựa trên định nghĩa của IMF, UNCTAD, OECD và WTO, xác định đây là hình thức đầu tư dài hạn gắn liền với quyền kiểm soát, sở hữu và điều hành cơ sở kinh doanh tại nước nhận đầu tư. Khái niệm chiến tranh thương mại được định vị là sự leo thang xung đột thuế quan và rào cản phi thuế quan giữa các quốc gia. Cơ chế truyền dẫn tác động được phân định qua ba kênh chính: kênh thương mại (chuyển dịch dòng sản phẩm và chuỗi cung ứng), kênh tiền tệ - tỷ giá (biến động phá giá đồng tiền và sức mua) cùng kênh tâm lý thị trường (sự bất định trong chính sách làm suy giảm niềm tin đầu tư).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn mực, thu thập từ các cơ quan quản lý và tổ chức quốc tế uy tín: Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), Tổng cục Thống kê, Báo cáo Đầu tư Thế giới của UNCTAD, Ngân hàng Thế giới (WB), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và báo cáo nghiên cứu từ Nomura Group, A.T. Kearney.

Cỡ mẫu phân tích bao quát toàn bộ 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cùng hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ đối tác có hoạt động đầu tư tại Việt Nam. Việc lựa chọn mẫu tập trung vào top 10 địa phương dẫn đầu về tiếp nhận vốn và top 10 đối tác có lượng vốn đăng ký lớn nhất nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất cho bức tranh thu hút đầu tư của cả nước.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, diễn dịch, quy nạp và so sánh đối chiếu đa chiều giữa hai giai đoạn 2005 - 2016 và 2017 - 2020. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ nhu cầu bóc tách rõ nét những biến động mang tính cấu trúc về quy mô, đối tác, địa bàn và lĩnh vực đầu tư trước và sau khi cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung chính thức bùng nổ từ tháng 03/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực nghiệm trong giai đoạn 2005 - 2020 chỉ ra 3 phát hiện mang tính bước ngoặt:

• Làn sóng chuyển dịch chuỗi sản xuất diễn ra rõ nét: Theo khảo sát của Nomura Group giai đoạn từ đầu năm 2018 đến tháng 08/2019, trong số 56 doanh nghiệp quốc tế quyết định di dời cơ sở sản xuất khỏi Trung Quốc, có tới 26 doanh nghiệp lựa chọn Việt Nam (chiếm tỷ trọng 46,4%), áp đảo hoàn toàn so với Đài Loan (11 doanh nghiệp), Thái Lan (11 doanh nghiệp) và Ấn Độ (3 doanh nghiệp).
• Sự thay đổi căn bản trong cơ cấu đối tác đầu tư: Dòng vốn đăng ký mới từ Trung Quốc đại lục và Hồng Kông gia tăng đột biến. Tính đến tháng 05/2019, số vốn đăng ký mới từ Trung Quốc vào Việt Nam đạt xấp xỉ 1,3 tỷ USD, vượt lên trên các đối tác truyền thống như Singapore và Hàn Quốc (mỗi nước ghi nhận mức xấp xỉ 700 triệu USD). Trong 5 tháng đầu năm 2020, số lượng dự án FDI cấp mới vào Việt Nam tăng trưởng 69% so với cùng kỳ năm trước.
• Áp lực cạnh tranh khu vực và nguy cơ tiếp nhận công nghệ lạc hậu: Báo cáo Chỉ số Tự tin FDI của A.T. Kearney năm 2019 cho thấy Trung Quốc tụt hạng từ vị trí thứ 3 xuống thứ 7 trong danh sách các điểm đến hấp dẫn toàn cầu. Tuy nhiên, các đối thủ trong khu vực đã nhanh chóng ban hành các chính sách cạnh tranh gay gắt: Indonesia chuẩn bị quỹ đất công nghiệp 4.000 ha tại Bắc Java và giảm thuế thu nhập doanh nghiệp từ 25% xuống 20%; Ấn Độ quy hoạch quỹ đất 461,6 ha cùng gói kích thích hành lang kinh tế Mekong trị giá ước tính 88 tỷ USD.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên hoàn toàn tương thích với mô hình chiết trung OLI và lý thuyết chu kỳ sản phẩm. Khi Mỹ áp thuế trừng phạt 25% lên hơn 380 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, lợi thế địa điểm sản xuất tại Trung Quốc suy giảm nhanh chóng do chi phí xuất khẩu và chi phí nhân công tăng cao. Các tập đoàn đa quốc gia buộc phải tái cấu trúc hệ thống phân phối thông qua chiến lược "Trung Quốc + 1" nhằm tối ưu hóa chi phí nội bộ.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh trực quan qua biểu đồ đường so sánh tỷ lệ giải ngân vốn thực hiện và vốn đăng ký qua hai giai đoạn 2005 - 2016 và 2017 - 2020. Tỷ lệ giải ngân vốn thực tế tại Việt Nam duy trì ổn định nhưng quy mô trung bình trên mỗi dự án có xu hướng giảm nhẹ trong giai đoạn 2017 - 2020 do sự xuất hiện của nhiều dự án quy mô nhỏ nhằm tránh rủi ro tức thời. Đồng thời, bảng cơ cấu vốn phân theo ngành cho thấy hơn 60% tổng vốn đăng ký vẫn tập trung mạnh vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, tạo cơ hội thúc đẩy tăng trưởng sản xuất nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro lớn về tiêu thụ năng lượng và phát thải môi trường. Nguy cơ hàng hóa nước ngoài mượn nhãn mác sản xuất tại Việt Nam để né thuế đang đặt ra thách thức lớn đối với công tác kiểm tra xuất xứ hàng hóa của các cơ quan quản lý.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả phân tích thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Tăng cường quản lý nhà nước và hoàn thiện thể chế đầu tư: Thể chế hóa toàn diện Nghị quyết số 50-NQ/TW của Bộ Chính trị; thiết lập hàng rào kỹ thuật về môi trường, công nghệ và suất vốn đầu tư tối thiểu trên mỗi hecta đất (đạt mức khuyến nghị từ 5 đến 10 triệu USD/ha). Cơ quan quản lý cần kiểm soát chặt chẽ hoạt động mua bán, sáp nhập (M&A) để ngăn chặn hành vi thâu tóm doanh nghiệp trong nước nhằm mục đích gian lận xuất xứ, triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2021 - 2025.
• Chủ động đổi mới phương thức xúc tiến đầu tư có mục tiêu: Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp cùng các cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài xây dựng danh mục xúc tiến đầu tư đặc thù. Thay vì xúc tiến thụ động, Việt Nam cần chủ động tiếp cận trực tiếp các tập đoàn đa quốc gia thuộc nhóm Fortune 500 từ Mỹ, Liên minh châu Âu và Nhật Bản trong các lĩnh vực vi mạch bán dẫn, năng lượng sạch và trung tâm dữ liệu, rút ngắn thời gian cấp phép đầu tư qua cơ chế một cửa liên thông xuống dưới 15 ngày làm việc.
• Xây dựng cơ chế đặc thù và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, logistics: Rút kinh nghiệm từ gói trợ cấp 23,5 tỷ Yên của Nhật Bản và mô hình khu công nghiệp tích hợp của Indonesia, Chính phủ cần đẩy mạnh đầu tư hạ tầng giao thông kết nối liên vùng, phát triển hệ thống cảng biển nước sâu và trung tâm logistics hiện đại. Mục tiêu đến năm 2025 - 2030 giảm tỷ trọng chi phí logistics từ mức 16 - 18% GDP hiện nay xuống dưới 14% GDP để tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.
• Nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa và thúc đẩy liên kết chuyển giao công nghệ: Bộ Công Thương và các hiệp hội ngành nghề triển khai chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp chế tạo chủ lực từ mức khoảng 30 - 35% hiện nay lên trên 45% vào năm 2030. Cung cấp gói ưu đãi miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung cho các dự án thành lập trung tâm R&D và có tỷ lệ bao tiêu linh kiện từ các nhà cung ứng nội địa trên 30%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống giải pháp của công trình nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan hoạch định chính sách: Cán bộ tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, Ban Quản lý các Khu công nghiệp - Khu kinh tế sử dụng tài liệu làm căn cứ điều chỉnh quy hoạch địa phương, xây dựng tiêu chí chọn lọc dự án chất lượng cao và hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư.
• Cộng đồng doanh nghiệp trong nước: Lãnh đạo các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp hỗ trợ và xuất nhập khẩu nắm bắt xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, từ đó chủ động chuẩn bị năng lực để tham gia vào chuỗi giá trị của các tập đoàn đa quốc gia.
• Các tổ chức xúc tiến thương mại và nhà đầu tư quốc tế: Các cơ quan xúc tiến như KOTRA, JCCI, AmCham cùng các quỹ đầu tư tài chính sử dụng dữ liệu phân tích để đánh giá môi trường kinh doanh và tiềm năng thị trường Việt Nam so với khu vực Đông Nam Á.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Kinh doanh thương mại, Kinh tế quốc tế và Kinh tế phát triển tham khảo khung lý thuyết, phương pháp nghiên cứu so sánh chuỗi thời gian và hệ thống chỉ tiêu đánh giá dòng vốn đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

• Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung tác động đến dòng vốn FDI vào Việt Nam qua những kênh nào? Cuộc chiến tác động trực tiếp qua ba kênh: Kênh thương mại tạo làn sóng dịch chuyển cơ sở sản xuất nhằm tránh thuế quan 25% của Mỹ; Kênh tiền tệ - tỷ giá kích thích dòng vốn tìm đến môi trường có đồng tiền ổn định; Kênh tâm lý thúc đẩy các tập đoàn đa quốc gia phân tán rủi ro thông qua chiến lược "Trung Quốc + 1".

• Vì sao Việt Nam tiếp nhận tới 46,4% số doanh nghiệp quốc tế rời Trung Quốc trong giai đoạn 2018 - 2019? Việt Nam sở hữu lợi thế vượt trội nhờ vị trí địa lý giáp ranh thuận tiện kết nối chuỗi cung ứng với Trung Quốc, chi phí lao động cạnh tranh, môi trường chính trị ổn định và mạng lưới 15 hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đã có hiệu lực như CPTPP và EVFTA.

• Đâu là thách thức lớn nhất của Việt Nam khi dòng vốn FDI từ Trung Quốc tăng mạnh? Thách thức cốt lõi là nguy cơ tiếp nhận các dự án công nghệ lạc hậu, gây tiêu tốn năng lượng và đe dọa môi trường sinh thái. Thêm vào đó là tình trạng gian lận xuất xứ hàng hóa, mượn danh nghĩa Việt Nam để chuyển tải bất hợp pháp, khiến hàng xuất khẩu của Việt Nam đối mặt nguy cơ bị Mỹ điều tra phòng vệ thương mại.

• Việt Nam cần làm gì để không bị tụt lại trước các gói kích thích đầu tư của Indonesia và Ấn Độ? Chính phủ cần đẩy nhanh cải cách thủ tục hành chính, chuẩn bị sẵn sàng quỹ đất sạch quy mô lớn tại các khu kinh tế ven biển, cung cấp nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao và ban hành các gói hỗ trợ chi phí đầu tư ngoài thuế tương thích với tiêu chuẩn quốc tế.

• Nghị quyết 50-NQ/TW của Bộ Chính trị có vai trò định hướng như thế nào đối với dòng vốn FDI? Nghị quyết 50-NQ/TW đặt dấu mốc chuyển từ thu hút FDI theo số lượng sang chất lượng, ưu tiên dự án công nghệ cao, thân thiện với môi trường, có giá trị gia tăng lớn, cam kết chuyển giao công nghệ và tạo liên kết chặt chẽ với khu vực kinh tế tư nhân trong nước.

Kết luận

• Xung đột thương mại Mỹ - Trung đã tạo ra sự tái cấu trúc sâu sắc chuỗi cung ứng toàn cầu, mở ra cơ hội lịch sử đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất mới của khu vực.
• Việt Nam đã ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc về số lượng dự án dịch chuyển sản xuất (chiếm 26/56 doanh nghiệp theo ghi nhận năm 2019), song quy mô vốn trung bình và hàm lượng công nghệ vẫn cần được kiểm soát chặt chẽ.
• Cạnh tranh thu hút FDI tại châu Á đang bước vào giai đoạn quyết liệt với sự tham gia của các nền kinh tế lớn thông qua các chính sách ưu đãi linh hoạt và đột phá.
• Chìa khóa thành công của Việt Nam nằm ở việc kiên định thu hút đầu tư có chọn lọc theo Nghị quyết 50-NQ/TW, lấy bảo vệ môi trường, công nghệ tiên tiến và năng lực liên kết nội địa làm thước đo hàng đầu.
• Để duy trì vị thế điểm đến hấp dẫn, các cơ quan ban ngành cần khẩn trương hoàn thiện khung thể chế, nâng cấp hạ tầng logistics và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn 2021 - 2030. Hãy chủ động nghiên cứu toàn văn luận văn thạc sĩ để nắm bắt đầy đủ luận cứ và định hướng phát triển thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN THU HÚT VỐN FDI VÀ THỰC TIỄN THU HÚT VỐN FDI Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRONG BỐI CẢNH CUỘC CHIẾN THƯƠNG MẠI MỸ - TRUNG 1.1 Cơ sở lý luận thu hút vốn FDI 1.1 Khái niệm và tác động của FDI 1.1 Khái niệm FDI (Foreign Direct Investment) Theo Cẩm nang cán cân thanh toán tái bản lần 5 (1993) của Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF), FDI được định nghĩa là: “Một hình đầu tư quốc tế trong đó một chủ thể kinh tế thuộc một nền kinh tế thu được lợi ích lâu dài từ một chủ thể kinh tế thuộc một nền kinh tế khác. Đầu tư trực tiếp bao hàm mối quan hệ dài hạn giữa nhà đầu tư trực tiếp và doanh nghiệp đầu tư trực tiếp, và một mức độ ảnh hưởng nhất định của nhà đầu tư đối với công tác quản trị hoạt động tại doanh nghiệp nhận khoản vốn đầu tư”. Theo Uỷ ban Thương mại và Phát triển của Liên hiệp quốc (UNCTAD): “FDI là việc đầu tư dài hạn gắn liền với lợi ích và sự kiểm soát lâu dài của một chủ thể đầu tư ở một quốc gia này (nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài hay công ty mẹ) vào một công ty ở một quốc gia khác (công ty có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài hay công ty con)”. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), FDI được xem là “việc đầu tư được thực hiện nhằm thu được lợi ích lâu dài của một chủ thể đầu tư ở một quốc gia (nhà đầu tư trực tiếp) vào một chủ thể kinh tế ở một quốc gia khác (doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp).

Lợi ích lâu dài bao hàm sự tồn tại của một mối quan hệ trong dài hạn giữa nhà đầu tư trực tiếp và doanh nghiệp tiếp nhận vốn, và một mức độ ảnh hưởng nhất định của mối quan hệ này lên công tác quản trị hoạt động của doanh nghiệp. Đầu tư trực tiếp nước ngoài bao gồm các giao dịch ban đầu giữa hai chủ thể kinh tế, và các giao dịch kế tiếp sau liên quan đến vốn các chủ thể này với các chi nhánh, các đơn vị liên kết”. Theo Tổ chức Thương mại thế giới (WTO): “FDI xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó. Phương diện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác.

Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản 8 mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh. Trong những trường hợp đó, nhà đầu tư thường được gọi là “công ty mẹ” và các tài sản được gọi là “công ty con” hay “chi nhánh công ty””. Theo Luật Đầu tư 2005 của Việt Nam: “Đầu tư nước ngoài là việc nhà dầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác để tiến hành hoạt động đầu tư” và “Đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lý hoạt động đầu tư”. Như vậy, mặc dù có nhiều quan niệm khác nhau về FDI nhưng nhìn chung FDI có những đặc điểm sau: Thứ nhất, FDI là hoạt động đầu tư dài hạn của các nhân hoặc tổ chức này vào nước khác bằng cách thiết lập cơ sở sản xuất, kinh doanh nhằm mục đích thu lợi nhuận.

Chủ đầu tư có quyền tự quyết định lĩnh vực đầu tư, hình thức đầu tư, hoạt động sản xuất kinh doanh phù hợp và tự chịu trách nhiệm về lỗ, lãi. Muốn thu hút FDI, các nước được đầu tư cần phải có hành lang pháp lý rõ ràng đảm bảo quyền lợi cho nhà đầu tư. Thứ hai, FDI có liên quan đến sự kết hợp giữa quyền sở hữu với quyền quản lý các nguồn vốn đã đầu tư. Theo đó, tỷ lệ đóng góp của các bên trong vốn điều lệ hoặc vốn pháp định là cơ sở quy định quyền và nghĩa vụ của mỗi bên.

Đồng thời, lợi nhuận và rủi ro của các nhà đầu tư cũng tương ứng với tỷ lệ này. Để được tham gia kiểm sát hoặc kiểm soát doanh nghiệp nhận đầu tư, nhà đầu tư phải góp đủ số vốn tối thiểu, tuỳ theo quy định của mỗi quốc gia. Tóm lại, FDI là hình thức đầu tư dài hạn của các cá nhân hay tổ chức nước này vào một nước khác bằng việc xây dựng các cơ sở kinh doanh, sản xuất. Chủ đầu tư là người nằm quyền quản lý, điều hành mô hình sản xuất, kinh doanh để thu lợi nhuận.2 Tác động của vốn FDI a.

Đối với nước chủ đầu tư - Tác động tích cực: Thứ nhất, FDI giúp mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, công nghệ và thiết bị. Xét trên góc độ vĩ mô, FDI đã giúp nền kinh tế nước chủ đầu tư bành trướng sức 9 ảnh hưởng, trở thành những cường quốc dẫn đầu nền kinh tế thế giới, đồng thời góp phần củng cố và nâng cao địa vị chính trị; Thứ hai, FDI giúp các công ty giảm chi phí sản xuất, giảm giá thành sản phẩm do khai thác được nguồn lao động rẻ, nguyên liệu và gần thị trường tiêu thụ; Thứ ba, FDI còn được coi là một “chiến lược phòng vệ” giúp các doanh nghiệp tránh được những hàng rào bảo hộ mậu dịch hà khắc của nhiều quốc gia. - Tác động tiêu cực: Thứ nhất, FDI khiến tình hình thất nghiệp trong nước gia tăng, tăng trưởng kinh tế nội địa cũng bị ảnh hưởng. Một trong những nguyên nhân mà các nhà tư bản đầu tư ra nước ngoài là nhằm sử dụng lao động không lành nghề, giá rẻ của những nước đang phát triển.

Điều này tất yếu làm tăng thất nghiệp cơ cấu trong số lao động không lành nghề của nước đầu tư. Thêm vào đó, nước sở tại lại có thể xuất khẩu sang nước đầu tư hoặc thay cho việc nhập khẩu trước đây từ nước đầu tư, họ tự sản xuất được hàng hoá cho mình càng làm cho nguy cơ thất nghiệp này thêm trầm trọng. Xu hướng giảm mức thuê mướn nhân công ở nước chủ đầu tư và tăng mức thuê công nhân ở nước sở tại dẫn đến sự đối kháng về lao động ở nước đầu tư và quyền lợi lao động ở nước chủ nhà. Thứ hai, đầu tư trực tiếp ra nước ngoài có nhiều rủi ro hơn trong nước, nhất là các rủi ro về chính trị, nên các doanh nghiệp thường đầu tư phân tán ở nhiều quốc gia để hạn chế rủi ro.

Đối với nước nhận đầu tư - Tác động tích cực: Một là, thực hiện tốt việc tiếp nhận FDI đem lại cho nước tiếp nhận nguồn vốn lớn cho sự phát triển kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội, môi trường… Điều này càng đặc biệt quan trọng đối với những nước đang hạn chế về nguồn vốn trong nước và có cơ hội tăng thêm vốn trên thị trường quốc tế, mà nước nhận đầu tư không phải lo gánh nặng công nợ. Hơn nữa, FDI có khả năng tăng nguồn vốn trong nước vào các dự án đầu tư; Hai là, FDI thường đi kèm với công nghệ, kỹ thuật hiện đại, chuyển giao các bí quyết công nghệ (bí quyết kỹ thuật) tiên tiến. Nhờ chuyển giao, lan toả công nghệ mà 10 năng suất lao động ở nước tiếp nhận và hiệu quả sử dụng các nguồn lực ngày càng tăng. Cụ thể là thông qua FDI, các công ty xuyên và đa quốc gia thường với nguồn vốn lớn, công nghệ cao, trình độ quản lý tiên tiến đã chuyển giao công nghệ và tài sản vô hình cho các doanh nghiệp nước tiếp nhận có quan hệ kinh doanh.

Bằng con đường này, các doanh nghiệp nước tiếp nhận có điều kiện tiếp cận và sử dụng máy móc thiết bị hiện đại để tăng năng suất lao động. Bên cạnh đó, việc chuyển giao công nghệ đã tạo ra môi trường cạnh tranh buộc các doanh nghiệp khác cũng phải nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm, dịch vụ của mình; Ba là, đối với các doanh nghiệp, kỹ năng quản lý, điều hành, quản trị doanh nghiệp… đều có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt là trong môi trường toàn cầu hoá, hội nhập và cạnh tranh quốc tế gay gắt. Các kỹ năng trên là tài sản vô hình hết sức quan trọng mà các công ty quốc tế chuyển giao cho các công ty nước tiếp nhận. Thông qua FDI, các nước tiếp nhận đầu tư có điều kiện thuận lợi trong việc tiếp nhận các kỹ năng, phương pháp quản lý, cách thức điều hành tiên tiến của các công ty xuyên và đa quốc gia; Bốn là, thực hiện FDI tại nước tiếp nhận đầu tư, các công ty xuyên và đa quốc gia sử dụng lao động tại địa phương.

Điều này tạo cơ hội và điều kiện thuận lợi cho người lao động nâng cao trình độ, kỹ năng và tri thức của họ. Ngay cả trong trường hợp họ không còn làm việc trong các công ty này, họ có thể làm việc hiệu quả ở các nơi khác với vốn kiến thức, kỹ năng đã được đào tạo và tích luỹ; Năm là, lợi ích thu được của các nước tiếp nhận đầu tư từ các hoạt động nghiên cứu, triển khai và phát triển, thậm chí còn lớn hơn rất nhiều so với việc di chuyển vốn. Vì vậy, nhiều quốc gia tiếp nhận đầu tư thực hiện khuyến khích các công ty nước ngoài thành lập các chi nhánh nghiên cứu và phát triển ở nước họ; Sáu là, hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các nước đang phát triển sẽ giúp các doanh nghiệp nước tiếp nhận tiếp cận với thị trường thế giới thông qua liên doanh và mạng sản xuất, cung ứng trong khu vực và toàn cầu. Đây là con đường nhanh nhất và có hiệu quả nhất giúp các doanh nghiệp nước tiếp nhận đến với thị trường nước ngoài và thực hiện kinh doanh quốc tế; 11 Bảy là, FDI được thực hiện một cách hiệu quả hướng vào việc hình thành cơ cấu ngành kinh tế, khu vực kinh tế, tạo điều kiện từng bước khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên đất nước, chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, thúc đẩy nền kinh tế hội nhập vào sự phân công lao động và hợp tác quốc tế.

Ngoài ra, FDI còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đẩy mạnh xuất khẩu, tạo công ăn việc làm, cải thiện đời sống cho người lao động trong và ngoài doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài… - Tác động tiêu cực: Một là, dòng vốn FDI vào các nước đang phát triển có thể làm giảm tỷ lệ tiết kiệm và đầu tư nội địa.