CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Giáo viên tiểu học và đặc điểm lao động của giáo viên tiểu học 1.
Giáo viên tiểu học Theo từ điển Tiếng Việt của Nhà xuất bản Văn hóa thông tin năm 2014 thì “Giáo viên là người giảng dạy ở các trường phổ thông hoặc tương đương”. [19,179] Theo Điều 70 của Luật Giáo dục Việt Nam năm 2005 [13] và Khoản 23, Điều 1 của Luật sửa đổi, bổ sung một số Điều của Luật Giáo dục năm 2005 [14] thì “Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp trình độ sơ cấp nghề, trung cấp nghề, trung cấp chuyên nghiệp gọi là giáo viên. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng nghề gọi là giảng viên”.
Như vậy, giáo viên được hiểu như sau: giáo viên là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục ở các cơ sở giáo dục đào tạo, từ mầm non cho đến đại học và sau đại học. Đã là nhà giáo hay nói cách khác đã là giáo viên thì họ có một đặc điểm chung đó là làm việc tại các cơ sở giáo dục và chức năng nhiệm vụ của họ là chức năng về giáo dục đào tạo; tuy nhiên ở mỗi cấp học khác nhau thì chức năng nhiệm vụ về giáo dục đào tạo lại có những điểm khác nhau và có những tên goi, chức danh khác nhau. Đối với bậc học tiểu học mục tiêu chính là nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung 13 học cơ sở. Để đạt được mục tiêu này thì giáo viên giảng dạy ở cấp tiểu học phải đáp ứng được những tiêu chuẩn đặc thù về nghề nghiệp.
Về kiến thức thì giáo viên tiểu học không những phải đáp ứng được các yêu cầu về kiến thức chuyên môn mà còn phải nắm vững kiến thức về tâm lý của học sinh lứa tuổi tiểu học – lứa tuổi quan trọng trong việc hình thành đạo đức và nhân cách. Về kỹ năng sư phạm thì giáo viên bậc học này cũng cần đến các kỹ năng giảng dạy phù hợp, khoa học, hấp dẫn, lôi cuốn được học sinh theo đúng quá trình tiếp thu kiến thức đặc thù của lứa tuổi này. Giáo viên dù ở cấp học nào cũng luôn là tấm gương mà mọi học sinh đều có thể học tập, noi theo. Cấp học tiểu học là bậc học quan trọng nơi mà học sinh bắt đầu quá trình tiếp thu kiến thức cũng như hình thành đạo đức và nhân cách do vậy mà phẩm chất và đạo đức của người giáo viên tiểu học có ảnh hưởng rất lớn đến học sinh, có khi là trong suốt cuộc đời.
Từ những phân tích trên có thể rút ra khái niệm tổng quát nhất: giáo viên tiểu học là người giảng dạy ở bậc học tiểu học trong hệ thống giáo dục phổ thông, là người truyền đạt những kiến thức, kỹ năng cơ bản nhất và giúp hình thành nhân cách, đạo đức của học sinh. Đặc điểm lao động của giáo viên tiểu học Đặc điểm lao động của giáo viên tiểu học nói riêng cũng như giáo viên nói chung thì đều gắn với công tác giảng dạy và với đầy đủ tính chất sư phạm. Để có thể làm rõ đặc điểm lao động của giáo viên tiểu học thì phải xem xét ba khía cạnh sau: đặc điểm ngành nghề, đối tượng lao động và kết quả lao động. Đặc điểm về nghề giáo viên tiểu học Về kiến thức sư phạm, giáo viên tiểu học có đặc điểm giống như các bậc khác, nhưng có đặc thù riêng về mặt sư phạm mà người làm nghề dạy học khác không cần hoặc không có được, đó chính là kiến thức về tâm lý trẻ em.
Giáo viên tiểu học là người truyền đạt tri thức tới đối tượng người học, tuy 14 nhiên trong quá trình giảng dạy thì không những người giáo viên tiểu học truyền đạt tri thức mà còn truyền đạt văn hóa, lối sống, đạo đức,…góp phần tạo nên nhân cách, lối sống cho người học sinh. Về phương pháp sư phạm, giáo viên tiểu học là những người dạy học ở bậc tiểu học, đối tượng là trẻ em nên phương pháp sư phạm có những đặc điểm riêng. Phương pháp dạy học phải sinh động, phù hợp với tâm lý và nhận thức của lứa tuổi học sinh tiểu học. Phương pháp truyền đạt phải nhẹ nhàng, lối cuốn,… Đặc điểm về đối tượng lao động Đối tượng lao động của giáo viên tiểu học là trẻ em, lứa tuổi từ 6 đến 11 tuổi.
Đây là lứa tuổi rất thơ ngây, trong sáng và nhân cách đang trong giai đoạn hình thành và phát triển mạnh mẽ. Học sinh lứa tuổi này thì ngoài nhu cầu tri thức thì do tính cách, tâm sinh lý còn rất non nớt nên rất cần định hướng của người giáo viên. Đặc điểm về kết quả lao động Kết quả lao động của giáo viên tiểu học không được thể hiện bằng sản phẩm vật chất mà là người học sinh với những đặc điểm nhân cách, sự trưởng thành về tâm hồn, trí tuệ và đạo đức. Sản phẩm đó không thấy được ngay mà phải trải qua một thời gian và ảnh hưởng của tác động đến người học sinh là lâu dài, có khi là trong suốt cuộc đời.
Ngoài những đặc điểm chủ yếu trên còn có một số đặc điểm khác của lao động của giáo viên nói chung và giáo viên tiểu học nói riêng như: địa điểm làm việc, tính sáng tạo,… 1. Động lực và tạo động lực lao động Động lực là một thuật ngữ được sử dụng rất nhiều. Trong kinh tế, động lực được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau: Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân và Ths. Nguyễn Vân Điềm trong cuốn 15 giáo trình Quản trị nhân lực của Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân năm 2007 thì: Động lực là sự khát khao và tự nguyện của người lao động để tăng cường nỗ lực nhằm hướng tới việc đạt được mục tiêu của tổ chức.
[7,22] Trong cuốn sách Multlines, năm 1999, Mitchell cho rằng: Động lực là một mức độ mà một cá nhân muốn đạt tới và lựa chọn để gắn kết các hành vi của mình. [26,418] Từ những định nghĩa trên ta có thể đưa ra một cách hiểu chung nhất về động lực như sau: Động lực là tất cả những gì thôi thúc, khuyến khích, động viên người lao động tự nguyện thực hiện những hành vi nhằm đạt được mục tiêu nhất định. Động lực của người lao động được thể hiện thông qua thái độ và hành vi của họ đối với công việc đảm nhiệm và đối với tổ chức, tập thể. Mỗi người lao động đảm nhận những công việc khác nhau sẽ có những động lực khác nhau.
Như vậy động lực làm việc của một cá nhân gắn liền với một công việc, một tổ chức và một môi trường làm việc cụ thể. Động lực có thể thay đổi, phụ thuộc vào yếu tố khách quan trong công việc. Tuy nhiên động lực còn mang tính tự nguyện, phụ thuộc vào chính bản thân người lao động. Vì vậy nên khi xem xét vấn đề động lực và làm thế nào để tạo ra động lực thì cần phải xem xét tác động lên cả hai khía cạnh khách quan là yếu tố công việc, môi trường làm việc và yếu tố chủ quan chính là bản thân người lao động.
Tạo động lực lao động là quá trình làm nảy sinh động lực trong mỗi cá nhân người lao động. Tạo động lực lao động được hiểu là sự vận dụng các chính sách, biện pháp, các công cụ quản lý thích hợp tác động đến người lao động nhằm làm cho người lao động xuất hiện động lực trong quá trình làm việc, từ đó thúc đẩy họ làm việc tốt hơn để họ đạt tới những mục tiêu đề ra hoặc thỏa mãn những ước nguyện của họ. Tạo động lực lao động cho giáo viên tiểu học Tạo động lực lao động cho người lao động là quá trình phức tạp. Xét dưới góc độ quản lý thì đó là những tác động của nhà quản lý làm nảy sinh động lực trong cá nhân người lao động (các đối tượng quản lý).
Đối với giáo viên thì động lực dạy học của là những tác nhân có tác động thôi thúc, khuyến khích động viên người giáo viên thực hiện hoạt động lao động của mình nhằm đạt được các mục tiêu giáo dục. Các mục tiêu giáo dục ở đây là chất lượng giáo dục được thể hiện ở người học sinh qua kiến thức, kỹ năng cũng như nhân cách, đạo đức. Như vậy, khái niệm tạo động lực lao động cho giáo viên tiểu học được hiểu như sau: Tạo động lực lao động cho giáo viên tiểu học là việc sử dụng các biện pháp kích thích nhằm thôi thúc, khuyến khích, động viên giáo viên tiểu học hoàn thành tốt nhất các nhiệm vụ được giao trong nhà trường. Các biện pháp kích thích nhằm thôi thúc, khuyến khích, động viên giáo viên tiểu học ở đây chính là các biện pháp khuyến khích về mặt chất và về mặt tinh thần.
Các biện pháp khuyến khích về mặt vật chất là các khuyến khích thông qua tiền lương, tiền thưởng, phụ cấp, phúc lợi. Các biện pháp khuyến khích về mặt tinh thần đối với giáo viên tiểu học là các khuyến khích thông qua công việc và môi trường làm việc. Một số học thuyết liên quan đến tạo động lực lao động cho giáo viên tiểu học Hiện nay có rất nhiều những học thuyết liên quan đến tạo động lực lao động cho người lao động. Mỗi học thuyết đi sâu vào từng khía cạnh, khai thác các mặt khác nhau của các yếu tố cấu thành nên động lực lao động.
Trong luận văn này, tác giả tập trung vào ba học thuyết chính có liên quan đến tạo động lực lao động cho giáo viên tiểu học, đó là học thuyết về hệ thống nhu cầu của Maslow, học thuyết công bằng của J.Stacy Adams và học thuyết hai 17 yếu tố của F. Học thuyết hệ thống nhu cầu của Maslow Abraham Maslow cho rằng con người có nhiều nhu cầu khác nhau cần được thỏa mãn. Ông đã phân chia các nhu cầu của con người thành 5 nhóm và sắp xếp theo thứ tự quan trọng từ thấp đến cao (Hình 1.1: Thang nhu cầu của Maslow (Nguồn: PGS.TS Lê Thanh Hà, Giáo trình Quản trị nhân lực, Nhà xuất bản Lao động - xã hội, 2009) Đầu tiên là nhu cầu sinh lý bao gồm những nhu cầu cơ bản để con người có thể tồn tại như thức ăn, nước uống, quần áo, nhà ở.
