Luận văn thạc sĩ tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh của các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh hưng yên compressed

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh ngân hàng thương mại tại tỉnh Hưng Yên.

• Tác giả: Vũ Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh của các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận văn
• Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát về quản lý nhà nước đối với hoạt động của các NHTM
• 1.1.1. Khái niệm về Quản lý nhà nước
• 1.1.2. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với các NHTM
• 1.1.3. Vai trò của quản lý nhà nước đối với hoạt động của các NHTM
• 1.2. Hoạt động bảo lãnh của các NHTM
• 1.2.1. Khái niệm về bảo lãnh ngân hàng
• 1.2.2. Đặc điểm của bảo lãnh ngân hàng
• 1.2.3. Vai trò của bảo lãnh đối với NHTM
• 1.2.4. Các quy trình, quy định về bảo lãnh trong ngân hàng
• 1.3. Quản lý nhà nước của NHNN cấp tỉnh đối với hoạt động bảo lãnh tại NHTM
• 1.3.1. Nhiệm vụ, chức năng quản lý nhà nước của NHNN Chi nhánh tỉnh đối với hoạt động của các NHTM trên địa bàn tỉnh
• 1.3.2. Nội dung quản lý nhà nước của NHNN Chi nhánh tỉnh đối với hoạt động của các NHTM trên địa bàn tỉnh
• 1.3.3. Quy trình thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh tại các NHTM trên địa bàn tỉnh
• 1.3.4. Công cụ thực hiện
• 1.4. Kinh nghiệm về quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh tại các NHTM
• 1.4.1. Kinh nghiệm quốc tế
• 1.4.2. Kinh nghiệm trong nước
• 1.4.3. Bài học kinh nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.2. Phương pháp phân tích đánh giá thông tin
• 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 2.2.4. Phương pháp so sánh
• 2.2.5. Phương pháp chuyên gia
• 2.3. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TẠI CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HƯNG YÊN
• 3.1. Khái quát về NHTM và hoạt động bảo lãnh của NHTM trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
• 3.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của NHTM trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
• 3.1.2. Thực trạng về hoạt động bảo lãnh tại các NHTM trên địa bàn tỉnh
• 3.2. Quản lý nhà nước trong hoạt động bảo lãnh tại các NHTM trên địa bàn tỉnh
• 3.2.1. Mô hình NHNN Chi nhánh tỉnh Hưng Yên
• 3.2.2. Chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước của NHNN Chi nhánh tỉnh Hưng Yên đối với hoạt động bảo lãnh của các NHTM trên địa bàn tỉnh
• 3.2.3. Thực trạng quản lý nhà nước trong hoạt động bảo lãnh tại các NHTM trên địa bàn tỉnh
• 3.3. Đánh giá chung về quản lý nhà nước trong hoạt động bảo lãnh tại các NHTM trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
• 3.3.1. Kết quả đạt được
• 3.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NHNN TRONG HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TẠI CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HƯNG YÊN
• 4.1. Định hướng tăng cường quản lý NHNN trong hoạt động của các NHTM nói chung và hoạt động bảo lãnh nói riêng
• 4.1.1. Định hướng quản lý NHNN trong hoạt động của các NHTM
• 4.1.2. Định hướng quản lý NHNN trong hoạt động bảo lãnh của các NHTM trên địa bàn tỉnh
• 4.2. Giải pháp nâng cao năng lực quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh của các NHTM trên địa bàn tỉnh
• 4.2.1. Đổi mới hình thức, quy trình, nội dung trong việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước
• 4.2.2. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức tại Chi nhánh
• 4.2.3. Giám sát chặt chẽ việc thực hiện các quy định, kiến nghị của NHNN đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh
• 4.2.4. NHNN cần định hướng để phát triển nghiệp vụ bảo lãnh cũng như có các quy định cụ thể hơn về các chính sách tài khóa
• 4.2.5. Một số giải pháp khác
• 4.3. Kiến nghị với Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 4.4. Kiến nghị với NHTM trên địa bàn tỉnh
• 4.5. Kiến nghị với các doanh nghiệp
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh ngân hàng

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Hưng Yên. Phần này làm rõ khái niệm quản lý nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng, và vai trò của nó trong việc đảm bảo an toàn hệ thống tài chính. Quản lý nhà nước được định nghĩa là quá trình tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các hoạt động kinh tế - xã hội, nhằm duy trì trật tự và phát triển bền vững. Trong bối cảnh ngân hàng, quản lý nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát rủi ro, đảm bảo tuân thủ pháp luật, và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh.

1.1. Khái niệm và vai trò của quản lý nhà nước

Quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng là quá trình tác động có tổ chức của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đối với các ngân hàng thương mại (NHTM) để đảm bảo hoạt động an toàn, hiệu quả. Vai trò của quản lý nhà nước bao gồm kiểm soát rủi ro, đảm bảo tuân thủ pháp luật, và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh. Đặc biệt, trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng, quản lý nhà nước giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1.2. Cơ sở pháp lý và thực tiễn

Cơ sở pháp lý cho quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh ngân hàng bao gồm các văn bản pháp luật như Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Các tổ chức tín dụng, và các quy định cụ thể về bảo lãnh ngân hàng. Thực tiễn tại Hưng Yên cho thấy, mặc dù có nhiều quy định, việc thực thi vẫn còn hạn chế, dẫn đến rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động bảo lãnh.

II. Thực trạng quản lý nhà nước về bảo lãnh ngân hàng tại Hưng Yên

Phần này phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Hưng Yên. Dữ liệu từ các NHTM cho thấy, mặc dù hoạt động bảo lãnh đã được kiểm soát, vẫn còn nhiều bất cập trong quy trình và thực thi. Các vấn đề chính bao gồm thiếu quy định cụ thể, hạn chế trong giám sát, và rủi ro từ các giao dịch phức tạp. Quản lý nhà nước cần tăng cường giám sát và cải thiện quy trình để đảm bảo an toàn hệ thống.

2.1. Thực trạng hoạt động bảo lãnh

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại Hưng Yên đã phát triển mạnh trong những năm gần đây, đóng góp đáng kể vào doanh thu của các NHTM. Tuy nhiên, việc quản lý và kiểm soát rủi ro vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong các giao dịch phức tạp và các vụ việc liên quan đến lừa đảo.

2.2. Đánh giá hiệu quả quản lý nhà nước

Quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh tại Hưng Yên đã đạt được một số kết quả nhất định, nhưng vẫn còn nhiều điểm yếu. Các biện pháp giám sát chưa đủ mạnh, và việc thực thi pháp luật còn chậm trễ, dẫn đến rủi ro tiềm ẩn cho hệ thống ngân hàng.

III. Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về bảo lãnh ngân hàng

Phần này đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại Hưng Yên. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực giám sát của NHNN, và đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác giữa các cơ quan quản lý và NHTM để đảm bảo hiệu quả trong việc kiểm soát rủi ro.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Cần bổ sung và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến bảo lãnh ngân hàng, đặc biệt là các quy định về quy trình, thủ tục, và trách nhiệm của các bên liên quan. Điều này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường hiệu quả quản lý.

3.2. Nâng cao năng lực giám sát

Ngân hàng Nhà nước cần tăng cường năng lực giám sát thông qua việc áp dụng công nghệ hiện đại và đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp. Điều này sẽ giúp phát hiện và xử lý kịp thời các rủi ro trong hoạt động bảo lãnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam trong những năm gần đây đã khẳng định vai trò là một dịch vụ phi tín dụng mang lại tỷ suất sinh lời cao và đa dạng hóa nguồn thu cho hệ thống tổ chức tín dụng. Tại địa bàn tỉnh Hưng Yên, thị trường ngân hàng chứng kiến sự hiện diện của 15 chi nhánh ngân hàng thương mại, bao gồm 07 chi nhánh ngân hàng thương mại nhà nước và 08 chi nhánh ngân hàng thương mại cổ phần. Sự phát triển mạnh mẽ của mạng lưới ngân hàng đã đáp ứng nhu cầu bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh thanh toán và bảo lãnh dự thầu cho hàng trăm doanh nghiệp tại các khu công nghiệp trọng điểm như Phố Nối A, Phố Nối B và Thăng Long II.

Tuy nhiên, trước những biến động khó lường của kinh tế vĩ mô và sự suy giảm thanh khoản của các doanh nghiệp xây dựng, rủi ro ngoại bảng từ hoạt động bảo lãnh có xu hướng gia tăng đáng kể. Hoạt động này tiềm ẩn nguy cơ biến các cam kết bảo lãnh thành các khoản nợ bắt buộc, đe dọa an toàn vốn của các tổ chức tín dụng. Vấn đề đặt ra là công tác quản lý nhà nước của cơ quan quản lý tiền tệ cấp tỉnh vẫn còn nhiều hạn chế trong việc giám sát chuyên sâu nghiệp vụ bảo lãnh.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng công tác quản lý nhà nước của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Hưng Yên đối với hoạt động bảo lãnh của các ngân hàng thương mại trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2014, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi với tầm nhìn định hướng đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng khi đưa ra hệ thống chỉ tiêu định lượng giúp kiểm soát tỷ lệ phát sinh tranh chấp bảo lãnh dưới mức 3%, đồng thời nâng cao hiệu lực thanh tra giám sát toàn diện đối với 100% tổ chức tín dụng trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các lý thuyết quản lý kinh tế hiện đại và khung pháp lý chuyên ngành:

• Lý thuyết quản lý nhà nước về kinh tế và giám sát an toàn vĩ mô (Macroprudential Regulation): Tiếp cận vai trò quản lý nhà nước theo quan điểm của chủ nghĩa Mác và khoa học hành chính hiện đại, khẳng định sự can thiệp của Ngân hàng Nhà nước là công cụ định hướng, điều tiết hành vi của các ngân hàng thương mại nhằm ngăn ngừa tổn thất hệ thống, bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và ổn định thị trường tài chính.
• Lý thuyết quản trị rủi ro tín dụng và cam kết ngoại bảng: Đặt hoạt động bảo lãnh trong mô hình kiểm soát rủi ro ba vòng (Three Lines of Defense), nhận diện bản chất bảo lãnh là hình thức cấp tín dụng theo Thông tư số 28/2012/TT-NHNN và Thông tư số 07/2015/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Khung pháp lý quốc tế và so sánh: Vận dụng Quy tắc thống nhất về bảo lãnh theo yêu cầu URDG 758 của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), đối chiếu với các nguyên lý bảo đảm đối nhân trong Bộ luật Dân sự Cộng hòa Pháp (Điều 2011 đến Điều 2036) và Bộ luật Dân sự Nhật Bản (Điều 446 đến Điều 452) để làm sáng tỏ tính độc lập và tính phụ thuộc của cam kết bảo lãnh.

Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi: Quản lý nhà nước cấp tỉnh, bảo lãnh ngân hàng thương mại, thanh tra tại chỗ và giám sát từ xa theo chuẩn mực quản lý chất lượng ISO 9001:2008.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lượng trên chuỗi dữ liệu thực chứng 5 năm (2010–2014):

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê định kỳ, bảng cân đối kế toán và hồ sơ thanh tra của 15 chi nhánh ngân hàng thương mại hoạt động trên địa bàn tỉnh Hưng Yên. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp chuyên gia.
• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Thực hiện phỏng vấn sâu một cỡ mẫu gồm 10 chuyên gia quản lý theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích (Purposive Sampling). Cụ thể, mẫu nghiên cứu bao gồm 05 cán bộ lãnh đạo, thanh tra viên thuộc Phòng Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Hưng Yên và 05 cán bộ lãnh đạo phụ trách trực tiếp nghiệp vụ cấp bảo lãnh tại 05 ngân hàng thương mại có quy mô lớn nhất tỉnh (như VietinBank, Vietcombank, Agribank, BIDV).
• Phương pháp phân tích: Áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh ngang - dọc theo chuỗi thời gian 2010–2014, kết hợp đối chiếu các chỉ số an toàn hoạt động. Việc lựa chọn phương pháp này giúp bóc tách rõ mối quan hệ nhân quả giữa quy trình quản lý nhà nước với mức độ rủi ro phát sinh tại từng chi nhánh ngân hàng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế tại tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2010–2014 đã chỉ ra các kết quả trọng tâm:

1. Doanh số và doanh thu phí bảo lãnh tăng trưởng liên tục: Doanh số phát hành bảo lãnh tại 15 chi nhánh ngân hàng thương mại tăng trưởng bình quân khoảng 15% đến 22% mỗi năm trong giai đoạn 2010–2014. Tỷ trọng thu phí bảo lãnh trên tổng thu phí dịch vụ của các ngân hàng thương mại trên địa bàn duy trì ở mức cao, dao động từ 18% đến 28%, khẳng định vai trò là kênh sinh lời quan trọng không yêu cầu trích lập nguồn vốn khả dụng tức thì.
2. Gia tăng rủi ro đòi tiền và chuyển nợ bắt buộc: Do tác động của suy thoái kinh tế đối với lĩnh vực xây dựng và bất động sản, tỷ lệ số món bảo lãnh bị bên nhận bảo lãnh gửi yêu cầu đòi tiền chiếm khoảng 3,5% đến 5,2% trên tổng số cam kết phát hành. Tỷ lệ phải thực hiện nghĩa vụ trả thay và chuyển thành nợ quá hạn nhóm 3 trở lên dao động ở mức khoảng 1,2% đến 2,0% tổng giá trị bảo lãnh, gây nguy cơ phát sinh tổn thất tài chính trực tiếp cho các ngân hàng thương mại.
3. Bước chuyển biến trong công cụ giám sát của Ngân hàng Nhà nước tỉnh: Việc áp dụng chế độ thông tin báo cáo theo Thông tư số 31/2013/TT-NHNN đã cắt giảm mạnh mẽ từ hơn 30.000 chỉ tiêu thống kê phức tạp trước đây xuống còn khoảng 3.000 chỉ tiêu cô đọng. Các cuộc thanh tra tại chỗ được duy trì định kỳ với thời lượng từ 15 đến 30 ngày làm việc cho mỗi đơn vị, hỗ trợ phát hiện kịp thời các sơ hở trong quy trình thẩm định hồ sơ.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               BẢNG TỔNG HỢP CHỈ SỐ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH (2010 - 2014)               |
+------------------------------------+-----------------------+----------------------+
| Nhóm chỉ tiêu đánh giá             | Mức dao động ghi nhận | Tác động hệ thống    |
+------------------------------------+-----------------------+----------------------+
| Tăng trưởng doanh số bảo lãnh      | 15,0% - 22,0%/năm     | Mở rộng quy mô       |
| Tỷ trọng phí bảo lãnh / Tổng dịch vụ| 18,0% - 28,0%        | Tăng thu nhập ngoài lãi|
| Tỷ lệ bảo lãnh bị đòi tiền         | 3,5% - 5,2%           | Cảnh báo rủi ro cao  |
| Tỷ lệ chuyển nợ bắt buộc (trả thay)| 1,2% - 2,0%           | Phát sinh nợ xấu     |
| Chỉ tiêu báo cáo giám sát          | ~3.000 chỉ tiêu       | Chuẩn hóa giám sát   |
+------------------------------------+-----------------------+----------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các vi phạm và rủi ro trong hoạt động bảo lãnh bắt nguồn từ cả hai phía: tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý. Về phía ngân hàng thương mại, áp lực cạnh tranh thị phần dẫn đến việc nới lỏng điều kiện thẩm định năng lực thực hiện hợp đồng của bên được bảo lãnh, định giá tài sản bảo đảm chưa chuẩn xác hoặc miễn giảm tỷ lệ ký quỹ thiếu kiểm soát. Cán bộ nghiệp vụ tại địa phương còn hạn chế về kiến thức tập quán quốc tế (URDG 758), dẫn đến soạn thảo cam kết bảo lãnh có điều khoản bất lợi khi phát sinh tranh chấp ba bên.

Về phía cơ quan quản lý, dữ liệu có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ cột thể hiện tương quan giữa tốc độ tăng doanh số bảo lãnh và tỷ lệ nợ xấu phát sinh, cùng bảng phân loại các hành vi vi phạm hành chính sau thanh tra. Công tác giám sát từ xa của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Hưng Yên thời gian qua chủ yếu xử lý số liệu tĩnh, chưa xây dựng được hệ thống cảnh báo sớm rủi ro ngoại bảng theo thời gian thực. So sánh với kinh nghiệm quản lý tại Hà Nội và Hải Dương, công tác thanh tra tại Hưng Yên cần tăng cường kiểm tra chuyên đề về thẩm định điều kiện cấp bảo lãnh thay vì chỉ kiểm tra lồng ghép trong thanh tra tín dụng chung.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước đối với hoạt động bảo lãnh của các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Hưng Yên đến năm 2020, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Chuẩn hóa quy trình thanh tra và đổi mới công nghệ giám sát từ xa:
   • Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Hưng Yên (Phòng Thanh tra, giám sát).
   • Hành động: Ứng dụng toàn diện hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001:2008 vào quy trình thanh tra chuyên đề bảo lãnh; nâng cấp phần mềm phân tích dữ liệu điện tử định kỳ.
   • Mục tiêu và lộ trình: Phấn đấu đến năm 2018 kiểm soát 100% luồng dữ liệu cam kết ngoại bảng của 15 chi nhánh ngân hàng trên địa bàn, giảm thiểu tỷ lệ sai phạm kỹ thuật tác nghiệp xuống dưới 1,5%.
2. Nâng cao năng lực chuyên môn và tính liêm chính của đội ngũ thanh tra viên:
   • Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh phối hợp với các cơ sở đào tạo ngành ngân hàng.
   • Hành động: Tổ chức tối thiểu 02 khóa bồi dưỡng chuyên sâu mỗi năm về quy tắc URDG 758, pháp luật hợp đồng và nghiệp vụ thẩm định rủi ro dự án xây dựng.
   • Mục tiêu và lộ trình: Đảm bảo 100% cán bộ thanh tra ngân hàng đạt chuẩn năng lực phân tích rủi ro cam kết ngoại bảng trước năm 2019.
3. Tăng cường hậu kiểm và xử lý dứt điểm các kiến nghị thanh tra:
   • Chủ thể thực hiện: Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Hưng Yên và Ban giám đốc các ngân hàng thương mại.
   • Hành động: Thiết lập quy chế giám sát bắt buộc với thời hạn khắc phục sai phạm tối đa 30 ngày kể từ khi công bố kết luận thanh tra; xử phạt nghiêm các chi nhánh tái diễn vi phạm về mức ký quỹ và định giá tài sản bảo đảm.
   • Mục tiêu và lộ trình: Triển khai liên tục từ năm 2017 đến năm 2020, kéo giảm tỷ lệ bảo lãnh phải xử lý trả thay về dưới 0,8%.
4. Kiến nghị hoàn thiện thể chế pháp luật cấp Trung ương:
   • Chủ thể thực hiện: Đề xuất lên Chính phủ, Quốc hội và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
   • Hành động: Rà soát, sửa đổi Bộ luật Dân sự theo hướng quy định minh bạch thứ tự ưu tiên thanh toán giữa quyền bảo lãnh đối nhân và các biện pháp đối vật (cầm cố, thế chấp); tiếp tục cụ thể hóa các chế tài trong Thông tư số 07/2015/TT-NHNN nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên phát hành bảo lãnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cán bộ quản lý và thanh tra viên Ngân hàng Nhà nước cấp tỉnh: Luận văn đóng vai trò là tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ chuẩn mực trong việc xây dựng đề cương thanh tra tại chỗ và thiết lập hệ thống chỉ tiêu giám sát từ xa đối với các cam kết tín dụng ngoại bảng.
2. Ban lãnh đạo và chuyên viên tín dụng tại các ngân hàng thương mại: Giúp các chi nhánh ngân hàng nhận diện đầy đủ các "lỗ hổng" tác nghiệp trong quy trình cấp phát bảo lãnh, tối ưu hóa chính sách định giá tài sản bảo đảm và tỷ lệ ký quỹ để hạn chế tối đa rủi ro trả thay.
3. Cộng đồng doanh nghiệp và chủ đầu tư dự án: Cung cấp hiểu biết chuyên sâu về khung pháp lý, quyền và nghĩa vụ trong quan hệ bảo lãnh ba bên, giúp các nhà thầu và doanh nghiệp xuất nhập khẩu chủ động phòng ngừa rủi ro tranh chấp hợp đồng.
4. Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Là công trình tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cao với phương pháp luận nghiên cứu thực chứng rõ ràng, phục vụ việc giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan đến quản lý nhà nước về tiền tệ ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Quản lý nhà nước đối với bảo lãnh ngân hàng tại cấp tỉnh tập trung vào những nội dung trọng tâm nào?
Ngân hàng Nhà nước chi nhánh cấp tỉnh tập trung vào 3 nội dung chính: Phổ biến và kiểm tra việc chấp hành các văn bản quy phạm pháp luật về bảo lãnh; giám sát từ xa các chỉ tiêu an toàn hoạt động và tỷ lệ cam kết ngoại bảng; thực hiện thanh tra tại chỗ định kỳ từ 15 đến 30 ngày nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm tác nghiệp tại từng chi nhánh ngân hàng thương mại.

Hoạt động bảo lãnh mang lại những rủi ro đặc thù nào cho ngân hàng thương mại?
Khác với cho vay truyền thống, bảo lãnh là cam kết ngoại bảng không xuất vốn ban đầu nhưng tiềm ẩn rủi ro trả thay khi khách hàng vi phạm hợp đồng kinh tế. Tại Hưng Yên giai đoạn 2010–2014, khoảng 3,5% đến 5,2% số món bảo lãnh bị yêu cầu đòi tiền, buộc ngân hàng phải giải ngân nợ bắt buộc và đối mặt nguy cơ mất vốn nếu tài sản bảo đảm thiếu tính thanh khoản.

Tại sao việc tinh giản chỉ tiêu báo cáo từ 30.000 xuống khoảng 3.000 lại nâng cao hiệu quả giám sát?
Việc cắt giảm các chỉ tiêu thống kê trùng lặp theo Thông tư số 31/2013/TT-NHNN giúp loại bỏ tình trạng nhiễu dữ liệu, giảm thiểu thời gian xử lý thủ công cho cả 15 chi nhánh ngân hàng thương mại trên địa bàn. Cơ quan quản lý tập trung phân tích sâu vào các chỉ số rủi ro trọng yếu, từ đó nâng cao chất lượng cảnh báo sớm.

Bảo lãnh bị bên nhận gửi yêu cầu đòi tiền có đồng nghĩa với việc ngân hàng chịu tổn thất tài chính không?
Không hoàn toàn. Yêu cầu đòi tiền chỉ là tín hiệu cảnh báo rủi ro. Ngân hàng sẽ không bị thiệt hại nếu khoản bảo lãnh được ký quỹ 100%, hoặc khách hàng đàm phán thành công việc gia hạn hợp đồng. Tổn thất thực sự chỉ phát sinh khi ngân hàng phải thực hiện nghĩa vụ trả thay và khách hàng mất khả năng hoàn trả nợ bắt buộc.

Kinh nghiệm từ Bộ luật Dân sự của Pháp và Nhật Bản đóng góp gì cho việc hoàn thiện quản lý bảo lãnh tại Việt Nam?
Pháp luật Pháp và Nhật Bản xác lập rõ bảo lãnh là biện pháp bảo đảm đối nhân dựa trên nguyên lý trái quyền và quy định cụ thể nghĩa vụ cảnh báo thông tin rủi ro của chủ nợ. Việt Nam cần tiếp thu để hoàn thiện cơ chế bảo vệ bên bảo lãnh, làm rõ thứ tự ưu tiên thanh toán giữa bảo lãnh và thế chấp, cầm cố tài sản.

Kết luận

• Luận văn đã luận giải sâu sắc bản chất kinh tế - pháp lý của hoạt động bảo lãnh ngân hàng và vai trò thiết yếu của quản lý nhà nước cấp tỉnh đối với sự an toàn của hệ thống tài chính.
• Phân tích thực chứng toàn diện tại 15 chi nhánh ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2010–2014, làm rõ bức tranh tăng trưởng doanh số 15–22% song hành với các nguy cơ rủi ro ngoại bảng.
• Chỉ ra những hạn chế căn bản trong quy trình tác nghiệp, định giá tài sản bảo đảm và hệ thống cảnh báo sớm rủi ro của cơ quan quản lý nhà nước địa phương.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ, có tính ứng dụng cao về chuẩn hóa thanh tra theo tiêu chuẩn ISO 9001:2008, nâng cao năng lực cán bộ và hoàn thiện thể chế pháp lý đến năm 2020.
• Các nhà quản lý chính sách, lãnh đạo ngân hàng và nhà nghiên cứu quan tâm có thể tiếp tục khai thác các mô hình phân tích định lượng trong luận văn để ứng dụng vào công tác thanh tra giám sát và quản trị rủi ro thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về quản lý nhà nước đối với hoạt động của các NHTM 1. Khái niệm về Quản lý nhà nước Để nghiên cứu khái niệm quản lý nhà nước, trước hết cần làm rõ khái niệm “quản lý”. Thuật ngữ “quản lý” thường được hiểu theo những cách khác nhau tuỳ theo góc độ khoa học khác nhau cũng như cách tiếp cận của người nghiên cứu.

Quản lý là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học xã hội và khoa học tự nhiên. Mỗi lĩnh vực khoa học có định nghĩa về quản lý dưới góc độ riêng của mình và nó phát triển ngày càng sâu rộng trong mọi hoạt động của đời sống xã hội. Theo quan niệm của C.Mác: “Bất kỳ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào đó mà được tiến hành tuân theo một quy mô tương đối lớn đều cần có sự quản lý ở mức độ nhiều hay ít nhằm phối hợp những hoạt động cá nhân vŕ thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toŕn bộ cő thể sản xuất, sự vận động nŕy khác với sự vận động của các cő quan độc lập của cő thể đó. Một nhạc công tự điều khiển mình, nhưng một dàn nhạc phải có nhạc trưởng”.

Ăng ghen, toàn tập, tập 23, trang 23) Tức theo Mác quản lý là nhằm phối hợp các lao động đơn lẻ để đạt được cái thống nhất của toàn bộ quá trình sản xuất. Ở đây Mác đã tiếp cận khái niệm quản lý từ góc độ mục đích của quản lý. Theo quan niệm của các nhà khoa học nghiên cứu về quản lý hiện nay: Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt tới mục đích đã đề ra và đúng với ý trí của người quản lý. Theo cách hiểu này thì quản lý là việc tổ chức, chỉ đạo các hoạt động của xã hội nhằm đạt được một mục đích của người quản lý.

Theo cách tiếp cận này, quản lý đã nói rõ lên cách thức quản lý và mục đích quản lý. 6 Như vậy, theo cách hiểu chung nhất thì Quản lý trong xã hội nói chung là quá trình điều hành các hoạt động nhằm tác động một cách có tổ chức và định hướng của chủ thể quản lý vào một đối tượng nhất định để điều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi của con người, nhằm duy trì tính ổn định và phát triển của đối tượng theo những mục tiêu đã định. Theo Giáo trình quản lý hành chính nhà nước: “Quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước trong công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ tổ quốc XHCN”. (Giáo trình quản lý hành chính nhà nước, tập 1, trang 407) Như vậy, Quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật nhà nước để điều chỉnh hành vi hoạt động của con người trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm thỏa mãn nhu cầu hợp pháp của con người, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội.

Trong hoạt động quản lý nhà nước, vấn đề kết hợp các yếu tố của hoạt động quản lý là rất phức tạp, đòi hỏi các nhà quản lý phải có năng lực cao với sự hỗ trợ của các phương tiện công nghệ hiện đại. Quản lý nhà nước được hiểu theo hai nghĩa: Khái niệm quản lý nhà nước theo nghĩa rộng: Là hoạt động tổ chức, điều hành của cả bộ máy nhà nước, nghĩa là bao hàm cả sự tác động, tổ chức của quyền lực nhà nước trên các phương diện lập pháp hành pháp và tư pháp. Theo cách hiểu này, quản lý nhà nước được đặt trong cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân lao động làm chủ". Theo nghĩa hẹp, Quản lý nhà nước chủ yếu là quá trình tổ chức, điều hành của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người theo pháp luật nhằm đạt được những mục tiêu yêu cầu nhiệm vụ quản lý nhà nước.

Đồng thời, các cơ quan nhà nước nói chung còn thực hiện các hoạt động có tính chất chấp hành, điều hành, tính chất hành chính nhà nước nhằm xây dựng tổ chức bộ máy và củng cố chế độ công tác nội bộ của mình. Chẳng hạn ra quyết định thành lập, chia tách, sát nhập các đơn vị tổ chức thuộc bộ máy của mình; đề bạt, khen thưởng, kỷ luật cán bộ, công chức, ban hành quy chế làm việc nội bộ. 7 Cũng như hoạt động quản lý nhà nước nói chung, hoạt động quản lý Nhà nước đối với Ngân hàng thương mại là một quá trình tác động liên tục, có định hướng, có tổ chức của Ngân hàng Nhà nước tới các hoạt động tiền tệ và ngân hàng của các NHTM để đạt được mục tiêu cuối cùng là ổn định tiền tệ, góp phần tăng trưởng kinh tế và giải quyết việc làm. Trong mối quan hệ này, chủ thể quản lý là Ngân hàng Nhà nước, với vai trò là ngân hàng trung ương và cơ quan thuộc Chính phủ, có thể tác động tới đối tượng bị quản lý thông qua những kế hoạch, chương trình, chính sách, biện pháp và những quyết định hành chính khác.

Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với các NHTM 1. Khái niệm quản lý nhà nước đối với NHTM Quản lý của Nhà nước mỗi quốc gia đối với NHTM ở từng thời kỳ có thể khác nhau về mức độ và phạm vi. Tuy nhiên, chúng ta có thể hiểu: Quản lý Nhà nước đối với NHTM là một bộ phận quản lý kinh tế vĩ mô, một nội dung quan trọng trong quản lý Nhà nước về kinh tế, với những công cụ đặc thù để định hướng, tác động vào hoạt động của các NHTM phục vụ cho việc thực hiện mục tiêu của chiến lược phát triển kinh tế. Nói một cách cụ thể hơn, Quản lý Nhà nước đối với hoạt động của các NHTM thể hiện khả năng tác động của Nhà nước đến việc mở rộng hay thu hẹp hoạt động của các NHTM đối với nền kinh tế phù hợp với từng giai đoạn (quy mô hoạt động), đồng thờitác động đến cả chất lượng của hoạt động tại các NHTM.

Mục tiêu của Quản lý Nhà nước đối với hoạt động của các NHTM chủ yếu tập chung vào: đảm bảo an toàn của các NHTM, đảm bảo hoạt động kinh doanh của các NHTM tuân thủ theo đúng quy định của pháp luật, đảm bảo môi trường cạnh tranh lành mạnh, góp phần kiểm soát lạm phát, thực hiện các mục tiêu kinh tế vĩ mô. Đặc điểm của quản lý nhà nước đối với các NHTM * Đặc điểm về đối tượng Hệ thống Ngân hàng Việt nam trong 10 năm qua đã có sự phát triển rất nhanh cả về quy mô hoạt động và chất lượng dịch vụ. Đến nay, đã có 5 ngân hàng thương mại nhà nước (NHTMNN), chiếm thị phần khoảng 56,9%, 1 ngân hàng phát triển, 1 ngân hàng chính sách chiếm khoảng 3,3%, 37 ngân hàng thương mại 8 cổ phần (NHTMCP) chiếm khoảng 26,5% thị phần, 28 ngân hàng nước ngoài với tổng số 39 chi nhánh và 5 ngân hàng liên doanh chiếm khoảng 9,4% thị phần, 9 công ty tài chính, 12 công ty cho thuê tài chính và 996 quĩ tín dụng nhân dân chiếm khoảng 3,9% thị phần. Ngoài ra còn có 51 văn phòng đại diện của các tổ chức tín dụng nước ngoài.

Theo Nghị định số 59/2009/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của NHTM thì NHTM là ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật. * Đặc điểm về chủ thể quản lý (NHNN) Sự ổn định và lành mạnh của hệ thống ngân hàng mỗi quốc gia ngày càng giữ vai trò quan trọng; thậm chí, quyết định đối với ổn định nền kinh tế vĩ mô. Ở Việt Nam, môi trường và thể chế hoạt động của hệ thống ngân hàng có những chuyển biến đáng ghi nhận về quản trị nội bộ; bộ máy tổ chức, ứng dụng công nghệ và sự phát triển của các dịch vụ ngân hàng hiện đại. Tuy nhiên, các bất ổn của kinh tế vĩ mô đã gây nhiều rủi ro và làm tổn thương hệ thống ngân hàng ở mọi khía cạnh.

Hệ thống ngân hàng là “nạn nhân” của sự bất ổn kinh tế, rồi đến lượt nó lại là “thủ phạm” tác động vào những bất ổn này. Ngân hàng Nhà nước có trách nhiệm và quyền hạn chủ chốt trong việc quản lý, giám sát hoạt động của các NHTM với mục tiêu góp phần bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh, bền vững của hệ thống ; duy trì và nâng cao lòng tin của công chúng đối với hệ thống các NHTM; bảo đảm việc chấp hành chính sách, pháp luật về tiền tệ và ngân hàng. * Đặc điểm về cơ chế quản lý đối với các NHTM Nhà nước thống nhất quản lý hoạt động của các NHTM, xây dựng hệ thống các NHTM theo hướng hoạt động đa năng, đa dạng về sở hữu và loại hình, có qui mô hoạt động lớn, tiềm lực tài chính lớn và lành mạnh, tạo nền tảng đến sau năm 2020 xây dựng hệ thống các TCTD đạt trình độ tiên tiến trong khu vực, đáp ứng các chuẩn mực và thông lệ quốc tế về hoạt động ngân hàng, có khả năng cạnh tranh với các ngân hàng trong khu vực và trên thế giới. 9 Để quản lý, giám sát hoạt động của hệ thống ngân hàng Việt Nam thì các văn bản luật, cơ chế, chính sách của các Bộ/Ngành trong thời gian qua hầu như đã phủ kín các hoạt động chính của ngân hàng, tạo điều kiện cho các NHTM hoạt động.

Chính điều này đã góp phần to lớn vào việc duy trì sự phát triển của nền kinh tế, của doanh nghiệp, cải thiện đời sống của dân cư, góp phần đưa Việt Nam ra khỏi danh sách nước có thu nhập thấp. * Đặc điểm môi trường hoạt động của các NHTM Sau khi Việt Nam là thành viên của WTO, nền kinh tế đã đạt được những thành tựu bước đầu.