Luận văn thạc sĩ tái thẩm trong luật tố tụng hình sự việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích quy định tái thẩm trong luật tố tụng hình sự Việt Nam, đánh giá thực tiễn và đề xuất hoàn thiện pháp luật.

• Tác giả: Nguyễn Duy Hoàng
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Mạnh Hùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Tái thẩm trong luật tố tụng hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮ NG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỦ TỤC TÁI THẨM TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm thủ tục tái thẩm trong luật TTHS Việt Nam
• 1.2. Những đặc điểm cơ bản của thủ tục tái thẩm
• 1.3. Khái quát lịch sử hình thành và hoàn thiện của thủ tục tái thẩm trong TTHS Việt Nam
• 1.3.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến trước khi có BLTTHS năm 1988
• 1.3.2. Giai đoạn từ năm 1988 đến trước khi BLTTHS năm 2003 được ban hành
• 1.4. Những điểm khác nhau cơ bản giữa thủ tục tái thẩm và thủ tục giám đốc thẩm
• 1.5. Ý nghĩa của thủ tục tái thẩm trong TTHS Việt Nam
• 1.5.1. Ý nghĩa pháp lý của thủ tục tái thẩm
• 1.5.2. Ý nghĩa chính trị, xã hội của thủ tục tái thẩ m
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮ NG QUY ĐINH ̣ CỦ A BLTTHS NĂM 2003 VỀ THỦ TỤC TÁI THẨM VÀ TH ỰC TIỄN THI HÀNH THỦ TỤC TÁI THẨM Ở VIỆT NAM
• 2.1. Những quy định của BLTTHS năm 2003 về thủ tục tái thẩm
• 2.2. Tính chất của tái thẩm. Kháng nghị theo thủ tục tái thẩm. Một số quy định khác về thủ tục tái thẩm
• 2.3. Khái quát thực tiễn thi hành quy định của BLTTHS năm 2003 về thủ tục tái thẩm
• 2.4. Thực tiễn thi hành quy định của BLTTHS năm 2003 về kháng nghị theo thủ tục tái thẩm
• 2.5. Đánh giá việc xét lại bản án, quyết định cuả Tòa án theo thủ tục tái thẩm tại Tòa án
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ THỦ TỤC TÁI THẨM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHÁC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG TÁI THẨM TRONG THỰC TIỄN
• 3.1. Hoàn thiện quy định của pháp luật về thủ tục tái thẩm
• 3.2. Hoàn thiện quy định về tính chất của thủ tục tái thẩm
• 3.3. Hoàn thiện các quy định về kháng nghị theo thủ tục tái thẩm
• 3.4. Hoàn thiện các quy định về thủ tục tái thẩm tại Tòa án
• 3.5. Một số giải pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả xét lại bản án, quyết định đã có HLPL theo thủ tục tái thẩm
• 3.5.1. Nâng cao năng lực, ý thức trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng
• 3.5.2. Phối hợp chặt chẽ các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt giữa Tòa án với VKS trong công tác tái thẩm
• 3.5.3. Chú trọng công tác giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 3.5.4. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với những vụ việc giải quyết theo thủ tục tái thẩm
• 3.6. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thủ tục tái thẩm trong luật tố tụng hình sự Việt Nam

Thủ tục tái thẩm trong luật tố tụng hình sự Việt Nam là một trong những quy định quan trọng nhằm đảm bảo công lý và quyền lợi hợp pháp của công dân. Theo quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003, tái thẩm được áp dụng khi có tình tiết mới có thể làm thay đổi nội dung bản án đã có hiệu lực pháp luật. Điều này cho thấy sự linh hoạt và khả năng điều chỉnh của hệ thống pháp luật Việt Nam trong việc bảo vệ quyền lợi của người dân.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của thủ tục tái thẩm

Thủ tục tái thẩm là một quy trình pháp lý cho phép Tòa án cấp trên xem xét lại bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Đặc điểm nổi bật của thủ tục này là nó chỉ được áp dụng khi có tình tiết mới được phát hiện, có thể làm thay đổi cơ bản nội dung bản án. Điều này giúp khắc phục những sai lầm trong quá trình xét xử trước đó.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của thủ tục tái thẩm

Thủ tục tái thẩm đã có một quá trình hình thành và phát triển lâu dài trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Từ năm 1945 đến nay, các quy định về tái thẩm đã được điều chỉnh và hoàn thiện qua nhiều giai đoạn, đặc biệt là sau khi BLTTHS năm 2003 được ban hành, tạo ra một khung pháp lý rõ ràng cho việc thực hiện tái thẩm.

II. Những thách thức trong việc áp dụng thủ tục tái thẩm ở Việt Nam

Mặc dù thủ tục tái thẩm đã được quy định rõ ràng trong BLTTHS, nhưng việc áp dụng thực tế vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hướng dẫn cụ thể, sự không đồng nhất trong việc áp dụng quy định giữa các Tòa án, và sự thiếu hiểu biết của các bên liên quan về quy trình tái thẩm đã dẫn đến hiệu quả thực hiện chưa cao.

2.1. Vấn đề thiếu hướng dẫn cụ thể về thủ tục tái thẩm

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu các hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan có thẩm quyền. Điều này dẫn đến sự không đồng nhất trong việc áp dụng quy định về tái thẩm giữa các Tòa án, gây khó khăn cho các bên liên quan trong việc thực hiện quyền kháng nghị.

2.2. Sự không đồng nhất trong thực tiễn áp dụng

Thực tế cho thấy, không phải tất cả các Tòa án đều áp dụng thủ tục tái thẩm một cách nhất quán. Sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng quy định về tái thẩm đã dẫn đến những bất công trong việc xét xử, làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

III. Phương pháp cải thiện hiệu quả của thủ tục tái thẩm trong luật tố tụng hình sự

Để nâng cao hiệu quả của thủ tục tái thẩm, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện quy trình và nâng cao nhận thức của các bên liên quan. Việc tăng cường đào tạo cho các thẩm phán và cán bộ tư pháp, cũng như xây dựng các hướng dẫn chi tiết về thủ tục tái thẩm là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường đào tạo cho cán bộ tư pháp

Đào tạo và nâng cao nhận thức cho các thẩm phán và cán bộ tư pháp về quy trình tái thẩm là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp họ hiểu rõ hơn về quy định pháp luật mà còn nâng cao khả năng áp dụng đúng đắn trong thực tiễn.

3.2. Xây dựng hướng dẫn chi tiết về thủ tục tái thẩm

Việc xây dựng các hướng dẫn chi tiết về thủ tục tái thẩm sẽ giúp các Tòa án có cơ sở pháp lý vững chắc để thực hiện. Điều này cũng giúp các bên liên quan dễ dàng tiếp cận và thực hiện quyền kháng nghị của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thủ tục tái thẩm

Nghiên cứu về thủ tục tái thẩm không chỉ giúp làm rõ các quy định pháp luật mà còn chỉ ra những hạn chế trong thực tiễn áp dụng. Các kết quả nghiên cứu cho thấy, việc thực hiện tái thẩm đã góp phần quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và nâng cao chất lượng xét xử.

4.1. Kết quả thực tiễn từ việc áp dụng thủ tục tái thẩm

Thực tiễn cho thấy, nhiều bản án đã được xem xét lại và sửa đổi nhờ vào thủ tục tái thẩm. Điều này không chỉ giúp khắc phục sai lầm trong xét xử mà còn nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn áp dụng

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn áp dụng thủ tục tái thẩm cho thấy rằng, việc cải thiện quy trình và nâng cao nhận thức của các bên liên quan là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của thủ tục tái thẩm trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng của thủ tục tái thẩm trong luật tố tụng hình sự Việt Nam

Thủ tục tái thẩm trong luật tố tụng hình sự Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả của thủ tục này, cần có những cải cách và hoàn thiện quy định pháp luật. Triển vọng trong tương lai là xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn thiện hơn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của xã hội.

5.1. Triển vọng cải cách thủ tục tái thẩm

Triển vọng cải cách thủ tục tái thẩm trong thời gian tới sẽ tập trung vào việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của các bên liên quan. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của thủ tục tái thẩm và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

5.2. Tương lai của thủ tục tái thẩm trong hệ thống pháp luật Việt Nam

Tương lai của thủ tục tái thẩm trong hệ thống pháp luật Việt Nam sẽ phụ thuộc vào sự nỗ lực cải cách và hoàn thiện quy định pháp luật. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng xét xử mà còn góp phần xây dựng một hệ thống tư pháp công bằng và minh bạch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh pháp luật tố tụng hình sự (TTHS) Việt Nam ngày càng phát triển, thủ tục tái thẩm giữ vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính công bằng, chính xác và hiệu quả của hoạt động xét xử. Theo báo cáo ngành Tòa án, trong giai đoạn 2010-2014, tổng số bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật (HLPL) lên tới gần 400.000 vụ, tuy nhiên số lượng bản án, quyết định bị kháng nghị theo thủ tục tái thẩm chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ, khoảng 0,01%. Điều này phản ánh thực trạng áp dụng thủ tục tái thẩm còn hạn chế, chưa phát huy hết hiệu quả trong việc khắc phục sai sót của các bản án, quyết định đã có HLPL.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các quy định pháp luật hiện hành về thủ tục tái thẩm trong luật TTHS Việt Nam, đánh giá thực tiễn thi hành, nhận diện những hạn chế, bất cập và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng thủ tục này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 và thực tiễn thi hành từ năm 2004 đến nay trên phạm vi toàn quốc. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời tăng cường tính pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động xét xử.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết pháp luật tố tụng hình sự, đặc biệt là lý thuyết về thủ tục xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Hai mô hình nghiên cứu chính được áp dụng gồm:

• Mô hình thủ tục tái thẩm trong tố tụng hình sự: Xác định các đặc điểm cơ bản như đối tượng, tính chất, căn cứ kháng nghị, thẩm quyền và trình tự thủ tục tái thẩm theo quy định của pháp luật Việt Nam và so sánh với các hệ thống pháp luật quốc tế như Mỹ, Đức, Na Uy, Nhật Bản.

• Mô hình phân tích thực tiễn thi hành pháp luật: Đánh giá hiệu quả áp dụng thủ tục tái thẩm dựa trên số liệu thống kê, khảo sát thực tiễn tại các cơ quan tiến hành tố tụng, phân tích các nguyên nhân dẫn đến hạn chế và bất cập.

Các khái niệm chuyên ngành trọng tâm bao gồm: thủ tục tái thẩm, kháng nghị tái thẩm, bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, tình tiết mới, thẩm quyền tái thẩm, Hội đồng tái thẩm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học truyền thống kết hợp với phương pháp luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, cải cách tư pháp. Cụ thể:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Tổng hợp số liệu thống kê từ báo cáo ngành Tòa án, khảo sát thực tiễn thi hành thủ tục tái thẩm tại các Tòa án và Viện kiểm sát các cấp.

• Phương pháp phân tích: Phân tích, so sánh các quy định pháp luật, đối chiếu với thực tiễn thi hành, sử dụng phương pháp so sánh pháp luật để nhận diện điểm mạnh, điểm yếu.

• Phương pháp khảo sát và diễn giải: Thu thập ý kiến chuyên gia, người tiến hành tố tụng để làm rõ các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn.

• Cỡ mẫu nghiên cứu: Khoảng vài chục bản án, quyết định tái thẩm được lựa chọn phân tích chi tiết trong giai đoạn 2010-2014.

• Timeline nghiên cứu: Từ năm 2004 (khi BLTTHS 2003 có hiệu lực) đến năm 2017, tập trung vào giai đoạn 2010-2014 để đánh giá thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ kháng nghị theo thủ tục tái thẩm rất thấp: Trong 5 năm (2010-2014), chỉ có 52 bản án, quyết định bị kháng nghị theo thủ tục tái thẩm trên tổng số gần 400.000 bản án, quyết định có HLPL, chiếm khoảng 0,013%. So với thủ tục giám đốc thẩm, tỷ lệ tái thẩm chỉ chiếm 4,81% trong tổng số kháng nghị.

2. Căn cứ kháng nghị tái thẩm chưa được xác định rõ ràng: Các căn cứ như lời khai người làm chứng không đúng sự thật, kết luận giám định sai, tài liệu giả mạo hoặc tình tiết mới làm thay đổi cơ bản nội dung bản án được quy định nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể về mức độ thay đổi cơ bản.

3. Chủ thể kháng nghị tái thẩm giới hạn ở Viện trưởng Viện kiểm sát các cấp: Việc này khác biệt với thủ tục giám đốc thẩm, nơi Tòa án cũng có quyền kháng nghị. Điều này dẫn đến hạn chế trong việc phát hiện và kháng nghị các sai sót do Tòa án gây ra.

4. Thực tiễn phối hợp giữa Tòa án và Viện kiểm sát còn nhiều bất cập: Việc phối hợp chưa chặt chẽ, dẫn đến chậm trễ trong xử lý đơn đề nghị tái thẩm, ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị kết án.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tỷ lệ kháng nghị tái thẩm thấp có thể do chất lượng bản án, quyết định ngày càng được nâng cao, giảm thiểu sai sót phát sinh tình tiết mới. Tuy nhiên, cũng có nguyên nhân từ quy định pháp luật chưa rõ ràng, thiếu hướng dẫn cụ thể về căn cứ kháng nghị, thời hạn và thủ tục xác minh tình tiết mới. So sánh với các hệ thống pháp luật quốc tế, Việt Nam có quy định khá chặt chẽ nhưng chưa linh hoạt trong việc mở rộng chủ thể kháng nghị và chưa có cơ chế xác minh tình tiết mới hiệu quả.

Việc giới hạn chủ thể kháng nghị tái thẩm chỉ thuộc Viện trưởng Viện kiểm sát làm giảm khả năng phát hiện sai sót do Tòa án gây ra, trong khi đó thủ tục giám đốc thẩm cho phép cả Tòa án kháng nghị, tạo điều kiện kiểm soát chéo tốt hơn. Thực tiễn phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng cũng làm giảm hiệu quả áp dụng thủ tục tái thẩm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ kháng nghị tái thẩm so với tổng số bản án, quyết định có HLPL qua các năm, bảng so sánh căn cứ kháng nghị tái thẩm và giám đốc thẩm, cũng như sơ đồ quy trình phối hợp giữa Tòa án và Viện kiểm sát trong thủ tục tái thẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ kháng nghị tái thẩm: Cần ban hành hướng dẫn cụ thể về mức độ và tiêu chí xác định tình tiết mới làm thay đổi cơ bản nội dung bản án, quyết định. Điều này giúp các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng thống nhất, tránh nhầm lẫn với thủ tục giám đốc thẩm. (Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp)

2. Mở rộng chủ thể có quyền kháng nghị tái thẩm: Cho phép Tòa án các cấp có quyền kháng nghị tái thẩm nhằm tăng cường kiểm soát chéo, phát hiện sai sót kịp thời. (Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Quốc hội, TANDTC)

3. Tăng cường phối hợp giữa Tòa án và Viện kiểm sát: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ, thường xuyên trong việc phát hiện, xác minh tình tiết mới và xử lý kháng nghị tái thẩm, đảm bảo tiến độ và chất lượng giải quyết. (Thời gian: 6-12 tháng; Chủ thể: TAND, VKSND)

4. Nâng cao năng lực, nhận thức của cán bộ tiến hành tố tụng: Tổ chức đào tạo, tập huấn chuyên sâu về thủ tục tái thẩm, kỹ năng xác minh tình tiết mới và áp dụng pháp luật nhằm nâng cao chất lượng kháng nghị và xét xử tái thẩm. (Thời gian: liên tục; Chủ thể: Học viện Tư pháp, các cơ quan tiến hành tố tụng)

5. Xây dựng hệ thống thống kê, báo cáo riêng biệt về thủ tục tái thẩm: Thiết lập cơ sở dữ liệu riêng để theo dõi, đánh giá hiệu quả áp dụng thủ tục tái thẩm, làm cơ sở cho công tác quản lý và hoàn thiện pháp luật. (Thời gian: 1 năm; Chủ thể: TANDTC, VKSNDTC)

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức ngành Tòa án và Viện kiểm sát: Nâng cao hiểu biết về thủ tục tái thẩm, áp dụng pháp luật chính xác, nâng cao hiệu quả công tác xét xử và kiểm sát xét xử.

2. Luật sư, người bào chữa và các chuyên gia pháp lý: Hiểu rõ quy trình, căn cứ và quyền lợi liên quan đến thủ tục tái thẩm để bảo vệ quyền lợi khách hàng và tham gia tố tụng hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Luật: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về thủ tục tái thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam, phục vụ nghiên cứu, giảng dạy và học tập.

4. Cơ quan lập pháp và quản lý nhà nước về tư pháp: Cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến thủ tục tái thẩm và cải cách tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Thủ tục tái thẩm là gì và khác gì so với giám đốc thẩm?
   Thủ tục tái thẩm là thủ tục xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật khi phát hiện tình tiết mới có thể làm thay đổi cơ bản nội dung bản án mà Tòa án không biết khi ra quyết định. Giám đốc thẩm là thủ tục xét lại khi phát hiện vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong quá trình xử lý vụ án. Điểm khác biệt chính là căn cứ kháng nghị và chủ thể kháng nghị.

2. Ai có quyền kháng nghị theo thủ tục tái thẩm?
   Theo quy định hiện hành, Viện trưởng Viện kiểm sát các cấp có quyền kháng nghị theo thủ tục tái thẩm đối với bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án cùng cấp hoặc cấp dưới. Tòa án không có quyền kháng nghị tái thẩm.

3. Thời hạn kháng nghị theo thủ tục tái thẩm là bao lâu?
   Thời hạn kháng nghị theo hướng không có lợi cho người bị kết án là không quá một năm, tính từ ngày Viện kiểm sát nhận được tin báo về tình tiết mới. Trường hợp kháng nghị theo hướng có lợi cho người bị kết án không bị giới hạn thời gian.

4. Tình tiết mới được hiểu như thế nào trong thủ tục tái thẩm?
   Tình tiết mới là những sự kiện, tài liệu xuất hiện và tồn tại tại thời điểm giải quyết vụ án nhưng chưa được biết hoặc chưa được Tòa án biết khi ra bản án, quyết định, có khả năng làm thay đổi cơ bản nội dung bản án, quyết định đó.

5. Phiên tòa tái thẩm có bắt buộc sự tham gia của người bị kết án không?
   Không bắt buộc. Phiên tòa tái thẩm có sự tham gia của Viện kiểm sát cùng cấp, có thể triệu tập người bị kết án, người bào chữa và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nhưng nếu họ vắng mặt thì phiên tòa vẫn tiến hành bình thường.

Kết luận

• Thủ tục tái thẩm là công cụ pháp lý quan trọng nhằm khắc phục sai sót trong bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, góp phần bảo vệ quyền lợi công dân và đảm bảo công bằng xã hội.
• Tỷ lệ áp dụng thủ tục tái thẩm hiện còn rất thấp, chủ yếu do chất lượng bản án được nâng cao và quy định pháp luật chưa rõ ràng, thiếu hướng dẫn cụ thể.
• Quy định về chủ thể kháng nghị tái thẩm giới hạn ở Viện kiểm sát làm giảm hiệu quả phát hiện sai sót, cần mở rộng và hoàn thiện.
• Thực tiễn phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng còn nhiều bất cập, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng giải quyết tái thẩm.
• Đề xuất hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường phối hợp là những bước đi cần thiết để nâng cao hiệu quả thủ tục tái thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam.

Next steps: Triển khai nghiên cứu sâu hơn về cơ chế phối hợp, xây dựng hướng dẫn chi tiết về căn cứ kháng nghị và tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho cán bộ tiến hành tố tụng.

Call to action: Các cơ quan lập pháp, tư pháp và học thuật cần phối hợp chặt chẽ để hoàn thiện thủ tục tái thẩm, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật tố tụng hình sự công bằng, minh bạch và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮ NG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỦ TỤC TÁI THẨM TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm thủ tục tái thẩm trong luật TTHS Việt Nam Tòa án là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp. Tòa án có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Nghị quyết số 49-NQ/TU ngày 02 tháng 6 năm 2005 về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020” trong đó xác định việc xây dựng, hoàn thiện tổ chức và hoạt động của TAND là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, Tòa án giữ vị trí trung tâm của hệ thống tư pháp, từng bước được hiện đại , phục vụ nhân dân , phụng sự Tổ quốc.

Theo quy định của pháp luật TTHS Việt Nam, Tòa án thực hiê ̣n hai cấ p xét xử là xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm để đảm bảo cho các vụ án được xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không oan sai, không bỏ lọt tội phạm. Khi bản án của Tòa án có HLPL thì nó có tiń h bắ t buô ̣c chung và phải đươ ̣c đưa ra thi hành kip̣ thời. Tuy nhiên, trên thực tế không phải lúc nào bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ của Tòa án đ ã có HLPL cũng đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Trong một số trường hợp việc xét xử , ban hành bản án, quyết định còn vi pha ̣m luâ ̣t nghiêm tro ̣ng.

Để đảm bảo cho pháp luâ ̣t đươ ̣c thực hiê ̣n mô ̣t cách đúng đắn thì trong những trường hợp như vậy cơ quan tiế n hành tố tu ̣ng có thẩm quyền phải xem xét la ̣i các bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ đã có HLPL đó. Việc xem xét lại quyết định bản án được thực hiện theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định. Luật TTHS các nước trên thế giới đều có quy đinh ̣ về thủ tu ̣c xét la ̣i các bản án hoặc quyết định đã có HLPL khi phát hiện tình tiết mới dẫn đến những 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sai lầ m trong hoa ̣t đô ̣ng xét xử. Tùy từng hệ thống pháp luật khác nhau mà các nước có quy định khác nhau về vấn đề này: - Tái thẩm trong pháp luật tố tụng hình sự Mỹ , Đức quy đinh ̣ chỉ có mô ̣t thủ tu ̣c để xét la ̣i đố i với bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ đã có HLPL kể cả vấ n đề áp dụng pháp luật và cả vấn đề tình tiết mới.

Trong TTHS Na uy chỉ xé t lại bản án hoặc quyết định đã có HLPL khi xuất hiện tình tiết mới (tái thẩ m ) [15 tr. Ngươ ̣c la ̣i, có nước lại chỉ quy định thủ tục giám đốc thẩm mà không quy định về thủ tục tái thẩm như ở Trung Quốc [48]. - Một số nước như Nhâ ̣t Bản [49] thì lại phân biê ̣t hai thủ tu ̣c khác nhau: Thủ tục xét lại các bản án hoặc quyết định đã có HLPL khi có vi phạm trong viê ̣c xét xử vu ̣ án và thủ tu ̣c xét la ̣i các bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ đã có HLPL khi phát hiện tình tiết mới. Ở Việt Nam, thủ tục tái thẩm được quy định tại Phần thứ sáu của BLTTHS năm 2003 cùng với thủ tục giám đốc thẩm, đây là các thủ tục xét lại bản án quyết định đã có hiệu lực pháp luật; Chương XXX quy định về thủ tục giám đốc thẩm; Chương XXXI quy định về thủ tục tái thẩm.

Việc tái thẩm được quy định chung với thủ tục giám đốc thẩm, các quy định khác là quy định đặc trưng của thủ tục tái thẩm. Quy định Điều 290 của BLTTHS về tính chất của tái thẩm: Thủ tục tái thẩm được áp dụng đối với bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng nghị vì có những tình tiết mới được phát hiện có thể làm thay đối cơ bản nội dung của bản án hoặc quyết định mà Tòa án không biết được khi ra bản án hoặc quyết định đó [26, Điều 290]. Các nhà khoa học pháp lý đã đưa ra nhiều quan điể m khác nhau về khái niê ̣m tái thẩ m trong TTHS. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Quan điể m thứ nhấ t cho rằng , tái thẩm là thủ tục tố tụng do Tòa án cấp trên thực hiện theo trình tự pháp luật quy định để xét lại bản án, quyế t đinh ̣ hiǹ h sự đã có HLPL của Tòa án cấp dưới bi ̣ người có thẩ m quyề n kháng nghi ̣khi có tiǹ h tiế t mới làm thay đổ i cơ bản nô ̣i dung vu ̣ án mà Tòa án không biế t đươ ̣c khi ra bản án , quyế t đinh ̣ đó nhằ m khắ c phu ̣c sai lầ m nghiêm tro ̣ng trong giải quyế t vu ̣ án [9, tr.

Quan điể m thứ hai cho rằng , tái thẩm là xét lại bản án hoặc quyế t đinh ̣ của Tòa án đã có HLPL , nhưng bi ̣kháng nghi ̣vì có những tình tiế t mới đươ ̣c pháp hiê ̣n có thể làm thay đổ i cơ bản nô ̣i dung của bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ mà Tòa án không biế t đươ ̣c khi đưa ra bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ đó [27, tr. Quan điể m thứ ba cho rằng , tái thẩm là một giai đoạn của TTHS, trong đó Tòa án xét la ̣i bản á n hoă ̣c quyế t đinh ̣ đã có HLPL bị kháng nghị vì có những tình tiết mới được phát hiện có thể làm thay đổ i cơ bản nô ̣i dung của bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ mà Tòa án không biế t đươ ̣c khi ra bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ đó [40, tr. Theo chúng tôi, các quan điểm về khái niệm thủ tục tái thẩm hiện nay đều phản ánh những nội dung cơ bản của khái niệm tái thẩm trong TTHS. Tuy nhiên, trong các quan điểm này có những điểm chưa phù hợp ở những mức độ nhất định.

Nếu cho rằng tái thẩm là một giai đoạn của TTHS thì chưa phù hợp vì theo quy định của BLTTHS thì các giai đoạn của TTHS bao gồm giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử. Như vậy, tái thẩm không thực hiện theo trình tự, thủ tục của các giai đoạn này. Tòa án là cơ quan có thẩm quyền duy nhất xét xử các vụ án trên tất cả các lĩnh vực nói chung và các vụ án hình sự nói riêng. Xét xử có hai cấp là cấp xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm trong 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khi đó tái thẩm không phải là xét xử lại vụ án theo thủ tục chung mà đây là thủ tục đặc biệt xem xét lại bản án, quyết định có HLPL.

Quan điểm cho rằng để có căn cứ kháng nghị thì phải có tình tiết mới làm thay đổi cơ bản nội dung của vụ án cũng chưa phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành. Vì theo quy định của BLTTHS thì nếu phát hiện ra tình tiết mới thì chỉ cần nghi ngờ tình tiết này có thể làm thay đổi cơ bản nội dung của bản án hoặc quyết định đã có HLPL thì người có thẩm quyền đã có thể tiến hành kháng nghị tái thẩm. Trên cơ sở nghiên cứu về lý luận và thực tiễn áp dụng cũng như thông qua việc tham khảo quan điểm của các chuyên gia, nhà nghiên cứu pháp lý về khái niệm tái thẩm chúng tôi xin ma ̣nh da ̣n đưa ra khái niê ̣m riêng của mình về tái thẩ m trong TTHS như sau : Tái thẩm trong tố tụng hình sự là thủ tục tố tụng hình sự trong đó Tòa án có thẩm quyề n xét lại bản án hoặc quyế t đi ̣nh đã có hiệu lực pháp luật bị người có thẩm quyền kháng nghị vì phát hiện tình tiết mới có thể làm thay đổ i cơ bản nội dung của bản án hoặc quyế t đi ̣nh của Tòa án mà Tòa án không biết được khi ra bản án hoặc quyết định đó , nhằ m khắc phục những sai lầm nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án. Những đặc điểm cơ bản của thủ tục tái thẩm Một là, mục đích của thủ tục tái thẩm là nhằm khắc phục, sữa chữa những sai lầm trong bản án, quyết định đã có HLPL, đảm bảo tính hợp pháp của bản án, quyết định đó, tính thống nhất trong hoạt động xét xử.

Những sai lầm này có thể dẫn đến việc kết án oan sai người vô tội, bỏ lọt tội phạm và các vấn đề khác như vấn đề dân sự trong vụ án hình sự. Thủ tục tái thẩ m chỉ xem xét tình tiế t mới đươ ̣c phát hiê ̣n có thể làm thay đổi cơ bản nô ̣i dung của bản án , quyết đinh ̣ đã có hiê ̣u lực bi ̣kháng nghi ̣ mà không tiến hành xét xử la ̣i toàn bộ vu ̣ án như thủ tục xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm. Xem xét tin ̀ h tiế t mới đó có ý nghiã như thế nào trong việc xác 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] định sự thật khách quan của vu ̣ án , tình tiết mới này có thể làm thay đổ i cơ bản nội dung vụ án hay không. Qua đó kiể m tra tiń h có căn cứ của b ản án , quyế t đinh ̣ bi ̣kháng nghi ̣.

Tuy nhiên, để đảm bảo sự tôn trọng cần thiết đối với bản án, quyết định của Tòa án, thủ tục tái thẩm được xem xét theo trình tự, thủ tục chặt chẽ do BLTTHS quy định. Hai là, đố i tươ ̣ng của tái thẩ m là các bản án hoặc quyết định đã có HLPL nhưng bi ̣người có thẩm quyền kháng nghi ̣vì phát hiê ̣n những tình tiế t mới có thể làm thay đổi cơ bản nội dung của bản án , quyết định. Đây là đặc điểm của thủ tục tái thẩm để khác với thủ tục xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm vì xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm là việc Tòa án có thẩm quyền xét xử toàn bộ nội dung của vụ án để đưa ra phán quyết về tội danh và hình phạt đối với người phạm tội và quyết định những vấn đề khác như trách nhiệm dân sự, xử lý vật chứng. Đối tượng của thủ tục tái thẩm phải là bản án , quyế t đinh ̣ của Tòa án .