Luận văn quản lý bảo tồn âm nhạc truyền thống tại Viện Âm nhạc Hà Nội

Dưới đây là thông tin meta tags cho bài viết "Luận văn thạc sĩ quản lý văn hóa hoạt động bảo tồn âm nhạc truyền thống tại viện âm nhạc" theo yêu cầu: {

• Tác giả: Đặng Thị Hoài Thu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Văn Toàn
• Trường học: Trường Đại học Văn hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý văn hóa
• Đề tài: Hoạt động bảo tồn âm nhạc truyền thống tại Viện Âm nhạc
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận văn thạc sĩ quản lý văn hóa bảo tồn âm nhạc truyền thống

Luận văn thạc sĩ quản lý văn hóa bảo tồn âm nhạc truyền thống tại Viện Âm nhạc nghiên cứu hệ thống hoạt động nhằm duy trì và phát huy di sản âm nhạc dân tộc. Đề tài tập trung vào các khía cạnh quản lý như cơ sở pháp lý, nguồn lực, phương pháp sưu tầm và truyền bá. Nội dung phân tích vai trò của Viện Âm nhạc trong việc bảo tồn giá trị âm nhạc truyền thống thông qua nghiên cứu, đào tạo và biểu diễn. Mục tiêu hướng tới nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của di sản âm nhạc dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các giải pháp quản lý hiệu quả, đảm bảo sự tồn tại bền vững của âm nhạc truyền thống.

1.1. Khái niệm và vai trò của bảo tồn âm nhạc truyền thống

Bảo tồn âm nhạc truyền thống là quá trình duy trì các giá trị nghệ thuật âm nhạc của dân tộc thông qua nghiên cứu, sưu tầm và truyền dạy. Vai trò quan trọng thể hiện ở việc giữ gìn bản sắc văn hóa, giáo dục thế hệ trẻ và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành nghệ thuật dân tộc. Tại Viện Âm nhạc, hoạt động này được thực hiện thông qua các chương trình nghiên cứu, biểu diễn và đào tạo. Các hoạt động này không chỉ bảo tồn di sản mà còn góp phần nâng cao vị thế của âm nhạc truyền thống trong đời sống xã hội đương đại.

1.2. Mối liên hệ giữa quản lý văn hóa và bảo tồn âm nhạc

Quản lý văn hóa trong bảo tồn âm nhạc truyền thống bao gồm hoạch định chính sách, phân bổ nguồn lực và tổ chức hoạt động. Viện Âm nhạc đóng vai trò trung tâm trong việc triển khai các chương trình bảo tồn thông qua hợp tác liên ngành. Quá trình quản lý cần cân bằng giữa bảo tồn nguyên bản và sáng tạo để phù hợp với nhu cầu xã hội hiện đại. Các quyết định quản lý phải dựa trên cơ sở khoa học, đảm bảo hiệu quả và tính bền vững của hoạt động bảo tồn.

II. Thực trạng hoạt động bảo tồn âm nhạc truyền thống tại Viện Âm nhạc

Hoạt động bảo tồn âm nhạc truyền thống tại Viện Âm nhạc hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức về nguồn lực và phương pháp triển khai. Cơ sở vật chất được cải thiện nhưng vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu nghiên cứu và đào tạo. Các chương trình sưu tầm chủ yếu tập trung vào vùng đồng bằng, thiếu sự bao phủ toàn diện các dân tộc thiểu số. Đội ngũ nghệ nhân tham gia còn hạn chế, dẫn đến nguy cơ thất truyền các làn điệu độc đáo. Bên cạnh đó, việc truyền bá âm nhạc truyền thống chưa thu hút đủ khán giả trẻ, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh với các loại hình giải trí hiện đại.

2.1. Cơ sở pháp lý và tổ chức hoạt động

Hệ thống pháp luật về bảo tồn âm nhạc truyền thống bao gồm các văn bản như Luật Di sản văn hóa và các nghị định hướng dẫn thi hành. Viện Âm nhạc triển khai hoạt động theo kế hoạch 5 năm với sự phối hợp của các đơn vị chuyên môn. Tổ chức hoạt động bảo tồn được chia thành các mảng nghiên cứu, sưu tầm, đào tạo và biểu diễn. Tuy nhiên, việc triển khai pháp luật còn gặp khó khăn do thiếu nguồn lực tài chính và nhân lực chuyên môn.

2.2. Nguồn lực và hạn chế trong hoạt động

Nguồn lực vật chất bao gồm hệ thống phòng nghiên cứu, kho lưu trữ băng đĩa và trang thiết bị ghi âm. Nguồn lực con người chủ yếu là các nhà nghiên cứu, nghệ nhân và cán bộ quản lý. Những hạn chế chính là thiếu ngân sách đầu tư, đội ngũ kế cận yếu và phương pháp bảo tồn chưa cập nhật. Các hoạt động sưu tầm chủ yếu dựa vào kinh phí dự án ngắn hạn, thiếu tính bền vững. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt các chuyên gia quản lý văn hóa trong lĩnh vực âm nhạc cũng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả bảo tồn âm nhạc truyền thống

Để nâng cao hiệu quả hoạt động bảo tồn, cần triển khai đồng bộ các giải pháp về cơ chế, nguồn lực và phương pháp. Giải pháp đầu tiên là hoàn thiện hệ thống chính sách khuyến khích sự tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp. Thứ hai, cần đa dạng hóa hình thức truyền bá thông qua công nghệ số và hợp tác quốc tế. Thứ ba, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ nghệ nhân kế cận. Cuối cùng, xây dựng chương trình truyền thông hiệu quả nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của âm nhạc truyền thống.

3.1. Hoàn thiện cơ chế quản lý và chính sách hỗ trợ

Cần xây dựng chính sách ưu đãi thuế cho doanh nghiệp tham gia bảo tồn. Đồng thời, tăng cường ngân sách nhà nước cho hoạt động nghiên cứu và sưu tầm. Viện Âm nhạc nên chủ trì xây dựng kế hoạch bảo tồn dài hạn, phối hợp với các viện nghiên cứu và trường đại học. Các chính sách khuyến khích nghệ nhân tham gia giảng dạy và truyền dạy cũng cần được hoàn thiện. Sự tham gia của cộng đồng trong hoạt động bảo tồn cần được khuyến khích thông qua các chương trình giáo dục.

3.2. Đa dạng hóa phương pháp truyền bá và đào tạo

Việc ứng dụng công nghệ số trong truyền bá âm nhạc truyền thống cần được đẩy mạnh thông qua xây dựng kho dữ liệu số. Các chương trình đào tạo cần được mở rộng tại các trường đại học và trung tâm văn hóa cộng đồng. Cần tăng cường hợp tác quốc tế để trao đổi kinh nghiệm và học tập mô hình bảo tồn tiên tiến. Đặc biệt, các chương trình biểu diễn nghệ thuật kết hợp công nghệ hiện đại sẽ thu hút khán giả trẻ. Việc giáo dục âm nhạc truyền thống trong trường học cũng cần được chú trọng hơn.

IV. Kết luận và đề xuất ứng dụng cho hoạt động bảo tồn

Nghiên cứu đã chỉ ra những thành tựu và hạn chế trong hoạt động bảo tồn âm nhạc truyền thống tại Viện Âm nhạc. Các giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện cơ chế, nâng cao nguồn lực và đổi mới phương pháp triển khai. Việc ứng dụng công nghệ số và đa dạng hóa hình thức truyền bá là xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng cho các viện bảo tồn văn hóa trên cả nước. Đề xuất quan trọng nhất là xây dựng chiến lược bảo tồn dài hạn với sự tham gia của cộng đồng. Hoạt động này không chỉ bảo tồn di sản mà còn góp phần phát triển bền vững ngành nghệ thuật dân tộc.

4.1. Đánh giá hiệu quả và đề xuất cải tiến

Hoạt động bảo tồn tại Viện Âm nhạc đã đạt được một số kết quả nhất định nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về quy mô và chất lượng. Các chương trình sưu tầm chủ yếu tập trung vào vùng đồng bằng, thiếu sự bao phủ toàn diện. Hiệu quả truyền bá còn hạn chế do thiếu sự đổi mới trong phương pháp tiếp cận khán giả. Cần cải tiến bằng cách ứng dụng công nghệ số và xây dựng chương trình giáo dục phù hợp. Sự tham gia của cộng đồng trong hoạt động bảo tồn cần được khuyến khích nhiều hơn.

4.2. Triển vọng ứng dụng trong thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng rộng rãi trong hoạt động bảo tồn âm nhạc truyền thống tại các viện bảo tàng và trung tâm văn hóa. Viện Âm nhạc có thể nhân rộng mô hình hợp tác với trường đại học và doanh nghiệp. Các chương trình đào tạo cần được mở rộng để đào tạo thế hệ kế cận. Việc ứng dụng công nghệ số trong lưu trữ và truyền bá sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động. Đặc biệt, các giải pháp đề xuất có thể đóng góp vào việc xây dựng chính sách bảo tồn âm nhạc truyền thống cấp quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO TỒN ÂM NHẠC TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM TẠI VIỆN ÂM NHẠC 1. Những khái niệm về bảo tồn âm nhạc truyền thống Việt Nam Âm nhạc truyền thống Việt Nam là sản phẩm văn hóa của cha ông ta được sáng tạo, bảo tồn từ hàng ngàn đời nay, những giá trị văn hóa đó là biểu hiện phong phú của sức sáng tạo trí tuệ của các cá nhân và tập thể. Chính vì vậy phát triển nền âm nhạc cổ truyền Dân tộc không chỉ được quan tâm ở Việt Nam mà còn có ở nhiều nước trên thế giới. Bản đề cương văn hoá, văn nghệ Việt Nam năm 1943 của Đảng cộng sản Việt Nam đề ra ba mục tiêu chính: “Dân tộc, khoa học và đại chúng.”Và trong Nghị quyết hội nghị lần thứ V Ban chấp hành Trưng Ương Đảng khoá VIII có đưa ra” Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, chính vì vậy phải xây dựng nền văn hoá nước nhà tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.

Nội dung tư tưởng trên là xuất phát điểm mang tính nguyên tắc trong mọi hoạt động văn hoá, văn nghệ Việt Nam trong suốt nhiều thập kỷ qua. Thực hiện mục tiêu phát triển âm nhạc dân tộc cổ truyền phục vụ con người và đáp ứng nhu cầu thời đại do Đảng phát động hơn nửa thế kỷ qua, từ những năm 1950 trở lại đây đã xuất hiện ngày một nhiều hơn các tổ chức trong và ngoài nước với các chương trình phục hồi, bảo tồn, lưu truyền thể loại âm nhạc truyền thống dân gian. Đặc biệt hơn tại Pari từ ngày 17-10 đến ngày 16-11- 1989 đã diễn ra phiên họp thứ 25 Đại hội đồng tổ chức văn hóa khoa học và giáo dục liên hợp quốc (UNESCO) với tiêu đề “Khuyến nghị và bảo tồn văn hóa truyền thống và dân gian”. Trong phiên họp có nêu “tầm quan trọng về chính trị, văn hóa kinh tế và xã hội của văn hóa dân gian, vai trò của nó trong dòng chảy lịch sử nhân loại và vị trí của nó đối với nền văn hóa đương đại…”[52].

Và hội nghị cũng đưa ra tầm quan trọng trong việc bảo tồn nền văn hóa dân gian của nước ta nói riêng và khắp các nước trên toàn thế giới nói chung đó là: Văn hóa dân gian (còn gọi là văn hoá quần chúng hay văn hóa truyền thống) là tổng hợp tất cả những sáng tạo dựa trên nền tảng truyền thống của một cộng đồng văn hóa, được biểu đạt bởi cá nhân hoặc tập thể, phản ánh nguyện vọng của cả cộng đồng thông qua việc khắc họa bản sắc văn hoá, xã hội, những chuẩn mực và giá trị được truyền lại bằng phương pháp truyền miệng hoặc những phương pháp khác”[52]. Hoặc trong công ước về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể có nhận định sau“ Xét đến vai trò tối quan trọng của di sản văn hóa phi vật thể là yếu tố đưa nhân loại xích lại gần nhau hơn và đảm bảo sự giao lưu và hiểu biết lẫn nhau giữa loài người”[52]. Căn cứ vào những văn bản trên, việc bảo tồn nền văn hóa phi vật thể không còn chỉ dừng lại ở khía cạnh lưu giữ truyền thống văn hóa dân gian mà còn mang ý nghĩa cao lớn hơn đó là thông điệp, ngôn ngữ chung, để gắn kết con người ở mọi quốc gia khác nhau xích lại gằn nhau hơn. Những khuyến nghị mà Unesco đưa ra có thể khẳng định về giá trị văn hóa, tính nhân văn trong âm nhạc truyền thống nói riêng và trong di sản văn hóa nói chung là trường tồn.

Việc bảo tồn các giá trị văn hóa đó là việc làm cấp bách. Tôi xin trích dẫn ý kiến của nhạc sỹ, nguyên phó viện trưởng viện âm nhạc đã nêu trong kỷ yếu hội thảo khoa học “Âm nhạc Cổ truyền trong đời sống hôm nay” đó là: “ có một việc không làm ngay, làm triệt để, làm toàn diện đó là Bảo tồn và phát huy vốn di sản âm nhạc cổ truyền trong đời sống hôm nay thì đến một ngày không xa, chúng ta sẽ đánh mất dần, mai một dần rồi mất hẳn một phần ký ức dân tộc, bản sắc dân tộc trong văn hóa âm nhạc. Sự mất mát ấy không thua kém gì sự mất đi tiếng nói và chữ viết của một quốc gia. Sự mất mát ấy cũng đồng nghĩa với mất chủ quyền quốc gia” [21].

Có thể nói, nếu việc bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc được tiến hành đồng bộ, đúng quy cách thì không những sẽ phát huy được truyền thống văn hóa dân tộc trong xây dựng nền văn hóa, mặt khác còn tạo sự thăng hoa những tinh hoa vốn cổ để từ đó góp phần ổn định, phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Định nghĩa về bảo tồn âm nhạc truyền thống. Thuật ngữ bảo tồn được các nhà nghiên cứu giải thích ở nhiều khía cạnh khác nhau. Nhưng theo quan điểm của UNESCO có đưa ra: Bảo tồn văn hóa dân gian là việc bảo vệ các truyền thống văn hóa dân gian và những người truyền bá văn hóa dân gian, trên cơ sở nhận thức về quyền bình đẳng của mỗi dân tộc đối với nền văn hóa dân tộc mình, và thực trạng là gắn kết với loại hình văn hóa này thường bị mài mòn dưới tác động của nền văn hóa công nghiệp do các phương tiện thông tin đại chúng truyền bá [52].

Để việc bảo tồn âm nhạc truyền thống theo đúng mục tiêu của công ước di sản văn hóa phi vật thể đề ra năm 2003, các loại hình được bảo tồn gồm “Di sản văn hóa phi vật thể" được hiểu là các tập quán, các hình thức thể hiện, biểu đạt, tri thức, kỹ năng và kèm theo đó là những công cụ, đồ vật, đồ tạo tác và các không gian văn hóa có liên quan mà các cộng đồng, các nhóm người và trong một số trường hợp là các cá nhân, công nhận là một phần di sản văn hóa của họ. Được chuyển giao từ thế hệ này sang thế hệ khác, di sản văn hóa phi vật thể được các cộng đồng và các nhóm người không ngừng tái tạo để thích nghi với môi trường và mối quan hệ qua lại giữa cộng đồng với tự nhiên và lịch sử của họ, đồng thời hình thành trong họ một ý thức về bản sắc và sự kế tục, qua đó khích lệ thêm sự tôn trọng đối với sự đa dạng văn hóa và tính sáng tạo của con người. Vì những mục đích của Công ước này, chỉ xét đến những di sản văn hóa phi vật thể phù hợp với các văn kiện Quốc tế hiện hành về quyền con người, cũng như những yêu cầu về sự tôn trọng lẫn nhau giữa các cộng đồng, các nhóm người và cá nhân, và về phát triển bền vững”[52]. Ngoài các định nghĩa được nêu ở trên còn có các lĩnh vực khác, được thể hiện ở những hình thức sau: + Các truyền thống và biểu đạt truyền khẩu, trong đó ngôn ngữ là phương tiện của di sản văn hóa phi vật thể; + Nghệ thuật trình diễn; + Tập quán xã hội, tín ngưỡng và các lễ hội; + Tri thức và tập quán liên quan đến tự nhiên và vũ trụ; Nghề thủ công truyền thống.

Từ đó trong công ước đã đưa ra tầm quan trọng của di sản văn hóa phi vật thể và giá trị trường tồn của các kiệt tác văn hóa để đưa vào mục cần phải bảo vệ. Trong hội nghị đã quy ước và khái niệm thế nào là bảo vệ “ "Bảo vệ" là các biện pháp có mục tiêu đảm bảo khả năng tồn tại của di sản văn hóa phi vật thể, bao gồm việc nhận diện, tư liệu hoá, nghiên cứu, bảo tồn, bảo vệ, phát huy, củng cố, chuyển giao, đặc biệt là thông qua hình thức giáo dục chính thức hoặc phi chính thức cũng như việc phục hồi các phương diện khác nhau của loại hình di sản này”[52]. Và trong khuyến nghị về bảo tồn văn hóa truyền thống và dân gian cũng đưa ra định nghĩa để khoanh vùng về văn hóa dân gian: + “ Văn hóa dân gian( còn gọi là văn hóa quần chúng hay văn hóa truyền thống) là tổng hợp tất cả những sáng tạo dựa trên nền tảng truyền thống của một cộng đồng văn hóa, được biểu đạt bởi các nhân hoặc tập thể, phản ánh nguyện vọng của cả cộng đồng thông qua việc khắc họa bản sắc văn hóa, xã hội, những chuẩn mực về giá trị được truyền lại bằng phương pháp truyền miệng hoặc những phương pháp khác[52]. + Các hình thức của văn hóa dân gian, trong số các hình thức khác, là ngôn ngữ, văn học, âm nhạc, múa, trò chơi dân gian, thần thoại, các nghi lễ phong tục, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, kiến trúc và các hình nghệ thuật khác.” Và trong điều 11 của công ước có đưa ra tầm quan trọng trong vấn đề bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể như sau: + “ Mỗi Quốc gia thành viên phải tiến hành các biện pháp cần thiết nhằm bảo đảm bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể hiện có trên lãnh thổ mình và lôi cuốn các cộng đồng, các nhóm người và các tổ chức phi chính phủ có liên quan vào công tác nhận diện và xác định đặc điểm giá trị các di sản”[52].

Như vậy giá trị của văn hóa dân gian rất quan trọng trong đời sống xã hội. Nó mang ý nghĩa như chủ quyền của quốc gia, nền văn hóa của đất nước, và còn mang ý nghĩa giáo dục về nhân cách con người trong cách ứng xử với nhau, sự cảm thông chia sẻ, (tính cộng đồng). và nâng cao thẩm mỹ cho đối tượng nó truyền đạt. Việc bảo tồn âm nhạc dân gian tại bất cứ quốc gia nào đều rất quan trọng và có giá trị lớn.

Chính vì vậy, việc bảo tồn âm nhạc truyền thống dân gian tại Viện âm nhạc là một trong những bước đầu đặt nền móng cho việc nhận diện các di sản Văn hóa phi vật thể sau này. Có thể nói đây là một trong những bước khởi đầu để khôi phục, lưu truyền, quảng bá nền âm nhạc dân gian truyền thống trong xã hội ngày nay. Quan ®iÓm vÒ b¶o tån ©m nh¹c truyÒn thèng Có thể nói, trong nửa đầu thế kỷ XX, đứng trước thách thức của lịch sử đất nước đó là sự xâm lược của thực dân Pháp. Sự bành chướng đó không nằm ngoài quy luật tất yếu đó là sự xâm lăng và truyền bá nền văn hóa Pháp.

Chính bởi vậy đã dẫn đến việc phổ cập và du nhập văn hóa Pháp. Việc du nhập được tràn qua bằng nhiều con đường, ở những mức độ khác nhau, âm nhạc châu Âu, chủ yếu là của Pháp đã du nhập vào Việt Nam với nhiều thể loại và hình thức tác phẩm.