Luận Văn Thạc Sĩ Về Quản Lý Thu Ngân Sách Nhà Nước Tại Kho Bạc Nhà Nước Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích quản lý thu ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Anh Tài
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Thu Ngân Sách Nhà Nước Qua Kho Bạc Nhà Nước Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học của đề tài
• Kết cấu của đề tài
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC
• 1.1. Cơ sở lý luận về quản lý thu NSNN
• 1.1.1. Khái niệm, vai trò quản lý thu NSNN
• 1.1.2. Hoạt động quản lý thu NSNN qua Kho bạc Nhà nước
• 1.1.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến quản lý thu NSNN qua KBNN
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về quản lý thu NSNN qua KBNN
• 1.2.1. Kinh nghiệm của Kho bạc Nhà nước Hải Phòng
• 1.2.2. Kinh nghiệm của Kho bạc Nhà nước Nam Định
• 1.2.3. Bài học kinh nghiệm về quản lý thu NSNN đối với KBNN Thái Nguyên
• 2. Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các câu hỏi đặt ra trong nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 2.2.2. Phương pháp xử lý tài liệu, số liệu
• 2.2.3. Phương pháp phân tích thông tin
• 2.3. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3.1. Các chỉ tiêu định lượng
• 2.3.2. Các chỉ tiêu định tính
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC THÁI NGUYÊN
• 3.1. Khái quát chung về Kho bạc Nhà nước Thái Nguyên
• 3.1.1. Cơ cấu tổ chức bộ máy KBNN Thái Nguyên
• 3.1.2. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của KBNN Thái Nguyên
• 3.1.3. Cơ cấu tổ chức nguồn nhân lực
• 3.1.4. Hệ thống trang thiết bị
• 3.2. Thực trạng công tác quản lý thu NSNN qua KBNN Thái Nguyên
• 3.2.1. Thực trạng chấp hành dự toán thu NSNN qua KBNN Thái Nguyên
• 3.2.2. Thực trạng tổ chức thu NSNN tại KBNN Thái Nguyên
• 3.2.3. Thực trạng hạch toán, quyết toán thu Ngân sách Nhà nước
• 3.2.4. Thực trạng kiểm tra, thanh tra, công khai thu NSNN
• 3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý thu NSNN qua KBNN TN
• 3.4. Đánh giá thực trạng quản lý thu NSNN qua KBNN Thái Nguyên
• 3.4.1. Những thành tựu đạt được trong công tác quản lý thu NSNN qua KBNN Thái Nguyên
• 3.4.2. Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trong công tác quản lý thu NSNN qua KBNN Thái Nguyên
• 4. Chương 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC THÁI NGUYÊN
• 4.1. Phương hướng và mục tiêu tăng cường quản lý thu NSNN qua KBNN Thái Nguyên
• 4.1.1. Phương hướng
• 4.2. Giải pháp tăng cường quản lý thu NSNN qua KBNN Thái Nguyên
• 4.3. Điều kiện thực hiện các giải pháp tăng cường quản lý thu NSNN qua KBNN Thái Nguyên
• 4.3.1. Về phía Nhà nước
• 4.3.2. Về phía cấp uỷ, chính quyền địa phương
• 4.3.3. Về phía Kho bạc Nhà nước Việt Nam
• 4.3.4. Về phía Cơ quan Thuế, Hải quan, Ngân hàng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quản lý ngân sách nhà nước

Quản lý ngân sách nhà nước là quá trình nhà nước sử dụng các công cụ và phương pháp để tập trung nguồn tài chính quốc gia, hình thành quỹ ngân sách nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của mình. Đây là hoạt động quan trọng trong việc đảm bảo cân đối thu chi, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Kho bạc nhà nước đóng vai trò trung tâm trong quản lý thu ngân sách, đặc biệt là tại địa phương như Thái Nguyên.

1.1 Khái niệm và vai trò

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Thu ngân sách nhà nước bao gồm các khoản tiền nhà nước huy động vào ngân sách mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả trực tiếp. Quản lý thu ngân sách nhà nước là việc nhà nước sử dụng các quy luật khách quan và phương pháp để tập trung tài chính quốc gia, phục vụ các nhu cầu của nhà nước.

1.2 Các khoản thu ngân sách

Các khoản thu ngân sách nhà nước bao gồm thuế, lệ phí, phí, các khoản nộp từ hoạt động kinh tế của nhà nước, tiền sử dụng đất, tiền thu từ bán tài sản nhà nước, và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Những khoản thu này đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các hoạt động kinh tế - xã hội, đảm bảo công bằng xã hội.

II. Kho bạc nhà nước và quản lý thu ngân sách

Kho bạc nhà nước là cơ quan trực tiếp thực hiện quản lý thu ngân sách nhà nước tại địa phương. Tại Thái Nguyên, Kho bạc nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc huy động và quản lý các khoản thu ngân sách, đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội của địa phương.

2.1 Chức năng và nhiệm vụ

Kho bạc nhà nước Thái Nguyên có chức năng tổ chức thu ngân sách, hạch toán, quyết toán, và kiểm tra các khoản thu. Ngoài ra, Kho bạc còn thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến quản lý tài sản nhà nước và hỗ trợ các cơ quan thuế, hải quan trong việc thu ngân sách.

2.2 Thực trạng quản lý thu ngân sách

Thực trạng quản lý thu ngân sách tại Kho bạc nhà nước Thái Nguyên trong giai đoạn 2017-2019 cho thấy những thành tựu đáng kể, nhưng cũng tồn tại nhiều hạn chế. Tỷ trọng ngân sách nộp vào nhà nước chưa cao, quản lý thu còn thiếu thống nhất, và chưa khai thác tốt các thành tựu công nghệ thông tin.

III. Giải pháp tăng cường quản lý thu ngân sách

Để tăng cường hiệu quả quản lý thu ngân sách nhà nước qua Kho bạc nhà nước Thái Nguyên, cần thực hiện các giải pháp đồng bộ, từ cải cách chính sách tài chính đến nâng cao năng lực quản lý của cán bộ.

3.1 Cải cách chính sách tài chính

Cần hoàn thiện hệ thống chính sách tài chính, đặc biệt là các quy định về thuế, phí, lệ phí để đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, thanh tra các khoản thu để chống thất thu ngân sách.

3.2 Nâng cao năng lực quản lý

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý thu ngân sách tại Kho bạc nhà nước Thái Nguyên là yếu tố then chốt. Cần ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý thu ngân sách để tăng hiệu quả và giảm thiểu sai sót.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý thu Ngân sách Nhà nước (NSNN) là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm nguồn lực tài chính thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh và an sinh xã hội. Được thành lập và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 01/01/1997 với biên chế ban đầu 170 cán bộ công chức, Kho bạc Nhà nước (KBNN) Thái Nguyên đã trải qua hơn 20 năm xây dựng và phát triển. Trong bối cảnh kinh tế địa phương tăng trưởng nhanh chóng với sự xuất hiện của nhiều khu công nghiệp và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, yêu cầu hiện đại hóa công tác thu ngân sách ngày càng trở nên cấp bách.

Giai đoạn 2017 - 2019, công tác quản lý thu NSNN qua KBNN Thái Nguyên đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đóng góp lớn vào sự cân đối thu - chi của tỉnh. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn bộc lộ một số hạn chế: cơ chế phối hợp thu giữa Kho bạc - Thuế - Hải quan - Ngân hàng thương mại chưa thực sự đồng bộ tại một số địa bàn miền núi; tỷ trọng nộp ngân sách bằng tiền mặt còn tồn tại; việc khai thác hạ tầng công nghệ thông tin chưa đạt mức tối ưu.

Đề tài nghiên cứu hướng đến mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng quản lý thu NSNN qua hệ thống 10 đơn vị thuộc KBNN Thái Nguyên (gồm cơ quan KBNN tỉnh và 9 KBNN huyện, thành phố, thị xã) trong giai đoạn 2017 - 2019. Thông qua việc phân tích dữ liệu thứ cấp và xử lý 390 mẫu khảo sát thực chứng, luận văn làm rõ những kết quả đạt được, chỉ ra các nút thắt cơ bản và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, chống thất thu ngân sách trên địa bàn tỉnh đến năm 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết kinh tế và quản lý công hiện đại, tiêu biểu là Lý thuyết Tài chính công của Richard Musgrave về ba chức năng cốt lõi của ngân sách: phân bổ nguồn lực, tái phân phối thu nhập và ổn định kinh tế vĩ mô. Đồng thời, nghiên cứu áp dụng Lý thuyết Quản lý công mới (New Public Management - NPM), nhấn mạnh việc chuyển đổi từ phương thức quản lý hành chính thụ động sang mô hình quản lý hiện đại, lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ, tinh gọn bộ máy và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin.

Bên cạnh đó, nghiên cứu hệ thống hóa các khái niệm trọng tâm:

• Quản lý thu NSNN: Quá trình Nhà nước sử dụng quyền lực chính trị và các phương pháp quản lý nhằm tập trung một phần của cải xã hội hình thành quỹ NSNN theo Luật NSNN số 83/2015/QH13 và Nghị định số 163/2016/NĐ-CP.
• Chấp hành dự toán thu NSNN: Việc tổ chức thực hiện các chỉ tiêu thu ngân sách hàng năm theo đúng chính sách, bảo đảm thu đúng, thu đủ và kịp thời theo các Quyết định giao dự toán của Thủ tướng Chính phủ (tiêu biểu như Quyết định số 2309/QĐ-TTg, Quyết định số 1916/QĐ-TTg và Quyết định số 1629/QĐ-TTg).
• Hạch toán kế toán và điều tiết ngân sách: Quy trình phân chia nguồn thu cho các cấp ngân sách (ngân sách trung ương và ngân sách địa phương) theo tỷ lệ phần trăm quy định tại Thông tư số 77/2017/TT-BTC.
• Phối hợp thu và thanh toán song phương điện tử (TTSPĐT): Cơ chế kết nối dữ liệu điện tử liên ngành qua chương trình quản lý thu (TCS) theo Thông tư số 328/2016/TT-BTC và Thông tư số 84/2016/TT-BTC.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong phạm vi thời gian từ năm 2017 đến năm 2019:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ báo cáo quyết toán thu NSNN, số liệu thống kê tổ chức bộ máy của KBNN Thái Nguyên, báo cáo của Cục Thuế và Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực tế qua bảng hỏi cấu trúc sử dụng thang đo Likert 5 mức độ (từ mức 1 - Yếu đến mức 5 - Tốt).

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu:

• Nhóm cán bộ KBNN: Khảo sát toàn bộ tổng thể 20 cán bộ chuyên trách (gồm 10 cán bộ trực tiếp thực hiện thu và 10 cán bộ kiểm soát thu) tại 10 đơn vị thuộc KBNN tỉnh và các KBNN huyện.
• Nhóm doanh nghiệp nộp thuế: Tổng thể trên địa bàn gồm 8.347 doanh nghiệp. Luận văn áp dụng công thức Slovin với mức sai số cho phép e = 0,05 để xác định cỡ mẫu đại diện là 383 doanh nghiệp. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được thực hiện qua 3 nhóm: 80 doanh nghiệp nhà nước (trung ương và địa phương), 53 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và 250 doanh nghiệp ngoài quốc doanh.
• Kết quả thu hồi: Phát ra tổng cộng 403 phiếu, thu về 403 phiếu, số phiếu hợp lệ đưa vào phân tích là 390 phiếu (đạt tỷ lệ 96,7%, gồm 20 phiếu cán bộ KBNN và 370 phiếu doanh nghiệp).

Phương pháp phân tích dữ liệu: Áp dụng phương pháp so sánh (số tuyệt đối và số tương đối), phân tích dãy số thời gian với tốc độ phát triển liên hoàn, phương pháp bảng biểu - đồ thị và thống kê mô tả. Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm đối chiếu khách quan giữa số liệu chấp hành dự toán định lượng với các đánh giá định tính của người nộp ngân sách, giúp nhận diện chính xác xu hướng biến động và bản chất các yếu tố tác động đến hiệu quả thu NSNN.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện quan trọng trong công tác quản lý thu NSNN qua KBNN Thái Nguyên giai đoạn 2017 - 2019:

Thứ nhất, tổ chức bộ máy và nhân sự được tinh gọn mạnh mẽ gắn liền với nâng cao hiệu suất làm việc. Số lượng cán bộ, nhân viên KBNN Thái Nguyên giảm dần từ 178 người (năm 2017) xuống 169 người (năm 2018, giảm 5,06%) và còn 162 người (năm 2019, giảm tiếp 4,14% so với năm 2018). Mặc dù tổng quy mô nhân lực giảm 8,99% trong 3 năm, chất lượng đội ngũ vẫn được bảo đảm với tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học và trên đại học chiếm trên 85%, đáp ứng yêu cầu khối lượng giao dịch thu ngày càng tăng.

Thứ hai, phương thức thu chuyển dịch vượt bậc từ nộp tiền mặt truyền thống sang thanh toán điện tử không dùng tiền mặt. Việc triển khai kết nối tài khoản chuyên thu và thỏa thuận phối hợp thu với 4 ngân hàng thương mại lớn (Vietcombank, Vietinbank, BIDV, Agribank) đã nâng tỷ trọng thu qua ngân hàng và cổng thanh toán điện tử lên trên 85% tổng số thu NSNN trên địa bàn.

Thứ ba, công tác chấp hành dự toán thu có sự phân hóa rõ rệt theo địa bàn hành chính. Các khu vực kinh tế trọng điểm như Thành phố Thái Nguyên, Thành phố Sông Công và Thị xã Phổ Yên đóng góp trên 70% tổng thu ngân sách toàn tỉnh nhờ tập trung các tập đoàn công nghệ và khu công nghiệp lớn. Ngược lại, các huyện vùng cao như Định Hóa, Võ Nhai chỉ đóng góp tỷ trọng nhỏ dưới 5% mỗi huyện do nền kinh tế thuần nông và quy mô doanh nghiệp hạn chế.

Thứ tư, kết quả đánh giá định tính cho thấy sự hài lòng cao nhưng vẫn còn rào cản về cơ sở vật chất. Điểm trung bình đánh giá của doanh nghiệp đối với thái độ phục vụ và năng lực của cán bộ KBNN đạt 3,85/5,00 (mức Khá). Tuy nhiên, điểm đánh giá về hệ thống trang thiết bị và hạ tầng mạng tại các KBNN huyện vùng xa chỉ đạt 3,15/5,00 (mức Trung bình).

Thảo luận kết quả

Khi xem xét dữ liệu qua các bảng tổng hợp và biểu đồ cơ cấu trong luận văn (tiêu biểu như Bảng 3.1 về biến động nhân sự và Sơ đồ 3.1 về cơ cấu tổ chức bộ máy), xu hướng tinh gọn biên chế gắn với tăng trưởng giao dịch được thể hiện rất rõ ràng. Sự gia tăng khối lượng thu NSNN qua kênh ngân hàng thương mại đã giúp giảm tải áp lực giao dịch tiền mặt trực tiếp tại các quầy Kho bạc, đồng thời đẩy nhanh thời gian luân chuyển vốn vào quỹ ngân sách từ 2 - 3 ngày xuống còn tính bằng giây.

So sánh với kinh nghiệm thực tiễn từ các đơn vị bạn:

• KBNN Hải Phòng: Năm 2019 đạt tổng thu trên 145% dự toán trung ương giao nhờ rà soát điều tiết ngân sách và mở rộng mạnh mẽ tài khoản chuyên thu tại các cảng biển.
• KBNN Nam Định: Năm 2019 thực hiện tổng thu 5.605 tỷ đồng (đạt 112% kế hoạch năm) thông qua mô hình thu lưu động và phân định rõ trách nhiệm phối hợp liên ngành.

KBNN Thái Nguyên đã kế thừa thành công bài học về hiện đại hóa quy trình thu điện tử thông qua ứng dụng chương trình TCS. Tuy nhiên, nguyên nhân khiến một số khoản thu từ khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh chưa hoàn thành 100% dự toán là do tình trạng nợ đọng thuế, giải thể doanh nghiệp nhỏ và hạ tầng truyền thông tại các huyện miền núi chưa đồng bộ. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc cá biệt hóa quy trình quản lý theo từng địa bàn kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng quản lý thu NSNN qua KBNN Thái Nguyên, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, mở rộng và hoàn thiện mạng lưới tài khoản chuyên thu song phương điện tử. KBNN Thái Nguyên cần chủ trì phối hợp với các Chi nhánh Ngân hàng thương mại mở rộng mạng lưới điểm giao dịch ủy nhiệm thu tại 100% các khu, cụm công nghiệp trên địa bàn; đồng thời lắp đặt thêm thiết bị chấp nhận thẻ (POS) tại các điểm giao dịch công cộng. Mục tiêu nâng tỷ trọng giao dịch không dùng tiền mặt trong thu NSNN đạt trên 95% vào năm 2025.

Thứ hai, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và tích hợp dữ liệu dùng chung. Cơ quan KBNN tỉnh phối hợp Cục Thuế và Chi cục Hải quan Thái Nguyên nâng cấp đường truyền số liệu bảo mật, bảo đảm dữ liệu về số phải thu và số đã thu được đồng bộ thời gian thực 24/7. Lộ trình triển khai hoàn thành trong giai đoạn 2022 - 2024, giảm thiểu 100% tình trạng nghẽn lệnh truyền dữ liệu trong các ngày cao điểm quyết toán cuối tháng và cuối năm.

Thứ ba, chuẩn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kiểm soát thu. Ban Giám đốc KBNN Thái Nguyên chỉ đạo Phòng Kế toán nhà nước và Văn phòng tổ chức định kỳ 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về quy trình nghiệp vụ theo Thông tư số 77/2017/TT-BTC, kỹ năng phân tích dữ liệu điện tử và văn hóa giao tiếp công vụ cho 100% cán bộ thu tại các KBNN huyện.

Thứ tư, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và đối chiếu số liệu liên ngành. Phòng Thanh tra - Kiểm tra KBNN thiết lập quy chế phối hợp kiểm tra đột xuất tối thiểu 4 cuộc mỗi năm tại các KBNN trực thuộc; thực hiện đối chiếu dứt điểm 100% số liệu thu phát sinh theo Mục lục NSNN giữa cơ quan Tài chính - Thuế - Kho bạc trước ngày 31 tháng 1 năm sau, bảo đảm không để tồn đọng các khoản tạm thu, tạm giữ kéo dài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, cán bộ quản lý và công chức ngành Kho bạc, Thuế, Hải quan. Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình phối hợp thu liên ngành, phương thức xử lý dữ liệu qua chương trình TCS và kỹ thuật đối chiếu số liệu thu ngân sách theo chuẩn Thông tư số 328/2016/TT-BTC và Thông tư số 77/2017/TT-BTC.

Thứ hai, lãnh đạo các cơ quan quản lý Nhà nước tại địa phương (HĐND, UBND tỉnh và các huyện, thành phố, thị xã). Nghiên cứu cung cấp bức tranh thực chứng về cơ cấu nguồn thu và mức độ hoàn thành dự toán của từng địa bàn, hỗ trợ xây dựng dự toán thu NSNN hàng năm sát với tiềm năng phát triển kinh tế địa phương.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên khối ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng, Quản lý kinh tế. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu thực chứng, kỹ thuật xác định cỡ mẫu phân tầng theo công thức Slovin (383 mẫu doanh nghiệp) và cách thức thiết kế bảng hỏi đánh giá chất lượng dịch vụ công.

Thứ tư, kế toán trưởng và nhà quản trị tại các doanh nghiệp. Luận văn giúp doanh nghiệp hiểu rõ quy trình hạch toán, các kênh nộp thuế điện tử và phương thức xử lý chứng từ thu phạt vi phạm hành chính, từ đó tối ưu hóa thời gian và chi phí thực hiện nghĩa vụ ngân sách.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: KBNN Thái Nguyên đã áp dụng những hình thức thu NSNN chủ yếu nào trong giai đoạn 2017 - 2019? Trả lời: KBNN Thái Nguyên áp dụng đồng thời hai hình thức: thu bằng chuyển khoản (qua trích tài khoản, cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế, Hải quan và dịch vụ Internet Banking, POS của ngân hàng thương mại) và thu bằng tiền mặt (tại quầy giao dịch KBNN, điểm ủy nhiệm thu của ngân hàng hoặc qua biên lai thu của cơ quan thu theo Thông tư số 328/2016/TT-BTC).

Câu hỏi 2: Cỡ mẫu điều tra khảo sát trong luận văn được xác định trên nguyên tắc nào để bảo đảm độ tin cậy? Trả lời: Cỡ mẫu doanh nghiệp (383 đơn vị) được xác định khoa học từ tổng thể 8.347 doanh nghiệp theo công thức Slovin với mức sai số e = 0,05, phân tầng thành 3 nhóm doanh nghiệp. Đồng thời, khảo sát toàn diện 100% tổng thể 20 cán bộ chuyên trách tại 10 đơn vị KBNN trên toàn tỉnh, bảo đảm tính đại diện cao.

Câu hỏi 3: Sự khác biệt lớn nhất giữa quy trình thu truyền thống và quy trình phối hợp thu qua ngân hàng thương mại là gì? Trả lời: Quy trình phối hợp thu hiện đại kết nối trực tiếp dữ liệu điện tử giữa KBNN, cơ quan Thuế, Hải quan và Ngân hàng thương mại qua hệ thống trao đổi trung ương. Nhờ đó, thông tin nộp thuế được truyền nhận tức thời, giảm tải việc nhập liệu trùng lặp và giúp người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ tại bất kỳ chi nhánh ngân hàng nào.

Câu hỏi 4: Luận văn đã rút ra bài học kinh nghiệm then chốt nào từ KBNN Hải Phòng và KBNN Nam Định? Trả lời: Luận văn đúc kết hai bài học lớn: một là chủ động mở rộng tài khoản chuyên thu và linh hoạt bố trí các điểm thu cố định, lưu động tại các đầu mối kinh tế; hai là chuẩn hóa quy trình phân định nhiệm vụ giữa các cơ quan thu nhằm tránh chồng chéo, nâng cao tỷ lệ hoàn thành dự toán vượt trên 110% kế hoạch.

Câu hỏi 5: Khó khăn lớn nhất trong quản lý thu NSNN tại các huyện miền núi thuộc tỉnh Thái Nguyên là gì? Trả lời: Hạn chế lớn nhất tại các huyện vùng cao như Võ Nhai, Định Hóa là hạ tầng mạng truyền thông chưa đồng bộ, số lượng điểm giao dịch ngân hàng thương mại còn ít và thói quen sử dụng tiền mặt của các hộ kinh doanh cá thể vẫn chiếm tỷ lệ cao, ảnh hưởng đến tốc độ hiện đại hóa thu ngân sách.

Kết luận

Nghiên cứu về công tác quản lý thu NSNN qua KBNN Thái Nguyên đã đạt được các đóng góp quan trọng:

• Hệ thống hóa sâu sắc lý luận về quản lý thu ngân sách và vai trò của hệ thống Kho bạc Nhà nước theo Luật NSNN số 83/2015/QH13.
• Đánh giá toàn diện thực trạng thu ngân sách tại 10 đơn vị KBNN Thái Nguyên trong giai đoạn tinh gọn tổ chức từ 178 xuống 162 cán bộ (2017 - 2019).
• Cung cấp minh chứng thực nghiệm tin cậy từ 390 mẫu khảo sát hợp lệ về chất lượng dịch vụ và mức độ hài lòng của người nộp thuế.
• Đề xuất 4 giải pháp mang tính ứng dụng cao, hướng tới mục tiêu thanh toán không dùng tiền mặt đạt trên 95% đến năm 2025.
• Tạo lập cơ sở dữ liệu khoa học hữu ích cho công tác xây dựng dự toán và hoạch định chính sách tài chính công tại địa phương.

Trong thời gian tới, KBNN Thái Nguyên cần nhanh chóng hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin và hoàn thiện cơ chế phối hợp thu liên ngành. Các cơ quan quản lý, học viên và cộng đồng doanh nghiệp quan tâm có thể khai thác các mô hình và đề xuất trong luận văn để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn quản lý kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về quản lý thu NSNN 1.Khái niệm, vai trò quản lý thu NSNN 1. Khái niệm quản lý thu NSNN Để tìm hiểu khái niệm quản lý thu ngân sách nhà nước, trước tiên cần tìm hiểu khái niệm về ngân sách nhà nước và thu ngân sách nhà nước. Theo Luật NSNN số 83/2015/QH13, có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2017, cho rằng: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.

Khoảng thời gian nhất định ở trên được gọi là Năm ngân sách. Năm ngân sách ở tất cả các nước đều có thời hạn bằng một năm dương lịch. Phần lớn các quốc gia, năm ngân sách trùng với năm dương lịch (từ 01/01 kết thúc vào 31/12) như: Việt Nam, Pháp, Bỉ, Hà Lan… Tuy nhiên ở một số quốc gia, năm ngân sách có thời điểm bắt đầu và kết thúc không trùng với năm dương lịch như: Anh, Nhật Bản, Đức… có năm ngân sách bắt đầu từ ngày 1/4 năm trước đến ngày 31/3 năm sau; Canađa, Thụy Điển, Nauy, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha. năm ngân sách bắt đầu từ ngày 1/7 năm trước và kết thúc vào ngày 30/6 năm sau.

Theo giáo trình “Lý thuyết tài chính tiền tệ”- PGS.TS Nguyễn Hữu Tài Trường Đại học Kinh tế quốc dân - Nhà xuất bản Thống Kê năm 2008 đưa khái niệm về thu ngân sách Nhà nước như sau: “Thu ngân sách Nhà nước là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ ngân sách nhà nước nhằm thỏa mãn các nhu cầu của Nhà nước”. Thu NSNN bao gồm những khoản tiền Nhà nước huy động vào NSNN mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả trực tiếp cho đối tượng nộp. Phần lớn các khoản thu NSNN đều mang tính chất cưỡng bức, bắt buộc mọi người dân, mọi thành phần kinh tế phải tuân thủ thực hiện. 5 Nội dung thu NSNN được quy định tại Điều 2, Nghị định 163/2016/NĐ-CP ngày 21 tháng 12 năm 2016 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật NSNN số 83/2015/QH13, bao gồm: (1) Thuế do các tổ chức, cá nhân nộp theo quy định của các luật thuế.

(2) Lệ phí do các tổ chức, cá nhân nộp theo quy định của pháp luật. (3) Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do cơ quan nhà nước thực hiện; trường hợp được khoán chi phí hoạt động thì được khấu trừ. (4) Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước thực hiện, sau khi trừ phần được trích lại để bù đắp chi phí theo quy định của pháp luật. (5) Các khoản nộp ngân sách nhà nước từ hoạt động kinh tế của Nhà nước, gồm: - Lãi được chia cho nước chủ nhà và các khoản thu khác từ hoạt động thăm dò, khai thác dầu, khí; - Các khoản thu hồi vốn của Nhà nước đầu tư tại các tổ chức kinh tế; - Thu cổ tức, lợi nhuận được chia tại các công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có vốn góp của Nhà nước; - Thu phần lợi nhuận sau thuế còn lại sau khi trích lập các quỹ của doanh nghiệp nhà nước; - Chênh lệch thu lớn hơn chi của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; - Thu hồi tiền cho vay của Nhà nước (bao gồm cả gốc và lãi), trừ vay lại vốn vay nước ngoài của Chính phủ.

(6) Huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật. (7) Thu từ bán tài sản nhà nước, kể cả thu từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất do các cơ quan, đơn vị, tổ chức của Nhà nước quản lý. (8) Tiền sử dụng đất; tiền cho thuê đất, thuê mặt nước; tiền sử dụng khu vực biển; tiền cho thuê và tiền bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước. (9) Thu từ tài sản được xác lập quyền sở hữu của Nhà nước; thu cấp quyền khai thác khoáng sản, thu cấp quyền khai thác tài nguyên nước.

6 (10) Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính, phạt, tịch thu khác theo quy định của pháp luật. (11) Các khoản đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước. (12) Các khoản viện trợ không hoàn lại của Chính phủ các nước, các tổ chức, cá nhân ở ngoài nước cho Nhà nước, Chính phủ Việt Nam, cho cơ quan nhà nước ở địa phương. (13) Thu từ quỹ dự trữ tài chính theo quy định tại Điều 11 Luật ngân sách nhà nước.

(14) Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Vì liên quan đến sự vận hành nền kinh tế của đất nước cũng như sự phát triển của xã hội nên thu ngân sách nhà nước nắm giữ vai trò vô cùng quan trọng đối với mỗi quốc gia, cụ thể: + Thu NSNN giúp huy động các nguồn tài chính nhằm đảm bảo việc chi tiêu của Nhà nước, như phục vụ cho bộ máy quản lý của Nhà nước và đảm bảo cho việc thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội do Nhà nước đề ra. Xã hội muốn phát triển đòi hỏi chi ngân sách mở cả về chiều rộng và chiều sâu do vậy thu NSNN có hiệu quả sẽ góp phần cân đối thu chi, đảm bảo cho xã hội phát triển. Đây là vai trò không thể thiếu được của thu NSNN ở bất cứ một quốc gia nào.

+ Thu NSNN có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các hoạt động kinh tế - xã hội, đặc biệt là trong nền kinh tế thị trường. Nhà nước sử dụng các khoản thu NSNN (chủ yếu là thuế) để điều hòa lưu thông tiền tệ, bình ổn giá cả, giảm lạm phát, thực hiện phân phối thu nhập nhằm đảm bảo công bằng xã hội. Với vai trò quan trọng trên, để đảm bảo việc thu NSNN được hiệu quả, nhà nước cần có những công cụ, những biện pháp thích hợp để tác động vào NSNN nhằm đạt được mục tiêu nhất định về thu NSNN. Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý bằng hệ thống các phương pháp nhằm thay đổi trạng thái của đối tượng quản lý, tiếp cận đến mục tiêu cuối cùng, phục vụ cho mục đích của con người.

Với ý nghĩa như vậy, có thể khái quát “Quản lý thu ngân sách nhà nước chính là việc nhà nước vận 7 dụng các quy luật khách quan, sử dụng hệ thống các phương pháp và dùng quyền lực của mình để tập trung một phần tài chính quốc gia hình thành quỹ NSNN nhằm thỏa mãn các nhu cầu của nhà nước, phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước.” Bản chất của công tác quản lý thu ngân sách chính là việc quản lý thu thuế và các khoản thu ngoài thuế vào NSNN, thông qua việc sử dụng các công cụ chính sách quản lý theo quy định của Pháp luật. Đối tượng quản lý thu NSNN hướng tới là tất cả người dân trong xã hội, tất cả các đơn vị, tổ chức kinh tế như: các doanh nghiệp nhà nước, các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước, các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài…mà có phát sinh nghĩa vụ nộp thu NSNN. Các khoản thu NSNN là khoản thu về thuế; phí, lệ phí và các khoản thu khác. Vai trò của quản lý thu NSNN Quản lý thu NSNN có vai trò rất quan trọng, thể hiện ở những khía cạnh: Thứ nhất, quản lý thu NSNN là công cụ quản lý của Nhà nước để kiểm soát, điều tiết các hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) của mọi thành phần kinh tế, kiểm soát thu nhập của mọi tầng lớp dân cư trong xã hội nhằm động viên sự đóng góp nhưng vẫn đảm bảo công bằng, hợp lý.

Thứ hai, quản lý thu NSNN là công cụ động viên, huy động các nguồn lực tài chính cần thiết để tạo lập quỹ tiền tệ tập trung của NSNN. Huy động các nguồn tài chính cần thiết vào nhà nước là nhiệm vụ chủ yếu của hệ thống thu dưới bất kỳ chế độ nào, đó là đòi hỏi tất yếu của mọi nhà nước. Nhà nước muốn thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình tất yếu phải có nguồn tài chính. Để có nguồn tài chính ổn định cho đất nước, Nhà nước cần thực hiện quản lý tốt nguồn thu ngân sách.

Thứ ba, quản lý thu NSNN nhằm khai thác, phát hiện, tính toán chính xác các nguồn tài chính của đất nước để có thể động viên vào NSNN, đồng thời không ngừng hoàn thiện các chính sách, các chế độ thu, có cơ chế tổ chức quản lý hợp lý. Thứ tư, quản lý thu ngân sách góp phần tạo môi trường bình đẳng, công bằng giữa các thành phần kinh tế, giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước trong quá trình SXKD. Với hình thức thu và mức thu thích hợp kèm với các chế độ miễn giảm 8 công bằng, thu NSNN có tác động trực tiếp đến quá trình SXKD của cơ sở. Với sự tác động quản lý thu ngân sách sẽ góp phần tạo nên môi trường kinh tế thuận lợi đối với quá trình SXKD, đồng thời là công cụ quan trọng thực hiện chức năng kiểm tra, kiểm soát của Nhà nước đối với toàn bộ hoạt động SXKD của xã hội.Hoạt động quản lý thu NSNN qua Kho bạc Nhà nước 1.

Sự ra đời và phát triển của KBNN Việt Nam Sự ra đời và phát triển của KBNN gắn liền với quá trình hình thành xây dựng và phát triển đất nước. Dưới sự lãnh đạo của Đảng – Nhà nước, chức năng nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của KBNN cũng dần được thay đổi cho phù hợp với nhiệm vụ chính trị của từng thời kỳ. Trong thời kỳ chống Pháp, KBNN đã được hình thành với tên gọi là Ngân khố Đông Dương trực thuộc phủ toàn quyền Đông Dương. Sau cách mạng Tháng Tám thành công năm 1945, Tổng Nha ngân khố quốc gia trực thuộc Bộ Tài chính được thành lập theo sắc lệnh số 45/TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Nhiệm vụ chủ yếu của Nha Ngân khố là: Quản lý, giám sát các khoản thu về thuế, các khoản cấp phát theo dự toán. Tổ chức phát hành giấy bạc Việt Nam, thực hiện các nguyên tắc cơ bản về thể lệ thu, chi, quyết toán. Ngày 6-5-1951, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh 15/SL thành lập Ngân hàng Quốc gia Việt Nam (nay là Ngân hàng nhà nước Việt Nam) qua đó giải thể Nha Ngân khố.