Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÒNG CHỐNG DỊCH BỆNH CHO TRẺ Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu trên thế giới Theo Tổ chức Y tế thế giới, phòng chống dịch bệnh là vấn đề cấp thiết đối với tất cả Quốc gia. Các dịch bệnh như: bệnh sốt xuất huyết đang diễn biến phức tạp, gia tăng về phạm vi và số lượng người mắc bệnh qua từng năm tại nhiều quốc gia.
Hiện bệnh lưu hành tại 128 quốc gia, hơn 3,9 tỷ người sống trong vùng nguy cơ bị mắc bệnh, hàng năm có khoảng 390 triệu người nhiễm bệnh. Tại khu vực Đông Nam Á, có tới 7 trong số 10 nước bị sốt xuất huyết nặng nề, bệnh luôn là nguyên nhân hàng đầu của các trường hợp nhập viện và tử vong ở trẻ em; từ năm 1980 trở lại đây số mắc sốt xuất huyết đã tăng lên gần gấp 5 lần so với 30 năm về trước. Năm 2017, số mắc bệnh/100.000 dân tại nhiều nước khu vực châu Mỹ và Đông Nam Á ở mức rất cao như: Peru (195), Nicaragua (199), Argentina (121), Brazil (171), Ecuador (49), Malaysia (141), Philippines (33), Lào (30), Singapore (20) (Cục y tê dự phòng, 2017) Ngoài bệnh sốt xuất huyết thì trong những năm gần đây, dịch bệnh tay, chân, miệng được ghi nhận đã và đang bùng phát ở nhiều nơi, đặc biệt là tại các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới. Cụ thể, Trung Quốc, Nhật Bản, Hongkong, Hàn Quốc, Malaysia, Singapore, Thái Lan, Đài Loan và Việt Nam đều đã ghi nhận một số lượng trường hợp mắc bệnh nhất định.
Tuy nhiên, Malaysia vẫn là khu vực bùng phát dịch nguy hiểm và được quan tâm hàng đầu. Tính đến ngày 23/7/2018, nước này ghi nhận có khoảng 35.886 ca mắc HFMD, tăng 64,2% so với 1 tuần trước đó. Trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp, chính quyền Malaysia đã nhanh chóng thành lập một lực lượng đặc nhiệm đa ngành, với nhiệm vụ chính là kiềm chế tối đa nguy cơ dịch bệnh lây lan. Đến nay đã có khoảng 469 cơ sở trên địa bàn nước này phải đóng cửa bao gồm: 217 nhà chăm sóc trẻ sơ sinh, 223 trường mẫu giáo, 2 trường học ở tiểu bang Penang và Pahang.
Cùng với đó, nhân viên công chức đã được phép nghỉ 5 ngày, các trung tâm mua sắm cũng được ra lệnh vệ sinh toàn bộ xe đẩy chở hàng – nơi ghi nhận 9 10 là nơi lây truyền HFMD chủ yếu ở Malaysia. Mặc dù nhiều người lớn cũng có thể nhiễm bệnh tay, chân, miệng, nhưng với sức đề kháng mạnh, hầu hết nhóm đối tượng này đều có thể miễn dịch với virus. HFMD lây nhiễm chủ yếu ở trẻ em dưới 10 tuổi, phổ biến nhất là trẻ dưới 5 tuổi.vn/chuyen-muc/24/benh- tay-chan-mieng-dang-bung-phat-den-muc-bao-dong-tai-malaysia.) Nhìn chung, Malaysia nói riêng và các nước nói chung đang nỗ lực triển khai kế hoạch phòng chống dịch bệnh lây lan. Cụ thể, chính phủ Malaysia đã và đang khẩn trương thúc đẩy vệ sinh cá nhân tốt hơn, tăng cường làm sạch môi trường xung quanh, khử trùng bề mặt bị ô nhiễm và nhanh chóng cách lý trẻ em ra khỏi bạn bè đồng trang lứa ngay khi có dấu hiệu mắc bệnh.
Tuy nhiên, có thể nói một trong những cách phòng chống bệnh hiệu quả nhất đơn giản chỉ là giữ bình tĩnh và giữ vệ sinh sạch sẽ.vn/chuyen-muc/24/benh-tay-chan- mieng-dang-bung-phat-den-muc-bao-dong-tai-malaysia.) Ngoài sốt xuất huyết và HFMD thì sởi cũng là một dịch bệnh đang bùng phát mạnh trong năm 2018, đầu năm 2019, dịch sởi đã xảy ra tại một số nước khu vực châu Âu, châu Phi, châu Á, kể cả một số nước đã công bố loại trừ bệnh sởi (Đức và Nga, Hoa Kỳ). Trên toàn thế giới, 98 quốc gia đã báo cáo tăng số ca nhiễm sởi trong năm 2018 so với năm 2017, đẩy lùi những tiến bộ đã đạt được đối với căn bệnh này, một căn bệnh có thể phòng ngừa được nhưng cũng có khả năng gây tử vong. Ukraine, Philippines và Brazil là ba quốc gia tăng số ca nhiễm sởi cao nhất trong khoảng thời gian từ 2017 đến 2018. Chỉ tính riêng ở Ukraine, năm 2018 đã có 35.120 ca mắc sởi.
Theo Chính phủ nước này, 24.042 người nữa đã nhiễm sởi trong hai tháng đầu năm 2019. Tại Philippines trong năm nay đã có 12.736 ca nhiễm sởi và 203 ca tử vong, so với 15. Đặc biệt trong những tuần đầu năm 2019, đến ngày 18/2/2019 tại Philippines đã có trên 8.000 trường hợp mắc sởi phải nhập viện và có tới 136 trường hợp tử vong liên quan đến sởi, hầu hết các trường hợp mắc sởi đều không có tiền sử tiêm vắc xin sởi.com/unicef-quan-ngai-bung-phat-dich-soi-de-doa-den- tinh-mang-cua-tre-em-20190301i3802369, n.) 10 11 Theo ý kiến của Bộ Y tế Philippines, tình trạng dịch sởi gia tăng mạnh tại Philippines trong năm 2019 là do tỷ lệ tiêm phòng vắc xin (bao gồm cả vắc xin sởi) giảm thấp trong năm 2018 và đầu năm 2019. Ngày 15/02/2019, trực tiếp Tổng thống Philippines, Rodrigo Duterte, cũng đã trực tiếp cảnh báo người dân về sự nguy hiểm của bệnh sởi và thúc giục các cha mẹ đưa trẻ đi tiêm phòng sởi cho trẻ.
Cũng như Bà Henrietta H. Fore, Giám đốc điều hành UNICEF cho biết: Những ca nhiễm bệnh này không xảy ra ngay trong một sớm một chiều. Dịch sởi bùng phát ở nhiều nơi mà chúng ta đang chứng kiến ngày hôm nay đã bắt đầu từ năm 2018, nếu không hành động ngay hôm nay thì chúng ta sẽ để lại tai họa cho trẻ em trong tương lai. Nghiên cứu ở Việt Nam Năm 2018, Việt Nam có 1.177 ca nhiễm sởi, cao hơn gấp đôi so với năm 2017.
Phần lớn các ca nhiễm sởi liên quan đến việc trẻ em chưa được tiêm vắc xin đầy đủ do cha mẹ quyết định trì hoãn việc tiêm vắc xin cho con mình. Cuối năm 2018, Bộ Y tế đã tiến hành tiêm bổ sung vắc xin sởi – rubella cho 4,2 triệu trẻ em từ 1 đến 5 tuổi tại 57 tỉnh thành trên cả nước. UNICEF đã kêu gọi các bậc cha mẹ hãy nỗ lực hơn nữa, tư vấn với các nhân viên y tế nhằm đảm bảo con em mình được tiêm phòng vắc xin đầy đủ theo đúng lịch, giúp phòng bệnh cho trẻ em. UNICEF cũng đã vận động các cơ quan y tế đầu tư đầu tư lâu dài nhằm củng cố niềm tin trong người dân vào tiêm chủng và tập trung nỗ lực để vươn tới những cộng đồng nghèo nhất và thiệt thòi nhất, trong đó có nhóm người dân di cư trong nước.vn/unicef-quan-ngai-bung-phat-dich-soi-de- doa-den-tinh-mang-cua-tre-em-d91802.) Đối với bệnh sốt xuất huyết tại Việt Nam giai đoạn từ 2000 - 2015 (có Chương trình mục tiêu quốc gia) tình hình dịch đã giảm so với những năm trước, trung bình mỗi năm ghi nhận khoảng 50.000 trường hợp mắc, gần 100 trường hợp tử vong.
Trong 7 tháng đầu năm 2017 ghi nhận 58.888 trường hợp mắc (50.497 trường hợp nhập viện), có 17 trường hợp tử vong. So với cùng kỳ 2016 số trường hợp nhập viện tăng 9,7%. Song số mắc vẫn tập trung chủ yếu 11 12 tại khu vực miền Nam (64,4%) và miền Trung (19,9%) so với tổng số trường hợp mắc bệnh của cả nước, do đây là khu vực bệnh lưu hành trong nhiều năm qua. Khu vực miền Bắc có tỷ lệ mắc thấp hơn (12,4%), tuy nhiên gần đây có gia tăng số trường hợp mắc tại Hà Nội (số mắc tuyệt đối Hà Nội đứng thứ 3 cả nước, số mắc trên 100.000 dân đứng thứ 19).
Nguyên nhân của sự gia tăng dịch bệnh sốt xuất huyết thời gian qua là do mùa hè đến sớm, nhiệt độ trung bình tại hầu hết các khu vực cao hơn những năm trước, dẫn đến véc tơ truyền bệnh phát triển mạnh; tập quán tích trữ nước của người dân chưa có thay đổi đáng kể; tốc độ đô thị hóa nhanh, môi trường tại các công trình xây dựng, nhà máy, xí nghiệp, nhà trọ, lán trại không được quan tâm xử lý dẫn đến phát sinh các ổ lăng quăng của muỗi truyền bệnh; sự chủ động, phối hợp của người dân và ban ngành đoàn thể trong công tác phòng chống sốt xuất huyết tại một số địa phương chưa cao; việc triển khai biện pháp phun hóa chất và diệt lăng quăng ở khu vực thành thị gặp nhiều khó khăn, không triệt để; nhiều địa phương gặp khó khăn về kinh phí. Nhận định được diễn biến phức tạp và nguy cơ của dịch bệnh, ngay từ đầu năm Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương quyết liệt các địa phương thực hiện đầy đủ, đồng bộ các hoạt động phòng chống dịch, tập trung chỉ đạo các địa phương triển khai quyết liệt chiến dịch diệt lăng quăng tới tất cả các xã, phường, phun hóa chất chủ động, xử lý trên 96% ổ dịch sốt xuất huyết được phát hiện; 35 tỉnh, thành phố tổ chức thực hiện chiến dịch diệt lăng quăng (bọ gậy) quy mô lớn; tổ chức đoàn kiểm tra của Lãnh đạo UBND TP, Lãnh đạo Bộ Y tế và các đơn vị Trung ương, tiến hành xử phạt tại Thành phố Hồ Chí Minh (149 trường hợp) và Hà Nội (02 trường hợp); tổ chức 90 lớp tập huấn và tập huấn lại cho cán bộ y tế dự phòng và điều trị từ Trung ương tới địa phương; các địa phương đã tổ chức 3.vn/thong-tin-moi-nhat-ve-dich- benh-sot-xuat-huyet-tai-viet-nam-d16228.) Mới đây nhất, ngày 20/7/2017, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị tăng cường công tác phòng chống sốt xuất huyết với 38 tỉnh trọng điểm phía Nam. Ngày 24/7/2017, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị tăng cường công tác phòng 12 13 chống dịch bệnh trong mùa mưa lũ và sốt xuất huyết năm 2017 để bàn về những biện pháp ứng phó khẩn cấp với dịch bệnh, tập trung truyền thông hướng dẫn người dân chủ động thực hiện các biện pháp diệt lăng quăng, công tác dự phòng giám sát chặt chẽ tình hình dịch bệnh và tiến hành xử lý ổ dịch, đảm bảo đủ vật tư hóa chất phòng chống dịch, công tác điều trị cần phân loại, phân tuyến, thu dụng điều trị bệnh nhân, tránh quá tải và lây nhiễm chéo trong bệnh viện nhằm hạn chế đến mức thấp nhất sự gia tăng số mắc, cũng như các trường hợp tử vong do bệnh sốt xuất huyết.
Bên cạnh sởi và sốt xuất huyết thì dịch bệnh tay chân miệng lưu hành và gặp tại hầu hết 63 tỉnh, thành phố, thường ghi nhận cao vào tháng 9 đến tháng 11 hàng năm, đặc biệt là mùa đầu năm học mới. Theo báo cáo của hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, trong 9 tháng đầu năm 2018, cả nước ghi nhận 53.529 trường hợp mắc tay chân miệng, trong đó có 25.845 trường hợp nhập viện và đã có 06 trường hợp tử vong tại 5 tỉnh, thành phố khu vực phía Nam.