Luận Văn Thạc Sĩ Về Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Nhà Nước Trên Địa Bàn Tỉnh Đắk Lắk

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn tỉnh đắk lắk, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy Ngân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trang Thị Tuyết
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• BẢNG DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
• 0.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
• 0.4.1. Mục đích nghiên cứu
• 0.4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN TỈNH
• 1.1. Những vấn đề tổng quan về Doanh nghiệp nhà nước của chính quyền cấp tỉnh
• 1.2. Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước của chính quyền cấp tỉnh
• 1.3. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước ở một số địa phương và bài học cho tỉnh Đắk Lắk
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Đắk Lắk có ảnh hưởng đến quản lý doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.2. Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.3. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn tỉnh Đăk Lắk
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
• 3.1. Dự báo tình hình kinh tế vĩ mô trong nước và xu hướng quốc tế ảnh hưởng đến đến quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 3.2. Yêu cầu hoàn thiện quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn của tỉnh Đắk Lắk đến năm 2025
• 3.3. Kế hoạch sản xuất đổi mới Doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đến năm 2025
• 3.4. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước của chính quyền tỉnh Đắk Lắk đến năm 2025
• 3.5. Một số kiến nghị, đề xuất đối với Quốc hội và Chính phủ
• 3.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước

Phần này tập trung vào việc phân tích các khái niệm cơ bản về quản lý nhà nước và doanh nghiệp nhà nước. Các vấn đề tổng quan về doanh nghiệp nhà nước được trình bày, bao gồm vai trò, chức năng và tầm quan trọng của chúng trong nền kinh tế. Đồng thời, phần này cũng đề cập đến các mô hình quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước ở một số địa phương khác, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Đắk Lắk.

1.1. Khái niệm và vai trò của doanh nghiệp nhà nước

Doanh nghiệp nhà nước được định nghĩa là các đơn vị kinh tế do Nhà nước sở hữu hoặc kiểm soát. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội, đặc biệt là trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, giao thông, và y tế. Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước nhằm đảm bảo hiệu quả hoạt động và tuân thủ các chính sách kinh tế của Nhà nước.

1.2. Kinh nghiệm quản lý nhà nước từ các địa phương khác

Các địa phương như Hà Nội và Thái Nguyên đã áp dụng nhiều mô hình quản lý nhà nước hiệu quả đối với doanh nghiệp nhà nước. Các bài học kinh nghiệm từ những địa phương này bao gồm việc tăng cường tính minh bạch, cải cách cơ chế quản lý, và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước.

II. Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước tại Đắk Lắk

Phần này phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh được xem xét để đánh giá tác động đến hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. Đồng thời, các vấn đề còn tồn tại trong công tác quản lý nhà nước cũng được chỉ ra.

2.1. Đặc điểm kinh tế xã hội ảnh hưởng đến quản lý doanh nghiệp nhà nước

Đắk Lắk là một tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. Các yếu tố như cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, và chính sách hỗ trợ của địa phương đều có tác động đến công tác quản lý nhà nước.

2.2. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước

Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước tại Đắk Lắk cho thấy nhiều bất cập, bao gồm việc thiếu minh bạch trong quản lý tài chính, hiệu quả hoạt động thấp, và sự chồng chéo trong các quy định pháp lý. Các giải pháp cần được đề xuất để khắc phục những hạn chế này.

III. Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước tại Đắk Lắk

Phần này đề xuất các phương hướng và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước tại Đắk Lắk. Các giải pháp tập trung vào việc cải cách cơ chế quản lý, nâng cao hiệu quả hoạt động, và tăng cường sự minh bạch trong quản lý tài chính.

3.1. Cải cách cơ chế quản lý

Cần cải cách cơ chế quản lý nhà nước để tăng tính tự chủ và trách nhiệm của doanh nghiệp nhà nước. Việc phân cấp quản lý và tăng cường giám sát từ các cơ quan chức năng là những giải pháp cần được áp dụng.

3.2. Nâng cao hiệu quả hoạt động

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước, cần tập trung vào việc đào tạo nguồn nhân lực, cải thiện cơ sở hạ tầng, và áp dụng các công nghệ hiện đại trong quản lý và sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Đắk Lắk, doanh nghiệp nhà nước (DNNN) giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và đảm bảo an sinh xã hội. Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn 2016-2020, số lượng DNNN trên địa bàn tỉnh có quy mô nhỏ, hiệu quả hoạt động thấp, nhiều doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, dẫn đến một số đơn vị phải giải thể hoặc chuyển đổi hình thức sở hữu. Tình trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với DNNN nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và phát huy vai trò của khu vực kinh tế nhà nước trong phát triển địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với DNNN trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 2016-2020, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý đến năm 2025. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các DNNN do chính quyền tỉnh Đắk Lắk quản lý, không bao gồm các doanh nghiệp nhà nước của Trung ương trên địa bàn. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ chính quyền địa phương nâng cao hiệu quả quản lý, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững, ổn định xã hội và tăng cường năng lực cạnh tranh của các DNNN trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý nhà nước và quản lý doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết quản lý nhà nước: Quản lý nhà nước được hiểu là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hoạt động của con người nhằm duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội, trật tự pháp luật, thực hiện chức năng và nhiệm vụ của nhà nước. Trong đó, quản lý nhà nước đối với DNNN là phương thức tác động của chính quyền cấp tỉnh thông qua hệ thống luật pháp, chính sách và công cụ quản lý để định hướng hoạt động của DNNN phù hợp với mục tiêu kinh tế - xã hội.

2. Lý thuyết về doanh nghiệp nhà nước: DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu toàn bộ hoặc chi phối trên 50% vốn điều lệ, hoạt động trong các lĩnh vực then chốt, có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và thực hiện các mục tiêu xã hội. DNNN vừa thực hiện chức năng sản xuất kinh doanh vừa là công cụ để Nhà nước điều tiết kinh tế vĩ mô và đảm bảo an sinh xã hội.

Các khái niệm chính bao gồm: quản lý nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, hiệu quả hoạt động doanh nghiệp, tái cơ cấu doanh nghiệp, và chính sách quản lý doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tổng hợp, kết hợp phân tích định tính và định lượng. Cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo kinh tế - xã hội của tỉnh Đắk Lắk, các văn bản pháp luật liên quan đến quản lý DNNN, báo cáo tài chính và hoạt động sản xuất kinh doanh của các DNNN trên địa bàn giai đoạn 2016-2020.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn các DNNN tiêu biểu trên địa bàn tỉnh để khảo sát, phân tích thực trạng quản lý và hiệu quả hoạt động. Cỡ mẫu khoảng 15-20 doanh nghiệp, đại diện cho các ngành nghề và quy mô khác nhau.

• Phương pháp phân tích: Áp dụng phương pháp thống kê mô tả để phân tích số liệu về quy mô, vốn, lao động và hiệu quả kinh doanh; phương pháp phân tích so sánh để đối chiếu thực trạng quản lý với các địa phương khác; phương pháp phân tích tổng hợp, diễn giải và quy nạp để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong khoảng thời gian 5 năm (2016-2020), đồng thời xây dựng phương hướng và giải pháp đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và phân bố DNNN trên địa bàn tỉnh: Theo số liệu năm 2020, tỉnh Đắk Lắk có khoảng 30 DNNN hoạt động, chủ yếu tập trung trong các lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp chế biến và dịch vụ công ích. Phân bố doanh nghiệp không đồng đều, tập trung nhiều ở thành phố Buôn Ma Thuột và các huyện trung tâm.

2. Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh: Tổng vốn sản xuất kinh doanh của các DNNN đạt khoảng 1.200 tỷ đồng, tuy nhiên tỷ lệ doanh nghiệp có lãi chỉ chiếm khoảng 40%, còn lại nhiều doanh nghiệp hoạt động thua lỗ hoặc hòa vốn. Doanh thu thuần của các DNNN trong giai đoạn 2016-2020 tăng trưởng trung bình khoảng 3%/năm, thấp hơn mức tăng trưởng chung của tỉnh.

3. Cơ cấu lao động và quản lý nhân sự: Tổng số lao động trong các DNNN khoảng 1.500 người, trong đó lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật chiếm khoảng 35%. Tình trạng lãng phí nguồn nhân lực và quản lý cán bộ chưa hiệu quả được ghi nhận, ảnh hưởng đến năng suất lao động và hiệu quả hoạt động.

4. Thực trạng quản lý nhà nước đối với DNNN: Công tác xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển DNNN còn thiếu đồng bộ, chưa sát với thực tiễn địa phương. Việc tổ chức thực thi các văn bản pháp luật và chính sách quản lý chưa đồng đều, dẫn đến hiệu quả quản lý chưa cao. Bộ máy quản lý nhà nước còn chồng chéo, chưa phân định rõ chức năng chủ sở hữu và quản lý nhà nước. Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động doanh nghiệp chưa thường xuyên và hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên xuất phát từ việc thiếu sự đồng bộ trong hệ thống pháp luật và chính sách quản lý, cũng như năng lực quản lý của các cơ quan nhà nước cấp tỉnh còn hạn chế. So sánh với một số địa phương khác, Đắk Lắk còn chậm trong việc áp dụng các mô hình quản lý hiện đại và chưa tận dụng hiệu quả các nguồn lực để tái cơ cấu DNNN.

Việc phân bổ DNNN tập trung vào các lĩnh vực truyền thống, chưa khai thác được tiềm năng phát triển các ngành công nghiệp mới và dịch vụ hiện đại, làm giảm sức cạnh tranh của các doanh nghiệp. Tình trạng quản lý nhân sự và sử dụng lao động chưa hiệu quả cũng là một điểm nghẽn lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và hiệu quả kinh doanh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tỷ lệ doanh nghiệp có lãi/thua lỗ theo năm, biểu đồ phân bổ lao động theo trình độ chuyên môn, và bảng so sánh các chỉ tiêu quản lý nhà nước giữa Đắk Lắk và một số tỉnh lân cận.

Kết quả nghiên cứu khẳng định sự cần thiết phải hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với DNNN trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách quản lý DNNN: Cần rà soát, bổ sung và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý DNNN, đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thực tiễn địa phương. Thời gian thực hiện trong vòng 2 năm, do Sở Tư pháp và các cơ quan liên quan chủ trì.

2. Xây dựng và triển khai chiến lược phát triển DNNN giai đoạn 2021-2025: Định hướng phát triển các DNNN theo hướng chuyên môn hóa, tập trung vào các ngành then chốt, có lợi thế cạnh tranh. Chiến lược cần được xây dựng dựa trên phân tích tiềm năng và thách thức của tỉnh, có sự tham gia của các bên liên quan. UBND tỉnh phối hợp với Sở Kế hoạch và Đầu tư thực hiện trong năm 2021.

3. Tổ chức lại bộ máy quản lý nhà nước đối với DNNN: Phân định rõ chức năng, nhiệm vụ giữa cơ quan đại diện chủ sở hữu và cơ quan quản lý nhà nước, tránh chồng chéo, nâng cao hiệu quả quản lý. Đào tạo, nâng cao năng lực cán bộ quản lý nhà nước về DNNN. Thời gian thực hiện từ 2021 đến 2023, do UBND tỉnh và các sở ngành liên quan đảm nhiệm.

4. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát hoạt động DNNN: Thiết lập hệ thống giám sát hiệu quả, thường xuyên đánh giá hoạt động sản xuất kinh doanh, phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm. Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và báo cáo. Thực hiện liên tục, do Thanh tra tỉnh và Sở Tài chính chủ trì.

5. Nâng cao hiệu quả quản lý nhân sự và phát triển nguồn nhân lực: Xây dựng chính sách thu hút, đào tạo và sử dụng lao động có trình độ chuyên môn cao, đồng thời cải thiện môi trường làm việc và chế độ đãi ngộ. Thời gian thực hiện từ 2021 đến 2025, do Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các doanh nghiệp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách tỉnh Đắk Lắk: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, điều chỉnh chính sách quản lý DNNN, nâng cao hiệu quả hoạt động doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn.

2. Các cán bộ quản lý doanh nghiệp nhà nước: Giúp hiểu rõ về vai trò, chức năng và các yêu cầu quản lý nhà nước, từ đó cải thiện công tác quản trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả sản xuất kinh doanh.

3. Giảng viên và học viên các trường đại học, cao học chuyên ngành quản lý công và kinh tế: Tài liệu tham khảo hữu ích cho nghiên cứu, giảng dạy về quản lý nhà nước, quản lý doanh nghiệp nhà nước và phát triển kinh tế địa phương.

4. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia kinh tế, quản lý: Cung cấp dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp thực tiễn về quản lý DNNN trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, góp phần phát triển lý luận và thực tiễn quản lý công.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước là gì?
   Quản lý nhà nước đối với DNNN là hoạt động của chính quyền cấp tỉnh sử dụng hệ thống luật pháp, chính sách và công cụ quản lý để định hướng, giám sát và điều chỉnh hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước nhằm đạt mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Ví dụ, UBND tỉnh ban hành các kế hoạch phát triển DNNN phù hợp với chiến lược địa phương.

2. Tại sao cần hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với DNNN ở Đắk Lắk?
   Doanh nghiệp nhà nước tại Đắk Lắk có quy mô nhỏ, hiệu quả thấp, nhiều doanh nghiệp thua lỗ kéo dài. Quản lý chưa đồng bộ, bộ máy còn chồng chéo, dẫn đến lãng phí nguồn lực. Hoàn thiện quản lý giúp nâng cao hiệu quả, bảo toàn vốn nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp, thống kê mô tả, so sánh đối chiếu và phân tích định tính, định lượng dựa trên số liệu thu thập từ các báo cáo kinh tế - xã hội, tài liệu pháp luật và khảo sát thực tế các DNNN trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2016-2020.

4. Các giải pháp chính được đề xuất để nâng cao hiệu quả quản lý DNNN là gì?
   Bao gồm hoàn thiện hệ thống pháp luật, xây dựng chiến lược phát triển DNNN, tổ chức lại bộ máy quản lý nhà nước, tăng cường thanh tra, kiểm tra và nâng cao quản lý nhân sự. Các giải pháp này nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững DNNN.

5. Ai là đối tượng chính hưởng lợi từ nghiên cứu này?
   Các nhà quản lý chính quyền địa phương, cán bộ quản lý DNNN, giảng viên và học viên chuyên ngành quản lý công, các nhà nghiên cứu kinh tế và quản lý sẽ được hưởng lợi từ các phân tích, số liệu và giải pháp thực tiễn được luận văn cung cấp.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng quản lý nhà nước đối với DNNN trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2016-2020, chỉ ra những hạn chế về hiệu quả hoạt động và quản lý.
• Đã xác định rõ vai trò quan trọng của DNNN trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương và sự cần thiết phải hoàn thiện công tác quản lý nhà nước.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững DNNN đến năm 2025.
• Nghiên cứu góp phần bổ sung lý luận quản lý nhà nước đối với DNNN trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và thực tiễn phát triển địa phương.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng tỉnh Đắk Lắk sớm triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật dữ liệu để điều chỉnh chính sách phù hợp với tình hình mới.

Các nhà quản lý và chuyên gia nên phối hợp triển khai xây dựng chiến lược phát triển DNNN, hoàn thiện bộ máy quản lý và tăng cường giám sát hoạt động doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trên địa bàn tỉnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN TỈNH 1. Những vấn đề tổng quan về doanh nghiệp nhà nước của chính quyền cấp tỉnh 1. Khái niệm doanh nghiệp nhà nước DNNN là một khái niệm có nội hàm rộng và được hiểu khác nhau ở mỗi quốc gia trên thế giới. Trên phương diện sở hữu nó được hiểu là DN do Nhà nước nắm giữ toàn bộ vốn điều lệ hoặc nắm giữ quyền chi phối.

Tuy nhiên, việc sử dụng tiêu chí sở hữu để xác định loại hình DNNN cũng có sự khác biệt nhất định giữa các quốc gia. Vì vậy, nhiều định chế quốc tế, các hiệp định đa phương hoặc song phương đều nỗ lực đưa ra cách hiểu thống nhất về DNNN cho các bên có liên quan trong từng trường hợp. Theo Liên minh Châu âu (Eropean Union), trong hướng dẫn số 80/723 của Ủy ban Châu âu (EC) đã định nghĩa: “Doanh nghiệp công (hiểu theo nghĩa kinh doanh) là các chủ thể hoạt động kinh doanh mà các cơ quan công quyền có thể điều hành, chi phối trực tiếp hoặc gián tiếp bởi vai trò của CSH thông qua phần vốn góp hoặc gây ảnh hưởng đến quy tắc hoạt động”[26]. Trong báo cáo của World Bank (1999) đã định nghĩa về DNNN như sau: “DNNN là một chủ thể kinh tế mà quyền sở hữu hay kiểm soát thuộc về chính phủ, và phần lớn thu nhập của chúng được tạo ra từ việc bán hàng hóa và dịch vụ”.

Trong các nền kinh tế, tồn tại một khu vực/loại hình tổ chức kinh tế được biết với tên gọi DN Công hữu (Public Enterprise – PE). Cộng đồng Kinh tế Châu Âu (EEC) và Viện Hàn lâm về Quản lý hành chính (Mỹ) định nghĩa DN công hữu như sau: “Một DN công hữu hay một DN có sự tham gia của xã hội, là DN trong đó tổ chức đại diện có quyền kiểm soát thực sự đối với chúng, bất kể phần sở hữu 21 trong đó của họ là nhiều hay ít” và DN công hữu: “được thành lập với tư cách pháp nhân độc lập theo luật định, được tài trợ bằng những khoản vốn góp [từ xã hội] và có quyền sử dụng và tái sử dụng tài sản của mình” [26]. DNNN đang tồn tại ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên cho đến nay chưa có một định nghĩa thống nhất mang tính toàn cầu về loại hình DN này.

Khái niệm DNNN đã được nhiều nghiên cứu trong nước đề cập đến trong thời gian qua. Theo Mai Công Quyền, trong thời kỳ phát triển ban đầu của mô hình DNNN, khái niệm DNNN có nội hàm để chỉ các đơn vị kinh doanh được thành lập bởi chính quyền Nhà nước Trung ương hay địa phương và các Bộ, ngành thuộc Chính phủ, chịu sự kiểm soát từ Chính phủ. Theo đó, DNNN chỉ bao gồm duy nhất các tổ chức kinh doanh hoàn toàn do Nhà nước hoặc các cơ quan chức năng của Nhà nước cấp vốn. Các loại hình DN khác như công ty cổ phần, DN liên doanh, công ty TNHH có phần vốn góp từ Chính phủ, hay các cơ quan của Chính phủ, với nghĩa hẹp không thuộc loại hình DN này.

Trên cơ sở các khái niệm liên quan và sự thay đổi về vị trí chức năng của DNNN trong cơ chế KTTT, Nguyễn Mạnh Quân đã đưa ra định nghĩa: “Doanh nghiệp nhà nước là một tổ chức kinh tế tự quyết thuộc quyền sở hữu của nhà nước, do nhà nước kiểm soát và thường được các Chính phủ sử dụng như một công cụ chính sách để thực hiện các mục đích phát triển KT-XH và điều tiết nền kinh tế thông qua việc tham gia trực tiếp vào các hoạt động SXKD”. Ở Việt nam, khái niệm DNNN cũng có sự thay đổi theo từng thời kỳ. Điều này thể hiện rõ trong các văn bản pháp quy, tiêu biểu là Luật Doanh nghiệp nhà nước được Quốc hội thông qua, ban hành ngày 20 tháng 4 năm 1995. Đây là văn bản pháp luật đầu tiên quy định về địa vị pháp lý của DNNN.

Điều 1 của Luật này quy định: “Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế do Nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tổ chức quản lý, hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế, xã hội do Nhà nước giao”. Như vậy, theo Luật Doanh nghiệp nhà nước 1995, xét về quan hệ sở hữu vốn thì Luật mới chỉ chấp nhận loại doanh nghiệp nhà nước mà chủ sở hữu duy nhất năm giữ 100% vốn của doanh nghiệp là Nhà nước. 22 Luật Doanh nghiệp nhà nước được Quốc hội thông qua ngày 26 tháng 12 năm 2003, trong điều 1 quy định: “Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chi phối, được tổ chức dưới hình thức công ty nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn”. Theo đó, Luật Doanh nghiệp nhà nước năm 2003 đã có điểm mới, đó là ngoài các doanh nghiệp có 100% vốn điều lệ là doanh nghiệp nhà nước, các doanh nghiệp mà nhà nước có cổ phần hoặc vốn góp chi phối cũng là doanh nghiệp nhà nước.

Tuy nhiên, trong quá trình đổi mới đất nước, Việt Nam đã và đang tham gia vào quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế nên cần có sự thay đổi và hoàn thiện về hệ thống pháp luật để phù hợp với các cam kết quốc tế và thông lệ quốc tế. Do vậy, Quốc hội đã xây dựng, ban hành Luật Doanh nghiệp 2005, luật này có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2006 để thay thế luật Doanh nghiệp năm 1995 và Luật doanh nghiệp nhà nước năm 2003. Luật Doanh nghiệp 2005 ra đời đã điều chỉnh thống nhất các loại hình doanh nghiệp, không còn phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp của các thành phần kinh tế tư nhân với DNNN. Khoản 22 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2005 quy định: “Doanh nghiệp nhà nước là doanh nghiệp trong đó Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ”.

Tại Nghị định số 25/2010/NĐ-CP quy định việc chuyển đổi công ty nhà nước thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên và tổ chức quản lý công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước làm chủ sở hữu thì tất cả các DNNN kể từ ngày 1/7/1010 sẽ được chuyển đổi sang mô hình công trách nhiệm hữu hạn một thành viên. Và kể từ thời điểm này, các DNNN sẽ hoạt động theo quy định của Luật DNNN 2005. Năm 2014 Quốc hội ban hành Luật Doanh nghiệp có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2015, tại khoản 8 Điều 4 quy định: “Doanh nghiệp nhà nước là doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ”. Theo quy định tại Luật này doanh nghiệp nhà nước lại được quy định giống Luật Doanh nghiệp năm 1995.

Như vậy, khái niệm về doanh nghiệp nhà nước trên đây đã không chỉ chú trọng đến hình thức sở hữu của loại hình doanh nghiệp có tính chất công hữu này, 23 mà còn nhấn mạnh đến cả chức năng đặc thù của chúng, đó là doanh nghiệp nhà nước không chỉ thực hiện chức năng sản xuất kinh doanh thông thường giống như tất cả các doanh nghiệp khác mà còn là công cụ để Chính phủ sử dụng nhằm đặt mục tiêu kinh tế - xã hội mà một doanh nghiệp hoạt động đơn thuần vì mục tiêu lợi nhuận không thể thực hiện được. Riêng về khía cạnh sở hữu, quan điểm của Đảng và Chính phủ Việt Nam trong Luật Doanh nghiệp 2005 cũng có những mặt nới lỏng và năng động hơn. Bên cạnh những doanh nghiệp có 100% vốn nhà nước, còn có những doanh nghiệp mà Nhà nước chỉ có cổ phần chi phối ở một số ngành, lĩnh vực then chốt và địa bàn quan trọng. Trong hệ thống các doanh nghiệp nhà nước, Nhà nước đã chủ trương thành lập một số tập đoàn kinh tế mạnh trên cơ sở các tổng công ty nhà nước, có sự tham gia của các thành phần kinh tế.

Mặt khác, chủ trương cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước và đa dạng hóa sở hữu đối với các doanh nghiệp nhà nước (mà Nhà nước không cần nắm 100% vốn) cũng được chú trọng. Quan điểm trên đây hoàn toàn phù hợp với các nhìn nhận của Đảng và Nhà nước về vai trò của doanh nghiệp nhà nước thể hiện trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX: Việc xem xét, đánh giá hiệu quả của doanh nghiệp nhà nước phải có quan điểm toàn diện cả về kinh tế, chính trị, xã hội; trong đó, lấy suất sinh lời trên vốn làm một trong những tiêu chuẩn chủ yếu để đánh giá hiệu quả của doanh nghiệp, lấy kết quả thực hiện các chính sách xã hội làm tiêu chuẩn chủ yếu để đánh giá hiệu quả của doanh nghiệp công ích [38]. Trong quá trình vận động và phát triển của các doanh nghiệp, nhà nước sẽ đánh giá về vai trò của các loại hình doanh nghiệp căn cứ vào hình thức sở hữu để có ban hành các chính sách phù hợp và kịp thời. Do vậy, Quốc hội đã xây dựng và ban hành Luật doanh nghiệp 2020.

Theo đó, Luật Doanh nghiệp 2020 đã sửa đổi khái niệm DNNN theo nguyên tắc phân chia các loại doanh nghiệp có sở hữu nhà nước theo mức độ khác nhau, mỗi loại hình doanh nghiệp có quy định về tổ chức quản trị phù hợp. Theo quy định tại điều 88, Luật DN 2020, DNNN Doanh nghiệp nhà nước được tổ chức quản lý dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, bao gồm: Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn 24 điều lệ; Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài sẽ đề cập đến các doanh nghiệp nhà nước có cổ phần chi phối và doanh nghiệp nhà nước nắm giữ từ lớn hơn 50% đến 100% vốn điều lệ. Các loại hình doanh nghiệp nhà nước Theo quy định tại Luật DN 2005, 2014, 2020, bản thân DNNN không phải là một loại hình doanh nghiệp, ở giác độ pháp lý mà nó chỉ cách gọi để phân biệt vốn trong DN thuộc sở hữu của nhà nước hay của các thành phần kinh tế khác.

DNNN cũng được tổ chức dưới các loại hình doanh nghiệp theo quy định của các văn bản này. Luật DNNN sửa đổi 2003, DNNN được tổ chức dưới hình thức Công ty nhà nước, Công ty cổ phần, Công ty trách nhiệm hữu hạn.