Luận Văn Thạc Sĩ Về Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Ở Huyện Lục Ngạn, Tỉnh Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý ngân sách nhà nước ở huyện lục ngạn tỉnh bắc giang, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Hoàng Ngọc Thái
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lan Anh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Tại Huyện Lục Ngạn, Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN
• 1.1. Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách cấp huyện
• 1.1.1. Khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Vai trò của ngân sách cấp huyện
• 1.1.3. Đặc điểm của ngân sách cấp huyện
• 1.1.4. Nội dung quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện
• 1.1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện
• 1.2. Kinh nghiệm thực tiễn tại một số địa phương trong nước và bài học rút ra cho huyện Lục Ngạn
• 1.2.1. Kinh nghiệm của một số địa phương trong nước
• 1.2.2. Bài học rút ra cho huyện Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.2. Phương pháp xử lý thông tin
• 2.2.3. Phương pháp phân tích thông tin
• 2.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3.1. Lập dự toán thu chi ngân sách qua các năm
• 2.3.2. Chỉ tiêu chấp hành dự toán thu chi ngân sách qua các năm của huyện Lục Ngạn
• 2.3.3. Chỉ tiêu quyết toán thu chi ngân sách qua các năm tại huyện Lục Ngạn
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH TẠI HUYỆN LỤC NGẠN TỈNH BẮC GIANG
• 3.1. Khái quát địa bàn huyện Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế
• 3.1.3. Điều kiện xã hội
• 3.1.4. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn ảnh hưởng tới công tác quản lý NSNN cấp huyện trên địa bàn huyện Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang
• 3.2. Thực trạng quản lý ngân sách tại huyện Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang
• 3.2.1. Tổ chức bộ máy quản lý ngân sách tại huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang
• 3.2.2. Thực trạng quản lý ngân sách tại huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang
• 3.3. Đánh giá kết quả đạt được mặt hạn chế trong công tác quản lý ngân sách tại huyện Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang
• 3.3.1. Kết quả đạt được
• 3.3.2. Những hạn chế
• 3.3.3. Nguyên nhân của hạn chế
• 4. Chương 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH TẠI HUYỆN LỤC NGẠN TỈNH BẮC GIANG
• 4.1. Quan điểm phương hướng và mục tiêu hoàn thiện quản lý thu chi ngân sách tại huyện Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang
• 4.1.1. Quan điểm phương hướng
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý thu chi ngân sách Huyện Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang
• 4.2.1. Hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách nhà nước cấp huyện
• 4.2.2. Hoàn thiện công tác chấp hành ngân sách nhà nước cấp huyện
• 4.2.3. Hoàn thiện công tác quyết toán ngân sách nhà nước cấp huyện
• 4.2.4. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách nhà nước cấp huyện
• 4.3. Đối với Nhà nước
• 4.4. Đối với tỉnh Bắc Giang
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quản lý ngân sách nhà nước

Quản lý ngân sách nhà nước là một quá trình quan trọng trong việc điều hành và kiểm soát các hoạt động thu chi của quỹ ngân sách. Đối với Huyện Lục Ngạn, Bắc Giang, việc quản lý ngân sách đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Ngân sách nhà nước tại địa phương này được xem là công cụ tài chính giúp chính quyền thực hiện các nhiệm vụ chính trị, đảm bảo an ninh và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc quản lý ngân sách còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc lập dự toán và chấp hành ngân sách.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước được định nghĩa là toàn bộ các khoản thu chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Đối với Huyện Lục Ngạn, ngân sách huyện là một bộ phận cấu thành của ngân sách địa phương, đóng vai trò trung gian giữa ngân sách tỉnh và ngân sách xã. Ngân sách huyện không chỉ cung cấp phương tiện vật chất cho hoạt động của chính quyền mà còn là công cụ để quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế - xã hội trên địa bàn.

1.2. Đặc điểm của ngân sách cấp huyện

Ngân sách cấp huyện tại Huyện Lục Ngạn có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương. Nguồn thu ngân sách chủ yếu từ các khoản thuế, phí, lệ phí và các khoản đóng góp khác. Tuy nhiên, nguồn thu còn hạn chế trong khi nhu cầu chi cho phát triển kinh tế - xã hội lại rất lớn. Điều này đòi hỏi việc quản lý ngân sách phải được thực hiện một cách hiệu quả để đảm bảo cân đối thu chi.

II. Thực trạng quản lý ngân sách tại Huyện Lục Ngạn

Thực trạng quản lý ngân sách tại Huyện Lục Ngạn cho thấy nhiều điểm tích cực nhưng cũng không ít hạn chế. Công tác lập dự toán ngân sách còn yếu kém, thường xuyên phải bổ sung và điều chỉnh, gây khó khăn cho việc quản lý. Việc chấp hành ngân sách cũng còn nhiều tồn tại, đặc biệt là trong quản lý thu ngân sách và chi tiêu công. Công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách còn mang tính hình thức, chưa đạt hiệu quả cao.

2.1. Tổ chức bộ máy quản lý ngân sách

Bộ máy quản lý ngân sách tại Huyện Lục Ngạn được tổ chức theo mô hình tập trung, với sự tham gia của các cơ quan chức năng như Ủy ban nhân dân huyện, Kho bạc Nhà nước, và các phòng ban liên quan. Tuy nhiên, việc phân cấp quản lý còn chồng chéo, chưa tạo điều kiện cho địa phương thực sự làm chủ ngân sách của mình. Điều này dẫn đến sự thiếu linh hoạt trong việc điều hành và sử dụng ngân sách.

2.2. Đánh giá kết quả và hạn chế

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc cải tiến quy trình quản lý ngân sách, Huyện Lục Ngạn vẫn gặp phải những hạn chế đáng kể. Công tác lập dự toán còn thiếu chính xác, việc chấp hành ngân sách còn nhiều kẽ hở, và công tác thanh tra, kiểm tra chưa đạt hiệu quả cao. Những hạn chế này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách tại địa phương.

III. Giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách

Để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách tại Huyện Lục Ngạn, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp từ việc hoàn thiện công tác lập dự toán, chấp hành, đến quyết toán ngân sách. Đồng thời, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách. Các giải pháp này cần được thực hiện trên cơ sở phân tích kỹ lưỡng thực trạng và đặc điểm của địa phương.

3.1. Hoàn thiện công tác lập dự toán

Công tác lập dự toán ngân sách cần được cải thiện để đảm bảo tính chính xác và khả thi. Việc lập dự toán cần dựa trên cơ sở phân tích kỹ lưỡng các nguồn thu và nhu cầu chi, đồng thời phải phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Cần tăng cường sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình lập dự toán để đảm bảo tính đồng thuận và hiệu quả.

3.2. Tăng cường công tác thanh tra kiểm tra

Công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách cần được tăng cường để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách. Cần xây dựng cơ chế kiểm soát chặt chẽ các khoản thu chi, đồng thời tăng cường trách nhiệm của các cá nhân và đơn vị liên quan trong việc thực hiện ngân sách. Việc này sẽ giúp hạn chế tình trạng lãng phí và thất thoát ngân sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện giữ vai trò bản lề trong việc bảo đảm nguồn lực tài chính cho các mục tiêu phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng - an ninh và nâng cao an sinh xã hội tại địa phương. Đối với huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang – địa bàn miền núi có diện tích tự nhiên lớn nhất tỉnh với 101.223,72 ha, gồm 30 đơn vị hành chính (1 thị trấn và 29 xã), dân số trên 200.000 người – việc quản trị nguồn lực tài khóa đặt ra nhiều thách thức mang tính đặc thù. Cơ cấu kinh tế huyện phụ thuộc lớn vào sản xuất nông nghiệp với 63.979,05 ha đất canh tác (chiếm 63,21% diện tích tự nhiên), trong khi nhu cầu chi đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng và duy trì bộ máy hành chính cho 12 xã vùng cao đặc biệt khó khăn ngày càng gia tăng.

Luận văn tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Làm thế nào để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Lục Ngạn trong bối cảnh nguồn thu nội địa còn hạn chế và tỷ lệ phụ thuộc vào bổ sung cân đối từ ngân sách tỉnh Bắc Giang còn ở mức cao. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm việc hệ thống hóa khung lý luận về quản lý tài chính công cấp huyện, đánh giá thực trạng thu - chi ngân sách giai đoạn 2016 - 2018, chỉ rõ các hạn chế trong từng khâu của chu trình ngân sách và đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm tối ưu hóa công tác lập, chấp hành và quyết toán ngân sách. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng, cung cấp luận cứ khoa học giúp chính quyền địa phương hoàn thiện cơ chế phân cấp tài khóa, gia tăng độ chính xác của dự toán thu chi và nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài chính công cấp huyện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết phân cấp quản lý tài chính công và Lý thuyết chu trình quản lý ngân sách nhà nước. Theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 (có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2017), ngân sách cấp huyện là một cấp ngân sách hoàn chỉnh thuộc hệ thống ngân sách địa phương, giữ vị trí trung gian gắn kết giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã. Về bản chất kinh tế, ngân sách huyện là quỹ tiền tệ tập trung được hình thành từ các nguồn thu phân cấp và nguồn thu bổ sung nhằm đáp ứng các nhiệm vụ chi phục vụ chức năng quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng các khái niệm nền tảng trong quản lý tài chính công:

• Phân cấp quản lý ngân sách: Sự phân định thẩm quyền, trách nhiệm và quyền hạn giữa các cấp chính quyền trong việc huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính.
• Chu trình quản lý ngân sách: Chuỗi hoạt động khép kín bao gồm 4 khâu kế tiếp nhau: lập dự toán ngân sách, chấp hành dự toán ngân sách, quyết toán ngân sách và thanh tra, kiểm tra, giám sát tài chính.
• Cân đối ngân sách cấp huyện: Nguyên tắc quản lý bắt buộc quy định tổng thu ngân sách huyện được hưởng theo phân cấp phải cân bằng với tổng chi ngân sách, không được bố trí bội chi; các khoản thiếu hụt chi thường xuyên được bù đắp bằng nguồn bổ sung cân đối từ ngân sách cấp tỉnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong giai đoạn 2016 – 2018. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo quyết toán thu - chi ngân sách hàng năm của Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Lục Ngạn, Niên giám thống kê tỉnh Bắc Giang và các văn bản chỉ đạo điều hành của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân huyện.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp phỏng vấn chuyên gia với cỡ mẫu gồm 18 cán bộ quản lý và chuyên viên trực tiếp phụ trách công tác tài chính - ngân sách trên địa bàn huyện Lục Ngạn. Phương pháp chọn mẫu được áp dụng là chọn mẫu chuyên gia toàn diện, bao gồm: 01 Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện, 03 Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện, 03 cán bộ Chi cục Thuế, 03 cán bộ Kho bạc Nhà nước Lục Ngạn và 08 cán bộ chuyên môn thuộc Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện. Việc lựa chọn cỡ mẫu 18 chuyên gia chủ chốt bảo đảm bao quát 100% các đầu mối quản lý tài chính công cấp huyện, từ cấp lãnh đạo ra quyết định đến bộ phận thực thi chuyên môn.

Công cụ khảo sát sử dụng bảng hỏi chuẩn hóa theo thang đo Likert 5 mức độ: Rất không đồng ý (1 điểm), Không đồng ý (2 điểm), Phân vân (3 điểm), Đồng ý (4 điểm), Rất đồng ý (5 điểm), với giá trị khoảng cách phân tầng là 0,80 điểm để đánh giá các khâu trong chu trình ngân sách. Dữ liệu được xử lý và phân tích trên phần mềm chuyên dụng Excel thông qua hai phương pháp chính:

• Phương pháp thống kê mô tả: Tổng hợp, tính toán tỷ trọng, cơ cấu và tốc độ tăng trưởng của các chỉ tiêu thu - chi ngân sách nhằm phác họa bức tranh toàn cảnh về thực trạng tài chính địa phương.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu số liệu giữa dự toán được giao và kết quả thực hiện, so sánh chuỗi biến động qua 3 năm (2016 - 2018) và so sánh tương quan với các địa phương lân cận nhằm làm rõ nguyên nhân của các điểm nghẽn trong quản lý tài chính công.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực tế giai đoạn 2016 – 2018 cho thấy công tác quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Lục Ngạn đạt được một số kết quả tích cực nhưng đồng thời bộc lộ nhiều hạn chế đáng chú ý:

Thứ nhất, quy mô thu ngân sách trên địa bàn có sự tăng trưởng nhưng thiếu tính bền vững. Các nguồn thu mang tính chất ổn định từ hoạt động sản xuất kinh doanh, thương mại - dịch vụ ngoài quốc doanh còn chiếm tỷ trọng thấp. Nguồn thu của huyện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào các khoản thu phát sinh không đều đặn như tiền sử dụng đất, lệ phí trước bạ và nguồn bổ sung cân đối từ ngân sách tỉnh Bắc Giang. Công tác lập dự toán thu chưa bám sát tiềm năng thực tế, dẫn đến tình trạng dự toán thu đầu năm thường phải điều chỉnh tăng hoặc bổ sung nhiều lần trong năm tài khóa.

Thứ hai, cơ cấu chi ngân sách còn nặng về chi thường xuyên, chiếm tỷ lệ từ 70% đến 80% trong tổng cơ cấu chi ngân sách địa phương. Các khoản chi cho sự nghiệp giáo dục - đào tạo, y tế và quản lý hành chính nhà nước chiếm phần lớn nguồn lực, trong khi chi đầu tư phát triển chỉ chiếm khoảng 20% đến 30% tổng chi. Điều này tạo áp lực rất lớn lên ngân sách huyện khi phải cân đối nguồn vốn đối ứng cho các công trình hạ tầng giao thông và thủy lợi phục vụ vùng trồng cây ăn quả tập trung quy mô trên 63.000 ha.

Thứ ba, kết quả khảo sát định lượng từ 18 cán bộ quản lý tài chính cho thấy điểm đánh giá trung bình đối với công tác lập dự toán và chấp hành ngân sách đạt mức khá (dao động từ 3,40 đến 3,80 điểm). Tuy nhiên, công tác kiểm tra, thanh tra và giám sát ngân sách chỉ đạt mức trung bình với điểm số dưới 3,20 điểm. Một số khoản chi tại các đơn vị dự toán cơ sở và Ủy ban nhân dân cấp xã còn dàn trải, việc chấp hành kỷ luật tài chính chưa nghiêm, tiến độ giải ngân vốn xây dựng cơ bản nhiều thời điểm còn chậm so với kế hoạch đề ra.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu phản ánh đúng thực trạng đặc thù của một huyện miền núi có quy mô tự nhiên rộng lớn và địa hình phân hóa phức tạp. Việc chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo là hệ quả tất yếu của việc duy trì hệ thống mạng lưới trường lớp, trạm y tế và bộ máy hành chính phủ khắp 30 xã, thị trấn, đặc biệt là 12 xã vùng cao có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 47% dân số toàn huyện.

Khi so sánh với kinh nghiệm quản lý ngân sách tại một số địa phương như huyện Quế Võ (tỉnh Bắc Ninh) – nơi tổng thu ngân sách nhà nước năm 2013 đạt 53.498 triệu đồng, tương đương 204,22% dự toán tỉnh giao nhờ phát triển mạnh công nghiệp và dịch vụ – có thể thấy huyện Lục Ngạn đang thiếu vắng các nguồn thu quy mô lớn từ khu vực doanh nghiệp. Bên cạnh đó, mô hình ủy nhiệm thu thuế triển khai tại thành phố Vĩnh Yên (tỉnh Vĩnh Phúc) với 7 phường và 2 xã tham gia đã giúp tăng số thuế thực thu từ 15% đến 20% mỗi năm, cho thấy việc đẩy mạnh ủy nhiệm thu và công khai danh sách hộ nộp thuế tại cấp xã là hướng đi mà huyện Lục Ngạn cần khẩn trương áp dụng.

Trong các báo cáo quản lý tài chính định kỳ, các dữ liệu này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua Biểu đồ cơ cấu chi ngân sách theo lĩnh vực (thể hiện rõ sự áp đảo của chi thường xuyên so với chi đầu tư phát triển) và Bảng cân đối thu - chi ngân sách nhà nước giai đoạn 2016 – 2018 để giúp các cấp lãnh đạo dễ dàng nhận diện xu hướng chuyển dịch của từng dòng ngân lưu. Nguyên nhân chủ yếu của các tồn tại nêu trên bắt nguồn từ sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan Thuế, Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc Nhà nước, cùng với năng lực quản lý tài chính của đội ngũ kế toán cấp xã tại một số địa bàn vùng cao còn nhiều hạn chế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Lục Ngạn, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Chuẩn hóa và nâng cao chất lượng lập dự toán ngân sách: Ủy ban nhân dân huyện chỉ đạo Phòng Tài chính - Kế hoạch chủ trì, phối hợp với Chi cục Thuế và Ủy ban nhân dân 30 xã, thị trấn tiến hành khảo sát toàn diện nguồn thu và nhu cầu chi thực tế ngay từ quý III hàng năm. Ứng dụng phần mềm phân tích dữ liệu kinh tế nhằm nâng cao độ tin cậy của dự toán, phấn đấu đạt tỷ lệ sai lệch giữa dự toán và thực hiện dưới 5%, hoàn thành phê duyệt và giao dự toán chi tiết cho 100% đơn vị sử dụng ngân sách trước ngày 31 tháng 12 hàng năm.

2. Đẩy mạnh các biện pháp chấp hành dự toán và mở rộng nguồn thu: Chi cục Thuế huyện chủ động triển khai đề án ủy nhiệm thu thuế cho 100% Ủy ban nhân dân các xã, thị trấn đối với các khoản thu thuế môn bài, thuế xây dựng tư nhân và thuế kinh doanh hộ cá thể. Tăng cường phối hợp với các ngân hàng thương mại trên địa bàn mở rộng cổng nộp thuế điện tử, phấn đấu đạt tỷ lệ thu đúng, thu đủ vượt từ 10% đến 15% dự toán tỉnh giao trong giai đoạn 2020 – 2025; kiên quyết xử lý tình trạng trốn lậu thuế và nợ đọng tiền sử dụng đất.

3. Tăng cường kiểm soát chi qua hệ thống Kho bạc Nhà nước: Kho bạc Nhà nước Lục Ngạn tiếp tục thắt chặt quy trình kiểm soát chi thường xuyên theo 4 nhóm mục chi tiêu chuẩn (chi thanh toán cá nhân, chi nghiệp vụ chuyên môn, chi mua sắm sửa chữa và chi khác). Rút ngắn thời gian kiểm soát thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản xuống dưới 03 ngày làm việc đối với các hồ sơ đầy đủ thủ tục, phấn đấu tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công hàng năm đạt từ 95% đến 100% kế hoạch được duyệt.

4. Đổi mới công tác quyết toán và nâng cao hiệu lực thanh tra, kiểm tra: Thanh tra huyện phối hợp Phòng Tài chính - Kế hoạch tổ chức ít nhất 02 cuộc thanh tra chuyên đề tài chính mỗi năm tại các đơn vị dự toán trực thuộc và Ủy ban nhân dân cấp xã có quy mô chi lớn. Tổ chức tập huấn chuẩn hóa nghiệp vụ kế toán công cho 100% cán bộ tài chính - kế toán cấp xã giai đoạn 2020 – 2025, bảo đảm công tác quyết toán năm hoàn thành đúng tiến độ trước ngày 31 tháng 3 năm kế tiếp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Lãnh đạo và chuyên viên cơ quan quản lý tài chính cấp huyện: Bao gồm cán bộ Ủy ban nhân dân huyện, Phòng Tài chính - Kế hoạch, Chi cục Thuế và Kho bạc Nhà nước huyện Lục Ngạn. Luận văn cung cấp khung phân tích thực chứng và quy trình kiểm soát thu - chi giúp tối ưu hóa công tác lập dự toán và điều hành ngân sách hàng năm.
• Chính quyền địa phương các huyện miền núi, trung du: Các huyện có điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tương đồng trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và các tỉnh miền núi phía Bắc có thể vận dụng các bài học kinh nghiệm về quản trị ngân sách trên địa bàn rộng trên 100.000 ha và giải pháp mở rộng ủy nhiệm thu cấp xã.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính công: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp luận nghiên cứu tài chính công địa phương, kết hợp dữ liệu thống kê thứ cấp giai đoạn 2016 – 2018 với khảo sát chuyên gia gồm 18 cán bộ theo thang đo Likert chuẩn hóa.
• Cơ quan Kiểm toán Nhà nước và Thanh tra Tài chính khu vực: Sử dụng bộ chỉ tiêu phân tích sai lệch dự toán và kết quả đánh giá thực trạng thu - chi làm cơ sở tham chiếu khi thực hiện kiểm toán, thanh tra việc chấp hành Luật Ngân sách Nhà nước tại các cấp chính quyền địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao công tác lập dự toán ngân sách tại huyện Lục Ngạn trong giai đoạn 2016 – 2018 thường xuyên phải điều chỉnh bổ sung? Nguyên nhân chủ yếu do nguồn thu của huyện phụ thuộc nhiều vào các khoản thu biến động lớn như tiền cấp quyền sử dụng đất và lệ phí trước bạ, trong khi quy mô kinh tế nông nghiệp chiếm 63,21% diện tích chịu nhiều rủi ro thời tiết. Ngoài ra, việc dự báo nguồn thu phát sinh vãng lai và biến động giá cả vật liệu xây dựng cơ bản chưa sát thực tế khiến Ủy ban nhân dân huyện phải trình Hội đồng nhân dân điều chỉnh dự toán nhiều lần trong năm.

2. Thang đo Likert 5 mức độ được ứng dụng như thế nào trong khảo sát chuyên gia của luận văn? Tác giả khảo sát toàn bộ 18 cán bộ chủ chốt quản lý ngân sách huyện Lục Ngạn qua phiếu hỏi chuẩn hóa 5 mức điểm từ 1 đến 5 với khoảng cách phân tầng 0,80 điểm: Quản lý kém (1,00 - 1,80 điểm), Quản lý yếu (1,81 - 2,60 điểm), Trung bình (2,61 - 3,40 điểm), Khá (3,41 - 4,20 điểm) và Tốt (4,21 - 5,00 điểm) để lượng hóa khách quan chất lượng từng khâu quản lý tài khóa.

3. Mô hình ủy nhiệm thu thuế cấp xã mang lại lợi ích gì cho ngân sách huyện miền núi? Kinh nghiệm thực tiễn từ các địa phương như thành phố Vĩnh Yên cho thấy ủy nhiệm thu giúp tăng thu từ 15% đến 20% nhờ phát huy vai trò giám sát tại chỗ của chính quyền cơ sở đối với các hộ kinh doanh cá thể. Tại địa bàn rộng 101.223,72 ha của Lục Ngạn, mô hình này giúp giảm chi phí quản lý hành chính cho Chi cục Thuế và hạn chế tối đa tình trạng thất thu thuế xây dựng tư nhân.

4. Cơ cấu chi ngân sách huyện Lục Ngạn giai đoạn 2016 – 2018 có đặc điểm gì nổi bật? Đặc điểm nổi bật là chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo (khoảng 70% đến 80% tổng chi), tập trung chủ yếu vào sự nghiệp giáo dục - đào tạo, y tế và quản lý hành chính nhằm phục vụ dân số trên 200.000 người tại 30 xã, thị trấn. Trong khi đó, chi đầu tư phát triển chiếm tỷ trọng khiêm tốn (khoảng 20% đến 30%), đòi hỏi sự hỗ trợ lớn từ ngân sách tỉnh.

5. Giải pháp nào có tính đột phá để nâng cao hiệu lực kiểm soát chi ngân sách tại Kho bạc Nhà nước Lục Ngạn? Giải pháp đột phá là chuẩn hóa quy trình thẩm định hồ sơ theo 4 nhóm mục chi tiêu chuẩn, rút ngắn thời gian thanh toán vốn đầu tư công xuống dưới 03 ngày làm việc và ứng dụng dịch vụ công trực tuyến của Kho bạc Nhà nước đạt tỷ lệ 100% hồ sơ giao dịch, bảo đảm ngăn chặn triệt để tình trạng chi vượt dự toán hoặc chi sai mục đích.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và pháp lý về quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng thu - chi ngân sách huyện Lục Ngạn qua chuỗi dữ liệu 3 năm (2016 – 2018) trên địa bàn rộng 101.223,72 ha với 30 đơn vị hành chính.
• Phân tích định lượng chính xác chất lượng quản lý tài khóa thông qua khảo sát 18 cán bộ quản lý chủ chốt theo thang đo Likert 5 mức độ.
• Xác định rõ các nguyên nhân cốt lõi khiến chi thường xuyên chiếm tỷ trọng cao (70% - 80%) và nguồn thu ngân sách nội địa còn thiếu tính ổn định.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ lập dự toán, chấp hành thu - chi, quyết toán đến thanh tra nhằm đạt mục tiêu giải ngân trên 95% vốn công và tăng thu từ 10% đến 15% giai đoạn 2020 – 2025.

Chính quyền huyện Lục Ngạn cần khẩn trương số hóa quy trình quản lý tài chính công, đẩy mạnh phân cấp tài khóa và hoàn thiện cơ chế ủy nhiệm thu thuế tại 100% xã, thị trấn nhằm xây dựng nền tài chính địa phương vững mạnh, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN 1. Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách cấp huyện 1. Khái niệm cơ bản 1. Ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nước (NSNN) là một phạm trù rất rộng và bao quát, vừa liên quan đến lĩnh vực kinh tế, vừa liên quan đến góc độ quản lý nhà nước.

Hiện nay có nhiều ý kiến khác nhau về khái niệm NSNN nhưng thể hiện rõ nhất và đầy đủ nhất về bản chất của NSNN là theo luật NSNN: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước” (Bộ Tài chính, 2017). Các khoản thu NSNN bao gồm:“Các khoản thu từ phí, lệ phí, thuế, các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước, các khoản viện trợ, các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân, các khoản thu khác theo quy định của pháp luật, các khoản do Nhà nước vay để bù đắp bội chi được đưa vào cân đối NSNN và bao gồm các khoản chi: chi phát triển kinh tế xã hội bảo đảm an ninh quốc phòng, bảo đảm hoạt động bộ máy Nhà nước chi trả của Nhà nước chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.” NSNN xét về phương diện kinh tế: trước hết là một khái niệm thuộc phạm trù kinh tế học hay hẹp hơn là tài chính học.“NSNN là bảng dự toán về các khoản thu và các khoản chi tiền tệ của một quốc gia, được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định thực hiện trong một khoảng thời hạn nhất định, thường là một năm.” NSNN xét theo phương diện pháp lý:“NSNN cũng không có nhiều sự khác biệt so với kinh tế, nó đều nói về các khoản thu, chi do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm. Còn ở phương diện pháp lý, NSNN được hiểu là một đạo luật đặc biệt của mỗi quốc gia, do Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7 quốc hội ban hành và chính phủ thực hiện trong một thời hạn xác định. Nhưng khác với những đạo luật thông thường, NSNN được cơ quan lập pháp tạo ra theo trình tự, thủ tục riêng và hiệu lực thi hành của đạo luật này được xác định rõ ràng là một năm Ngoài định nghĩa trên còn có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về NSNN.

Tuy nhiên xét về ý nghĩa trong hệ thống tài chính NSNN là bộ phận chủ đạo là điều kiện vật chất quan trọng để Nhà nước thực hiện các nhiệm vụ của mình; mặt khác nó còn là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện điều tiết vĩ mô nền kinh tế xã hội. Ngân sách cấp huyện Theo Bộ Tài chính thì “Ngân sách huyện là quỹ tiền tệ tập trung của huyện được hình thành bằng các nguồn thu và đảm bảo các khoản chi trong phạm vi huyện” (Bộ Tài chính, 2016). Ngân sách huyện là một cấp ngân sách thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn huyện. Ngân sách huyện, quận vừa là một cấp ngân sách, vừa là một bộ phận cấu thành của ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Ngân sách huyện mang bản chất của NSNN, đó là mối quan hệ giữa chính quyền Nhà nước cấp huyện với các tổ chức, cá nhân trên địa bàn huyện trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ ngân sách của huyện. Trên cơ sở đó mà đáp ứng các nhu cầu chi nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền nhà nước cấp huyện. NSNN cấp huyện phải cân đối theo nguyên tắc tổng thu phải bằng hoặc lớn hơn tổng chi; ngân sách huyện không có bội chi. Vì vậy trong công tác lập dự toán hàng năm nếu thu không đủ bù chi thường xuyên thì ngân sách tỉnh bổ sung cân đối.

Quản lý ngân sách cấp huyện “Quản lý nói chung được quan niệm như một quy trình công nghệ mà chủ thể quản lý tiến hành thông qua việc sử dụng các công cụ và phương pháp Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 8 thích hợp nhằm tác động và điều khiển đối tượng quản lý hoạt động phát triển phù hợp với quy luật khách quan và đạt tới các mục tiêu đã định. Trong hoạt động quản lý, các vấn đề về: chủ thể quản lý, đối tượng quản lý, công cụ và phương pháp quản lý, mục tiêu quản lý là những yếu tố trung tâm đòi hỏi phải xác định đúng đắn” (Lê Văn Ái và TS. Bùi Tiến Hanh, 2010). Quản lý NSNN là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm soát các hoạt động thu chi bằng quỹ từ quỹ ngân sách nhà nước nhằm thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước.

“Quản lý NSNN cấp huyện là hoạt động của các chủ thể quản lý thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều chỉnh hoạt động của ngân sách cấp huyện nhằm đạt được mục tiêu đã định” (Lê Văn Ái và TS. Bùi Tiến Hanh, 2010). Đối tượng của quản lý NSNN cấp huyện là các hoạt động của NSNN cấp huyện. Cụ thể hơn đó là các hoạt động thu chi bằng tiền của NSNN cấp huyện.

Trong quản lý NSNN cấp huyện các chủ thể quản lý có thể sử dụng nhiều phương pháp quản lý và nhiều công cụ quản lý khác nhau như: “Phương pháp tổ chức: được sử dụng để thực hiện ý đồ của chủ thế quản lý trong việc bố trí sắp xếp các mặt hoạt động của NSNN của huyện theo những khuôn mẫu đã định và thiết lập bộ máy quản lý phù hợp với các mặt hoạt động đó của quản lý NSNN. Phương pháp hành chính: được sử dụng khi các chủ thể quản lý NSNN cấp huyện dựa vào thẩm quyền được giao để ban hành các mệnh lệnh hành chính có tính chất bắt buộc các khách thể quản lý phải tuân thủ. Phương pháp kinh tế: được sử dụng thông qua việc dùng các đòn bẩy kinh tế để kích thích tính tích cực của khách thể quản lý tức là tác động tới các tổ chức và cá nhân đang tổ chức các hoạt động quản lý NSNN”(Lê Văn Ái và TS. Bùi Tiến Hanh, 2010).

Hệ thống pháp luật thuộc lĩnh vực quản lý NSNN: được sử dụng để quản Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 9 lý và điều hành các hoạt động quản lý NSNN được xem như một loại công cụ quản lý có vai trò đặc biệt quan trọng. Vai trò của ngân sách cấp huyện Một là, NSNN cấp huyện là công cụ huy động nguồn tài chính để đảo bảo thực hiện chức năng nhà nước ở địa phương: Sự hoạt động của chính quyền địa phương trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội luôn đòi hỏi phải có quỹ tài chính tập trung để phục vụ nhu cầu chi tiêu cho những mục đích xác định, quỹ tài chính tập trung đó chính là ngân sách huyện. Mặc dù không lớn như ngân sách Trung ương, nhưng ngân sách huyện đã thể hiện vai trò nhất định trong việc thực hiện chức năng Nhà nước tại địa phương. Trong các chức năng của Nhà nước, chức năng đảm bảo quốc phòng - an ninh đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Đây là công cụ quyền lực của Nhà nước nhằm bảo vệ ý chí của Nhà nước, tạo môi trường chính trị bền vững, an toàn để huyện phát triển về mọi mặt trong cả mặt kinh tế lẫn xã hội. Hai là, NSNN cấp huyện là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế - xã hội tại địa phương: Nhà nước thực hiện vai trò này trong hoạt động thu chi NSNN, cụ thể trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội như sau: - Về mặt kinh tế: NSNN cấp huyện có vai trò rất quan trọng trong việc định hướng hình thành cơ cấu kinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất kinh doanh và chống độc quyền. Thông qua các khoản chi kinh tế và chi cho các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế; đồng thời chính quyền cấp huyện có thể tạo điều kiện và hướng nguồn vốn đầu tư của các doanh nghiệp vào những lĩnh vực, những ngành có tỷ suất lợi nhuận cao, ưu tiên những ngành mũi nhọn có khả năng cạnh tranh trên thị trường. - Về mặt xã hội: Đầu tư của NSNN để thực hiện các chính sách xã hội: Giáo dục đào tạo, y tế, văn hóa, thể thao, chi đảm bảo xã hội nhằm giúp đời sống của nhân dân ngày càng được nâng cao hơn.

Việc đầu tư này nhằm khắc Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 10 phục và bù đắp khiếm khuyết của nền kinh tế thị trường như thất nghiệp, phân hóa giàu nghèo, ô nhiễm môi trường. Đặc điểm của ngân sách cấp huyện 1. Đặc điểm về nguồn thu của NSNN cấp huyện “Thu ngân sách huyện là quá trình tạo lập hình thành đóng vai trò quan trọng quyết định đến việc chi. Để đảm bảo nguồn thu cần phải có chính sách thu hợp lý hiệu quả tập hợp các biện pháp nhằm huy động nguồn thu vào cho ngân sách” (Từ Thị Khuyên, 2010).

Thu ngân sách huyện bao gồm các loại sau: Thứ nhất: các khoản thu phân chia giữa ngân sách tỉnh huyện và xã phường thị trấn. Các khoản thu này gồm: Thuế tiêu thụ đặc biệt: là khoản thuế gián thu chỉ thu đối với một số sản phẩm hàng hóa dịch vụ mà Nhà nước định hướng tiêu dùng áp dụng thuế suất cao nhằm điều tiết thu nhập của những cá nhân tiêu dùng các hàng hoá dịch vụ đặc biệt (trừ mặt hàng bia và xổ số kiến thiết) thu từ các DNNN chưa và đã cổ phần hoá; các DN có vốn đầu tư nước ngoài. Thuế tài nguyên… Thứ hai:“các khoản thu ngân sách huyện hưởng 100% là thuế môn bài từ các doanh nghiệp hợp tác xã và các hộ sản xuất kinh doanh ngoài quốc doanh. Các khoản thu phí lệ phí từ hoạt động do các cơ quan cấp huyện quản lý thu sự nghiệp tiền cho thuê mặt đất mặt nước thu từ bán thanh lý tài sản do cấp huyện quản lý thu phạt thu khác ngân sách huyện.” Thuế giá trị gia tăng thuế thu nhập doanh nghiệp thuế tiêu thụ đặc biệt hàng hóa dịch vụ trong nước thu từ kinh tế cá thể hộ gia đình.

Các khoản thu thuế phí lệ phí từ các doanh nghiệp thành lập theo Luật Doanh nghiệp Luật Hợp tác xã 2012 trên địa bàn các huyện (trừ thành phố).