CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN QUAN LY NHA NUOC VE GIAO DUC 1. NHỮNG VẤN ĐÈ CHUNG VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO. Khái niệm quản lý nhà nước về giáo dục ~ Quản lý là một khái niệm được xem xét ở hai góc độ: ~ Quản lý nhà nước: Quản lý nhà nước ra đời cùng với sự xuất hiện của nhà nước là sự cquân lý của nhà nước đối với xã hội và công dân. “Quản lý nhà nước là sự chỉ huy, điều hành xã hội đề thực hiện quyền lực nhà nước, là tổng thé va thé cl ;ẻ tổ chức và cán bộ của bộ máy nhà.
nước có trách nhiệm quản lý công việc hàng ngày của nhà nước, do các cơ {quan nhà nước (lập pháp, hiến pháp, tư pháp) có tư cách pháp nhân công pháp, (công quyền) tiến hành bằng các văn bản quy phạm pháp luật đẻ thực hiện các. chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn mà nhà nước đã giao cho trong việc tổ chức và điều khiển các quan hệ xã hội và hành vĩ của công dân”. Quản lý nhà nước về giáo dục chính là việc nhà nước thực hiện quyền. lực công dé điều hành, điều chỉnh toàn bộ các hoạt động giáo dục và đảo tạo trong phạm vi toàn xã hội để thực hiện mục tiêu giáo dục của nhả nước.
“Quản lý nhà nước về giáo dục là sự quản lý của các cơ quan quyền lực. nhà nước, của bộ máy quản lý giáo dục từ trung ương đến cơ sở đối với hệ thống giáo dục quốc dân và các hoạt động giáo dục của xã hội nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đắt nước và hoàn thiện nhân. cách cho nhân dân” 1. Vị trí, vai trò của quản lý nhà nước về giáo dục Giáo dục có vai trò quyết định đối với việc hình thành quy mô và chất 10 lượng nguồn nhân lực của đất nước, vì vậy, Nhà nước với vai trò quản lý vĩ mô sự phát triển của đất nước phải hoạch định ra chiến lược phát triển lĩnh Vực quan trọng này cho một tương lai lâu dài.
“Chính sách của Nhà nước ta xem QLNN về giáo dục là một khâu quan trọng then chốt để chúng ta có thể thực hiện thắng lợi của các chính sách, hoạt động giáo dục, nhằm mục tiêu nâng cao dân trí, đảo tạo, bồi dưỡng đôi ngũ nhân lực cho đất nước và từ đó nâng cao nhận thức hình thành đạo đức nhân cách trong mỗi con người. Như vậy, giáo dục có tầm ảnh hưởng và có vai trò rất lớn đến tất cả mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội. Cho nên nước ta đã thực hiện nhiều chủ trương, chính sách để nâng cao hiệu quả đầu tư cho giáo dục vì đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho. tệ tương lai của đất nước, bên cạnh đó chính sách của Nhà nước cũng luôn quan tâm, chú ý thực hiện các mục tiêu về giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục từ những dự án đầu tư cho giáo dục hiện nay.
Đặc điểm của quản lý nhà nước về giáo dục "Thứ nhất: + Đặc điểm quản lý hành chính và quản lý chuyên môn kết hợp trong các hoạt động quản ý giáo dục (đặc điểm HC-GD) Nó vừa theo nguyên tắc quản lý hành chính nhà nước đối với hoạt động. của quản lý giáo dục, vừa (heo nguyên tắc hành chính giáo dục đối với một cơ sở giáo dục. Hành chính - giáo dục thực chất là triển khai chức năng, nhiệm vụ quyền hạn do Nhà nước quy định (phân cấp, phân công hoặc uỷ quyền), các cơ quan, tô chức thay mặt Nhà nước triển khai sự nghiệp giáo dục và điều hành, điều chỉnh các hoạt động giáo dục. Quản lý hành chính thực chất là việc xây dựng các văn bản pháp quy và chấp hành các văn bản.
Kết hợp với quản lý giáo dục là đưa việc xây dựng. các văn bản cho các hoạt động chuyên môn của giáo dục va làm cho một " người hiểu, biết được các quy định của văn bản để thực hiện cho đúng + Đặc điểm về tính quyển lực nhà nước trong hoạt động quán lý Đặc điểm thứ hai + Tỉnh quyển lực nhà nước trong các hoạt động quản lý: Đặc điểm kết hợp Nhà nước - xã hội trong quá trình triển khai QLNN về giáo dục. Chúng ta đều biết giáo dục là một hoạt động mang tính xã hội cao. và Đăng ta cũng đã nhắn mạnh tư tưởng giáo dục là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân.
Rõ rằng, dân chủ hoá và xã hội hoá công tác giáo dục là một tư tưởng có tính chiến lược và nó có vai trò rất to lớn trong sự phát triển giáo dục nói chung và quản lý giáo dục nói riêng; rất nhiều bải toán quản lý giáo dục sẽ rất khó giải quyết nếu không có sự tham gia của đông đảo lực lượng trong xã hội. 'Đây cũng là một đặc điểm quan trọng cần nhận thức trong quản lý giáo dục. ‘Tom lai: “QLNN vé giáo dục là thực hiện chức năng - nhiệm vụ thẩm quyền do Nhà nước qui định, phân cấp trong các hoạt động quản lý giáo dục. 6 mat co sở giáo dục, QLNN về giáo dục thực chất là quản lý các hoạt động HC - GD, vì vậy nó có hai mặt quản lý thâm nhập vào nhau, đó là quản lý hành chính sự nghiệp giáo dục và quản lý chuyên môn trong quá trình sư phạm: Chính vì vậy, QLNN về giáo dục cần lưu ý các đặc điểm nêu trên”.
NỘI DUNG CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC 1. Tổ chức bộ máy quải nhà nước về giáo dục 4. Khái niệm về cơ cấu tổ chức quán lý Cơ cấu tô chức quản lý là tập hợp các bộ phận (đơn vị hay cá nhân) có. mối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau, được chuyên môn hóa, có chức năng nhiệm vụ và quyền hạn nhất định, được bố trí theo những cấp khác nhau nhằm thực hiện chức năng quản lý và mục tiêu chung đã được xác định.
Các kiểu cơ cầu tổ chức bộ máy quản lý giáo dục. + Cơ cấu trực tuyến: Cơ cấu trực tuyến chỉ rõ mối quan hệ giữa cắp trên và cấp dưới được quy. định theo nguyên tắc trực tuyến (đường thẳng). Người thủ trưởng thực hiện tất cả các năng quản lý và chịu trách nhiệm trực tiếp trước mọi hoạt động của cấp dưới.
Người thừa hành (bộ phận hay cá nhân) chỉ nhận nhiệm. vụ, nhận trách nhiệm với một cấp trên trực tiếp. chức bảo đảm quyết định nhanh chóng, thông tỉn trực tiếp, kiểm tra trực. gon và có hiệu lực.
Tuy nhiên, cơ cấu nảy đòi hỏi người lãnh đạo vừa phải thông thạo nghiệp vụ vừa có năng, lực lãnh đạo thuyết phục con người, thể hiện ở hình 1. — a ‘Neu lãnh đạo "Ngư lãnh Bị B "Người lành đạo | "Người lãnh đạo | Í Ngườ lãnh đạo € G G & Hình 1. Sơ đề tổ chức bộ máy quản lý giáo dục theo cơ cẫu trực tuyến + Cơ cấu chức năng: 'Đặc trưng cơ bản của kiểu cơ cấu này là thủ trưởng ủy quyền trực tiếp cho các khối chức năng được ra quyết định và trực tiếp giải quyết các công, việc có liên quan đến những chức năng do mình đảm nhiệm. Như vậy các cấp.
cơ sở và những người thừa hành đồng thời chịu sự chỉ đạo vả quyết định của người lãnh đạo trực tiếp và người lãnh đạo các khối chức năng. 3 Cơ cầu tổ chức này tạo điều kiện cho lãnh đạo đi sâu vào từng loại chức năng, do các chuyên gia có kinh nghiệm lâu năm và nghiệp vụ giỏi, vừa nắm bộ máy nghiên cứu, vừa trực tiếp lãnh đạo đối tượng quản lý. Về phía người lãnh đạo chung, trong khi điều hành phối hợp sự hoạt động của các cơ quan năng có thêm điều kiện để phát hiện vấn đẻ giải quyết các vấn để chung. một cách kịp thời, đồng bộ hơn.
Nhược điểm của cơ cấu này là người lãnh đạo hoặc đơn vị bị lãnh đạo nhận chỉ thị, mệnh lệnh không phải ở một tuyến mả ở nhiều cơ quan chức năng, có khi mâu thuẫn lẫn nhau, gây rắc rối phức tạp cho người thực hiện. Mặt khác, thường xảy ra những cuộc tranh luận căng thẳng kéo dai giữa người lãnh đạo chung với người lãnh đạo các cơ quan chức năng. poo¡— I CQCN A CQCNB CQCNC "Những cá nhân hoặc đơn vị thực hiện. Sơ đồ tỗ chức bộ máy quản lý giáo dục theo cơ cấu.
chức năng + Cơ cấu trực tuyến - tham mưu: Cơ cấu nảy dựa trên cơ sở lấy cơ cấu trực tuyến làm nền, thủ trưởng và những người lãnh đạo trực tuyến được sự giúp đờ của một bộ phận tham mưu. tư vấn trong việc đề ra quyết định. Thủ trưởng vả người lãnh đạo trực tuyến. vẫn toàn quyền quyết định trong phạm vi tổ chức của mình.
Các bộ phận tham mưu không được quyền ra lệnh trực tiếp cho người thừa hành mà chỉ hoàn toàn với tư cách tư vấn (giúp việc) nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả. 4 các quyết định của người lãnh đạo. Co cau này tạo điều kiện cho người lãnh đạo có bộ tham mưu giúp ý kiến cho sự lãnh đạo và quản lý vững chắc mà vẫn phát huy được tính ưu việt của cơ cấu trực tuyến. Vấn để quan trọng là người lãnh đạo biết cách dùng bộ tham mưu một cách có hiệu quả và chọn đúng người có đủ tiêu chuẩn phẩm.
chất, dao dit „ nghiệp vụ và năng lực vào bộ máy tham mưu và điều hành bộ. máy hoạt động tốt. Cơ cấu này được áp dụng phổ biến ở các đơn vị quân đội, công an Tame | [Don vi A [ Theme —Ínmw BỊ ow B2 ‘Than Donel bauG Ì [ome Denice Hinh 1. Sơ đồ tổ chức theo cơ cấu trực tuyến - tham mưu + Cơ cấu trực tuyến - chức năng: Khác với cơ cầu chức năng, ở kiểu cơ cầu này nhiệm vụ, vai trỏ của các bộ phận chức năng chỉ là tham mưu, tư vấn, đề xuất cho thủ trưởng vả hướng din phan chuyên môn của mình cho lãnh đạo tuyến dưới.
Mọi quyền quyết định vẫn thuộc về thủ trưởng quyết định. Kiểu cơ cấu này được áp dụng phô biến ở Việt Nam và trên thế giới. Kiéu cơ cấu này kết hợp tắt cả các điểm mạnh ba loại cơ cấu trực tuyến, chức năng và trực tuyến tham mưu, đảm bảo sự lãnh đạo trực tuyến thể hiện chế độ một thủ trưởng, làm co sự lãnh đạo thống nhất, nhạy bén, kịp thời.