Luận văn: Quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn tại các trường THPT huyện Bắc Sơn, Lạng Sơn

Dưới đây là meta tags cho bài viết "Quản lý dạy học theo chủ đề tự chọn tại trường THPT Bắc Sơn": { "ai_description": "Quản lý dạy học theo chủ đề tự chọn

• Tác giả: Nông Long Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Nông Khánh Bằng
• Trường học: Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở các trường THPT huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý dạy học theo chủ đề tự chọn ở trường THPT

Dạy học theo chủ đề tự chọn là hoạt động giáo dục quan trọng trong chương trình giáo dục trung học phổ thông hiện nay. Chủ đề tự chọn giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức đã học, nâng cao kỹ năng và phát triển tư duy sáng tạo. Tại các trường THPT huyện Bắc Sơn tỉnh Lạng Sơn, hoạt động này được triển khai theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Quá trình quản lý dạy học tự chọn bao gồm việc xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra đánh giá kết quả. Hiệu trưởng có vai trò trung tâm trong việc điều phối đội ngũ giáo viên, chuẩn bị cơ sở vật chất và quản lý chuyên môn. Nghiên cứu của Nông Long Sơn năm 2018 đã chỉ ra nhiều vấn đề thực tế trong công tác quản lý tại các trường THPT trên địa bàn huyện. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về mục tiêu dạy học tự chọn còn chưa đồng đều. Việc tổ chức các chủ đề tự chọn cần đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường. Quản lý hiệu quả hoạt động này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong nhà trường.

1.1. Khái niệm dạy học theo chủ đề tự chọn

Dạy học theo chủ đề tự chọn là hình thức tổ chức dạy học ngoài chương trình chính khóa. Giáo viên và học sinh cùng lựa chọn nội dung phù hợp với năng lực và sở thích. Chủ đề tự chọn giúp mở rộng kiến thức, phát triển kỹ năng thực hành và tư duy phản biện. Theo quy định của Bộ Giáo dục, các trường THPT phải bố trí thời gian hợp lý cho hoạt động này. Nội dung chủ đề tự chọn cần bám sát chương trình giáo dục nhưng có tính mở, sáng tạo. Hình thức tổ chức đa dạng bao gồm seminar, dự án học tập, hoạt động thực hành trải nghiệm.

1.2. Vị trí và mục tiêu của dạy học tự chọn ở trường THPT

Dạy học tự chọn chiếm vị trí quan trọng trong chương trình giáo dục THPT. Mục tiêu chính là hệ thống hóa kiến thức đã học trong chương trình chính khóa. Hoạt động này nâng cao những vấn đề chưa được mở rộng đầy đủ trong sách giáo khoa. Dạy học tự chọn phát triển tư duy, bồi dưỡng năng lực tự học và tự giải quyết vấn đề. Nghiên cứu tại huyện Bắc Sơn cho thấy tỷ lệ nhận thức đúng mục tiêu còn hạn chế. Cụ thể chỉ có khoảng 55,6% cán bộ quản lý đồng ý về mục tiêu củng cố kiến thức. Các tiêu chí khác đạt tỷ lệ đồng ý thấp hơn nhiều.

II. Phân tích thực trạng quản lý dạy học tự chọn tại huyện Bắc Sơn

Nghiên cứu khảo sát tại sáu trường THPT trên địa bàn huyện Bắc Sơn tỉnh Lạng Sơn năm 2018 đã thu được nhiều kết quả đáng chú ý. Về mặt tích cực, hầu hết các trường đã xây dựng kế hoạch dạy học tự chọn và bố trí thời gian thực hiện. Ban giám hiệu các trường đã phân công giáo viên phụ trách các chủ đề phù hợp với chuyên môn. Tuy nhiên, nhiều hạn chế vẫn tồn tại trong quá trình triển khai. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về mục tiêu dạy học tự chọn chưa đảm bảo. Cụ thể trên 60% giáo viên không đồng ý với các tiêu chí về nâng cao kiến thức và phát triển tư duy. Cơ sở vật chất phục vụ dạy học tự chọn còn thiếu thốn, đặc biệt tại các trường vùng khó khăn. Đội ngũ giáo viên chưa được bồi dưỡng đầy đủ về phương pháp dạy học theo chủ đề tự chọn. Việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh còn mang tính hình thức. Sự phối hợp giữa các bộ phận trong nhà trường chưa đồng bộ và hiệu quả.

2.1. Kết quả đạt được trong công tác quản lý

2.2. Hạn chế và nguyên nhân tồn tại

Nhận thức về mục tiêu dạy học tự chọn tại các trường còn chưa đồng đều và sâu sắc. Chỉ 38,9% cán bộ quản lý và 32,3% giáo viên đồng ý về tiêu chí nâng cao kiến thức chưa mở rộng. Nguyên nhân chính là thiếu tài liệu hướng dẫn chuyên sâu và chương trình bồi dưỡng giáo viên. Cơ sở vật chất tại các trường vùng nông thôn huyện Bắc Sơn còn nhiều thiếu thốn. Ngân sách đầu tư cho mua sắm thiết bị dạy học tự chọn hạn chế. Sự phối hợp giữa nhà trường với phụ huynh và địa phương chưa chặt chẽ.

III. Giải pháp quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả quản lý dạy học theo chủ đề tự chọn tại các trường THPT huyện Bắc Sơn, nhiều giải pháp cần được triển khai đồng bộ. Trước hết, cần tăng cường bồi dưỡng nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên về mục tiêu, ý nghĩa của dạy học tự chọn. Việc xây dựng kế hoạch cần chi tiết, cụ thể và phù hợp với điều kiện từng trường. Đội ngũ giáo viên cần được đào tạo phương pháp thiết kế chủ đề tự chọn hấp dẫn, gắn liền với thực tiễn đời sống. Cơ sở vật chất cần được đầu tư nâng cấp, đặc biệt là phòng học chức năng và thiết bị thí nghiệm. Công tác kiểm tra đánh giá phải thực chất, tránh hình thức hóa. Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và địa phương cần được tăng cường. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và tổ chức dạy học tự chọn cũng là giải pháp quan trọng. Mỗi trường cần xây dựng ngân hàng chủ đề tự chọn phong phú, đa dạng để học sinh lựa chọn.

3.1. Giải pháp nâng cao nhận thức và năng lực đội ngũ

Tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên đề về quản lý dạy học tự chọn cho cán bộ quản lý. Đào tạo giáo viên phương pháp xây dựng và triển khai chủ đề tự chọn hiệu quả. Xây dựng hệ thống tài liệu hướng dẫn chi tiết cho từng bộ môn. Tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn chia sẻ kinh nghiệm dạy học tự chọn giữa các trường. Tuyên truyền rộng rãi đến phụ huynh và học sinh về mục đích, ý nghĩa của hoạt động này. Mời giáo viên thỉnh giảng có kinh nghiệm để hỗ trợ chuyên môn tại các trường.

3.2. Giải pháp về cơ sở vật chất và tổ chức quản lý

Đầu tư nâng cấp phòng học chức năng, phòng thí nghiệm phục vụ dạy học tự chọn. Mua sắm thiết bị, đồ dùng dạy học và tài liệu tham khảo cho các chủ đề. Xây dựng ngân hàng chủ đề tự chọn đa dạng, phù hợp với đặc thù từng trường. Ban hành quy chế quản lý dạy học tự chọn rõ ràng, minh bạch tại mỗi trường. Tổ chức kiểm tra đánh giá định kỳ và đột xuất quá trình thực hiện dạy học tự chọn. Sử dụng phần mềm quản lý để theo dõi, tổng hợp kết quả dạy học tự chọn.

IV. Kết luận và khuyến nghị ứng dụng thực tiễn quản lý giáo dục

Nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn tại các trường THPT huyện Bắc Sơn tỉnh Lạng Sơn đã đạt được nhiều kết quả có giá trị. Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác quản lý dạy học tự chọn đã được các trường quan tâm triển khai. Tuy nhiên, hiệu quả quản lý chưa cao do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về mục tiêu dạy học tự chọn còn hạn chế. Cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Các giải pháp đề xuất tập trung vào nâng cao nhận thức, bồi dưỡng năng lực và đầu tư cơ sở vật chất. Kết luận này có ý nghĩa quan trọng đối với công tác quản lý giáo dục tại các huyện miền núi. Mô hình quản lý đề xuất có thể áp dụng cho các trường THPT tương tự trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn và các tỉnh vùng núi phía Bắc. Nghiên cứu mở ra hướng phát triển mới cho hoạt động dạy học tự chọn tại vùng nông thôn.

4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

Đề tài bổ sung luận cứ khoa học về quản lý dạy học theo chủ đề tự chọn ở vùng nông thôn. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực tiễn cho việc cải tiến quản lý giáo dục tại huyện Bắc Sơn. Các giải pháp đề xuất có tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện thực tế. Nghiên cứu giúp các nhà quản lý giáo dục nhận diện rõ thực trạng và nguyên nhân hạn chế. Từ đó xây dựng chiến lược phát triển hoạt động dạy học tự chọn hiệu quả hơn. Kết luận nghiên cứu đóng góp vào hệ thống kiến thức quản lý giáo dục Việt Nam.

4.2. Khuyến nghị triển khai cho các trường THPT tương tự

Các trường THPT huyện miền núi cần xây dựng kế hoạch dạy học tự chọn từ đầu năm học. Phân công giáo viên phụ trách chủ đề phù hợp với năng lực và sở trường chuyên môn. Tăng cường bồi dưỡng phương pháp dạy học tích cực cho đội ngũ giáo viên. Đầu tư cơ sở vật chất theo thứ tự ưu tiên, tập trung vào thiết bị thiết yếu. Xây dựng cơ chế đánh giá kết quả dạy học tự chọn khách quan, toàn diện. Tạo sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TỰ CHỌN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu về quản lý dạy học theo chủ đề tự chọn trên thế giới Hình thức dạy học tự chọn ra đời vào khoảng thế kỉ XIX và ngày càng phát triển, đặc biệt ở Hoa Kỳ. Mọi học sinh phải học một số môn học cốt lõi (hay còn gọi là môn học bắt buộc), ngoài ra, học sinh có thể chọn học một số môn khác theo năng lực, nguyện vọng cá nhân.

Hoặc có hình thức tự chọn khác là: có chương trình chuẩn và chương trình nâng cao. Nếu phân ban hướng đến các nhóm lớn học sinh với khả năng, sở thích, nhu cầu, điều kiện học tập giống nhau thì dạy học tự chọn hướng đến từng cá nhân học sinh. Hình thức học phân ban không có môn học và giáo trình tự chọn thường được áp dụng ở các nước trước đây chịu ảnh hưởng của nền giáo dục Pháp và hiện nay chưa đủ điều kiện về tài chính, năng lực quản lý, trình độ giáo viên và cơ sở vật chất, thiết bị dạy học như Guinée, Mali, Algêrie ở châu Phi hay Campuchia ở châu Á. Hình thức phân ban kết hợp với giáo trình tự chọn được nhiều nước phát triển áp dụng như Pháp, Nga, Singapo,.

Hình thức dạy học hoàn toàn tự chọn, không theo những định hướng xác định nào, được nhiều nước phát triển áp dụng như Mỹ, Anh, Nhật,. Trung Quốc chỉ áp dụng chính thức dạy học tự chọn cho các trường trung học từ năm 1997 và coi đây là một bước chuyển lịch sử của nền giáo dục nước mình. Liên bang Nga thì đang thí điểm việc phân hoá dạy học ở trường trung học bằng hình thức phân ban kết hợp với dạy học tự chọn. Lào vẫn chưa đủ điều kiện để tiến hành phân hoá giáo dục ở bậc trung học.

Từ những thập kỷ cuối của thế kỷ XX, yêu cầu phân hoá dạy học cao đã làm phát triển xu thế "giáo dục hướng tới cá nhân", nhằm cung cấp cho người học nhiều hơn nữa cơ hội lựa chọn việc học tập phù hợp với năng lực và nguyện vọng cá nhân để vừa hoàn thiện "cái tôi" của mỗi người, vừa đáp ứng những yêu cầu ngày càng đa dạng của một xã hội phát triển. Nhiều hình thức dạy học phân hoá mới ra đời, trong đó có loại hình "trường tự chọn" xuất hiện đầu tiên. Vào năm 1990 ở bang Virginia (Mỹ) và đang được áp dụng rộng rãi ở một số bang hoặc vùng miền của những nước phát triển, đây là trình độ cao của dạy học tự chọn. 4 Xu thế "giáo dục hướng tới cá nhân" làm cho hình thức dạy học tự chọn ngày càng chiếm ưu thế hơn so với hình thức phân ban và rất có thể trở thành hình thức phân hoá giáo dục chủ yếu được áp dục trong thế kỷ XXI [8].

Dạy học phân hoá đòi hỏi phải tổ chức, Tiến hành các hoạt động dạy học dựa trên những khác biệt của người học về năng lực, sở thích, nhu cầu và các điều kiện học tập, nhằm tạo ra những kết quả học tập tốt nhất cho người học. "Dạy học tự chọn" được thực hiện trong quá trình dạy học ở các cấp học. Nếu "phân ban" hướng đến nhóm học sinh với khả năng, nhu cầu, sở thích, điều kiện học tập tương đối giống nhau thì "Dạy học tự chọn" hướng đến từng cá nhân học sinh. Dạy học tự chọn cho phép mỗi học sinh, ngoài việc học theo một chương trình chung còn có thể học một chương trình với các môn học khác nhau, hoặc có thể học các chủ đề khác nhau trong một môn học.

Việc phân chia các môn học tự chọn cũng khác nhau giữa các nước. Nghiên cứu các môn học tự chọn ở nhiều nước trên thế giới cho thấy nhiều sự khác biệt. Tuy nhiên xu thế chung là tỷ lệ các môn học tự chọn tăng dần từ THCS tới THPT (thường là từ 10% ở bậc THCS tăng đến 40% ở THPT). Một số nước như Hàn Quốc, New Zealand,.

Như vậy đối với các nước này ở bậc THPT tỷ lệ các nội dung tự chọn trong chương trình là 100% [5]. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn trong nước Hiện nay việc quản lý hoạt động giảng dạy theo chủ đề tự chọn ở trường THPT được thể hiện trong kế hoạch Giáo dục của trường THPT ban hành kèm theo Quyết định số 03/2002/QĐ- BGD&ĐT của Bộ trưởng Bộ GD và Đào tạo ngày 24 tháng 1 năm 2002, Quyết định số 40/2006/QĐ-BGD&ĐT của Bộ trưởng Bộ GD và Đào tạo ngày 05 tháng 10 năm 2006 về việc đánh giá xếp loại Học sinh phổ thông, hướng dẫn số 7092/BGDĐT-GDTrH ngày 10 tháng 8 năm 2006 và hướng dẫn 8607/BGDĐT- GDTrH ngày 16 tháng 8 năm 2007 của Vụ trưởng Vụ GD Trung học đã hướng dẫn dạy học tự chọn cấp THCS và THPT [7]. Trên cơ sở các văn bản pháp quy đó, các trường THPT đã cụ thể hoá trong kế hoạch thực hiện chương trình dạy học tự chọn của mình qua từng năm học. Tuy nhiên mãi cho đến nay thì chỉ có những bài viết, những ý kiến phản hồi của các nhà khoa học, nhà GD được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng về những điều đạt được và những khó khăn, tồn tại của dạy học tự chọn nói chung đã thu hút sự quan tâm của nhiều tác giả.

Theo tác giả Trần Luận (Viện Khoa học Giáo dục Việt 5 Nam) dạy học tự chọn nhằm mục đích phân hoá học sinh cũng như góp phần giáo dục toàn diện, phát triển năng lực cá nhân trong một số lĩnh vực học tập, góp phần phát triển tài năng theo đặc điểm của cấp THPT và của địa phương đạt được mục tiêu của giáo dục THPT. Chương trình dạy học tự chọn là sự phát triển theo chiều sâu của các kiến thức, kỹ năng cơ bản trong chương trình THPT hiện hành ở các lớp 10, 11, 12. Tăng cường khả năng vận dụng, thực hành các kiến thức kỹ năng cơ bản để giải quyết các vấn đề kinh tế xã hội,… gần gũi với đời sống của học sinh [6]. Theo định hướng của nội dung dạy học tự chọn ở THPT mà viện chiến lược và chương trình giáo dục đưa ra thì tất cả các môn học bắt buộc trong chương trình THPT hiện hành đề được đưa vào nội dung dạy học tự chọn.

Riêng đối với những trường tổ chức dạy học 2 buổi/ngày ngoài thời gian học chính khoá bắt buộc phải tuân thủ kiến thức của chương trình khung thì học sinh có quyền lựa chọn môn học mình yêu thích nhưng tối đa là 03 môn học. Mục tiêu của dạy học theo các chủ đề tự chọn là không biến buổi học kia thành học thêm, nhồi nhét kiến thức mà tập trung phát triển năng khiếu cho học sinh, phối hợp “Học mà chơi, chơi mà học”, tạo ra hứng thú và năng lực sáng tạo cho học sinh. Qua quá trình học tập và nghiên cứu các tài liệu, các công trình nghiên cứu của các tác giả chúng tôi thấy chưa thể bao quát hết các đặc thu riêng của từng khu vực, từng vùng, miền. Vì vậy trong khuôn khổ luận văn này sẽ đi sâu hơn về cơ sở lý luận nghiên cứu vê thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn ở các trường THPT huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn.

Từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo các chủ đề tự chọn góp một phân vào việc giải quyết vấn đê này nhằm đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông. Một số vấn đề lý luận về hoạt động dạy học theo chủ đề tự chọn ở trường THPT 1. Các khái niệm cơ bản 1. Hoạt động dạy học Đối với loài người dạy học là phạm trù mang thuộc tính xã hội cao.

Nó xuất hiện ngay từ buổi sơ khai khi con người muốn truyền thụ những kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ xảo cho nhau. Dần dần, những kinh nghiệm, những kỹ năng, kỹ xảo ấy được tập hợp thành hệ thống tri thức và được tổ chức như một hoạt động giáo dục chuyên biệt, có mục tiêu và tính chuyên môn hoa rất cao, diễn ra trong trường, lớp, có người dạy, có người học và đặt dưới những tác động của QLGD. Nói một cách vắn tắt thì hoạt động học tập của con người là sự chuyển hoá kinh nghiệm xã hội hay nói cụ thể hơn là chuyển hoá học vấn xã hội thành học vấn xác định của mỗi cá thể người, còn xét về quan hệ giao tiếp thì đó là sự chuyển hoá thông 6 qua sự tổ chức, chỉ đạo của nhà giáo dục. Như vậy việc dạy và học là một hoạt động xã hội nhằm truyền thụ và lĩnh hội kinh nghiệm xã hội thông qua việc trau dồi học vấn và trên cơ sở đó mà hình thành nhân cách.

Dạy học là một hoạt động thống nhất hữu cơ của dạy và học. Nói tổng quát thì dạy không phải là dạy riêng lẻ của mỗi cá nhân giáo viên và học cũng không phải là hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân học sinh. Mỗi thầy giáo là chủ thể dạy, thực hiện chức năng truyền thụ kinh nghiệm xã hội, còn học là hoạt động của mỗi học sinh phản ánh sự lĩnh hội kinh nghiệm xã hội của thê hệ trẻ. Sự thông nhất của hai hoạt động dạy và học mang tính xã hội này tổ chức nên những hệ thống, những quan hệ dạy học và đảm bảo tính toàn vẹn của việc dạy học.

Bất kỳ một quan hệ nào đó chỉ có thể coi là quan hệ dạy học khi nó thê hiện sự thống nhất này. Hoạt động dạy: Là hoạt động của thầy, thông qua sự truyền đạt nội dung trí dục mà chỉ đạo hoạt động học tập của trò nhằm làm cho trò đạt đến mục đích học. Hoạt động học: Là hoạt động của trò, trong đó dựa vào sự chỉ đạo của thầy, vào nội dung trí dục mà tự chủ động (điều khiển và điều chỉnh) toàn bộ hoạt động lĩnh hội tự giác tích cực của bản thân, nhằm đạt được mục đích dạy học. Hoạt động dạy học: Là sự phối hợp thống nhất hoạt động chủ đạo của thầy đối với hoạt động lĩnh hội tự giác, tích cực, tự lực sáng tạo của trò, nhằm làm cho trò đạt được mục đích học.