Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ NGƯỜI DÂN TỘC KHMER TRÊN ĐỊA BÀN TÌNH SÓC TRĂNG 1. Các khái niệm cơ bản 1. Quản lý đội ngũ giáo viên Theo các tác giả Hà Thế Ngữ và Đă ̣ng Vũ Hoạt: "Quản lý là mô ̣t quá trình định hướng, quá trình có mục đích, quản lý là mô ̣t hê ̣ thống, là quá trình tác đô ̣ng đến hê ̣ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định" [22]. QLGD là một bộ phận trong hệ thống quản lý nhà nước; ở mức độ chung nhất, đó là sự tác động và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với các hoạt động GD - ĐT do các cơ quan QLGD từ Trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện những chức năng và nhiệm vụ về GD&ĐT do nhà nước ủy quyền nhằm phát triển sự nghiệp GD&ĐT, duy trì kỷ cương, thỏa mãn nhu cầu GD&ĐT của nhân dân.
QLGD theo nghĩa tổng quan là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển của xã hội. Ngày nay, với sứ mệnh phát triển giáo dục thường xuyên, công tác giáo dục không chỉ giới hạn ở thế hệ trẻ mà cho mọi người. Tuy nhiên, trọng tâm vẫn là giáo dục thế hệ trẻ cho nên QLGD được hiểu là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các trường trong hệ thống giáo dục quốc dân. QLGD có thể xác định là tác động của hệ thống có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các mắc xích của hệ thống (từ Bộ Giáo dục & Đào tạo đến các Sở, Phòng, trường học) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thể lực và tâm lý trẻ em.
15 Tác giả Nguyễn Ngọc Quang định nghĩa “Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đến khách thể nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quả mong muốn bằng cách hiệu quả nhất” [2, tr. 56 ] QLGD, xét đến cùng liên quan trực tiếp đến con người, đến quá trình đào tạo, phát triển nguồn lực con người. QLGD được xem xét trên cả bình diện vĩ mô và vi mô, mà theo tác giả Trần Kiểm: Ở cấp vi mô (nhà trường): "Quản lý giáo dục thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình giáo dục (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm hình thành phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường" [27]. Nhà trường là một bộ phận của hệ thống giáo dục quốc dân, được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch của nhà nước nhằm phát triển sự nghiệp GD&ĐT.
Trường học là một bộ phận của hệ thống xã hội mà ở đó tiến hành quá trình giáo dục đào tạo, gọi chung là “cơ sở giáo dục”. “Nhà trường là một thiết chế đặc biệt của xã hội, là nơi thực hiện chức năng kiến tạo các kinh nghiệm xã hội cho một nhóm dân cư được huy động vào sự kiến tạo này một cách tối ưu theo quan niệm xã hội, thực hiện chức năng tạo nguồn cho các yêu cầu của xã hội, đào tạo các công dân cho tương lai” [27]. Trường học với tư cách là một tổ chức giáo dục cơ sở, vừa mang tính giáo dục, vừa mang tính xã hội, trực tiếp đào tạo thế hệ trẻ, nó là tế bào chủ chốt của bất kỳ hệ thống giáo dục nào từ trung ương đến địa phương. Quản lý nhà trường thuộc phạm trù quản lý vi mô, thực chất “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và từng học sinh” [27].
Theo đó, Giáo sư, Viện sĩ Phạm Minh Hạc cho rằng: “Việc quản lý nhà trường phổ thông là quản lý hoạt động dạy học, tức là làm sao đưa hoạt động 16 đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dần dần tiến tới mục tiêu giáo dục” và “Quản lý nhà trường, quản lý giáo dục là tổ chức hoạt động dạy học, thực hiện được các tính chất của nhà trường phổ thông Việt Nam xã hội chủ nghĩa mới quản lý được giáo dục, tức là cụ thể hóa đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực, đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước” [21]. Có thể thấy, công tác quản lý trường học bao gồm sự quản lý các tác động qua lại giữa trường học và xã hội, đồng thời quản lý chính nhà trường. Người ta có thể phân tích quá trình giáo dục của nhà trường như một hệ thống gồm sáu thành tố: Mục đích giáo dục, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục, thầy giáo, học sinh, cơ sở vật chất trang thiết bị phục vụ giáo dục. Như vậy, các thành tố này được chia làm ba loại: Thành tố con người, thành tố tinh thần và thành tố vật chất.
Quản lý nhà trường là quản lý hệ thống xã hội - sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có khoa học và có hướng của chủ thể quản lý trên tất cả các mặt của đời sống nhà trường để đảm bảo sự vận hành tối ưu xã hội - kinh tế và tổ chức sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và từng học sinh. Người quản lý trường học là hiệu trưởng của các nhà trường. Vì vậy, quản lý trường học thực chất là quản lý quá trình lao động sư phạm của thầy, hoạt động học tập tự giáo dục của trò, diễn ra chủ yếu trong quá trình dạy học. Quản lý trường học là quản lý tập thể giáo viên và học sinh để chính họ lại quản lý (đối với giáo viên) và tự quản lý (đối với học sinh) quá trình dạy - học, nhằm tạo ra sản phẩm là nhân cách con người mới.
Đồng thời, quản lý trường học còn bao gồm quản lý các công việc khác có tính chất điều kiện như: Đội ngũ, tổ chức hoạt động của các đoàn thể trong trường, quản lý cơ sở vật chất, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ giáo viên, học sinh,… 17 Quản lý đội ngũ giáo viên là một trong những nội dung chủ yếu nhất trong quá trình quản lý nguồn nhân lực của ngành giáo dục và đào tạo nói chung và các nhà trường nói riêng. Đội ngũ giáo viên là đội ngũ tri thức, có trình độ học vấn và nhân cách phát triển ở trình độ cao. Vì vậy, trong quá trình quản lý cần phải giúp họ phát huy được tính sáng tạo, chủ đông, tiềm năng họ cống hiến ở mức độ nào, đồng thời quản lý phải dựa trên qui định, qui chế, luật định. Quản lý đội ngũ giáo viên là hệ thống những tác động của chủ thể quản lý trong việc xây dựng, sử dụng, phát triển lực lượng giáo viên phục vụ nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học của nhà trường.
Để quản lý đội ngũ giáo viên có kết quả, bộ máy quản lý các cấp phải thực hiện tốt các chức năng: Kế hoạch hóa hoạt động đào tạo, tuyển dụng, bồi dưỡng giáo viên; tổ chức lực lượng sư phạm theo từng bậc học và phạm vi lãnh thổ, phân công, bố trí, bổ nhiệm giáo viên theo yêu cầu nhiệm vụ; sử dụng các biện pháp tác động bằng chính sách, chế độ, quy chế, quy định và động viên, khuyến khích giáo viên phấn đấu vươn lên về mọi mặt; thường xuyên kiểm tra, đánh giá giáo viên và các tập thể sư phạm theo thẩm quyền quản lý. Đội ngũ giáo viên trung học cơ sở người dân tộc Khmer trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng 1. Vị trí, vai trò của người giáo viên trung học cơ sở Từ xưa tới nay, ông cha ta, nhân dân ta, Đảng và Nhà nước ta luôn tôn vinh nghề dạy học và vị trí cao cả của người thầy; đội ngũ giáo viên là nòng cốt của sự nghiệp giáo dục. Thầy giáo là người chiến sĩ cách mạng trên mặt trận tư tưởng và văn hoá, truyền thụ cho học sinh lí tưởng đạo đức cách mạng, bồi đắp cho học sinh nhân cách văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc, dạy cho các em tri thức khoa học, kỹ năng sống và kĩ năng nghề nghiệp.
Hơn nửa thế kỷ qua, đội ngũ thầy cô giáo có mặt khắp trên mọi miền của tổ quốc, không quản khó khăn gian khổ, vượt qua mọi thử thách, cống 18 hiến sức lực, tài năng, tâm trí cho bao thế hệ trẻ trưởng thành và thực sự trở thành chủ nhân xây dựng và bảo vệ đất nước. Trong nhà trường, giáo viên là lực lượng quyết định chất lượng giáo dục; là người trực tiếp tổ chức quá trình dạy học trên lớp và quá trình giáo dục theo nội dung chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo với phương pháp sư phạm nhằm đạt mục tiêu giáo dục của cấp học, của nhà trường. Về vai trò của người thầy giáo, Bác Hồ khẳng định: “Nhiệm vụ giáo dục là rất quan trọng và vẻ vang, vì nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục”. Người giáo viên THCS trong nhà trường có những chức năng sau đây: Chức năng của một nhà sư phạm: Đây là chức năng cơ bản, thể hiện ở phương pháp dạy học và giáo dục học sinh của người giáo viên.
Để thực hiện tốt chức năng này, người giáo viên phải biết tổ chức đúng đắn quá trình nhận thức, quá trình hình thành những phẩm chất và năng lực cần thiết cho học sinh. Chức năng của một nhà khoa học: Người giáo viên nghiên cứu về nội dung chương trình, nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học, tổng kết kinh nghiệm, đề xuất những sáng kiến hay nói cách khác là tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học để giải quyết được những vấn đề thường xuyên nảy sinh nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học - giáo dục. Chức năng của nhà hoạt động xã hội: Ngoài việc tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội, người giáo viên còn phải biết tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động xã hội.
