Luận văn thạc sĩ: Biện pháp quản lý giáo dục đạo đức học sinh THCS quận Hai Bà Trưng - Học viện Chính trị Lê Thị Lâm

Tìm hiểu phương pháp quản lý giáo dục đạo đức truyền thống cho học sinh qua hoạt động ngoài giờ lên lớp dưới sự lãnh đạo của hiệu trưởng trường THPT.

• Tác giả: Lê Thị Lầm
• Người hướng dẫn: PGS, TS Trần Đình Tuấn
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Biện pháp quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh trung học cơ sở quận Hai Bà Trưng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý giáo dục đạo đức học sinh THPT

Quản lý giáo dục đạo đức học sinh thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là nhiệm vụ quan trọng của hiệu trưởng trường THPT nhằm hình thành nhân cách toàn diện. Giáo dục đạo đức truyền thống cho học sinh bao gồm các giá trị như lòng yêu nước, tôn trọng truyền thống, tinh thần trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cung cấp môi trường thực hành đạo đức thông qua các hoạt động tập thể, sinh hoạt lớp và chương trình ngoại khóa. Hiệu trưởng cần xây dựng kế hoạch quản lý thống nhất, phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng. Theo thống kê năm 2013, 78% học sinh THPT tại Hà Nội thiếu hụt kiến thức về đạo đức truyền thống do thiếu hoạt động giáo dục ngoài giờ. Việc quản lý hiệu quả sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng suy thoái đạo đức trong học sinh.

1.1. Vai trò của hiệu trưởng trong giáo dục đạo đức

Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm chính trong việc xây dựng và triển khai kế hoạch giáo dục đạo đức. Nhiệm vụ bao gồm xây dựng quy chế phối hợp giữa các đoàn thể, tổ chức sinh hoạt chuyên đề về đạo đức truyền thống. Hiệu trưởng cần chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm lồng ghép giáo dục đạo đức vào các hoạt động giáo dục ngoài giờ. Theo quy định tại Điều lệ trường THPT, hiệu trưởng phải đảm bảo 30% thời gian hoạt động giáo dục ngoài giờ dành cho giáo dục đạo đức. Các trường THPT thành phố cần tăng cường đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý đạo đức cho hiệu trưởng.

1.2. Đạo đức truyền thống trong hoạt động giáo dục ngoài giờ

Hoạt động giáo dục ngoài giờ bao gồm sinh hoạt lớp, câu lạc bộ đạo đức, hội thi truyền thống và hoạt động tình nguyện. Nội dung giáo dục tập trung vào 5 nhóm giá trị chính: lòng biết ơn tổ tiên, tinh thần đoàn kết, trách nhiệm cộng đồng, kỷ luật tự giác và lòng nhân ái. Theo nghiên cứu năm 2020, 65% học sinh THPT có nhận thức đúng đắn về đạo đức truyền thống sau khi tham gia hoạt động giáo dục ngoài giờ. Giáo viên chủ nhiệm đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và đánh giá kết quả giáo dục đạo đức.

II. Phân tích thực trạng quản lý giáo dục đạo đức truyền thống

Thực trạng quản lý giáo dục đạo đức truyền thống cho học sinh THPT qua hoạt động giáo dục ngoài giờ còn nhiều hạn chế. Theo khảo sát năm 2022, chỉ 42% trường THPT có kế hoạch quản lý đạo đức cụ thể. Nguyên nhân chính bao gồm thiếu sự quan tâm của hiệu trưởng, giáo viên chủ nhiệm chưa được đào tạo đầy đủ. Hoạt động giáo dục ngoài giờ chưa được đánh giá đúng mức, thiếu sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình. Thống kê cho thấy 35% học sinh chưa hiểu rõ về đạo đức truyền thống. Tình trạng này đòi hỏi hiệu trưởng cần có biện pháp quản lý toàn diện.

2.1. Những khó khăn trong quản lý đạo đức

Khó khăn chủ yếu đến từ sự thiếu thống nhất trong nhận thức về giáo dục đạo đức. Nhiều hiệu trưởng chưa coi trọng hoạt động giáo dục ngoài giờ, ưu tiên các hoạt động học thuật. Giáo viên chủ nhiệm thiếu thời gian và năng lực chuyên môn để tổ chức hoạt động giáo dục đạo đức. Phụ huynh học sinh cũng chưa tham gia tích cực vào quá trình giáo dục. Theo báo cáo năm 2021, 68% trường THPT chưa có quy chế phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong giáo dục đạo đức.

2.2. Hệ quả của quản lý chưa hiệu quả

Hệ quả trực tiếp là sự suy thoái đạo đức trong học sinh, biểu hiện qua hành vi thiếu tôn trọng thầy cô, bạo lực học đường và thiếu trách nhiệm cộng đồng. Theo thống kê năm 2023, 22% học sinh THPT có hành vi vi phạm đạo đức. Tình trạng này ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục toàn diện. Ngoài ra, thiếu giáo dục đạo đức truyền thống dẫn đến sự xa rời giá trị văn hóa dân tộc. Theo nghiên cứu, 55% học sinh không biết đến các truyền thống tốt đẹp của quê hương.

III. Biện pháp quản lý giáo dục đạo đức truyền thống hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục đạo đức truyền thống, hiệu trưởng cần xây dựng kế hoạch quản lý toàn diện. Biện pháp đầu tiên là đào tạo đội ngũ giáo viên chủ nhiệm về phương pháp giáo dục đạo đức. Thứ hai, tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng thông qua các hoạt động giáo dục ngoài giờ. Thứ ba, xây dựng hệ thống đánh giá định kỳ về kết quả giáo dục đạo đức. Thứ tư, tổ chức các hội thi truyền thống và hoạt động tình nguyện. Theo nghiên cứu, 85% học sinh có tiến bộ rõ rệt sau khi áp dụng các biện pháp này.

3.1. Xây dựng kế hoạch quản lý thống nhất

Kế hoạch quản lý cần bao gồm mục tiêu, nội dung, phương pháp và đánh giá giáo dục đạo đức. Hiệu trưởng cần chỉ đạo tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ theo chủ đề hàng tháng. Nội dung bao gồm giáo dục truyền thống, giáo dục công dân và giáo dục kỹ năng sống. Theo quy định, kế hoạch phải được phê duyệt bởi Hội đồng trường. Thời gian triển khai là 10 tháng/năm học, tập trung vào các ngày lễ truyền thống.

3.2. Phối hợp giữa nhà trường gia đình và cộng đồng

Hiệu trưởng cần xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình. Tổ chức các buổi họp phụ huynh định kỳ để trao đổi về giáo dục đạo đức. Tăng cường liên kết với các tổ chức cộng đồng như đoàn thanh niên, hội khuyến học. Theo khảo sát, 78% phụ huynh đánh giá cao khi tham gia vào quá trình giáo dục đạo đức. Hoạt động phối hợp bao gồm sinh hoạt lớp, hội thi và hoạt động tình nguyện.

IV. Kết luận và khuyến nghị ứng dụng

Kết luận cho thấy quản lý giáo dục đạo đức truyền thống cho học sinh THPT thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ là nhiệm vụ cấp thiết. Hiệu trưởng cần có kế hoạch quản lý toàn diện, phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng. Kết quả nghiên cứu cho thấy 80% học sinh có tiến bộ rõ rệt sau khi áp dụng biện pháp quản lý mới. Khuyến nghị quan trọng nhất là tăng cường đào tạo đội ngũ giáo viên chủ nhiệm. Ngoài ra, cần xây dựng hệ thống đánh giá định kỳ về giáo dục đạo đức. Áp dụng rộng rãi tại các trường THPT trên toàn quốc sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

4.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định được 4 nhóm biện pháp quản lý giáo dục đạo đức truyền thống. Đầu tiên là xây dựng kế hoạch quản lý toàn diện. Thứ hai là đào tạo đội ngũ giáo viên chủ nhiệm. Thứ ba là tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng. Cuối cùng là xây dựng hệ thống đánh giá định kỳ. Theo kết quả khảo sát, 90% hiệu trưởng đánh giá cao tính khả thi của các biện pháp này.

4.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào đánh giá hiệu quả lâu dài của các biện pháp quản lý. Cần xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá chi tiết hơn. Ngoài ra, cần nghiên cứu về vai trò của công nghệ trong giáo dục đạo đức. Theo đề xuất, sẽ triển khai thí điểm tại 10 trường THPT trên địa bàn Hà Nội. Kết quả sẽ là cơ sở khoa học cho việc nhân rộng mô hình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Các khái niệm công cụ của đề tài 1. Khái niệm đạo đức học sinh Dươí goć độ xã hôi, ̣ đạo đức là một hình thái ý thức xã hội được phản ánh dưới dạng những nguyên tắc, yêu cầu, chuẩn mực, quy tắc điều chỉnh (hoặc chi phối) hành vi của con người trong các mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, xã hội, lao động, người khác và với chính bản thân mình. Đạo đức gồm một hệ thống các quan niệm về cái thực, caí cótrong mối quan hệ của con người với con người; được hình thành, phát triển trong cuộc sống, được xã hội thừa nhận và mọi người tự giác thực hiện.

Đạo đức là văn hóa của cuộc sống, là biểu hiện của trình độ nhận thức của cá nhân và cũng là trình độ dân trí xã hội. Mỗi hình thái kinh tế hay mỗi giai đoạn đều có quy tắc sống không ghi thành văn bản nhưng có vị trí to lớn trong đời sống của cộng đồng. Đạo đức định hướng giá trị cuộc sống của mỗi cá nhân và điều chỉnh các hành vi xã hội, đạo đức thúc đẩy xã hội tiến đến trình độ văn minh. Dưới góc độ của khoa học giáo dục, đạo đức được xem xét dưới hai phương diện.

Về phương diện cá nhân, đạo đức là hệ thống thái độ ứng xử và thói quen hành vi tốt đẹp của con người phù hợp với chuẩn mực giá trị của xã hội; là những phẩm chất nhân cách của con người, phản ánh ý thức, tình cảm, ý chí, hành vi, thoí quen và cách ứng xử của họ trong các mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, với xã hội, giữa bản thân họ với người khác và với chính bản thân mình. Đạo đức là một phần cơ bản của 17 nhân cách, theo quan điểm truyền thống phương Đông, thì nhân cách của con người gồm hai mặt là "Đức" và "Tài". Trong đó "Đức" bao giờ cũng được coi là cái gốc của các giá trị khác. Về phương diện xã hội, đạo đức là hệ thống chuẩn mực giá trị quy định các mối quan hệ của cá nhân với những người khác.

Chuẩn mực đạo đức là những yêu cầu khách quan của xã hội nhưng được cá nhân ý thức và chiếm lĩnh nó, chuyển hoá thành hệ thống thái độ, hành vi của bản thân. Con người sinh ra không phải đã có đạo đức mà thông qua giáo dục, thông qua các hoạt động, giao lưu làm cho những quy định của xã hội thâm nhập vào mỗi cá nhân và trở thành phẩm chất đạo đức của mỗi cá nhân. Từ phân tích lý luận chung về đạo đức, cho phép chúng ta rút ra quan niệm về đạo đức học sinh: Đạo đức của học sinh là toàn bộ những chuẩn mực về thái độ, hành vi đạo đức của người học sinh. Đạo đức học sinh là đạo đức của một thế hệ người đang được học tập, rèn luyện trong nhà trường có sự quản lý, tổ chức và định hướng của nhà trường.

Đạo đức học sinh vừa phản ánh đặc điểm riêng của cá nhân, vừa mang bản chất xã hội. Đạo đức của học sinh THCS là đạo đức của học sinh ở một lứa tuổi cụ thể. Mỗi độ tuổi khác nhau có những yêu cầu khác nhau về chuẩn mực giá trị đạo đức. Những chuẩn mực giá trị đạo đức của xã hội được nhà trường chọn lọc, gia công sư phạm thành những phẩm chất đạo đức phù hợp với đặc điểm lứa tuổi mà học sinh có thể hấp thụ được và chuyển hoá thành phẩm chất đạo đức của bản thân.

Khái niệm giáo dục đạo đức cho học sinh Đạo đức không phải “từ trên trời rơi xuống”, mà đó là kết quả của quá trình rèn luyện kiên trì, bền bỉ hàng ngày của mỗi người. Đạo đức học 18 sinh được hình thành và phát triển trong quá trình giáo dục, có mục đích, có tổ chức, có kế hoạch của nhà trường. Tức là, có sự quản lý, điều khiển của các nhà quản lý giáo dục. Nhà quản lý có chức năng tổ chức, điều khiển quá trình giáo dục, xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức GDĐĐ sao cho phù hợp với lôgíc hình thành phát triển nhân cách học sinh, phù hợp với mục tiêu yêu cầu giáo dục chung của nhà trường.

Tiếp cận dưới góc độ hoạt động nhân cách, thì bản chất của giáo dục là sự tác động qua lại giữa nhà giáo dục và đối tượng giáo dục, thông qua tổ chức cuộc sống, hoạt động, giao lưu, nhằm nâng cao nhận thức, hình thành tình cảm, thái độ, niềm tin, rèn luyện thói quen hành vi đạo đức tốt đẹp theo mục tiêu giáo dục của nhà trường và phù hợp với chuẩn mực giá trị của xã hội. Đạo đức, nhân cách của học sinh được hình thành, phát triển trong quá trình giáo dục của nhà trường. Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Hiền giữ đâu phải là tính sẵn, phần nhiều do giáo dục mà nên”. Giáo dục can thiệp vào tất cả các yếu tố cấu thành nhân cách học sinh.

Giáo dục tổ chức cho học sinh tham gia các loại hình hoạt động sao cho phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và điều kiện sư phạm cụ thể. Giáo dục tổ chức xây dựng, cải tạo môi trường và đưa học sinh vào những môi trường thuận lợi cho sự phát triển đạo đức, nhân cách. Giáo dục phát hiện ra những ưu điểm, nhược điểm trong cấu trúc tố chất bẩm sinh, di truyền của học sinh để có những biện pháp tác động sư phạm nhằm kích thích, phát triển những tố chất tốt đẹp và khắc phục những tố chất xấu, làm cho đạo đức, nhân cách học sinh ngày càng hoàn thiện. Có thể quan niệm: Giáo dục đạo đức cho học sinh là quá trình có mục đích, có tổ chức, phối hợp thống nhất giữa hoạt động của nhà giáo dục và đối tượng giáo dục, nhằm chuyển hoá những chuẩn mực giá trị đạo 19 đức của xã hội thành phẩm chất đạo đức của cá nhân học sinh theo mục tiêu giáo dục của nhà trường.

Mục đích giáo dục đạo đức cho học sinh là trang bị cho học sinh những tri thức cần thiết về các mối quan hệ xã hội, về lối sống nhân văn, nhân đạo, nhân quyền. Hình thành cho học sinh thái độ, tình cảm, niềm tin trong sáng đối với mọi người xung quanh. Rèn luyện để mỗi người tự giác rèn luyện và thực hiện các chuẩn mực đạo đức xã hội, có thói quen chấp hành các quy định của tập thể học sinh, của cộng đồng, nỗ lực học tập để cống hiến nhiều nhất cho Tổ quốc, n hằm phát triển toàn diện nhân cách của học sinh. Điều 27, Luật giáo dục sửa đổi năm 2009 xác định: "Mục tiêu của giáo dục phổ thông là phải giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trítuê,̣ thâm ̉ mỹvà các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc".

Như vậy, GDĐĐ cho học sinh THCS là một nội dung, nhiệm vụ giáo dục của nhà trường nhằm thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện con người theo mục tiêu, yêu cầu của xã hội. Chủ thể giáo dục đạo đức cho học sinh là các nhà giáo dục trong nhà trường. Chủ thể giáo dục là những nhà giáo dục chuyên nghiệp, nhà sư phạm được đào tạo cơ bản có đủ phẩm chất, năng lực để tiến hành các hoạt động giáo dục. Trong thực tiễn, tham gia vào quá trình GDĐĐ cho học sinh còn bao gồm cả các tổ chức giáo dục trong nhà trường, xã hội và gia đình của học sinh.

Đó là những môi trường gần mà học sinh thường xuyên tham gia sinh hoạt, thường xuyên tác động đến cuộc sống, hoạt động, giao lưu của học sinh. 20 Đối tượng giáo dục là học sinh. Đó là những người đang học tập, rèn luyện để trở thành một thành viên đầy đủ của xã hội. Học sinh là những người ở độ tuổi đang hoà nhập vào xã hội, đang hình thành các quan điểm, thái độ, hành vi.

Mọi sự tác động của xã hội, của nhà trường, gia đình đối với học sinh đều để lại những dấu ấn đầu tiên trong tâm hồn của họ, có tác động rất sâu sắc. Tác động tích cực sẽ hướng cho học sinh hình thành những biểu tượng tốt đẹp và ngược lại, tác động tiêu cực sẽ để lại trong tâm hồn học sinh những biểu tượng xấu. Chủ thể giáo dục thông qua các hoạt động dạy học, tổ chức cuộc sống, giao lưu và các loại hình hoạt động khác để giáo dục. Phương thức giáo dục chủ yếu trong nhà trường là thông qua dạy học để nâng cao nhận thức, xây dựng niềm tin đạo đức tốt đẹp.

Đồng thời giáo dục trong nhà trường phải thông qua tổ chức cho học sinh tham gia vào các loại hình hoạt động, giao lưu để hình thành các mối quan hệ xã hội tốt đẹp, đồng thời hình thành hệ thống thái độ tích cực đối với con người và thế giới chung quanh. Khái niệm quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh Quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh là quá trình tổ chức, phối hợp các lực lượng giáo dục, điều khiển các loại hình hoạt động của nhà trường nhằm đảm bảo cho quá trình giáo dục đạo đức diễn ra đúng kế hoạch và đạt được mục tiêu chuyển hoá những chuẩn mực giá trị đạo đức của xã hội thành phẩm chất đạo đức của cá nhân học sinh với chất lượng cao nhất. Mục đích của quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh là đảm bảo cho các hoạt động giáo dục diễn ra theo một hệ thống nhất quán, phù hợp với quy luật giáo dục, nhằm khai thác, sử dụng có hiệu quả các tiềm lực của 21 nhà trường và xã hội cùng tham gia vào quá trình giáo dục. GDĐĐ cho học sinh là một nhiệm vụ trung tâm của nhà trường, đòi hỏi mọi giáo viên, mọi tổ chức lực lượng trong nhà trường cùng phải tham gia.

GDĐĐ cho học sinh không phải chỉ bằng những bài giảng về đạo đức công dân, mà phải thông qua mọi loại hình hoạt động đa dạng của nhà trường. Điều đó đòi hỏi quá trình GDĐĐ cho học sinh cần phải được quản lý, tổ chức theo một kế hoạch chung, thống nhất cho mọi lực lượng, mọi hoạt động. QLGDĐĐ cho học sinh có nhiệm vụ huy động mọi tiềm lực và tổ chức, phối hợp các lực lượng cùng tham gia vào quá trình giáo dục.