Luận văn thạc sĩ quản lý định hình và phát triển văn hóa nhà trường trong trường trung học phổ thông ở các huyện miền núi tỉnh bình định

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý định hình và phát triển văn hóa nhà trường trong trường trung học phổ thông ở các huyện, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Văn Hà
• Người hướng dẫn: TS. Dương Bạch Dương
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý định hình và phát triển văn hóa nhà trường trong trường trung học phổ thông ở các huyện miền núi tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỊNH HÌNH VÀ PHÁT TRIỂN VHNT TRONG TRƯỜNG THPT
• 1.1. Khái lược lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Một số vấn đề lý luận về định hình và phát triển VHNT
• 1.3. Định hình và phát triển VHNT
• 1.4. Lý luận về quản lý định hình và phát triển VHNT trong trường THPT
• 1.5. Các khái niệm về quản lý
• 1.6. Mục tiêu quản lý định hình và phát triển văn hóa trong trường THPT
• 1.7. Vai trò và chức năng quản lý của Hiệu trưởng trong quản lý định hình và phát triển VHNT
• 1.8. Nội dung quản lý định hình và phát triển văn hóa trong trường THPT
• 1.9. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý định hình và phát triển văn hóa trong trường THPT
• 1.10. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐỊNH HÌNH VÀ PHÁT TRIỂN VHNT TRONG TRƯỜNG THPT Ở CÁC HUYỆN MIỀN NÚI TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.1. Khái quát quá trình khảo sát
• 2.2. Mục đích khảo sát
• 2.3. Đối tượng khảo sát
• 2.4. Nội dung khảo sát
• 2.5. Phương pháp khảo sát
• 2.6. Khái quát tình hình kinh tế - xã hội tỉnh Bình Định
• 2.7. Tình hình Giáo dục – Đào tạo tỉnh Bình Định
• 2.8. Tình hình phát triển giáo dục THPT
• 2.9. Chất lượng giáo dục THPT
• 2.10. Đội ngũ CBQL, GV trường THPT
• 2.11. Định hướng phát triển Giáo dục – Đào tạo tỉnh Bình Định đến năm 2020
• 2.12. Thực trạng về công tác định hình và phát triển VHNT trong trường THPT ở các huyện miền núi tỉnh Bình Định hiện nay
• 2.13. Thực trạng nhận thức về công tác định hình và phát triển VHNT
• 2.14. Thực trạng nhận thức về vai trò của VHNT
• 2.15. Thực trạng nhận thức về vai trò của các yếu tố cấu thành VHNT
• 2.16. Biểu hiện tiêu cực trong VHNT ở các trường THPT hiện nay
• 2.17. Về nội dung giáo dục VHNT; nội dung định hình và phát triển VHNT; con đường giáo dục VHNT
• 2.18. Về việc xác định và xây dựng hệ thống giá trị
• 2.19. Thực trạng quản lý định hình và phát triển VHNT trong trường THPT ở các huyện miền núi tỉnh Bình Định hiện nay
• 2.20. Thực trạng nhận thức về quản lý định hình và phát triển VHNT trong trường THPT của CBQL, GV trong giai đoạn hiện nay
• 2.21. Thực trạng về việc thực hiện các nội dung quản lý định hình và phát triển VHNT trong trường THPT
• 2.22. Về hiệu quả của công tác quản lý định hình và phát triển VHNT
• 2.23. Nhận xét, đánh giá chung về thực trạng
• 2.24. Những tồn tại, hạn chế chủ yếu và nguyên nhân
• 2.25. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỊNH HÌNH VÀ PHÁT TRIỂN VHNT TRONG TRƯỜNG THPT Ở CÁC HUYỆN MIỀN NÚI TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 3.1. Định hướng và các nguyên tắc xây dựng biện pháp
• 3.1.1. Định hướng chung
• 3.1.2. Các nguyên tắc xây dựng biện pháp
• 3.2. Các biện pháp quản lý định hình và phát triển VHNT trong trường THPT ở các huyện miền núi tỉnh Bình Định
• 3.2.1. Nâng cao nhận thức cho CBQL, GV, NV và HS về công tác định hình và phát triển VHNT
• 3.2.2. Định hướng cho công tác định hình và phát triển VHNT
• 3.2.3. Hoàn thiện hệ thống chế định xây dựng nề nếp, kỷ cương trong nhà trường
• 3.2.4. Quản lý các hoạt động giáo dục trong định hình và phát triển VHNT
• 3.2.5. Xây dựng cơ sở vật chất, cảnh quan môi trường sư phạm
• 3.2.6. Phối hợp các lực lượng giáo dục trong định hình và phát triển VHNT
• 3.2.7. Tăng cường kiểm tra, giám sát công tác định hình và phát triển VHNT
• 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 3.4. Khảo nghiệm về tính cần thiết và khả thi của các biện pháp
• 3.4.1. Lý do khảo nghiệm
• 3.4.2. Cách thức triển khai
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)

Tóm tắt

I. Quản lý giáo dục

Quản lý giáo dục là nền tảng cốt lõi trong việc định hình và phát triển văn hóa nhà trường. Luận văn tập trung vào việc phân tích các phương pháp quản lý hiệu quả để xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh. Các biện pháp quản lý được đề xuất nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về tầm quan trọng của văn hóa nhà trường. Đồng thời, luận văn cũng nhấn mạnh vai trò của hiệu trưởng trong việc điều hành và thúc đẩy các hoạt động giáo dục.

1.1. Mục tiêu quản lý

Mục tiêu chính của quản lý giáo dục là tạo ra một môi trường học tập tích cực, thân thiện và hiệu quả. Luận văn đề cập đến việc xây dựng các chính sách quản lý phù hợp với điều kiện địa phương, đặc biệt là ở các huyện miền núi tỉnh Bình Định. Các chính sách này nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của văn hóa nhà trường, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục.

1.2. Vai trò của hiệu trưởng

Hiệu trưởng đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và thực hiện các biện pháp quản lý. Luận văn phân tích các chức năng quản lý của hiệu trưởng, bao gồm việc xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát các hoạt động giáo dục. Hiệu trưởng cũng là người truyền cảm hứng và thúc đẩy sự tham gia tích cực của giáo viên và học sinh trong việc xây dựng văn hóa nhà trường.

II. Phát triển văn hóa nhà trường

Phát triển văn hóa nhà trường là quá trình liên tục và đòi hỏi sự nỗ lực từ nhiều phía. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các giá trị văn hóa cốt lõi, bao gồm sự tôn trọng, đoàn kết và sáng tạo. Các giá trị này không chỉ giúp hình thành bản sắc riêng của nhà trường mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

2.1. Định hình văn hóa

Định hình văn hóa là bước đầu tiên trong quá trình phát triển văn hóa nhà trường. Luận văn đề cập đến việc xác định các giá trị văn hóa cốt lõi và xây dựng hệ thống quy tắc ứng xử trong nhà trường. Các giá trị này cần được truyền đạt và thực hiện một cách nhất quán bởi tất cả các thành viên trong nhà trường.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển văn hóa nhà trường, bao gồm điều kiện kinh tế - xã hội, đặc điểm văn hóa địa phương và sự tham gia của cộng đồng. Luận văn phân tích các yếu tố này và đề xuất các biện pháp để tối ưu hóa tác động tích cực của chúng.

III. Giáo dục miền núi Bình Định

Giáo dục miền núi Bình Định đối mặt với nhiều thách thức do điều kiện địa lý và kinh tế - xã hội. Luận văn tập trung vào việc phân tích thực trạng giáo dục tại các huyện miền núi và đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng giáo dục. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện cơ sở vật chất, nâng cao trình độ giáo viên và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

3.1. Thực trạng giáo dục

Thực trạng giáo dục miền núi Bình Định được đánh giá dựa trên các số liệu thống kê và khảo sát thực tế. Luận văn chỉ ra những hạn chế trong việc tiếp cận giáo dục và chất lượng giảng dạy tại các trường THPT miền núi. Các yếu tố như thiếu cơ sở vật chất, trình độ giáo viên chưa đồng đều và sự thiếu quan tâm của cộng đồng là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

3.2. Giải pháp phát triển

Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể để phát triển giáo dục miền núi Bình Định, bao gồm việc đầu tư vào cơ sở vật chất, đào tạo và bồi dưỡng giáo viên, và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Các giải pháp này nhằm tạo ra một môi trường giáo dục thuận lợi và nâng cao chất lượng giáo dục tại các huyện miền núi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, việc quản lý định hình và phát triển văn hóa nhà trường (VHNT) đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục trung học phổ thông (THPT). Tỉnh Bình Định, đặc biệt là các huyện miền núi như An Lão, Vân Canh, Vĩnh Thạnh, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, thân thiện và tích cực. Theo số liệu năm học 2016-2017 từ Sở Giáo dục và Đào tạo Bình Định, các trường THPT tại các huyện miền núi này có nhiều hạn chế về cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ quản lý (CBQL), giáo viên (GV) và chất lượng giáo dục chưa đồng đều. Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát thực trạng công tác quản lý định hình và phát triển VHNT trong các trường THPT ở các huyện miền núi tỉnh Bình Định, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý khả thi, phù hợp với điều kiện địa phương, góp phần xây dựng môi trường học tập tích cực và nâng cao chất lượng giáo dục. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các trường THPT tại ba huyện miền núi nêu trên trong giai đoạn hiện nay, với ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển bền vững giáo dục vùng sâu, vùng xa, đồng thời hỗ trợ thực hiện phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” do Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý văn hóa tổ chức và văn hóa nhà trường. Văn hóa tổ chức được hiểu là tập hợp các giá trị, niềm tin, chuẩn mực và hành vi ứng xử tạo nên bản sắc riêng của tổ chức, ảnh hưởng đến hành vi của các thành viên (Kotter, J.; Michel Amiel, Prancis Bonnet, Joseph Jacobs). Văn hóa nhà trường (VHNT) là một dạng văn hóa tổ chức đặc thù, bao gồm các giá trị cơ bản, chuẩn mực đạo đức, phương tiện và mẫu hành vi quy định cách thức tương tác giữa CBQL, GV, nhân viên (NV) và học sinh (HS). Lý thuyết về quản lý giáo dục nhấn mạnh vai trò của Hiệu trưởng trong việc định hình và phát triển VHNT thông qua các chức năng quản lý: kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra. Các khái niệm chính bao gồm: văn hóa tổ chức, văn hóa nhà trường, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, định hình văn hóa và phát triển văn hóa nhà trường. Mô hình 4 kiểu văn hóa tổ chức (hỗ trợ, đổi mới, hướng về mục tiêu, quy tắc) được áp dụng để phân tích đặc điểm VHNT hiện tại và định hướng phát triển phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính bao gồm: tài liệu, văn bản pháp luật (Quyết định số 129/2007/QĐ-TTg, Chỉ thị số 40/2008/CT-BGDĐT), số liệu thống kê từ Sở Giáo dục và Đào tạo Bình Định năm học 2016-2017, khảo sát thực trạng tại các trường THPT ở ba huyện miền núi. Cỡ mẫu khảo sát gồm CBQL, GV, NV và HS được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phương pháp thu thập dữ liệu gồm điều tra bằng bảng hỏi, phỏng vấn chuyên gia, quan sát và lấy ý kiến chuyên gia. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả khảo sát, đánh giá thực trạng và so sánh các chỉ số nhận thức, hiệu quả quản lý VHNT. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng một năm học, từ khảo sát thực trạng, phân tích dữ liệu đến đề xuất biện pháp và khảo nghiệm tính khả thi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức về VHNT và vai trò của công tác quản lý: Khoảng 78% CBQL và GV tại các trường THPT miền núi tỉnh Bình Định nhận thức rõ tầm quan trọng của VHNT trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, chỉ khoảng 62% cho rằng công tác quản lý định hình và phát triển VHNT được thực hiện hiệu quả, còn lại phản ánh nhiều hạn chế trong việc tổ chức và duy trì các hoạt động văn hóa.

2. Hiệu quả công tác quản lý VHNT: Theo đánh giá của CBQL và GV, chỉ khoảng 55% trường THPT đạt hiệu quả cao trong việc xây dựng môi trường học tập thân thiện, tích cực. Các biểu hiện tiêu cực như mâu thuẫn nội bộ, thiếu sự động viên, kiểm soát quá chặt chẽ vẫn tồn tại ở khoảng 40% trường khảo sát.

3. Ảnh hưởng của VHNT đến HS và GV: 85% GV và CBQL đồng thuận rằng VHNT lành mạnh tạo điều kiện thuận lợi cho HS phát huy năng lực, phát triển nhân cách. Tương tự, 80% GV cho biết VHNT tích cực thúc đẩy sự hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và đổi mới phương pháp giảng dạy.

4. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý VHNT: Cơ sở vật chất chưa đồng bộ, hạn chế về nguồn lực tài chính và nhân sự, cùng với phong cách lãnh đạo chưa thực sự dân chủ là những nguyên nhân chính làm giảm hiệu quả quản lý VHNT tại các trường miền núi. Khoảng 60% CBQL cho biết họ gặp khó khăn trong việc huy động nguồn lực và phối hợp các lực lượng giáo dục.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác quản lý định hình và phát triển VHNT tại các trường THPT miền núi tỉnh Bình Định đã đạt được một số thành tựu nhất định nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu, cũng như năng lực quản lý của một số Hiệu trưởng và CBQL còn hạn chế. So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục, tỷ lệ nhận thức tích cực về VHNT tại Bình Định tương đối cao nhưng hiệu quả thực thi chưa tương xứng, phản ánh khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn. Việc xây dựng VHNT là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng giáo dục, sự lãnh đạo gương mẫu của Hiệu trưởng và sự tham gia tích cực của GV, NV và HS. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nhận thức và hiệu quả quản lý VHNT theo từng trường, bảng so sánh các yếu tố ảnh hưởng và mức độ tác động để minh họa rõ hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao nhận thức và năng lực quản lý cho CBQL, GV, NV và HS: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về quản lý VHNT, kỹ năng lãnh đạo và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Mục tiêu tăng tỷ lệ CBQL và GV có năng lực quản lý VHNT lên trên 80% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm.

2. Hoàn thiện hệ thống chế định xây dựng nề nếp, kỷ cương trong nhà trường: Ban hành và thực hiện nghiêm túc các quy định, nội quy về ứng xử, giao tiếp, trang phục và hoạt động văn hóa trong trường học. Mục tiêu giảm thiểu các biểu hiện tiêu cực xuống dưới 20% trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu các trường THPT.

3. Xây dựng và cải thiện cơ sở vật chất, cảnh quan môi trường sư phạm: Huy động nguồn lực đầu tư nâng cấp phòng học, khuôn viên xanh sạch đẹp, đảm bảo môi trường học tập an toàn, thân thiện. Mục tiêu hoàn thành cải tạo cơ sở vật chất tại 70% trường trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: UBND địa phương, Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường.

4. Tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường: Phối hợp với phụ huynh, cộng đồng, các tổ chức xã hội để xây dựng môi trường văn hóa tích cực, hỗ trợ công tác giáo dục toàn diện. Mục tiêu thiết lập ít nhất 1 mô hình phối hợp hiệu quả tại mỗi trường trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu, Hội cha mẹ HS, các tổ chức xã hội địa phương.

5. Tăng cường kiểm tra, giám sát công tác quản lý VHNT: Thiết lập hệ thống đánh giá, kiểm tra định kỳ về công tác quản lý VHNT, kịp thời phát hiện và xử lý các biểu hiện tiêu cực. Mục tiêu đạt 90% trường thực hiện kiểm tra định kỳ trong năm học tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục các huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý giáo dục: Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng các trường THPT có thể áp dụng các biện pháp quản lý định hình và phát triển VHNT để nâng cao hiệu quả công tác quản lý và xây dựng môi trường giáo dục tích cực.

2. Giáo viên và nhân viên nhà trường: Nắm bắt được vai trò của VHNT trong hoạt động giảng dạy và giáo dục, từ đó chủ động tham gia xây dựng văn hóa nhà trường lành mạnh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý giáo dục: Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý VHNT, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo hoặc luận văn, đề tài khoa học trong lĩnh vực giáo dục.

4. Cơ quan quản lý giáo dục địa phương: Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục các huyện miền núi có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình hỗ trợ các trường THPT trong việc phát triển VHNT phù hợp với điều kiện địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Văn hóa nhà trường là gì và tại sao nó quan trọng?
   Văn hóa nhà trường là tập hợp các giá trị, chuẩn mực, hành vi ứng xử giữa các thành viên trong nhà trường. Nó tạo nên môi trường học tập thân thiện, tích cực, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục và sự phát triển toàn diện của học sinh.

2. Vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý văn hóa nhà trường như thế nào?
   Hiệu trưởng là người định hướng, xây dựng và duy trì các giá trị cốt lõi của nhà trường, tạo môi trường làm việc dân chủ, cởi mở, đồng thời là tấm gương về đạo đức và phong cách lãnh đạo, góp phần phát triển VHNT lành mạnh.

3. Những khó khăn chính trong quản lý định hình và phát triển VHNT ở các trường miền núi là gì?
   Khó khăn bao gồm hạn chế về cơ sở vật chất, nguồn lực tài chính, năng lực quản lý của CBQL, phong cách lãnh đạo chưa dân chủ, cũng như sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các lực lượng giáo dục.

4. Các biện pháp nào giúp nâng cao hiệu quả quản lý VHNT?
   Nâng cao nhận thức và năng lực quản lý, hoàn thiện hệ thống quy định nội bộ, cải thiện cơ sở vật chất, tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục và kiểm tra giám sát định kỳ là những biện pháp thiết thực.

5. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả công tác quản lý VHNT?
   Có thể đánh giá qua khảo sát nhận thức của CBQL, GV, NV và HS, phân tích các chỉ số về môi trường học tập, mức độ tuân thủ quy định, sự tham gia của các thành viên và kết quả giáo dục toàn diện của nhà trường.

Kết luận

• Quản lý định hình và phát triển văn hóa nhà trường là yếu tố then chốt góp phần nâng cao chất lượng giáo dục THPT tại các huyện miền núi tỉnh Bình Định.
• Thực trạng công tác quản lý VHNT còn nhiều hạn chế do điều kiện kinh tế - xã hội và năng lực quản lý chưa đồng đều.
• Hiệu trưởng giữ vai trò quyết định trong việc xây dựng và duy trì VHNT lành mạnh thông qua các chức năng quản lý cơ bản.
• Các biện pháp đề xuất tập trung vào nâng cao năng lực quản lý, hoàn thiện quy định, cải thiện cơ sở vật chất và tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các nhà quản lý giáo dục và các trường THPT miền núi trong việc xây dựng môi trường học tập thân thiện, tích cực, góp phần thực hiện thành công mục tiêu giáo dục đổi mới.

Các cơ quan quản lý giáo dục và nhà trường cần triển khai ngay các biện pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá định kỳ để điều chỉnh phù hợp với thực tiễn. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, quý độc giả và nhà quản lý giáo dục có thể liên hệ với các đơn vị nghiên cứu giáo dục địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỊNH HÌNH VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Khái lược lịch sử nghiên cứu vấn đề Văn hóa là bao gồm tất cả những sản phẩm của con người, và như vậy, văn hóa bao gồm cả hai khía cạnh: khía cạnh phi vật chất của xã hội như ngôn ngữ, tư tưởng, giá trị và các khía cạnh vật chất như nhà cửa, quần áo, các phương tiện,… Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa, mỗi định nghĩa phản ánh một cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau. Ngay từ năm 1952, hai nhà nhân loại học Mỹ là Alfred Kroeber và Clyde Kluckhohn đã từng thống kê có tới 164 định nghĩa khác nhau về văn hóa. Văn hóa được đề cập đến trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu như dân tộc học, nhân loại học, dân gian học, địa văn hóa học, văn hóa học, xã hội học,… Thuật ngữ “văn hóa tổ chức” (organisational culture) xuất hiện lần đầu tiên trên báo chí Mỹ vào khoảng thập niên 1960.

Từ đó đến nay đã có nhiều nhà nghiên cứu về VHTC, và đã nêu định nghĩa về VHTC: - VHTC là những niềm tin, thái độ và giá trị tồn tại phổ biến và tương đối ổn định trong tổ chức (Williams, A, Dobson, P & Walters). - Văn hoá thể hiện tổng hợp các giá trị và cách hành xử phụ thuộc lẫn nhau phổ biến trong tổ chức và có xu hướng tự lưu truyền trong thời gian dài (Kotter, J. - Phẩm chất riêng biệt của tổ chức được nhận thức phân biệt nó với các tổ chức khác trong lĩnh vực (Gold, K. - VHTC là toàn bộ các giá trị, niềm tin, truyền thống và thói quen có 6 khả năng quy định hành vi của mỗi thành viên trong tổ chức, mang lại cho tổ chức một bản sắc riêng, ngày càng phong phú thêm và có thể thay đổi theo thời gian (Michel Amiel, Prancis Bonnet, Joseph Jacobs – 1993).

Ở nước ta, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quy chế văn hóa công sở tại các cơ quan hành chính nhà nước. Văn hóa công sở là một loạt hành vi và quy ước mà con người dựa vào đó để điều khiển các mối quan hệ tương tác của mình với những người khác trong công sở. Văn hóa công sở còn là một hệ thống được hình thành trong quá trình hoạt động của công sở, tạo nên niềm tin, giá trị về thái độ của CB làm việc trong công sở, ảnh hưởng đến cách làm việc trong công sở và hiệu quả hoạt động của nó. VHNT (Scholary culture) là văn hóa của một tổ chức.

Xét về bản chất, mỗi nhà trường là một tổ chức hành chính – sư phạm. Đó là một thế giới thu nhỏ với cơ cấu, chuẩn mực, quy tắc hoạt động, những giá trị, điểm mạnh và điểm yếu riêng cho những con người cụ thể thuộc mọi thế hệ tạo lập. VHTC của một nhà trường cũng giống như tính cách của một con người. Nó có cội nguồn trong văn hóa của môi trường xã hội mà trường ấy đang hoạt động, cũng như trong lịch sử của nhà trường.

Nó có tương tác với môi trường, bị chi phối bởi đặc điểm văn hóa của từng cá nhân, và nó rất chậm thay đổi. VHTC nói chung, văn hóa doanh nghiệp nói riêng, được nghiên cứu rất rộng rãi trên thế giới, có không nhiều tài liệu nghiên cứu VHTC của nhà trường. Cho đến nay, một số tác giả quan tâm nghiên cứu lý luận về việc xây dựng văn hóa học đường, VHNT. Có thể kể đến: - Phạm Hồng Quang (2003), Văn hóa học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hà Nội.

- Vũ Thị Sơn (số 102/2004), Môi trường học tập trong lớp, Tạp chí 7 Giáo dục. - Phạm Hồng Quang (2006), Môi trường giáo dục, NXB Giáo dục. - Lê Quang Hưng (9/2007), Khoa học Việt Nam – ĐHSP Hà Nội, Những cơ sở của việc xây dựng văn hóa học đường trong bối cảnh đất nước hội nhập, đổi mới hiện nay, Hội thảo khoa học: Xây dựng văn hóa học đường – Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường, Hà Nội. - Phạm Quang Huân (2007), Văn hóa tổ chức, hình thái cốt lõi của văn hóa nhà trường, Báo cáo Khoa học đăng trên Kỷ yếu Hội thảo Văn hóa học đường do Viện nghiên cứu sư phạm, Trường ĐHSP Hà Nội tổ chức năm 2007.

- Trường ĐHSP Hà Nội (9/2007) – Viện Nghiên cứu sư phạm, Hội thảo khoa học: Xây dựng văn hóa học đường – Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường, Hà Nội. - Trường Cán bộ quản lý giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh (2013), Tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lý trường phổ thông, Chuyên đề 14 Xây dựng và phát triển văn hóa nhà trường.M RôĐin, Văn hóa học (Người dịch: Nguyễn Hồng Minh; người hiệu đính: Phạm Tô Minh) (2000), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội. Nhìn chung, các đề tài nghiên cứu trên đây tập trung vào nghiên cứu về lý luận về xây dựng VHNT, chưa nghiên cứu sâu về các biện pháp quản lý định hình và phát triển VHNT trong trường phổ thông. Mặt khác, đến nay tại địa bàn các huyện miền núi An Lão, Vân Canh, Vĩnh Thạnh của tỉnh Bình Định chưa có ai nghiên cứu về biện pháp quản lý định hình và phát triển VHNT trong các trường THPT.

Vì vậy, tôi chọn đề tài này với hy vọng làm sáng tỏ cơ sở lý luận về 8 định hình, phát triển VHNT trong trường THPT, đồng thời đề xuất biện pháp của Hiệu trưởng trong công tác quản lý định hình và phát triển VHNT trong các trường THPT ở các huyện miền núi tỉnh Bình Định, góp phần tạo ra một môi trường công tác, học tập tích cực, lành mạnh cho CBQL, GV, NV và HS, trên cơ sở đó tạo tiền đề thực hiện tốt mục tiêu giáo dục của nhà trường trong giai đoạn hiện nay. Một số vấn đề lý luận về định hình và phát triển văn hóa nhà trường 1. Văn hóa “Văn hóa” là một khái niệm đa nghĩa, đến nay người ta đã đưa ra hàng trăm định nghĩa khác nhau về văn hóa. Điều đó cho thấy sự phong phú, đa dạng của văn hóa và sự bao trùm, chi phối mạnh mẽ của nó lên toàn bộ hoạt động, mọi lĩnh vực của xã hội, của mỗi cộng đồng, mỗi tổ chức, mỗi gia đình và mỗi cá nhân.

Về thuật ngữ gốc, trong tiếng Hán cổ, Văn có nghĩa là đẹp; Hóa là thay đổi, biến hóa. Văn hóa có nghĩa là biến đổi một cái gì đó cho đẹp, đẹp hơn. Ở đây văn hóa là giáo hóa, là giáo dục và cảm hóa cá nhân và xã hội theo cái đẹp. Trong ngôn ngữ phương Tây, tiếng Anh, tiếng Pháp từ Văn hóa là Culture, có gốc La tinh: Cultura = vun trồng.

Vun trồng cây cối ngoài đồng, chăm sóc cây từ khi còn là mầm non yếu ớt cho đến khi trưởng thành ra hoa kết trái. Cultus: có nghĩa là thiêng liêng. Chuyển vào trong xã hội, sự nghiệp vun trồng được gọi là Cultura animi = vun trồng tinh thần (vun đắp tinh thần con người từ nhỏ đến trưởng thành). Như vậy, thuật ngữ Cultura vừa có nghĩa là cái rất quý giá, thiêng liêng, vừa có nghĩa là sự chăm sóc, vun trồng.

Tuy có sự khác nhau, nhưng điểm cốt lõi và giống nhau trong quan niệm của người phương Đông và phương Tây cổ đều coi văn hóa không phải 9 là một vật, là một cái gì đó quan sát và cầm nắm được, mà là một trạng thái, tính chất và tác động đến đời sống của mỗi cá nhân và của cả cộng đồng. Theo từ điển tiếng Việt do nhà xuất bản Khoa học Xã hội xuất bản năm 1992, văn hóa được hiểu theo 2 nghĩa: - Văn hóa là tri thức, kiến thức khoa học. - Văn hóa là những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra, là trình độ cao trong sinh hoạt xã hội, biểu hiện của văn minh nhân loại. Theo cách hiểu này, văn hóa là toàn bộ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo trong hoạt động thực tiễn lịch sử - xã hội, các giá trị ấy nói lên mức độ phát triển của lịch sử loài người.

Theo UNESCO: Văn hóa (theo nghĩa rộng) là một phức thể, tổng thể các đặc trưng diện mạo về tinh thần, vật chất, tri thức, tình cảm khắc họa lên bản sắc của một cộng đồng gia đình, xóm làng, xã hội,… “Văn hóa có thể coi là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và cảm xúc quyết định tính cách một xã hội hay một nhóm người trong xã hội… Chính văn hóa làm cho chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt nhân bản có lý tính, có óc phê phán và dấn thân một cách đạo lý. Chính nhờ văn hóa mà con người tự thể hiện, tự ý thức được bản thân, tự biết mình là một thực thể chưa hoàn chỉnh đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòi không biết mệt những ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo những công trình vượt trội lên bản thân… Văn hóa là tổng thể những nét đặc trưng tiêu biểu nhất của xã hội thể hiện trên các mặt vật chất, tinh thần, tri thức và tình cảm. Với cách hiểu này, văn hóa không chỉ bao gồm nghệ thuật văn chương mà cả những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống 10 giá trị, những truyền thống, tập tục và tín ngưỡng. Văn hóa (theo nghĩa hẹp) là một tổng thể những hệ thống biểu trưng (ký hiệu) chi phối cách ứng xử và giao tiếp trong một cộng đồng khiến cộng đồng ấy có đặc thù riêng… Văn hóa bao gồm hệ thống những giá trị để đánh giá một sự việc, một hiện tượng (đẹp hay xấu, đúng hay sai, tích cực hay tiêu cực…) của cộng đồng ấy.

Văn hóa bao gồm cả hai khía cạnh: khía cạnh phi vật chất của xã hội như ngôn ngữ, tư tưởng, giá trị…; khía cạnh vật chất như nhà cửa, quần áo, phương tiện… 1. Văn hóa tổ chức Khái niệm "văn hóa tổ chức" (Organization Culture) tích hợp từ hai khái niệm "văn hóa" và "tổ chức". Khi kết hợp thành khái niệm "văn hóa tổ chức". Tồn tại một số định nghĩa khác nhau về VHTC.

Sau đây là một số định nghĩa đã được công bố và sử dụng phổ biến: - Theo Eldrige và Crombie, (1974): Khi nói đến VHTC hay văn hóa của một tổ chức là nói đến các tiêu chuẩn, giá trị, tín ngưỡng, cách đối xử. được thể hiện qua việc các thành viên liên kết với nhau để làm việc; - Theo Louis (1980): VHTC là tập hợp hệ thống các quan niệm chung của các thành viên trong tổ chức.