phần mở đầu, kết luận, các từ viết tắt, danh mục các bảng, hình vẽ và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý chi đầu tƣ xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc cấp huyện. Thực trạng quản lý chi đầu tƣ xây dựng cơ bản từ nguồn vốn e 7 ngân sách nhà nƣớc tại huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi đầu tƣ xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc tại huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định.
e 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ CHI ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Một số vấn đề chung về ngân sách nhà nƣớc 1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước “Quy định tại khoản 14, Điều 4, Luật NSNN năm 2015: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nƣớc”. Thực chất NSNN: “Dùng để phản ánh các quan hệ kinh tế gắn liền với quá trình lập, phân phối, bố trí s dụng quỹ tiền tệ của nhà nƣớc khi nhà nƣớc tham gia vào việc phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của nhà nƣớc trên cơ sở pháp luật quy định.
NSNN bao gồm ngân sách TW và ngân sách địa phƣơng. Ngân sách địa phƣơng gồm ngân sách của các đơn vị hành chính các cấp có HĐND và UBND”. Hệ thống ngân sách nhà nƣớc - Ngân sách TW đƣợc quy định tại khoản 15, Điều 4, Luật NSNN năm 2015: “Là các khoản thu NSNN phân cấp cho cấp trung ƣơng hƣởng và các khoản chi ngân sách nhà nƣớc thuộc nhiệm vụ chi của cấp TW”. - Ngân sách địa phƣơng đƣợc quy định tại khoản 13, Điều 4, Luật NSNN năm 2015: “Là các khoản thu NSNN phân cấp cho cấp địa phƣơng hƣởng, thu bổ sung từ ngân sách TW cho ngân sách địa phƣơng và các khoản chi NSNN thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phƣơng”.
- NSNN là một bản dự toán thu chi. Các cơ quan, đơn vị phải có trách nhiệm lập dự toán và đề ra những thông số quan trọng có liên quan đến chính sách mà Chính phủ phải thực hiện trong năm tài khóa tiếp theo. Thu và chi ngân sách là cơ sở để thực hiện các chính sách của chính phủ. Chính sách nào không đƣợc dự kiến trong NSNN thì sẽ không đƣợc triển khai, thực hiện.
- NSNN là một bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia. Hệ thống e 10 tài chính quốc gia gồm: TCNN, tài chính doanh nghiệp, trung gian tài chính và tài chính cá nhân hoặc hộ gia đình. TCNN là khâu chính và chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia. TCNN tác động đến sự hoạt động và phát triển của toàn bộ nền KT-XH.
TCNN thực hiện việc huy động và tập hợp một bộ phận nguồn lực tài chính từ các định chế tài chính khác, chủ yếu là qua thu thuế và các khoản thu mang tính chất thuế. - Việc phân cấp trong quản lý NSNN là việc xác định phạm vi, trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền các cấp chính quyền, các đơn vị dự toán NSNN trong việc quản lý, s dụng NSNN phù hợp với phân cấp quản lý KT- XH. Từ đây giúp nhà nƣớc kiểm soát đƣợc tất cả mọi hoạt động liên quan đến NSNN.2 Đặc điểm của ngân sách nhà nước - NSNN “luôn gắn liền, chặt chẽ với chủ sở hữu là nhà nƣớc và chứa đựng lợi ích chung, lợi ích công cộng. Nhà nƣớc là chủ thể duy nhất nắm quyền quyết định đến các khoản thu - chi của NSNN và hoạt động thu - chi này nhằm mục tiêu giúp nhà nƣớc giải quyết các mối quan hệ lợi ích trong xã hội khi nhà nƣớc tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia giữa nhà nƣớc với các tổ chức KT-XH và giữa nhà nƣớc với các tầng lớp dân cƣ trong xã hội”.
- NSNN là “một bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia. Hệ thống tài chính quốc gia gồm: TCNN, tài chính doanh nghiệp, trung gian tài chính và tài chính cá nhân hoặc hộ gia đình. TCNN là khâu chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia. TCNN tác động đến sự hoạt động và phát triển của toàn bộ nền KT-XH.
TCNN thực hiện việc huy động và tập hợp một bộ phận nguồn lực tài chính từ các định chế tài chính tài khác, chủ yếu qua thuế và các khoản thu mang tính chất thuế”.3 Nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước - Nguyên tắc thống nhất, tập trung dân chủ: Trong các hoạt động ngân e 11 sách điều này là hết sức quan trọng. Đây chính là bảo đảm sự thống nhất về ý chí và lợi ích qua việc huy động và phân bổ ngân sách các cấp để có đƣợc những hàng hóa, dịch vụ công cộng mang tính chất quốc gia. Ngoài ra, nó còn đảm bảo phát huy tính chủ động, hiệu quả và sáng tạo của các địa phƣơng, các tổ chức, cá nhân trong việc giải quyết các vấn đề, trong những hoàn cảnh và những cơ sở cụ thể. Tập trung ở đây không phải là sự độc đoán, chuyên quyền mà dựa trên cơ sở phát huy tính dân chủ thực sự trong các tổ chức hoạt động ngân sách của các cấp chính quyền địa phƣơng, các ngành, các đơn vị.
Nguyên tắc này đƣợc quán triệt thông qua một sự phân công và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nƣớc đã đƣợc phân cấp cụ thể. - Nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả, chống lãng phí và thực hiện công khai, minh bạch: “Công khai là để cho mọi ngƣời biết, không giữ kín. Minh bạch là làm cho mọi việc trở nên rõ ràng, dễ hiểu, không thể nhầm lẫn đƣợc. Việc quản lý ngân sách đòi hỏi phải công khai, minh bạch nó xuất phát từ việc đòi hỏi chính đáng của ngƣời dân với tƣ cách là ngƣời đóng thuế cho nhà nƣớc.
Việc s dụng tiết kiệm và hiệu quả NSNN là vấn đề mang tính thiết yếu trong mọi chế độ quản lý để phát triển KT-XH, vừa là mục tiêu, tiêu chuẩn để đánh giá tính hiệu quả trong các hoạt động quản lý, giúp cho việc hoàn thành các mục tiêu với mức chi phí tối thiểu nhất. Ngoài ra, việc thực hiện công khai, minh bạch không những làm cho mọi hoạt động đƣợc rõ ràng, dễ hiểu, không có sự nhầm lẫn mà còn tạo niềm tin và đảm bảo tính toàn diện, khách quan đƣợc xuất phát từ nhu cầu chính đáng của ngƣời dân”. - Nguyên tắc kết hợp quản lý theo từng ngành, lãnh thổ, địa phƣơng: Do điều kiện đặc thù ở mỗi địa phƣơng khác nhau nên dẫn đến từng cấp quản lý khác nhau, từng nhiệm vụ chi và nguồn thu cũng khác nhau, để phù hợp với tình hình thực tế trong từng cấp và từng địa phƣơng khác nhau. - Nguyên tắc đảm bảo cân đối NSNN: “Việc cân đối trong NSNN thể hiện sự hài hòa trong việc quản lý thu - chi, xuất phát từ tính chất khách quan e 12 trong vài trò của nhà nƣớc có sự can thiệp vào nền kinh tế thị trƣờng nhằm mục đích mang lại sự ổn định, hiệu quả và công bằng cho xã hội.
Thông thƣờng, khi tiến hành thực hiện thì các khoản thu dự kiến sẽ không đủ để đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nƣớc. Vì vậy, khi tính toán nhu cầu chi cần phải sát với khả năng thu trong lập dự toán ngân sách là điều hết sức quan trọng. Các khoản chi chỉ đƣợc phép thực hiện khi đã có đủ các nguồn thu đối ứng lại. Đối với một nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam nguyên tắc này đã đƣợc quán triệt chặt chẽ trong quá trình quản lý ngân sách trong các khâu: lập dự toán NSNN, tổ chức chấp hành, phân bổ dự toán và quyết toán ngân sách cũng nhƣ trong quá trình phân cấp ngân sách cho các địa phƣơng”.
Khái niệm và đặc điểm về quản lý chi đầu tƣ xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc 1.1 Khái niệm: Quản lý là đối tƣợng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học trong đó có cả khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Với ý nghĩa thông thƣờng, phổ biến, quản lý có thể đƣợc hiểu nhƣ sau: Là hoạt động tác động một cách có tổ chức và định hƣớng của chủ thể vào một đối tƣợng nhất định để điều chỉnh các quá trình trong xã hội và hành vi của con ngƣời nhằm duy trì tính ổn định và phát triển của đối tƣợng theo mục tiêu đã đề ra. Quản lý chi đầu tƣ XDCB từ nguồn vốn NSNN là quá trình phân phối và s dụng một phần vốn tiền tệ từ quỹ NSNN để đầu tƣ tái sản xuất TSCĐ nhằm tăng cƣờng, hoàn thiện và hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và năng lực sản xuất phục vụ địa phƣơng. Nguồn vốn NSNN chi đầu tƣ XDCB bao gồm: vốn hỗ trợ của TW, vốn địa phƣơng, vốn xã hội hóa, nguồn từ các chƣơng trình dự án trên địa bàn địa phƣơng… Quản lý chi đầu tƣ XDCB từ nguồn vốn NSNN là sự tác động có tổ chức và mục đích của nhà nƣớc vào đối tƣợng quản lý để điều khiển đối tƣợng e 13 quản lý nhằm s dụng vốn đầu tƣ XDCB thuộc NSNN có hiệu quả cao nhất.
Chi đầu tƣ XDCB đƣợc quy định tại khoản 5, điều 4, Luật NSNN năm 2015: "Chi đầu tƣ XDCB là nhiệm vụ chi của NSNN để thực hiện các chƣơng trình, dự án đầu tƣ kết cấu hạ tầng KT-XH và các chƣơng trình, dự án phục vụ phát triển KT-XH". - Nguyên tắc về quản lý và phân bổ vốn đầu tƣ XDCB của NSNN phải đảm bảo các nguyên tắc sau cơ bản sau: + Đúng đối tƣợng. + Đúng mục đích, đúng kế hoạch. + Theo mức độ khối lƣợng thực tế hoàn thành kế hoạch và chỉ trong phạm vi của kế hoạch đã đƣợc phê duyệt.
+ Giám đốc bằng đồng tiền.