phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn gồm 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1. Cơ sở lí thuyết và thực tiễn của quá trình Công nghiệp hóa - Đô thị hóa ở thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dƣơng Chƣơng 2. Tình hình Công nghiệp hóa - Đô thị hóa ở thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dƣơng (1997-2017) Chƣơng 3. Một số nhận xét, đánh giá về quá trình Công nghiệp hóa - Đô thị hóa ở thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dƣơng (1997- 2017) 11 NỘI DUNG CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN CỦA QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA - ĐÔ THỊ HÓA Ở THỊ XÃ TÂN UYÊN, TỈNH BÌNH DƢƠNG 1.
Khái niệm Công nghiệp hóa Công nghiệp hoá đƣợc định nghĩa và có nhiều quan niệm khác nhau song nó thƣờng đƣợc hiểu là một quá trình gắn liền với việc xác định một cơ cấu kinh tế hợp lý, trang bị kỹ thuật ngày càng hiện đại cho các ngành kinh tế nhằm thủ tiêu tình trạng lạc hậu về kinh tế xã hội, khai thác tối ƣu các nguồn lực và lợi thế, đảm bảo nhịp độ tăng trƣởng nhanh và ổn định. Công nghiệp hóa là quá trình nâng cao tỷ trọng của công nghiệp trong toàn bộ các ngành kinh tế của một vùng kinh tế hay một nền kinh tế. Đó là tỷ trọng về lao động, về giá trị gia tăng, nâng cao giá trị tuyệt đối sản lƣợng công nghiệp. Công nghiệp hóa gắn với phát triển văn hóa và xã hội để đạt tới xã hội công nghiệp [3, 56].
Đây là quá trình chuyển biến kinh tế-xã hội ở một cộng đồng ngƣời từ nền kinh tế với mức độ tập trung tƣ bản nhỏ sang nền kinh tế công nghiệp. Công nghiệp hóa là một phần của quá trình Hiện đại hóa và gắn với Đô thị hóa. Sự chuyển biến kinh tế - xã hội này đi đôi với tiến bộ công nghệ, đặc biệt là sự phát triển của sản xuất với quy mô lớn. Công nghiệp hóa còn gắn liền với thay đổi các hình thái triết học hoặc sự thay đổi thái độ trong nhận thức tự nhiên.
Dầu vậy, những thay đổi về mặt triết học là nguyên nhân của Công nghiệp hóa hay ngƣợc lại thì vẫn còn tranh cãi. Nhƣ vậy Công nghiệp hoá là một quá trình lịch sử tất yếu nhằm tạo nên những chuyển biến căn bản về kinh tế xã hội của đất nƣớc trên cơ sở khai thác có hiệu quả các nguồn lực và lợi thế trong nƣớc, mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế. Xây dựng cơ cấu kinh tế nhiều ngành với trình độ khoa học công nghệ ngày càng hiện đại. Khái niệm Đô thị hóa Đô thị hóa là một trong những vấn đề đang đƣợc thế giới quan tâm.
Quá trình đô thị hóa diễn ra ở khắp mọi nơi trên thế giới, với tốc độ ngày càng nhanh chóng và trở thành một xu thế toàn cầu tất yếu của nhân loại. Cùng với sự phát triển vƣợt bậc của xã hội loài ngƣời, đô thị hóa là một quy luật tất yếu, gắn liền với quá trình công nghiệp hóa đã dẫn đến những chuyển biến lớn về kinh tế - văn hóa - xã hội của mỗi quốc gia trên thế giới. Vì vậy đô thị hóa là một tiêu chí phản ánh tổng hợp quá trình vận động và phát triển đi lên của mỗi quốc gia. Mặc dù đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ và sâu rộng, quá trình đô thị hóa vẫn có sự khác biệt giữa các châu lục, các khu vực và quốc gia trên thế giới.
Quá trình đô thị hóa Việt Nam diễn ra khá sớm nhƣng sau khi chúng ta thực hiện công cuộc đổi mới kinh tế - xã hội thì bộ mặt kinh tế và bộ mặt đô thị nƣớc ta đã chuyển sang một bƣớc ngoặt quan trọng với tốc độ nhanh hơn và diễn ra đa dạng. Có nhiều cách định nghĩa về khái niệm đô thị hóa ở nhiều khía cạnh khác nhau. Trong đó, định nghĩa đƣợc nhiều nhà nghiên cứu đồng tình là: “đô thị hóa là khu vực dân cư tập trung với mức độ cao, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, có hạ tầng cơ sở thích hợp, là trung tâm chuyên ngành tổng hợp, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, của một miền lãnh thổ, của một tỉnh, một huyện hoặc một vùng trong tỉnh, huyện” [32; 12]. Khái niệm này có nội hàm tƣơng đối trùng khớp với những thuộc tính dùng để xác định đô thị tại Việt Nam hiện nay.
Hiện nay đô thị hóa còn đƣợc hiểu theo nghĩa khác là quá trình kinh tế- xã hội biểu hiện của nó là sự tăng nhanh về số lƣợng và quy mô của cƣ dân đô thị. Quá trình này bao gồm sự thay đổi về lực lƣợng sản xuất, trƣớc hết là sự phân bổ dân cƣ trong kết cấu nghề nghiệp, xã hội ,…Đó là quá trình tập trung tăng cƣờng phân hóa các hoạt động đô thị và nâng cao tỷ lệ dân thành thị [30; 28] Dƣới gốc độ động lực phát triển, tác giả Trƣơng Quang Thảo có cách lí giải khá dễ hiểu về quá trình đô thị hóa, đó là “ Công nghiệp hóa làm cho đô thị hình thành và phát triển ngày càng nhiều, càng rộng số ngƣời chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang sản suất công nghiệp ngày càng đông và đến một lúc nào đó 13 sản xuất nông nghiệp cũng sẽ đƣợc công nghiệp hóa. Hiện tƣợng đó đƣợc gọi là đô thị hóa. Ở gốc độ này nhiều tác giả cũng cho rằng, quá trình đô thị hóa là quá trình công nghiệp hóa đất nƣớc, đô thị hóa là ngƣời bạn đồng hành của công nghiệp hóa.
Đô thị hóa quá trình tập trung dân số vào các đô thị, là sự hình thành nhanh chóng các điểm dân cƣ đô thị trên cơ sở phát triển sản xuất và đời sống. Định nghĩa về đô thị hóa rất đa dạng, bởi vì đô thị hóa chứa đựng nhiều hiện tƣợng và biểu hiện khác nhau trong quá trình phát triển. Tùy theo gốc độ nghiên cứu của các lĩnh vực ở từng thời điểm lịch sử khác nhau mà có cách định nghĩa về đô thị hóa khác nhau. Đô thị hóa làm cho cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch rõ rệt.
Cơ cấu công nghiệp và dịch vụ tăng lên, nông nghiệp giảm xuống. Đô thị hóa ở vùng này có sự ảnh hƣởng lớn đến sự phát triển kinh tế của các vùng và địa phƣơng khác. Đô thị hóa thu hút lực lƣợng lớn tập trung dân cƣ đông đúc, tiêu thụ lƣợng hàng hóa lớn, nơi sử dụng lực lƣợng có trình độ chuyên môn hóa cao, thu hút vốn đầu tƣ từ nƣớc ngoài. Cơ sở để phát triển kinh tế.
Đô thị hóa phát triển giúp tạo nhiều công ăn việc làm và thu nhập cho ngƣời dân. Đời sống của ngƣời dân đƣợc cải thiện rõ rệt. Trên thực tế, động lực phát triển của đô thị hoá ở thị xã Tân Uyên- Bình Dƣơng đƣợc bắt nguồn từ 2 mặt, là tác dụng lực hút của đô thị và tác dụng lực đẩy của nông thôn do công nghiệp hoá mang lại. Các quan điểm tiếp cận về Công nghiệp hóa - Đô thị hóa 1.
Khái quát quan điểm về Công nghiệp hóa - Đô thị hóa trên thế giới Trên thế giới quan điểm về công nghiệp hóa đƣợc xem là quá trình chuyển nền kinh tế từ sản xuất thủ công, lạc hậu sang sản xuất bằng máy móc với trình độ kỹ thuật, công nghệ cải tiến. Quá trình công nghiệp hóa làm biến đổi sâu sắc bộ mặt xã hội và môi trƣờng thiên nhiên. Nội dung chủ yếu của quá trình công nghiệp hóa trên thế giới là trang bị kỹ thuật, công nghệ hiện đại và theo đó là xây dựng một cơ cấu kinh tế hợp lý trong tất cả các ngành của nền kinh tế quốc dân. Quá trình công nghiệp hóa trên thế 14 giới gắn liền với các cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật.
Cuộc cách mạnh khoa học công nghệ vào những thập niên cuối thế kỷ 20. Đặc trƣng của cuộc cách mạng này là sự phát triển của các ngành: hóa tổng hợp, điện tử, viễn thông, máy móc tự động và ngành sinh học. Bản chất của cuộc cách mạng này là đổi mới bộ máy sản xuất của nền kinh tế trên cơ sở sử dụng những công nghệ mới khác hẳn về nguyên tắc. Các cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đã tạo điều kiện thuận lợi để các nƣớc trên thế giới thực hiện công nghiệp hóa.
Cùng với Công nghiệp hóa - Đô thị hóa đƣợc xem nhƣ một khía cạnh quan trọng của sự vận động đi lên của xã hội. Trào lƣu đô thị hóa rộng lớn ở qui mô thế giới, chỉ bắt đầu từ thế kỷ thứ 19. Năm 1975, chỉ khoảng 1/3 dân số thế giới sống ở đô thị. Dự đoán đến năm 2025, tỉ lệ này sẽ tăng đến 2/3.
Ở Mỹ, năm 1800, mới chỉ có 6% dân sống đô thị, đến năm 1970, số dân sống ở đô thị và ven đô đã lên đến 75%. Hầu hết sự đô thị hóa gia tăng nhanh ở các nƣớc đang phát triển (3,5%), còn ở các nƣớc phát triển tăng chậm hơn (91%). Một số thuận lợi của việc gia tăng đô thị hóa: Đô thị hóa đƣợc xem nhƣ là trung tâm thƣơng mại và công nghiệp; Trung tâm y tế và chính trị; Thu nhập quốc gia cao. Ngân hàng thế giới dự đoán, ở các nƣớc đang phát triển, khoảng 80% sự phát triển kinh tế trong tƣơng lai sẽ diễn ra ở thành phố lớn và nhỏ; Sức khỏe đƣợc cải thiện; Học vấn cao hơn; Cải thiện chất lƣợng cuộc sống cùng với nhiều thuận lợi khác nhƣ thông tin, đa dạng, năng động, và sự đổi mới.
Tuy nhiên một số bất gặp của quá trình đô thị hóa: Mật độ dân số ở đô thị ở tầm cỡ chƣa từng có, nhu cầu về đất đai gia tăng, dẫn đến diện tích bình quân trên đầu ngƣời thu hẹp dần, sản phẩm thải ra môi trƣờng đe dọa trực tiếp tới sức khỏe và chất lƣợng cuộc sống. Ô nhiễm không khí dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng nhƣ hiệu ứng nhà kính, suy thoái tầng ozone, thiếu nguồn nƣớc sạch… Để thực hiện Công nghiệp hóa - Đô thị hóa các quốc gia trên thế giới cần tiếp tục thực hiện tốt chủ trƣơng và có chính sách phù hợp để xây dựng, phát triển các ngành công nghiệp theo hƣớng hiện đại, tăng hàm lƣợng khoa học – công nghệ và tỉ trọng giá trị nội địa trong sản phẩm, tập trung vào những ngành có tính nền tảng, có lợi thế so sánh và có ý nghĩa chiến lƣợc đối với sự phát triển 15 nhanh, bền vững, nâng cao tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế; có khả năng tham gia sâu, có hiệu quả vào mạng sản xuất và phân phối toàn cầu.