Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy học chủ đề ứng dụng đạo hàm khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị hàm số giải tích 12 ban nâng cao

Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh qua dạy học chủ đề ứng dụng đạo hàm khảo sát biến thiên và đồ thị hàm số lớp 12 nâng cao

• Tác giả: Ngô Văn Khánh
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Hữu Châu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Cho Học Sinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Vấn đề và dạy học giải quyết vấn đề
• 1.2. Quá trình giải quyết vấn đề trong dạy học Toán
• 1.3. Dạy học giải quyết vấn đề
• 1.4. Các mức độ của dạy học giải quyết vấn đề
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “ỨNG DỤNG ĐẠO HÀM KHẢO SÁT SỰ BIẾN THIÊN VÀ VẼ ĐỒ THỊ HÀM SỐ, GIẢI TÍCH 12 BAN NÂNG CAO”
• 2.1. Các căn cứ để xây dựng biện pháp
• 2.1.1. Căn cứ vào cơ sở triết học
• 2.1.2. Căn cứ vào cơ sở tâm lý học
• 2.1.3. Căn cứ vào cơ sở giáo dục học
• 2.1.4. Căn cứ vào điều kiện thực tiễn
• 2.2. Một số biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề thông qua dạy học chủ đề “Ứng dụng đạo hàm khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị hàm số” theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
• 2.2.1. Biện pháp 1: Trang bị các tri thức cốt lõi về nội dung và phương pháp của chủ đề “Ứng dụng đạo hàm khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị của hàm số” cho học sinh
• 2.2.2. Biện pháp 2: Xây dựng hệ thống bài tập có tính vấn đề tạo sự hứng thú để học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề
• 2.2.3. Biện pháp 3: Tổ chức các hoạt động dạy học theo hướng sử dụng các pha trong dạy học giải quyết vấn đề nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
• 2.3. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ, phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Phương pháp
• 3.3. Tiến trình và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Giáo án thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Đề kiểm tra đánh giá học sinh
• 3.8. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.9. Kết luận Chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện và khả năng sáng tạo. Việc dạy học theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề giúp học sinh hình thành thói quen tự học, tự nghiên cứu và khám phá tri thức. Theo nghiên cứu của Ngô Văn Khánh (2017), việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong môn Toán, đặc biệt là chủ đề ứng dụng đạo hàm, có thể nâng cao đáng kể năng lực này.

1.1. Khái niệm về năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục

Năng lực giải quyết vấn đề được hiểu là khả năng của học sinh trong việc nhận diện, phân tích và tìm ra giải pháp cho các tình huống khó khăn trong học tập và cuộc sống. Điều này bao gồm việc sử dụng kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm để đưa ra quyết định hợp lý. Theo I.Lecne, dạy học giải quyết vấn đề là quá trình mà học sinh tham gia tích cực vào việc tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề thực tiễn.

1.2. Tầm quan trọng của năng lực giải quyết vấn đề

Năng lực giải quyết vấn đề không chỉ giúp học sinh trong việc học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày. Học sinh có khả năng này sẽ tự tin hơn trong việc đối mặt với các thách thức, từ đó phát triển tư duy độc lập và sáng tạo. Việc phát triển năng lực này còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, giúp học sinh chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

Mặc dù việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt về phương pháp dạy học phù hợp. Nhiều giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều, không khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh. Bên cạnh đó, việc thiếu tài liệu và nguồn lực hỗ trợ cũng là một rào cản lớn.

2.1. Thiếu phương pháp dạy học tích cực

Nhiều giáo viên chưa được đào tạo đầy đủ về các phương pháp dạy học tích cực, dẫn đến việc họ không biết cách tạo ra các tình huống có vấn đề cho học sinh. Điều này làm giảm khả năng phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Theo nghiên cứu của Nguyễn Hữu Châu, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả giảng dạy.

2.2. Thiếu tài liệu và nguồn lực hỗ trợ

Việc thiếu tài liệu giảng dạy và nguồn lực hỗ trợ cũng ảnh hưởng đến quá trình phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Nhiều trường học không có đủ thiết bị dạy học hiện đại, điều này làm hạn chế khả năng thực hành và trải nghiệm của học sinh. Cần có sự đầu tư từ phía nhà nước và các tổ chức giáo dục để cải thiện tình hình này.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả để phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiệu quả. Một trong những phương pháp được khuyến khích là dạy học theo dự án, nơi học sinh được tham gia vào các hoạt động thực tiễn và giải quyết các vấn đề cụ thể. Ngoài ra, việc sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy cũng giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng hơn.

3.1. Dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án là phương pháp giúp học sinh tham gia vào các hoạt động thực tiễn, từ đó phát triển khả năng giải quyết vấn đề. Học sinh sẽ được giao nhiệm vụ cụ thể và phải tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tế. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh rèn luyện kỹ năng mà còn tạo ra sự hứng thú trong học tập.

3.2. Sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Việc sử dụng các phần mềm học tập, ứng dụng trực tuyến giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách nhanh chóng và hiệu quả. Ngoài ra, công nghệ cũng giúp giáo viên dễ dàng tạo ra các tình huống có vấn đề cho học sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực giải quyết vấn đề

Nghiên cứu của Ngô Văn Khánh (2017) đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong môn Toán, đặc biệt là chủ đề ứng dụng đạo hàm, đã giúp học sinh nâng cao năng lực giải quyết vấn đề. Kết quả khảo sát cho thấy học sinh có khả năng tư duy phản biện và sáng tạo hơn sau khi tham gia vào các hoạt động học tập này.

4.1. Kết quả khảo sát về năng lực giải quyết vấn đề

Kết quả khảo sát cho thấy có sự cải thiện rõ rệt trong năng lực giải quyết vấn đề của học sinh sau khi áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn biết cách áp dụng vào thực tiễn. Điều này chứng tỏ rằng việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề là hoàn toàn khả thi.

4.2. Ứng dụng trong thực tiễn giảng dạy

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề mà còn nâng cao chất lượng giảng dạy. Giáo viên có thể tạo ra các tình huống thực tiễn để học sinh giải quyết, từ đó giúp học sinh hình thành thói quen tư duy độc lập và sáng tạo.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho năng lực giải quyết vấn đề

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Cần có sự đầu tư và cải cách trong phương pháp dạy học để đáp ứng nhu cầu của học sinh. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy, cải thiện cơ sở vật chất và đào tạo giáo viên.

5.1. Đề xuất cải cách trong phương pháp dạy học

Cần có sự cải cách trong phương pháp dạy học để phù hợp với yêu cầu phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, kết hợp với công nghệ thông tin sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn.

5.2. Tương lai của năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục

Tương lai của năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục phụ thuộc vào sự đầu tư và cải cách trong hệ thống giáo dục. Cần có sự hợp tác giữa các trường học, giáo viên và phụ huynh để tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục và đào tạo tại Việt Nam, việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề (GQVĐ) cho học sinh trung học phổ thông (THPT) ngày càng được quan tâm. Theo khảo sát tại trường THPT Lý Thái Tổ, tỉnh Bắc Ninh, chỉ có khoảng 34% học sinh thường xuyên suy nghĩ và tìm cách trả lời các câu hỏi liên quan đến chủ đề ứng dụng đạo hàm, trong khi 61% học sinh vẫn chủ yếu nghe giảng và ghi chép thụ động. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh thông qua dạy học chủ đề “Ứng dụng đạo hàm khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị hàm số” trong chương trình Giải tích 12, ban nâng cao. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào học sinh lớp 12 tại trường THPT Lý Thái Tổ trong niên khóa 2015-2018. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Toán, giúp học sinh chủ động, sáng tạo trong học tập, đồng thời phát triển các kỹ năng tư duy bậc cao và năng lực toán học thiết yếu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về dạy học giải quyết vấn đề, năng lực toán học và năng lực GQVĐ. Theo quan điểm triết học, vấn đề trong dạy học là những câu hỏi hoặc nhiệm vụ mà học sinh chưa có quy luật hay tri thức đủ để giải quyết, tạo ra mâu thuẫn nhận thức thúc đẩy tư duy sáng tạo. Lý thuyết tâm lý học kiến tạo nhấn mạnh vai trò của hoạt động tự giác, tích cực trong việc xây dựng tri thức mới thông qua giải quyết vấn đề. Về năng lực toán học, luận văn sử dụng cấu trúc năng lực gồm tư duy và suy luận, sử dụng phương tiện, lập luận hỗ trợ, biểu diễn và mô hình hóa, đặt và giải quyết vấn đề. Năng lực GQVĐ được cấu thành bởi bốn thành tố chính: hiểu vấn đề, tìm ra giải pháp, thực hiện giải pháp và nghiên cứu sâu giải pháp, với 15 chỉ số hành động cụ thể.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Nguồn dữ liệu bao gồm khảo sát 100 học sinh và 18 giáo viên tại trường THPT Lý Thái Tổ, cùng với quan sát, phỏng vấn và phân tích giáo án, bài kiểm tra. Phương pháp phân tích dữ liệu gồm định lượng (thống kê tần suất, tỷ lệ) và định tính (phân tích nội dung, so sánh). Tiến trình nghiên cứu kéo dài từ tháng 10 năm 2016 đến khi hoàn thành luận văn năm 2017, bao gồm khảo sát thực trạng, xây dựng biện pháp, thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng năng lực GQVĐ của học sinh: Khoảng 61% học sinh thường xuyên nghe giảng và ghi chép, chỉ 34% thường xuyên suy nghĩ và trả lời câu hỏi liên quan đến chủ đề ứng dụng đạo hàm. Hơn 50% học sinh cho rằng chủ đề này tương đối khó hoặc rất khó, ảnh hưởng đến sự hứng thú học tập.

2. Phương pháp dạy học của giáo viên: 88% giáo viên thường xuyên sử dụng phương pháp thuyết trình, 84% sử dụng vấn đáp, trong khi chỉ 36% áp dụng dạy học theo hướng giải quyết vấn đề. 54,2% giáo viên đôi khi sử dụng phương pháp này, 22,2% thường xuyên sử dụng.

3. Hiệu quả dạy học giải quyết vấn đề: 61,1% giáo viên đánh giá hiệu quả cao, tuy nhiên 76% cho rằng khó tạo được tình huống gợi vấn đề và mất nhiều thời gian chuẩn bị. 64% học sinh rất thích các giờ học có hoạt động tự tìm tòi, sáng tạo.

4. Khó khăn trong dạy học: Thời gian chuẩn bị bài giảng và thời lượng trên lớp là trở ngại lớn nhất, bên cạnh đó là thiếu kinh nghiệm và khó khăn trong việc hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy học sinh vẫn còn thụ động trong tiếp nhận kiến thức, chưa phát huy được năng lực GQVĐ do phương pháp dạy học truyền thống chiếm ưu thế. So với các nghiên cứu trong ngành giáo dục toán học, việc áp dụng dạy học giải quyết vấn đề giúp tăng cường tư duy sáng tạo và kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Biểu đồ tần suất điểm kiểm tra cho thấy lớp thực nghiệm áp dụng biện pháp phát triển năng lực GQVĐ có điểm trung bình cao hơn khoảng 15% so với lớp đối chứng. Điều này khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất. Tuy nhiên, khó khăn về thời gian và kỹ năng của giáo viên cần được giải quyết để nâng cao chất lượng dạy học. Việc sử dụng các phương tiện dạy học trực quan như máy chiếu, biểu đồ cũng góp phần tăng sự hứng thú và tập trung của học sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Trang bị tri thức cốt lõi và kỹ năng cho học sinh: Tăng cường ôn luyện các kiến thức và kỹ năng cơ bản về đạo hàm và ứng dụng, đặc biệt là kỹ năng lập bảng biến thiên, tìm cực trị hàm số. Thời gian thực hiện: liên tục trong năm học. Chủ thể: giáo viên bộ môn Toán.

2. Xây dựng hệ thống bài tập có tính vấn đề: Thiết kế các bài tập mở, bài tập thực tiễn gắn với chủ đề để kích thích sự tò mò và phát hiện vấn đề của học sinh. Thời gian: áp dụng trong từng bài học. Chủ thể: giáo viên và tổ chuyên môn.

3. Tổ chức hoạt động dạy học theo pha giải quyết vấn đề: Áp dụng các bước từ phát hiện vấn đề, khám phá, lựa chọn phương pháp đến đánh giá kết quả trong giờ học, tạo điều kiện cho học sinh tự chủ động và sáng tạo. Thời gian: áp dụng trong toàn bộ chương trình Giải tích 12. Chủ thể: giáo viên.

4. Đào tạo và bồi dưỡng giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn về phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, kỹ năng thiết kế bài giảng điện tử và sử dụng phương tiện dạy học hiện đại. Thời gian: định kỳ hàng năm. Chủ thể: nhà trường, sở giáo dục.

5. Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học trực quan: Khuyến khích giáo viên sử dụng máy chiếu, phần mềm mô phỏng, biểu đồ để minh họa nội dung, giúp học sinh dễ hiểu và hứng thú hơn. Thời gian: trong từng tiết học. Chủ thể: giáo viên, nhà trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán THPT: Nắm bắt các biện pháp phát triển năng lực GQVĐ, áp dụng vào giảng dạy chủ đề đạo hàm để nâng cao hiệu quả học tập.

2. Nhà quản lý giáo dục: Hiểu rõ thực trạng và khó khăn trong dạy học giải quyết vấn đề, từ đó xây dựng chính sách đào tạo và hỗ trợ phù hợp.

3. Sinh viên sư phạm Toán: Học hỏi phương pháp dạy học tích cực, phát triển năng lực cho học sinh, chuẩn bị tốt cho công tác giảng dạy tương lai.

4. Nghiên cứu sinh và nhà khoa học giáo dục: Tham khảo cơ sở lý luận và kết quả thực nghiệm để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến đổi mới phương pháp dạy học.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực giải quyết vấn đề là gì?
   Năng lực GQVĐ là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng và tư duy để nhận diện, phân tích và giải quyết các vấn đề trong học tập và thực tiễn. Ví dụ, học sinh sử dụng đạo hàm để khảo sát sự biến thiên hàm số và tìm cực trị.

2. Tại sao dạy học theo hướng giải quyết vấn đề lại quan trọng?
   Phương pháp này giúp học sinh chủ động, sáng tạo, phát triển tư duy phản biện và kỹ năng tự học, thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức thụ động. Nghiên cứu cho thấy học sinh tham gia tích cực có kết quả học tập cao hơn.

3. Khó khăn lớn nhất khi áp dụng dạy học giải quyết vấn đề là gì?
   Thời gian chuẩn bị bài giảng và thời lượng trên lớp hạn chế, cùng với việc giáo viên thiếu kinh nghiệm và kỹ năng thiết kế tình huống gợi vấn đề là những trở ngại chính.

4. Làm thế nào để xây dựng bài tập có tính vấn đề hiệu quả?
   Bài tập cần gắn liền với thực tiễn, có nhiều hướng giải quyết, kích thích sự tò mò và sáng tạo của học sinh, đồng thời phù hợp với trình độ và kiến thức đã học.

5. Phương tiện dạy học nào hỗ trợ tốt cho dạy học giải quyết vấn đề?
   Máy chiếu, phần mềm mô phỏng, biểu đồ, hình vẽ trực quan giúp minh họa nội dung, tăng sự hứng thú và khả năng tiếp thu của học sinh trong các giờ học.

Kết luận

• Năng lực giải quyết vấn đề là yếu tố then chốt giúp học sinh phát triển toàn diện trong học tập môn Toán, đặc biệt trong chủ đề ứng dụng đạo hàm.
• Thực trạng dạy học tại trường THPT Lý Thái Tổ cho thấy học sinh còn thụ động, giáo viên chưa áp dụng rộng rãi phương pháp dạy học giải quyết vấn đề.
• Các biện pháp phát triển năng lực GQVĐ bao gồm trang bị kiến thức cốt lõi, xây dựng bài tập vấn đề, tổ chức hoạt động dạy học theo pha giải quyết vấn đề và đào tạo giáo viên.
• Khó khăn chủ yếu là thời gian và kỹ năng của giáo viên, cần có sự hỗ trợ từ nhà trường và các cơ quan quản lý giáo dục.
• Đề nghị các giáo viên, nhà quản lý và sinh viên sư phạm nghiên cứu và áp dụng các giải pháp này để nâng cao chất lượng dạy học môn Toán.

Áp dụng các biện pháp đề xuất trong giảng dạy thực tế, tổ chức tập huấn cho giáo viên và đánh giá hiệu quả qua các kỳ kiểm tra, từ đó điều chỉnh phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề, quan sát, phân tích, nghiên cứu, đánh giá, tư duy,…). - Kiến thức cần được người học tổng hợp trong một thể thống nhất (chứ không mang tính liệt kê). - Phải có khoảng cách thời gian giữa giai đoạn làm việc trong nhóm và giai đoạn làm việc độc lập mang tính cá nhân. - Các hình thức đánh giá phải đa dạng (cho phép chúng ta có thể điều chỉnh và kiểm tra quá trình sao cho không chệch mục tiêu đã đề ra).

Các mức độ của dạy học giải quyết vấn đề Theo Nguyễn Hữu Châu, có 4 mức độ trong dạy học giải quyết vấn đề được thể hiện trong bảng sau: Bảng 1. Các mức độ dạy học giải quyết vấn đề Các khâu Chọn chiến Kiểm tra Phát hiện, Khám lƣợc và kết quả, nêu vấn phá vấn Giải Vai Mức phƣơng pháp phát triển đề đề trò giải bài toán người học Mức 1 GV GV GV GV GV Mức 2 GV GV-HS GV GV GV Mức 3 GV-HS HS GV-HS GV GV-HS Mức 4 HS HS HS HS GV-HS Nguyễn Bá Kim cũng chia hình thức và cấp độ dạy học giải quyết vấn đề theo 4 mức dựa theo tính độc lập của người học từ cao đến thấp như sau: Người học độc lập phát hiện và giải quyết vấn đề Đây là hình thức dạy học mà tính độc lập của người học được phát huy cao độ. Người thầy chỉ tạo ra các tình huống gợi vấn đề, người học tự phát hiện và giải quyết vấn đề đó. Như vậy, trong hình thức này, người học độc nghiên cứu vấn đề và thực hiện tất cả các khâu cơ bản của quá trình nghiên cứu này.

8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Người học hợp tác phát hiện và giải quyết vấn đề Hình thức này chỉ khác hình thức thứ nhất ở chỗ quá trình phát hiện và giải quyết vấn đề không diễn ra một cách đơn lẻ ở một người học, mà có sự hợp tác giữa những người học với nhau, chẳng hạn dưới hình thức học nhóm, học tổ, làm dự án… Thầy trò vấn đáp phát hiện và giải quyết vấn đề Trong vấn đáp phát hiện và giải quyết vấn đề, học trò làm việc không hoàn toàn độc lập mà có sự gợi ý dẫn dắt của thầy khi cần thiết. Phương tiện để thực hiện hình thức này là những câu hỏi của thầy và những câu trả lời hoặc hành động đáp lại của trò. Như vậy, có sự đan kết, thay đổi sự hoạt động của thầy và trò dưới hình thức vấn đáp. Với hình thức này, ta thấy dạy học giải quyết vấn đề có phần giống với phương pháp vấn đáp.

Tuy nhiên, hai cách dạy này thật ra không đồng nhất với nhau. Nét quan trọng của dạy học giải quyết vấn đề không phải là ở các câu hỏi mà tình huống gợi vấn đề. Trong một giờ học nào đó, thầy giáo có thể đặt nhiều câu hỏi, nhưng nếu các câu hỏi này chỉ đòi hỏi tái hiện kiến thức thì giờ học cũng không phải là dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề. Ngược lại trong một số trường hợp, việc phát hiện vấn đề của học sinh có thể diễn ra chủ yếu là nhờ tình huống gợi vấn đề chứ không phải là các câu hỏi thầy đặt ra.

Giáo viên thuyết trình phát hiện và giải quyết vấn đề Ở hình thức này, mức độ độc lập của học sinh thấp hơn ở các hình thức trên. Thầy giáo tạo ra tình huống gợi vấn đề, sau đó chính bản thân thầy giáo phát hiện vấn đề và trình bày suy nghĩ giải quyết (chứ không đơn thuần là trình bày lời giải). Tri thức được trình bày không ở dạng có sẵn mà là trong quá trình con người phát hiện ra nó. Quá trình này như là một sự mô phỏng và rút gọn quá trình thực sự [8, tr.

Ở hình thức này, mức độ độc lập của học sinh thấp hơn ở các hình thức trên. Giáo viên là người tạo ra tình huống gợi vấn đề, sau đó chính bản thân giáo viên phát hiện vấn đề và trình bày quá trình suy nghĩ giải quyết (chứ không phải chỉ đơn thuần nêu lời giải). Trong quá trình đó có việc tìm tòi, dự đoán, điều chỉnh phương hướng mới đi đến kết quả. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nguyễn Hữu Châu, [2, tr.264,265] thì dạy học tìm tòi GQVĐ chia thành ba hình thức sau đây.

- Tìm tòi có hướng dẫn Nếu học sinh chưa có nhiều kinh nghiệm về cách học thông qua tìm tòi GQVĐ thì trong những giờ học đầu tiên giáo viên cần nêu vấn đề, sau đó nêu các câu hỏi gợi ý đơn giản để học sinh có thể trả lời được, thậm chí giáo viên còn có thể gợi ý các bước giúp học sinh trả lời. Khi học sinh đã có đôi chút kinh nghiệm về cách học tìm tòi GQVĐ, giáo viên sẽ giảm dần những gợi ý của mình để học sinh tự đưa ra các câu hỏi nhằm GQVĐ đang xuất hiện. Mức độ hướng dẫn của giáo viên tùy thuộc vào trình độ của học sinh, bản chất của vấn đề. Trong bất cứ trường hợp nào, với khuôn khổ thời gian cho phép, học sinh phải hiểu được vấn đề và tìm ra được giải pháp GQVĐ đó.

- Tìm tòi tự do Tìm tòi tự do được áp dụng khi học sinh đã có thể tự mình phát hiện và nêu vấn đề cần giải quyết, cũng như tự đề xuất các phương pháp và kỹ thuật để GQVĐ, tiến hành điều tra và đưa ra kết luận. Tìm tòi tự do phù hợp với những học sinh có năng khiếu cùng với sự giúp đỡ hạn chế của giáo viên. Đối với những lớp học số trên 30 học sinh thì phương pháp này chỉ có thể mang lại hiệu quả cho một số học sinh nhất định. - Tìm tòi tự do có điều chỉnh Hình thức này là sự kết hợp giữa tìm tòi có hướng dẫn và tìm tòi tự do.

Trong trường hợp này, giáo viên là người đưa ra vấn đề và đề nghị cả lớp hoặc từng nhóm học sinh nghiên cứa và tìm cách giải quyết. Lúc này giáo viên sẽ đóng vai trò là người hỗ trợ mỗi khi học sinh gặp khó khăn trong quá trình thảo luận. Thay vì nói thẳng với học sinh những bước cần làm, giáo viên nên nêu những câu hỏi gợi ý để giúp học sinh thực hiện việc tìm tòi và GQVĐ.Đây là hình thức dạy học mà tính độc lập của người học được phát huy. Năng lực và năng lực GQVĐ của học sinh trong học Toán THPT 1.Quan điểm về năng lực Trong lịch sử nghiên cứu có rất nhiều quan niệm về năng lực dẫn đến cách tiếp cận và nghiên cứu cũng có sự khác biệt.

10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo từ điển tiếng Việt, năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan có sẵn để thực hiện một hoạt động nào đó [21, tr. Theo Rubinstein năng lực là điều kiện cho hoạt động có ích của con người. Năng lực là toàn bộ những thuộc tính tâm lý làm cho con người thích hợp với một hoạt động có ích lợi xã hội nhất định [22, tr. Có thể hiểu năng lực là khả năng cá nhân đáp ứng các yêu cầu phức hợp và thực hiện thành công nhiệm vụ trong một bối cảnh cụ thể.

Năng lực của người học là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ phù hợp với lứa tuổi và vận hành, kết nối chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống. Năng lực tự nhiên: Mỗi đứa trẻ sinh ra đều có những tư chất khác nhau, đó là tiềm năng phát triển bẩm sinh được di truyền từ cha mẹ. Tư chất bẩm sinh di truyền này là cơ sở của năng lực ban đầu của con người gọi là năng lực tự nhiên. Nó là loại năng lực được nảy sinh trên cơ sở những tư chất bẩm sinh di truyền, không cần đến tác động của giáo dục.

Nó cho phép con người giải quyết những yêu cầu tối thiểu, quen thuộc đặt ra cho mình trong cuộc sống. Năng lực được đào tạo: Trong quá trình sống, năng lực tự nhiên chỉ đáp ứng được một yêu cầu hạn hẹp. Trong đó, cuộc sống luôn tự đặt ra những yêu cầu mới cần giải quyết. Chính những yêu cầu của cuộc sống dẫn đến sự hình thành những năng lực mới ở con người bằng con đường giáo dục, đào tạo, tự đào tạo.

Năng lực tự đào tạo này được hình thành trên nền tảng của năng lực tự nhiên nhưng là một bậc cao hơn. Như vậy, năng lực của con người là sự kết hợp hài hòa giữa năng lực tự nhiên và năng lực được đào tạo, là hệ thống tiền đề bên trong và bên ngoài của thành tích hoạt động giải quyết những yêu cầu mới của con người. Các mức độ của năng lực Năng lực có thể chia là ba mức độ. Mức độ thứ nhất là năng lực cơ bản.

Đó là khả năng của một cá nhân ở một thời điểm nào đó có thể hoàn thành một nhiệm vụ nào đó mà nhiều người khác có cùng điều kiện hoàn cảnh cũng có thể thực hiện được. Ví dụ như một học sinh lớp 11 phát hiện ra sự khác nhau giữa quy tắc cộng và quy tắc nhân, đồng thời trong lớp 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cũng có nhiều học sinh phát hiện ra điều này thì ta có thể xem học sinh đó có năng lực cơ bản. Mức độ thứ hai là tài năng. Đó là khả năng của cá nhân có thể hoàn thành một nhiệm vụ nào đó một cách sáng tạo nhưng vẫn nằm trong khuôn khổ hoặc không vượt quá xa những thành tựu của xã hội tại thời điểm đó.

Mức độ cao nhất của năng lực là thiên tài. Đó là một năng lực đặc biệt mà kết quả của sự hoạt động vượt xa thành tựu của xã hội và mang ý nghĩa lịch sử đối với loài người. Năng lực Toán học Theo nhiều tác giả, trong đó có Nguyễn Hữu Châu: “Năng lực Toán học là khả năng nhận biết ý nghĩa, vai trò của kiến thức Toán trong cuộc sống; khả năng vận dụng tư duy Toán học để giải quyết các vấn đề của thực tiễn đáp ứng nhu cầu đời sống hiện tại và tương lai một cách linh hoạt; khả năng phân tích, suy luận, lập luận khái quát hóa, trao đổi thông tin một cách hiệu quả thông qua việc đặt ra, hình thành và giải quyết vấn đề Toán học trong các tình huống, hoàn cảnh khác nhau…”. Như vậy năng lực Toán là những đặc điểm tâm lí của người học trong hoạt động Toán học.