Luận Văn Thạc Sĩ Về Phát Triển Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Tỉnh Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển hợp tác xã nông nghiệp tỉnh tuyên quang, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực nông nghiệp.

• Tác giả: Trần Giang Nam
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Minh Thọ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Phát triển Hợp tác xã Nông nghiệp tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Giới thiệu về luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ 'Phát triển Hợp tác xã Nông nghiệp tại Tuyên Quang' tập trung vào việc đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển các hợp tác xã nông nghiệp (HTXNN) trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động của các HTXNN, góp phần phát triển kinh tế nông thôn và thực hiện chương trình nông thôn mới. Luận văn thạc sĩ này được thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Minh Thọ, với sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng và các HTXNN tại Tuyên Quang.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Sau hơn 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX, kinh tế tập thể tại Tuyên Quang đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, nhiều HTXNN vẫn còn yếu kém, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển bền vững. Phát triển hợp tác xã nông nghiệp là cần thiết để khắc phục những hạn chế này, góp phần ổn định kinh tế - xã hội và thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp tại địa phương.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung của luận văn là đánh giá thực trạng hoạt động của các HTXNN tại Tuyên Quang và đề xuất các giải pháp phát triển trong giai đoạn 2015-2020. Mục tiêu cụ thể bao gồm phân tích hiệu quả hoạt động của các HTXNN trước và sau khi Luật Hợp tác xã 2012 có hiệu lực, đồng thời đưa ra các định hướng phát triển phù hợp với điều kiện địa phương.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận về kinh tế hợp tác và hợp tác xã, đồng thời phân tích thực tiễn phát triển HTXNN trên thế giới và tại Việt Nam. Hợp tác xã nông nghiệp được định nghĩa là tổ chức kinh tế tập thể, tự nguyện, dân chủ và tự chủ, nhằm hỗ trợ các thành viên trong sản xuất và kinh doanh. Luận văn cũng nhấn mạnh vai trò của HTXNN trong phát triển nông thôn và kinh tế địa phương.

2.1. Khái niệm về hợp tác xã

Theo Luật Hợp tác xã 2012, hợp tác xã nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập, hoạt động trên nguyên tắc dân chủ, tự chủ và tự chịu trách nhiệm. HTXNN có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các hộ nông dân nhỏ lẻ, nâng cao hiệu quả sản xuất và cải thiện đời sống kinh tế - xã hội.

2.2. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động

Các nguyên tắc cơ bản của HTXNN bao gồm tự nguyện, dân chủ, công bằng và minh bạch. Việc tổ chức và quản lý HTXNN cần tuân thủ các quy định pháp luật, đồng thời phát huy sự tham gia tích cực của các thành viên. Quản lý hợp tác xã hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của các HTXNN.

III. Thực trạng phát triển HTXNN tại Tuyên Quang

Luận văn đánh giá thực trạng phát triển HTXNN tại Tuyên Quang giai đoạn 2012-2014, bao gồm số lượng HTX, quy mô hoạt động, hiệu quả sản xuất kinh doanh và các yếu tố ảnh hưởng. Kết quả cho thấy, mặc dù số lượng HTXNN tăng đáng kể, nhưng chất lượng hoạt động vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là về nguồn vốn, cơ sở vật chất và năng lực quản lý.

3.1. Đánh giá thực trạng

Số lượng HTXNN tại Tuyên Quang tăng từ 2012 đến 2014, nhưng phần lớn có quy mô nhỏ, vốn ít và cơ sở vật chất lạc hậu. Kinh tế nông nghiệp tại Tuyên Quang chưa được khai thác hiệu quả, dẫn đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của các HTXNN còn thấp. Các yếu tố ảnh hưởng bao gồm nhận thức của cán bộ quản lý, chính sách hỗ trợ và điều kiện tự nhiên.

3.2. Nguyên nhân hạn chế

Nguyên nhân chính dẫn đến những hạn chế trong phát triển HTXNN tại Tuyên Quang là do nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của kinh tế tập thể, năng lực quản lý yếu kém và thiếu sự hỗ trợ từ chính sách. Chính sách nông nghiệp cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn địa phương, đồng thời tăng cường đào tạo nguồn nhân lực cho các HTXNN.

IV. Giải pháp phát triển HTXNN tại Tuyên Quang

Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể để phát triển HTXNN tại Tuyên Quang giai đoạn 2015-2020, bao gồm hoàn thiện chính sách hỗ trợ, nâng cao năng lực quản lý, tăng cường liên kết giữa các HTXNN và phát triển nguồn nhân lực. Các giải pháp này nhằm mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động của các HTXNN, góp phần phát triển kinh tế nông thôn và thực hiện chương trình nông thôn mới.

4.1. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ

Cần hoàn thiện các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và thị trường cho các HTXNN. Chính sách phát triển nông nghiệp cần được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện địa phương, đồng thời tăng cường sự tham gia của các cơ quan chức năng trong việc hỗ trợ và giám sát hoạt động của các HTXNN.

4.2. Nâng cao năng lực quản lý

Đào tạo và nâng cao năng lực quản lý cho cán bộ HTXNN là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững. Quản trị hợp tác xã cần được chú trọng, đặc biệt là trong việc xây dựng chiến lược sản xuất kinh doanh, quản lý tài chính và phát triển thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận về kinh tế hợp tác và hợp tác xã 1. Khái niệm về kinh tế hợp tác Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, con người trải các hình thái kinh tế xã hội khác nhau và ở mỗi hình thái kinh tế xã hội đó sự phát triển của lực lượng sản xuất luôn đi cùng là một quan hệ sản xuất phù hợp. Chính vì vậy sự hợp tác giữa con người với con người trong quá trình sản xuất là một tất yếu khách quan xuất phát từ nhu cầu của sản xuất, từ nhu cầu của cuộc sống để nương tựa lẫn nhau, hỗ trợ nhau và bảo vệ nhau trong cuộc sống cũng như trong sản xuất.

Bởi lẽ, thông qua hợp tác sức lực của các cá nhân sẽ kết hợp lại lớn mạnh hơn để nhằm thực hiện các công việc mà mỗi cá nhân, đơn vị hoạt động riêng rẽ rất khó khăn mà thậm trí là không thể làm được. Chính vì vậy, cùng với tiến trình phát triển của xã hội loài người, quá trình phân công lao động và chuyên môn hoá trong sản xuất cả về chiều sâu lẫn bề rộng đã thúc đẩy quá trình hợp tác ngày càng tăng. Sự hợp tác không chỉ được giới hạn ở phạm vi vùng, quốc gia mà còn được mở rộng ra phạm vi toàn cầu. Minh chứng cụ thể cho quá trình hợp tác tất yếu phải diễn ra trên phạm vi thế giới đó là quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng của các quốc gia trên tất cả các lĩnh vực: Kinh tế, chính trị, văn hoá - xã hội… đã làm cho sức cạnh tranh ngày càng gay gắt không chỉ diễn ra ở phạm vi quốc gia mà còn diễn ra trên phạm vi toàn cầu khiến cho các HTX đều phải thay đổi chiến lược sản xuất kinh doanh của mình cho phù hợp với xu thế mới.

Có thể nói kinh tế hợp tác là phương thức hoạt động kinh tế, tồn tại khách quan và có vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Do vậy, Kinh tế hợp tác là một quan hệ kinh tế tự nguyện, phối hợp, hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các chủ thể kinh tế, kết hợp sức mạnh của từng thành viên với ưu thế sức mạnh tập thể giải quyết tốt hơn những vấn đề của sản xuất, kinh doanh và đời sống kinh tế, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và lợi ích của mỗi thành viên [28]. Khái niệm về hợp tác xã Ngày 23 tháng 9 năm 1945, Đại hội liên minh hợp tác xã quốc tế (ICA) lần thứ 31 tổ chức tại Manchester - Vương quốc Anh đã định nghĩa về hợp tác xã như sau: "Hợp tác xã là hiệp hội hay là tổ chức tự chủ của cá nhân liên kết với nhau một cách tự nguyện nhằm đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một tổ chức kinh tế cùng nhau làm chủ chung và kiểm tra dân chủ"[18] Ở Việt Nam, Luật hợp tác xã năm 1996 định nghĩa về hợp tác xã như sau: "Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể và của từng xã viên nhằm giúp nhau thực hiện có hiệu quả hơn các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”[20]. Luật hợp tác xã năm 2003 đã kế thừa quy định của Luật hợp tác xã năm 1996, tiếp tục khẳng định vai trò của kinh tế hợp tác xã, là một tổ chức kinh tế mang tính cộng đồng và xã hội sâu sắc.

Việc thành lập nên hợp tác xã dựa trên nhu cầu, lợi ích chung của các thành viên nhằm phát huy sức mạnh tập thể, cùng giúp nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, nâng cao đời sống vật chất cho xã viên và góp phần phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Tuy nhiên, so với Luật hợp tác xã năm 1996, thì ở Luật hợp tác xã năm 2003 đã mở rộng hơn về đối tượng tham gia hợp tác xã đó là cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân và được coi như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn khác của hợp tác xã theo quy định của pháp luật. Điều này cũng tạo điều kiện cho kinh tế hợp tác xã phát triển về số lượng và mở rộng thêm nguồn vốn đầu tư, tham gia vào hợp tác xã. Luật Hợp tác xã 2012 đã khẳng định rõ Hợp tác xã không phải là Doanh nghiệp, điều này cũng đã có những tranh luận gay gắt giữa các nhà làm Luật Việt Nam với các chuyên gia trong và ngoài nước trước khi Luật được thông qua.

Như vậy ta có thể hiểu: “Hợp tác xã nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và 7 hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã”[22]. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hợp tác xã Đối với việc tổ chức hoạt động của HTX nhiều quan điểm của các nhà kinh tế và chính trị đều tập trung vào một số nguyên tắc cơ bản như sau: Đầu tiên, là nguyên tắc dân chủ và tự nguyện, đây là nguyên tắc quan trọng nhất vì dựa trên tinh thần tự nguyện các hộ nông dân cá thể nhận thấy lợi ích của việc gia nhập vào các HTX họ sẽ quyết định tham gia và nhiệt tình đóng góp để xây dựng phát triển HTX, không chỉ vì lợi ích cá nhân mà còn vì lợi ích của các thành viên khác. Vì thế Các Mác, Ăng-ghen cũng như Lênin đã nhấn mạnh rằng: “Tuyệt đối không được cưỡng ép nông dân mà phải để cho người nông dân tự suy nghĩ, thấy rõ lợi ích thiết thực của mình và tự nguyện hợp tác với nhau”. Tuy vậy, để đảm bảo duy trì nguyên tắc này thì điều cần thiết là phải thực hiện dân chủ trong quản lý và phân chia lợi ích[14].

Thứ hai, việc xây dựng và phát triển HTX: Theo quan điểm của Các Mác và Ăng-ghen thì “Hợp tác xã phải tiến hành từng bước có tính đến bước đi và sự chờ đợi và cần phải lôi cuốn được nông dân, cùng với giai cấp công nhân đi lên chủ nghĩa xã hội. Bên cạnh đó, việc xây dựng các hợp tác xã phải có sự giúp đỡ của Nhà nước chuyên chính vô sản để đảm bảo tính pháp lý cho sự ra đời của kinh tế hợp tác xã. Đồng thời, Nhà nước sẽ giúp đỡ các hợp tác xã về tài chính, khoa học kỹ thuật, lao động… thông qua các chính sách phát triển kinh tế, xã hội”. Thực tiễn hiện nay cho thấy, địa phương nào được cấp ủy quan tâm lãnh đạo, chính quyền quan tâm hỗ trợ, cán bộ HTX nhiệt tình, có tâm huyết, có năng lực quản lý, các nguyên tắc tự nguyện dân chủ trong HTX được phát huy.

thì địa phương đó có phong trào HTX phát triển mạnh và có hiệu quả rõ rệt. Thứ ba, về cách thức tổ chức sản xuất kinh doanh: Theo quan điểm của Các Mác và Ăng-ghen thì “Hình thức và biện pháp thực hiện hợp tác phải thiết thực cụ thể, hết sức tránh những biện pháp và hình thức thiếu thực tế, mơ hồ. Hợp tác được thực hiện ở nhiều lĩnh vực, hình thức và biện pháp, trong mỗi lĩnh vực lại khác 8 nhau. Trong lĩnh vực nông nghiệp, loại hình đất đai khác nhau, cây trồng, vật nuôi khác nhau, quan hệ thị trường khác nhau… ngoài ra phải tính đến nhiều yếu tố khác như phong tục, tập quán của mỗi vùng”.

Vì vậy, biện pháp và hình thức hợp tác phải thiết thực, cụ thể phù hợp với điều kiện cụ thể. Khâu cuối cùng, của trong hoạt động của các HTX là phân phối thành quả cho các thành viên. Theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Sản xuất được nhiều, đồng thời phải chú ý phân phối cho công bằng, cán bộ phải chí công, vô tư thậm chí có khi cán bộ vì lợi ích chung mà phải chịu thiệt thòi phần nào. Chớ nên cái gì tốt thì giành về cho mình, xấu để người khác”.

Người cũng đưa ra nguyên tắc trong thực hiện phân phối: “Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng”. Đó là một trong những phương pháp quản lý kinh tế hiệu quả, vì theo khoa học quản lý hiện nay thì yếu tố đảm bảo sự công bằng trong phân phối là một trong những động lực giúp cho người lao động gắn bó và nhiệt tình với công việc. Chính điều đó làm cho các HTX nói riêng và các tổ chức khác nói chung vận hành hiệu quả và ngày càng phát triển[27]. Theo Luật Hợp tác xã năm 2012 quy định về nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTX cụ thể như sau: [22] Một là: Cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân tự nguyện thành lập, gia nhập, ra khỏi hợp tác xã.

Hợp tác xã tự nguyện thành lập, gia nhập, ra khỏi liên hiệp hợp tác xã. Hai là: Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã kết nạp rộng rãi thành viên, hợp tác xã thành viên. Ba là: Thành viên, hợp tác xã thành viên có quyền bình đẳng, biểu quyết ngang nhau không phụ thuộc vốn góp trong việc quyết định tổ chức, quản lý và hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; được cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác về hoạt động sản xuất, kinh doanh, tài chính, phân phối thu nhập và những nội dung khác theo quy định của điều lệ. Bốn là: Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã tự chủ, tự chịu trách nhiệm về hoạt động của mình trước pháp luật.

Năm là: Thành viên, hợp tác xã thành viên và hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã có trách nhiệm thực hiện cam kết theo hợp đồng dịch vụ và theo quy định của 9 điều lệ. Thu nhập của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được phân phối chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của thành viên, hợp tác xã thành viên hoặc theo công sức lao động đóng góp của thành viên đối với hợp tác xã tạo việc làm.