Tổng quan nghiên cứu

Thị xã Hoàng Mai là đô thị trẻ ven biển phía Bắc tỉnh Nghệ An, sở hữu vị trí chiến lược trong vùng kinh tế trọng điểm Nam Thanh - Bắc Nghệ với tổng diện tích tự nhiên đạt 16.974,88 ha và 18 km bờ biển dài tuyệt đẹp. Theo báo cáo từ Ủy ban nhân dân thị xã Hoàng Mai, giai đoạn 2016 - 2018 ghi nhận lượng du khách hàng năm ước đạt trên 35.000 lượt người, mang lại doanh thu dịch vụ du lịch ước tính vượt mức 120 tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, bức tranh thực tế cho thấy sự phát triển du lịch tại đây vẫn còn mang tính tự phát, cơ sở hạ tầng thiếu đồng bộ và sản phẩm dịch vụ chưa khai thác tương xứng với tiềm năng sẵn có.

Nghiên cứu của học viên Nguyễn Văn Bình dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Hùng tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam được thực hiện nhằm giải quyết bài toán cấp thiết này. Đề tài tập trung phân tích thực trạng phát triển du lịch trên địa bàn 10 đơn vị hành chính (gồm 5 phường và 5 xã) trong giai đoạn 2016 - 2018, đồng thời xây dựng hệ thống giải pháp mang tính chiến lược định hướng đến năm 2025.

Ý nghĩa của công trình nghiên cứu thể hiện rõ nét qua việc cung cấp cơ sở khoa học để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương. Mục tiêu trọng tâm là giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp thuần túy (chiếm tới 55,97% năm 2018) và nâng cao tỷ trọng lao động ngành dịch vụ - thương mại (đạt 31,84% với 19.568 người năm 2018), góp phần gia tăng nguồn thu ngân sách và giải quyết sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề dựa trên nền tảng lý thuyết kinh tế phát triển và quản lý du lịch bền vững. Tác giả vận dụng lý thuyết phát triển du lịch toàn diện của Robert Lanquar (năm 2002), nhấn mạnh sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Bên cạnh đó, mô hình du lịch dựa vào cộng đồng theo khung phân tích của Nicole Hausle và Wolfgang Strasdas (năm 2000) cùng các hướng dẫn từ Dự án Phát triển Năng lực Du lịch Có trách nhiệm với Môi trường và Xã hội (ESRT năm 2013) được khai thác triệt để nhằm định hình mô hình gắn kết lợi ích cư dân địa phương.

Về mặt khái niệm, công trình làm rõ năm thuật ngữ cốt lõi bao gồm: du lịch theo Luật Du lịch năm 2017, phát triển sản phẩm du lịch theo chiều rộng và chiều sâu, du lịch văn hóa tâm linh, du lịch sinh thái cộng đồng và quản lý nhà nước về du lịch. Theo các báo cáo kinh tế ngành, ngành du lịch toàn cầu đã tạo ra 10,2% GDP thế giới và đóng góp hơn 292 triệu việc làm (năm 2017). Ngoài ra, hiệu quả đầu tư xúc tiến du lịch cho thấy cứ 1 USD chi tiêu quảng bá đúng hướng có thể đem lại từ 150 USD đến 360 USD doanh thu, khẳng định vai trò đòn bẩy then chốt của ngành công nghiệp không khói.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp linh hoạt giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm đảm bảo tính chuẩn xác và độ tin cậy khoa học cao:

  • Dữ liệu thứ cấp: Được thu thập từ niên giám thống kê, các nghị quyết, báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ của Ủy ban nhân dân thị xã Hoàng Mai và Cục Thống kê tỉnh Nghệ An trong 3 năm liên tiếp (2016 - 2018).
  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên trong năm 2018 với tổng quy mô mẫu điều tra gồm 150 đối tượng khảo sát. Cỡ mẫu bao gồm 30 cán bộ quản lý nhà nước cấp thị xã và phường/xã, 40 doanh nghiệp và hộ kinh doanh dịch vụ du lịch, 50 du khách trong nước và 30 hộ dân bản địa sinh sống quanh các điểm danh thắng.
  • Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả (Descriptive Statistics) để tổng hợp các chỉ tiêu về quy mô dân số (110.650 người năm 2018) và lực lượng lao động (61.457 người). Đồng thời, phương pháp so sánh tương đối và tuyệt đối chuỗi số liệu thời gian được áp dụng để đánh giá tốc độ tăng trưởng bình quân 102,24%/năm của dân số và 104,3%/năm của lao động ngành dịch vụ. Việc lựa chọn phương pháp này giúp phản ánh trực quan sự biến động của nguồn lực và định lượng chính xác các nhân tố tác động đến ngành du lịch.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế tại thị xã Hoàng Mai đã mang lại những phát hiện quan trọng:

  • Thứ nhất, thị trường khách du lịch tăng trưởng nhưng mang tính mùa vụ sâu sắc. Thị xã đón bình quân khoảng 35.000 lượt khách mỗi năm, doanh thu đạt khoảng 120 tỷ đồng. Tuy nhiên, hơn 75% lượng khách tập trung vào các tháng mùa hè và các dịp lễ hội đầu năm âm lịch tại Đền Cờn. Các tháng còn lại trong năm ghi nhận công suất sử dụng phòng lưu trú sụt giảm chỉ còn khoảng 20% đến 25%.
  • Thứ hai, hạ tầng lưu trú và dịch vụ bổ trợ còn lạc hậu. Khảo sát trên địa bàn cho thấy cơ sở lưu trú đạt chuẩn 3 - 4 sao chỉ chiếm dưới 5% tổng số lượng phòng. Đa phần là nhà nghỉ và khách sạn mini bình dân (chiếm trên 85%), thiếu hẳn các tổ hợp giải trí đêm, trung tâm thương mại và dịch vụ y tế cứu hộ chuyên nghiệp.
  • Thứ ba, chuyển dịch lao động du lịch tăng về số lượng nhưng hạn chế về chất lượng. Tổng số lao động ngành dịch vụ tăng từ 18.002 người năm 2016 lên 19.568 người năm 2018 (tăng 1.566 người, tương đương tỷ lệ tăng 8,7%). Tuy vậy, kết quả điều tra doanh nghiệp cho thấy chỉ có khoảng 15% lao động được đào tạo bài bản về nghiệp vụ du lịch, lễ tân và ngoại ngữ, trong khi 85% còn lại là lao động phổ thông tự học việc.
  • Thứ tư, không gian phát triển du lịch bị phân mảnh rõ rệt. Hoạt động du lịch hiện tập trung chủ yếu tại 3 xã ven biển (Quỳnh Lập, Quỳnh Liên, Quỳnh Phương) chiếm khoảng 70% thị phần, trong khi vùng đồi núi phía Tây với diện tích 8.344 ha (chiếm 49% diện tích tự nhiên) chưa được liên kết khai thác du lịch sinh thái nông nghiệp hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ việc quy hoạch không gian du lịch chưa đồng bộ, ngân sách đầu tư xúc tiến còn thấp và cơ chế thu hút vốn xã hội hóa từ các tập đoàn lớn chưa đủ hấp dẫn. Khi so sánh với kinh nghiệm phát triển du lịch tại Thừa Thiên Huế (nơi duy trì tốc độ tăng trưởng doanh thu 17%/năm nhờ tổ chức sự kiện Festival và đa dạng hóa tuyến điểm) hoặc mô hình bảo tồn Rạn Trào tại Khánh Hòa (khôi phục độ phủ rạn san hô lên trên 60% nhờ cơ chế đồng quản lý), thị xã Hoàng Mai rõ ràng chưa tối ưu hóa được 18 km bờ biển và giá trị di sản văn hóa tâm linh phong phú.

Để minh họa rõ nét các kết quả này, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột thể hiện sự tăng trưởng lượng khách và doanh thu giai đoạn 2016 - 2018, kết hợp biểu đồ tròn mô tả cơ cấu lao động ngành dịch vụ chiếm 31,84%. Đồng thời, bảng tổng hợp mức độ hài lòng của du khách trên thang đo 5 mức độ sẽ phản ánh chi tiết chất lượng vệ sinh môi trường, an ninh trật tự và giá cả dịch vụ tại từng điểm đến.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và bài học kinh nghiệm thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm thúc đẩy phát triển du lịch thị xã Hoàng Mai đến năm 2025:

  • Nâng cấp đồng bộ cơ sở hạ tầng giao thông và dịch vụ du lịch: Ủy ban nhân dân thị xã Hoàng Mai chủ trì phối hợp với Sở Giao thông Vận tải Nghệ An triển khai giai đoạn 2020 - 2023. Mục tiêu đạt 100% đường trục chính kết nối các điểm du lịch Đền Cờn, bãi biển Quỳnh Phương, hồ Vực Mấu được thảm nhựa và bê tông hóa; thu hút tối thiểu 200 tỷ đồng vốn đầu tư xây dựng các bãi đỗ xe và khu dịch vụ công cộng đạt chuẩn.
  • Đa dạng hóa chuỗi sản phẩm du lịch biển kết hợp văn hóa tâm linh: Phòng Văn hóa - Thông tin thị xã liên kết với các doanh nghiệp lữ hành thực hiện trong giai đoạn 2021 - 2024. Tập trung hoàn thiện 3 tuyến du lịch chuyên đề trọng điểm: Tour văn hóa tâm linh Đền Cờn, Tour nghỉ dưỡng sinh thái biển Quỳnh Liên - Quỳnh Bảng và Tour trải nghiệm sông nước làng nghề ven sông Hoàng Mai dài 21 km, nâng thời gian lưu trú bình quân của du khách từ 1,2 ngày lên 2,5 ngày.
  • Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Các doanh nghiệp kinh doanh du lịch phối hợp cùng Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp thị xã tổ chức thường niên trong giai đoạn 2020 - 2025. Phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên ngành du lịch từ 15% lên 60%, mở định kỳ 10 khóa bồi dưỡng văn hóa ứng xử, ngoại ngữ và kỹ năng phục vụ bàn buồng mỗi năm cho hơn 500 lượt học viên.
  • Đẩy mạnh chiến dịch xúc tiến số và xây dựng thương hiệu điểm đến: Trung tâm Xúc tiến Đầu tư - Thương mại - Du lịch thị xã triển khai liên tục từ năm 2020 đến 2025. Trích lập ngân sách hàng năm từ 3% đến 5% tổng doanh thu du lịch để xây dựng cổng thông tin du lịch thông minh, phát hành ấn phẩm đa ngôn ngữ và quảng bá trên các nền tảng mạng xã hội, hướng tới tốc độ tăng trưởng lượng khách bình quân 15%/năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

  • Cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp luận cứ khoa học xác thực và hệ thống số liệu chi tiết giúp Ủy ban nhân dân thị xã Hoàng Mai, Phòng Văn hóa - Thông tin cùng các cơ quan ban ngành tỉnh Nghệ An xây dựng quy hoạch tổng thể và ban hành cơ chế chính sách thu hút đầu tư du lịch giai đoạn 2020 - 2025.
  • Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chất lượng về phương pháp phân tích kinh tế du lịch địa phương cấp huyện/thị xã, hỗ trợ việc giảng dạy và thực hiện các đề tài nghiên cứu thuộc chuyên ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển.
  • Doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư dịch vụ du lịch: Giúp các đơn vị kinh doanh nắm bắt chính xác xu hướng thị trường, cơ cấu chi tiêu của khách du lịch, thực trạng nguồn lao động và tiềm năng quỹ đất để lập dự án đầu tư khách sạn, khu nghỉ dưỡng sinh thái hoặc thiết kế tour tuyến tối ưu.
  • Cộng đồng dân cư và các tổ chức phát triển địa phương: Cung cấp kiến thức nền tảng về mô hình du lịch cộng đồng, giúp người dân tại các xã ven biển hiểu rõ quyền lợi kinh tế và trách nhiệm bảo vệ môi trường, từ đó chủ động tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ bản địa.

Câu hỏi thường gặp

Thị xã Hoàng Mai có những tiềm năng tự nhiên nào nổi bật nhất để phát triển ngành du lịch? Thị xã sở hữu 18 km bờ biển với nhiều bãi tắm đẹp tại Quỳnh Phương, Quỳnh Liên, cùng diện tích vùng đồi núi 8.344 ha (chiếm 49% diện tích tự nhiên). Ngoài ra, hệ thống sông Hoàng Mai dài 21 km và hồ Vực Mấu tạo nên cảnh quan sinh thái nước ngọt đa dạng, kết hợp hài hòa giữa tài nguyên biển, đồng bằng và bán sơn địa.

Thực trạng nguồn nhân lực du lịch tại Hoàng Mai giai đoạn 2016 - 2018 đối mặt với thách thức gì? Mặc dù lực lượng lao động ngành dịch vụ - thương mại năm 2018 đạt 19.568 người (chiếm 31,84% tổng lao động), nhưng tỷ lệ nhân lực được đào tạo chuyên môn bài bản về du lịch chỉ đạt khoảng 15%. Phần lớn lao động còn thiếu kỹ năng giao tiếp ngoại ngữ và phong cách phục vụ chuyên nghiệp theo tiêu chuẩn quốc tế.

Làm thế nào để khắc phục tính thời vụ gay gắt của du lịch biển tại thị xã Hoàng Mai? Cần chuyển dịch cơ cấu sản phẩm theo hướng phát triển du lịch bốn mùa: đẩy mạnh du lịch văn hóa tâm linh tại Đền Cờn vào mùa xuân, du lịch biển nghỉ dưỡng vào mùa hè và phát triển du lịch hội nghị (MICE), du lịch trải nghiệm nông nghiệp sinh thái vùng đồi núi vào mùa thu đông.

Luận văn sử dụng phương pháp khảo sát nào để thu thập dữ liệu sơ cấp? Tác giả đã áp dụng phương pháp điều tra chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên trong năm 2018 với quy mô 150 phiếu khảo sát. Mẫu điều tra phân bổ cân đối cho 30 nhà quản lý, 40 chủ doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ, 50 khách du lịch và 30 người dân địa phương tại các điểm du lịch trọng điểm.

Mục tiêu tăng trưởng chính của ngành du lịch thị xã Hoàng Mai định hướng đến năm 2025 là gì? Mục tiêu đặt ra là nâng tốc độ tăng trưởng lượng du khách đạt bình quân 15%/năm, kéo dài thời gian lưu trú bình quân từ 1,2 ngày lên 2,5 ngày, nâng tỷ lệ lao động du lịch qua đào tạo lên 60% và đưa du lịch trở thành ngành kinh tế dịch vụ quan trọng ở cực Bắc tỉnh Nghệ An.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch tại đô thị mới ven biển, áp dụng thành công mô hình tăng trưởng bền vững và kinh nghiệm liên vùng.
  • Phân tích chi tiết thực trạng giai đoạn 2016 - 2018 cho thấy quy mô du lịch Hoàng Mai đạt khoảng 35.000 lượt khách/năm với doanh thu trên 120 tỷ đồng, đồng thời chỉ rõ điểm nghẽn về hạ tầng và chất lượng nhân lực.
  • Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược gắn liền với lộ trình thực thi giai đoạn 2020 - 2025, phân định rõ trách nhiệm của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng.
  • Kế hoạch hành động ưu tiên trong giai đoạn tới là tập trung nguồn lực hoàn thiện quy hoạch hạ tầng giao thông kết nối 18 km bờ biển và triển khai chương trình đào tạo nâng chuẩn nhân lực du lịch.
  • Quý cơ quan, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu quan tâm vui lòng liên hệ Thư viện Học viện Nông nghiệp Việt Nam để tiếp cận toàn văn công trình nghiên cứu và trao đổi cơ hội hợp tác phát triển du lịch địa phương.