CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THÀNH LẬP VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC TƯ THỤC THEO MÔ HÌ NH DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM 1. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC TỰ THỤC 1. Giai đoa ̣n trước năm 1975 Theo từ điển Bách khoa toàn thư Wikipedia ghi nhận trước năm 1975, nền giáo dục Việt Nam Cộng hòa phân chia hệ thống giáo dục gồm ba bậc học: Tiểu học, trung học và đại học. Nền giáo dục Việt Nam bấy giờ bị ảnh hưởng của Pháp và Mỹ, trong đó tiếng Pháp là ngôn ngữ chính, tiếng Việt là ngôn ngữ phụ.
Mô hình các cơ sở giáo dục trong giai đoạn này được tổ chức theo mô hình viện đại học. Mô hình theo kiểu University của Hoa Kỳ và Tây Âu cùng với các hệ thống đào tạo theo tín chỉ. Mỗi viện đại học có nhiều phân khoa đại học (VD: phân khoa Y, phân khoa sư phạm, phân khoa khoa học…) hoặc trường đại học (VD: Trường Đại học Nông nghiệp, Trường Đại học Kỹ thuật, Y…) mỗi ngành tương ứng có một ban tương đương với đơn vị khoa hiện nay. Các viện đại học tư thục: Viện Đại học Đà Lạt được thành lập ngày 8 tháng 8 năm 1957, một phần cơ sở của Viện Đại học Đà Lạt nguyên là mô ̣t chủng viện của Giáo hội Công giáo.
Viện này bao gồm 4 phân khoa: Chính trị kinh doanh, khoa học sư phạm, thần học và văn khoa; Viện Đại học Vạn Hạnh thuộc khối Ấn Quang của Giáo hội, Phật giáo Việt Nam thống nhất thành lập ngày 17/10/1964 số 222 đường Trương Minh Giảng (sau 1975 là đường Lê Văn Sỹ), quận 3; Trường Đại học Sài Gòn Gia Định với 5 phân khoa đại học: Giáo dục phật học, khoa học xã hội, khoa học ứng dụng và văn học, văn học và khoa học nhân văn; Viện Đại học Phương Nam được cấp giấy phép hoạt động năm 1967, tọa lạc số 16 đường Trần Quốc Toản (hiê ̣n là Đường 3/2, Quận 10), Viện Đại học này thuộc khối Việt Nam Quốc Tự của Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất. Viện Đại học Minh Đức TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 được thành lập năm 1972 trụ sở ở Sài Gòn với 5 phân khoa đại học: Kỹ thuật canh nông, khoa học kỹ thuật, kinh tế thương mại, nhân văn nghệ thuật và Y khoa… Nhìn chung, các loại hình đại học tư thục tại Việt Nam đã có và tồn tại từ thời Pháp thuộc dưới dạng là viện đại học, đào tạo trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề nhằm cung ứng và phục vụ cho xã hội. Các viện đại học tư thục trong giai đoạn này phần lớn là do các hội tôn giáo thành lập lên cùng với sự hỗ trợ kinh phí từ những nhà hảo tâm viện trợ và giúp đỡ cho các viện đại học tư thục này tồn tại và phát triển. Giai đoa ̣n sau năm 1975 Từ năm 1975 – 1986, Việt Nam bị khủng hoảng kinh tế nên giai đoạn này mô hình đại học tư thục đã bị thu hẹp và kém phát triển, chỉ tồn tại Trường Đại học tư thục Thăng Long vào năm 1988 dưới hin ̀ h thức thí điểm.
Đế n Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI thì chủ trương của Đảng và Nhà nước là đổi mới toàn diện đất nước, trong đó đề cặp đến đổi mới về kinh tế, khoa học kỹ thuật, giáo dục, mở rộng xã hội hóa giáo dục… Nghị quyết số 04-HNTW năm 1993 tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo đã mở rộng các mô hình giáo dục đại học. Trong đó, có ghi nhận và phát triển các trường đại học tư thục, trường tư nhân thành lập và trường đại học công lập, cùng với đó là sự ra đời của Quyết định số 240-TTg ngày 24/5/1993 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành quy chế đại học tư thục, Luật Giáo dục 2005, Luật Giáo dục đại học 2012, Quyết định số 64/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ cho phép thành lập các trường đại học, trong đó có trường đại học tư thục. Trên nề n tảng pháp lý đó, theo thống kê của Bộ GD-ĐT, tính đến hết năm học 2016- 2017, hệ thống giáo dục hiện có 235 trường đại học, học viện (bao gồm 170 trường công lập, 60 trường tư thục và dân lập, 5 trường có 100% vốn nước ngoài)3 đặc biệt Trường Đại học Hoa Sen, Trường Đa ̣i ho ̣c Nguyễn Tất Thành ở TP. Hồ Chí Minh… đươ ̣c tổ chức, hoạt động như là một mô hình công ty cổ phần.
3 Lê Văn (2017), “Những con số biết nói về giáo dục đại học Việt Nam” http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/tuyen-sinh/nhung-con-so-biet-noi-ve-giao-duc-dai-hoc-viet-nam- 389870.html [Truy cặp ngày 6/5/2018] TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ PHÂN LOẠI CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC TƯ THỤC 1. Khái niệm của trường đại học tư thục Theo từ điển Bách khoa toàn thư Wikipedia thì trường đại học tư thục là mô ̣t cơ sở giáo dục đại học thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, về tuyển sinh và đào tạo thì tuân thủ theo Quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo, văn bằng có giá trị tương đương như văn bằng công lập, do cá nhân hoặc tổ chức trong nước xin phép thành lập và đầu tư, không được sự hỗ trợ về vốn của nhà nước, nguồn tài chính hoạt động của họ chủ yếu là từ học phí người học, sự hỗ trợ, tài trợ của các nhà hảo tâm hay các khoản hiến tặng… theo Khoản 3 điều 18 Nghị định 75/2006/NĐ-CP ngày 02/08/2006 quy định: “cơ sở giáo dục tư thục do tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân thành lập khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép. Nguồn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và bảo đảm kinh phí hoạt động của cơ sở giáo dục tư thục là nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước”.
Khái niệm doanh nghiệp Doanh nghiệp là 1 tổ chức kinh tế do chủ thể phát triển thành lập theo 1 kế hoạch sẵn nhằm mục đích hoạt động kinh doanh tìm kiếm lợi nhuận hoặc phi lợi nhuận và phải đáp ứng các điều kiện cụ thể như: Tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh theo quy định tại Khoản 7 điều 4 Luật Doanh nghiệp (2014); hay theo Khoản 1 điều 74 Bộ luật Dân sự (2015). 1 doanh nghiệp có tư cách pháp nhân thì phải có cơ cấu tổ chức; có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình; nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật 1 cách độc lập. Khái niệm công ty cổ phần Là loại hình doanh nghiệp mà vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau là cổ phần và được phát hành ra ngoài thị trường nhằm huy động vốn tham gia đầu tư từ mọi thành phần kinh tế. Người sở hữu cổ phần được gọi là các cổ đông; cổ đông có thể là tổ chức; số lượng cổ đông tối thiểu là 03 và không hạn chế số lượng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 tối đa; cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp; các cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình; công ty cổ phần có tư cách pháp nhân và có quyền phát hành cổ phần các loại để huy động vốn.
Đặc điểm của trường đại học tư thục Về tư cách pháp lý: Trường đa ̣i ho ̣c tư thu ̣c có tư cách pháp nhân được nhà nước thừa nhận, có con dấu và tài khoản riêng, tổ chức và hoạt động tuân theo Luật Giáo dục đại học 2012, Luật Giáo dục 2005, Luật Danh nghiệp 2014, Quyết định số 70/2014/QĐ-TTg, Nghị định số 46/2017/NĐ-CP, hoạt động theo điều lệ công ty, được đầu tư, mở rộng mô hình hoạt động, ngành nghề đào tạo theo các văn bản quy phạm pháp luật quy định. Về tổ chức: Trường đa ̣i ho ̣c tư thu ̣c đươ ̣c tổ chức theo mô hình doanh nghiệp, đại hội đồng cổ đông là cơ quan quyền lực cao nhất đối với trường đại học tư thục vì lợi nhuận, hội đồng quản trị là cơ quan có quyền cao nhất đối với trường đại học tư thục không vì lợi nhuận. Đây là những cơ quan có quyền quyết định mọi tổ chức và hoạt động của nhà trường. Về cơ sở vật chất, nguồn tài chính: Trường đa ̣i ho ̣c tư thu ̣c có nguồ n tài chính do những cổ đông góp vốn thành lập, từ nguồ n lợi nhuận thu được trong quá trình hoạt động.
Ngoài ra, nguồ n tài chin ́ h của trường đa ̣i ho ̣c tư thu ̣c còn có thể bao gồm sự đóng góp tài chính từ các nhà hảo tâm quyên góp, từ nhà nước hỗ trợ, thu được từ học phí, từ nghiên cứu khoa ho ̣c, sản xuất sản phẩm và chuyể n giao công nghệ. Về đội ngũ giảng viên: Viê ̣c tuyể n du ̣ng giảng viên do hội đồng quản trị quyết định theo cơ chế đặc thù riêng của từng trường dựa trên cơ sở luật định. Về mục đích hoạt động: Trường đa ̣i ho ̣c tư thu ̣c hoạt động theo mô hình lợi nhuận hoặc phi lợi nhuận. Nếu hoạt động theo mô hình phi lợi nhuận thì phần lợi nhuận trong quá trình hoạt động của trường đại học tư thục không được chia đều cho các cổ đông mà để lại tái đầu tư lại cho nhà trường hoạt động và phát triển.
Còn hoạt động theo mô hình lợi nhuận thì phần lợi nhuận trong quá trình hoạt động có thể chia đều cho các cổ đông hay trích chia mô ̣t phần không quá 20%, phần còn lại TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 11 để tái đầu tư lại cho nhà trường hoạt động và phát triển. Phân loại trường đại học tư thục 1. Trường đại học tư thục hoạt động vì mục đích lợi nhuận Lợi nhuận được hiểu là khoản chênh lệch sau khi trừ ra toàn bộ các khoản mà doanh nghiệp chi ra cho các hoạt động tạo ra các sản phẩm của doanh nghiệp sau khi loa ̣i trừ các khoản chi của doanh nghiệp, phần dư ra chia lại cho các cổ đông giống như cổ tức. Để tồn tại các trường đại học tư thục hoạt động như loại hình doanh nghiệp, thì họ cần phải có vốn đầu tư để duy trì và phát triển cho trường học, các vốn này phần lớn chủ yếu được các cổ phần, cổ đông góp vốn vào thành lập.
Họ không nhâ ̣n được sự ưu đãi từ phía nhà nước hay sự hỗ trợ của các cá nhân, tổ chức bên ngoài quyên góp và tài trợ.