Luận Văn Thạc Sĩ Pháp Luật Về Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Thị Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Doãn Hồng Nhung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm rừng và tài nguyên rừng
• 1.1.1. Khái niệm rừng
• 1.1.2. Khái niệm tài nguyên rừng
• 1.1.3. Phân loại rừng
• 1.1.3.1. Phân loại rừng căn cứ vào mục đích sử dụng
• 1.1.3.2. Phân loại rừng căn cứ theo nguồn gốc hình thành
• 1.1.4. Vai trò và ý nghĩa của bảo vệ tài nguyên rừng
• 1.1.4.1. Bảo vệ rừng và tài nguyên rừng góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của con người
• 1.1.4.2. Bảo vệ rừng và tài nguyên rừng góp phần vào sự phát triển của kinh tế, giáo dục và khoa học
• 1.1.5. Tổng quan về pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam
• 1.1.5.1. Khái quát chung về pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng
• 1.1.5.2. Pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam qua các giai đoạn từ năm 1945 đến nay
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG Ở VIỆT NAM
• 2.1. Nội dung pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam
• 2.1.1. Nguyên tắc bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.1.2. Quy hoạch và kế hoạch bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.1.3. Quản lý nhà nước về bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.1.4. Quy định trách nhiệm bảo vệ tài nguyên rừng của chủ rừng
• 2.1.5. Bảo vệ hệ sinh thái rừng
• 2.1.6. Bảo vệ động vật rừng và thực vật rừng
• 2.1.7. Quy định về phòng trừ sinh vật gây hại rừng
• 2.1.8. Thanh tra, kiểm tra trong bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.1.9. Xử lý vi phạm trong bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.1.10. Quy định pháp luật về phòng cháy chữa cháy rừng
• 2.1.11. Hợp tác quốc tế về bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.2. Thực trạng áp dụng pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam
• 2.2.1. Kết quả áp dụng pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.2.2. Những khó khăn tồn tại
• 2.2.3. Nguyên nhân của những khó khăn tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng
• 3.1.1. Đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước về bảo vệ tài nguyên rừng
• 3.1.2. Bảo vệ tài nguyên rừng dựa trên nền tảng văn hóa truyền thống và kinh tế xã hội
• 3.1.3. Hoàn thiện pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng phải phù hợp với pháp luật trong nước và quốc tế
• 3.1.4. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng
• 3.1.5. Hoàn thiện quy phạm pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng
• 3.1.6. Hoàn thiện phương thức tổ chức thực hiện về bảo vệ tài nguyên rừng
• 3.1.7. Hoàn thiện các biện pháp bổ trợ về bảo vệ tài nguyên rừng
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Bảo vệ tài nguyên rừng

Bảo vệ tài nguyên rừng là một vấn đề cấp thiết tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh suy thoái rừng đang diễn ra nghiêm trọng. Rừng không chỉ là nguồn cung cấp tài nguyên thiên nhiên mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng đã được xây dựng và hoàn thiện qua các giai đoạn, từ năm 1945 đến nay, nhằm đối phó với các thách thức như phá rừng, cháy rừng và buôn bán động vật hoang dã. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi vẫn còn hạn chế, đòi hỏi sự nỗ lực từ cả phía nhà nước và cộng đồng.

1.1. Khái niệm rừng và tài nguyên rừng

Theo Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004, rừng được định nghĩa là một hệ sinh thái bao gồm thực vật, động vật, vi sinh vật, đất rừng và các yếu tố môi trường khác. Tài nguyên rừng là một phần của tài nguyên thiên nhiên, thuộc loại tài nguyên tái tạo, có vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, bảo vệ đất đai và cung cấp nguồn gen quý hiếm. Tuy nhiên, nếu không được quản lý hợp lý, tài nguyên rừng có thể bị suy thoái không thể phục hồi.

1.2. Vai trò của bảo vệ tài nguyên rừng

Bảo vệ tài nguyên rừng không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế, giáo dục và khoa học. Rừng giúp hạn chế lũ lụt, hạn hán, ngăn chặn xói mòn đất và làm giảm ô nhiễm không khí. Ngoài ra, rừng còn là nguồn cung cấp gỗ, lâm sản và các sản vật thiên nhiên khác, đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước.

II. Pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng

Pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những quy định sơ khai đến các văn bản pháp luật hiện đại. Các quy định này tập trung vào việc quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời đưa ra các biện pháp xử lý vi phạm. Tuy nhiên, thực trạng áp dụng pháp luật vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc kiểm soát nạn phá rừng và buôn bán động vật hoang dã.

2.1. Nội dung pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng

Pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng bao gồm các quy định về quy hoạch, kế hoạch bảo vệ rừng, quản lý nhà nước và trách nhiệm của chủ rừng. Các quy định này nhằm đảm bảo việc bảo vệ hệ sinh thái rừng, động vật và thực vật rừng, đồng thời đưa ra các biện pháp phòng trừ sinh vật gây hại và phòng cháy chữa cháy rừng.

2.2. Thực trạng áp dụng pháp luật

Mặc dù pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng đã được hoàn thiện, việc áp dụng trong thực tiễn vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như phá rừng, cháy rừng và buôn bán động vật hoang dã vẫn diễn ra phức tạp. Nguyên nhân chính bao gồm sự thiếu hiệu quả trong quản lý, thiếu nguồn lực và nhận thức cộng đồng chưa cao.

III. Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ tài nguyên rừng, cần có các giải pháp hoàn thiện pháp luật và cải thiện thực thi. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện quy phạm pháp luật, nâng cao năng lực quản lý và tăng cường hợp tác quốc tế. Đồng thời, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của rừng và bảo vệ môi trường.

3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật

Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng cần dựa trên đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời phù hợp với pháp luật quốc tế. Các quy định cần được cập nhật và bổ sung để đáp ứng các thách thức mới, đặc biệt là trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường.

3.2. Giải pháp thực thi hiệu quả

Để pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng được thực thi hiệu quả, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Đồng thời, cần phát triển các biện pháp bổ trợ như hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và nâng cao năng lực cho các cơ quan quản lý rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là một quốc gia có diện tích rừng lớn với vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tình trạng suy thoái tài nguyên rừng diễn ra nghiêm trọng với hàng ngàn hécta rừng bị thu hẹp, gây ra nhiều hệ lụy như sa mạc hóa, xói mòn đất, lũ lụt và suy giảm đa dạng sinh học. Theo ước tính, hơn 75% lượng nước sạch trên trái đất bắt nguồn từ rừng, đồng thời rừng còn góp phần làm sạch không khí và bảo vệ đất đai. Trước thực trạng này, việc nghiên cứu pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam trở nên cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích các quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ tài nguyên rừng, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật và đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ tài nguyên rừng tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng nói chung và bảo vệ động vật, thực vật rừng nói riêng, trong bối cảnh từ năm 1945 đến nay, với trọng tâm là các văn bản pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng tại các địa phương trên cả nước.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng, góp phần bảo vệ môi trường bền vững, phát triển kinh tế lâm nghiệp và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ rừng. Kết quả nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý, chuyên gia pháp lý, nhà nghiên cứu và sinh viên trong lĩnh vực luật kinh tế và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp luật quản lý tài nguyên thiên nhiên, trong đó có:

• Lý thuyết phát triển bền vững: Nhấn mạnh việc bảo vệ tài nguyên rừng phải đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và xã hội, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia.
• Lý thuyết quản lý nhà nước về tài nguyên thiên nhiên: Pháp luật là công cụ điều chỉnh các quan hệ xã hội, đảm bảo quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong việc bảo vệ tài nguyên rừng.
• Khái niệm hệ sinh thái rừng: Rừng được hiểu là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật, động vật, vi sinh vật và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa là thành phần chính với độ che phủ tán rừng từ 0,1 trở lên.
• Khái niệm tài nguyên rừng: Là tài nguyên thiên nhiên tái tạo, bao gồm thực vật rừng, động vật rừng, đất rừng và các sản phẩm lâm nghiệp, có vai trò quan trọng trong điều hòa khí hậu, bảo vệ đất và nước.
• Nguyên tắc pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng: Bao gồm nguyên tắc phát triển bền vững, trách nhiệm của mọi tổ chức, cá nhân, phù hợp với quy hoạch sử dụng đất và đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và chủ rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học sau:

• Phương pháp phân tích, bình luận pháp luật: Đánh giá các quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ tài nguyên rừng, so sánh các văn bản pháp luật trong nước và quốc tế.
• Phương pháp so sánh: So sánh các quy định pháp luật qua các giai đoạn lịch sử từ năm 1945 đến nay, cũng như so sánh với các nghiên cứu và thực tiễn tại một số địa phương.
• Phương pháp thống kê: Thu thập và phân tích số liệu về diện tích rừng, tình trạng phá rừng, vi phạm pháp luật và kết quả thực thi pháp luật.
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng tại các địa phương, xác định những khó khăn, tồn tại và nguyên nhân.
• Phương pháp luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh: Làm cơ sở tư tưởng cho việc nghiên cứu và đề xuất giải pháp phù hợp với định hướng phát triển của Đảng và Nhà nước.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật, nghị định, thông tư, báo cáo của ngành lâm nghiệp, các công trình nghiên cứu trước đây và số liệu thống kê từ các cơ quan quản lý nhà nước. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1945 đến năm 2014, với trọng tâm là các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng đã được hoàn thiện qua các giai đoạn lịch sử
   Từ năm 1945 đến nay, Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật quan trọng như Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 1991, 2004, các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành, quy định rõ trách nhiệm của Nhà nước, chủ rừng và các tổ chức liên quan. Tuy nhiên, diện tích rừng tự nhiên vẫn giảm khoảng 1-2% mỗi năm tại một số địa phương, cho thấy hiệu quả thực thi pháp luật còn hạn chế.

2. Nguyên tắc bảo vệ rừng phải đảm bảo phát triển bền vững được quy định rõ nhưng chưa được thực hiện triệt để
   Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004 quy định bảo vệ rừng phải phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch sử dụng đất và đảm bảo hài hòa lợi ích các bên. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn tình trạng khai thác rừng trái phép, chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng không đúng quy hoạch, gây suy giảm tài nguyên rừng và ảnh hưởng đến môi trường.

3. Trách nhiệm bảo vệ rừng là của mọi tổ chức, cá nhân nhưng sự phối hợp còn yếu kém
   Pháp luật xác định rõ trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các bộ ngành liên quan, Ủy ban nhân dân các cấp, lực lượng Kiểm lâm và chủ rừng. Tuy nhiên, việc phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức và cộng đồng dân cư chưa đồng bộ, dẫn đến nhiều vụ vi phạm pháp luật về rừng chưa được xử lý kịp thời.

4. Công tác quy hoạch và kế hoạch bảo vệ rừng được tổ chức bài bản nhưng chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn
   Quy hoạch bảo vệ rừng được lập theo kỳ 10 năm, kế hoạch 5 năm, đảm bảo tính đồng bộ với các chiến lược phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, việc điều chỉnh quy hoạch còn chậm, chưa kịp thời phản ánh các biến động về tài nguyên rừng và nhu cầu phát triển kinh tế địa phương.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những tồn tại trên là do sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật, hạn chế trong công tác quản lý nhà nước và năng lực thực thi pháp luật của các cơ quan chức năng. So với một số quốc gia trong khu vực, Việt Nam đã có hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ nhưng việc áp dụng còn nhiều khó khăn do nguồn lực hạn chế và nhận thức của cộng đồng chưa cao.

Việc bảo vệ tài nguyên rừng không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn liên quan đến kinh tế, xã hội và văn hóa. Do đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp chính quyền và cộng đồng dân cư để nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ diện tích rừng bị suy giảm qua các năm, bảng tổng hợp các vi phạm pháp luật và kết quả xử lý vi phạm, giúp minh họa rõ hơn thực trạng và hiệu quả công tác bảo vệ tài nguyên rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng
   Cần sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật nhằm tăng cường tính khả thi và hiệu quả thực thi, đặc biệt là các quy định về xử lý vi phạm, quyền và nghĩa vụ của chủ rừng, cũng như quy định về quy hoạch sử dụng đất rừng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

2. Tăng cường năng lực quản lý và thực thi pháp luật của các cơ quan chức năng
   Đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho lực lượng Kiểm lâm, cán bộ quản lý nhà nước về lâm nghiệp; trang bị công nghệ giám sát hiện đại; nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Thời gian thực hiện: liên tục, ưu tiên trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các địa phương.

3. Phát huy vai trò cộng đồng và các tổ chức xã hội trong bảo vệ rừng
   Tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của rừng; khuyến khích hình thành các tổ chức bảo vệ rừng cộng đồng; hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho các dự án trồng rừng và bảo vệ rừng. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân các cấp, các tổ chức phi chính phủ.

4. Cải tiến công tác quy hoạch và kế hoạch bảo vệ rừng
   Đẩy nhanh việc cập nhật, điều chỉnh quy hoạch bảo vệ rừng phù hợp với biến động thực tế; tăng cường sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình lập quy hoạch; đảm bảo tính minh bạch và công khai. Thời gian thực hiện: 2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ủy ban nhân dân các cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý nhà nước trong lĩnh vực lâm nghiệp và môi trường
   Giúp hiểu rõ hơn về hệ thống pháp luật hiện hành, thực trạng và các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng.

2. Chuyên gia pháp lý và luật sư
   Cung cấp cơ sở pháp lý và phân tích chuyên sâu để tư vấn, tham gia xây dựng chính sách và giải quyết các vụ việc liên quan đến bảo vệ tài nguyên rừng.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành luật, kinh tế môi trường
   Là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về pháp luật bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển bền vững.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư
   Nâng cao nhận thức, hỗ trợ xây dựng các chương trình bảo vệ rừng, phát triển bền vững và tham gia giám sát thực thi pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Pháp luật Việt Nam quy định thế nào về khái niệm rừng?
   Rừng được định nghĩa là hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật, động vật, vi sinh vật và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa có độ che phủ tán rừng từ 0,1 trở lên. Tiêu chí xác định rừng còn bao gồm chiều cao cây và diện tích liền khoảnh tối thiểu 0,5 ha.

2. Ai chịu trách nhiệm chính trong việc bảo vệ tài nguyên rừng?
   Trách nhiệm bảo vệ rừng là của mọi cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân. Nhà nước thống nhất quản lý, giao quyền sử dụng rừng cho chủ rừng và tổ chức lực lượng Kiểm lâm chuyên trách bảo vệ rừng.

3. Nguyên tắc phát triển bền vững trong bảo vệ rừng được áp dụng như thế nào?
   Việc bảo vệ và phát triển rừng phải đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và xã hội, phù hợp với quy hoạch sử dụng đất và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và quốc gia.

4. Các biện pháp xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng gồm những gì?
   Bao gồm xử phạt hành chính, khởi tố hình sự đối với các hành vi phá rừng, khai thác trái phép, buôn bán động vật, thực vật rừng quý hiếm, đồng thời áp dụng các biện pháp ngăn chặn và khắc phục hậu quả.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ tài nguyên rừng?
   Cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường năng lực quản lý và thực thi, phát huy vai trò cộng đồng, cải tiến quy hoạch bảo vệ rừng và tăng cường phối hợp liên ngành, liên cấp trong công tác bảo vệ rừng.

Kết luận

• Pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam đã có nhiều bước phát triển, tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác bảo vệ và phát triển rừng.
• Thực trạng suy thoái rừng và vi phạm pháp luật vẫn còn diễn ra, đòi hỏi sự nỗ lực phối hợp của Nhà nước, chủ rừng và cộng đồng.
• Nguyên tắc phát triển bền vững và trách nhiệm của mọi chủ thể trong bảo vệ rừng là cơ sở để xây dựng các chính sách và giải pháp hiệu quả.
• Việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực quản lý và phát huy vai trò cộng đồng là các giải pháp then chốt cần được ưu tiên thực hiện.
• Luận văn góp phần cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng, đồng thời kêu gọi sự quan tâm, hành động của các bên liên quan nhằm bảo vệ tài nguyên rừng bền vững cho tương lai.

Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, giám sát và đánh giá hiệu quả công tác bảo vệ tài nguyên rừng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG Ở VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM RỪNG VÀ TÀI NGUYÊN RỪNG 1. Khái niệm rừng Rừng không chỉ có ý nghĩa với sự phát triển của đất nước mà còn có ý nghĩa thiết thực với đời sống con người. Pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam hiện nay mà cụ thể là Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 tại Điều 3 khoản 2 đã định nghĩa như sau: Rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa, thực vật hoặc hệ thực vật đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên.

Rừng gồm: rừng trồng và rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng [31]. Như vậy theo quy định mà pháp luật Việt Nam hiện hành đã đưa ra thì khái niệm rừng được biết đến một cách khái quát gồm có rừng trồng và rừng tự nhiên. Trong quy định này, khái niệm rừng được biết đến với đầy đủ các thành phần hệ sinh thái rừng một cách đa dạng và phong phú gồm cả thực vật, động vật, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác. Tuy nhiên, cây gỗ, tre nứa, thực vật hoặc hệ thực vật đặc trưng phải thỏa mãn điều kiện về độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên.

Để có thể hiểu cặn kẽ hơn cho khái niệm về rừng trong Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 thì Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành Thông tư số 34/2009/TT-BNNPTNT ngày 10/6/2009 quy định về tiêu chí xác định rừng và phân loại rừng. Cụ thể, tại Điều 3 của Thông tư này đã nêu rõ, một đối tượng được xác định là rừng nếu đạt được cả 3 tiêu chí sau: 14 Tiêu chí thứ nhất: Là một hệ sinh thái, trong đó thành phần chính là các loài cây lâu năm thân gỗ, cau dừa có chiều cao vút ngọn từ 5,0 mét trở lên (trừ rừng mới trồng và một số loài cây rừng ngập mặn ven biển), tre nứa,…có khả năng cung cấp gỗ, lâm sản ngoài gỗ và các giá trị trực tiếp và gián tiếp khác như bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường và cảnh quan. Rừng mới trồng các loài cây thân gỗ và rừng mới tái sinh sau khai thác rừng trồng có chiều cao trung bình trên 1,5m đối với loài cây sinh trưởng chậm, trên 3,0m đối với loài cây sinh trưởng nhanh và mật độ 1.000cây/ha trở lên được coi là rừng. Các hệ sinh thái nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản có rải rác một số cây lâu năm là cây thân gỗ, tre nứa, cau dừa…không được coi là rừng [5].

Với tiêu chí này thì đã quy định cụ thể với các loài cây thân gỗ, cau dừa, tre nứa…thì chiều cao phải đảm bảo từ 5,0 mét trở lên, rừng cây thân gỗ, rừng tái sinh phải đảm bảo chiều cao trung bình trên 1,5m với cây sinh trưởng chậm và 3,0m đối với loài cây sinh trưởng nhanh và các loài cây này phải mang lại giá trị trực tiếp và gián tiếp về vấn đề bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường cảnh quan thì thỏa mãn tiêu chí thứ nhất để xác định là rừng. Tiêu chí thứ hai: Độ tàn che của tán cây rừng là thành phần chính của rừng phải từ 0,1 trở lên[5]. Với tiêu chí thứ hai này để xác định một đối tượng là rừng được hiểu, cây rừng là thành phần chính của rừng phải có mức độ che kín đảm bảo độ che phủ theo quy định Tại khoản 2 Điều 3 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 "Độ che phủ của tán rừng được xác định là mức độ che kín của tán cây rừng đối với đất rừng, được biểu thị bằng tỷ lệ phần mười giữa diện tích đất rừng bị tán cây rừng che bóng và diện tích đất rừng" [31]. Phải đảm bảo được quy định về độ tàn che thì thỏa mãn tiêu chí thứ hai để xác định rừng.

Tiêu chí thứ ba: Diện tích liền khoảnh tối thiểu từ 0,5ha trở lên, nếu là dải cây rừng phải có chiều rộng tối thiểu 20 mét và có từ 3 hàng cây trở lên. Cây rừng trên các diện tích tập trung dưới 0,5ha hoặc dải rừng hẹp dưới 20 mét 15 được gọi là cây phân tán[5]. Với tiêu chí thứ ba này thì một đối tượng được xác định là rừng ngoài vấn đề phải thỏa mãn hai yếu tố về độ cao của cây, độ tàn che của cây rừng thì phải thỏa mãn điều kiện về diện tích đất rừng. Khái niệm tài nguyên rừng Để có thể hiểu sâu khái niệm tài nguyên rừng trước tiên phải hiểu khái niệm về tài nguyên "Tài nguyên là tất cả các dạng vật chất, tri thức được sử dụng để tạo ra của cải vật chất, hoặc tạo ra giá trị sử dụng mới của con người.

Phân theo quan hệ với con người thì tài nguyên được chia thành hai loại là tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên xã hội" [55]. Tài nguyên thiên nhiên là nguồn của cải vật chất nguyên khai được hình thành và tồn tại trong tự nhiên mà con người có thể khai thác, chế biến và sử dụng. Tài nguyên thiên nhiên là toàn bộ giá trị vật chất sẵn có trong tự nhiên là những điều kiện cần thiết cho sự tồn tại của xã hội loài người. Các loại tài nguyên thiên nhiên được phân thành hai loại: Tài nguyên tái tạo là tài nguyên có thể tự duy trì hoặc tự bổ sung một cách liên tục khi được quản lý một cách hợp lý và tài nguyên không tái tạo là loại tài nguyên tồn tại hữu hạn, sẽ mất đi hoặc biến đổi sau quá trình sử dụng [64].

"Tài nguyên rừng là một phần của tài nguyên thiên nhiên, thuộc loại tài nguyên tái tạo được. Nhưng nếu sử dụng không hợp lý, tài nguyên rừng có thể bị suy thoái không thể tái tạo lại" [57]. Rừng theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 quy định "rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa, thực vật hoặc hệ thực vật đặc trưng …" [31]. Tài nguyên rừng có vai trò rất quan trọng đối với khí quyển, đất đai, mùa màng, cung cấp các nguồn gen động thực vật quý hiếm cùng nhiều lợi ích khác.

Rừng giúp điều hòa nhiệt độ, nguồn nước 16 và không khí. Con người có thể sử dụng tài nguyên thiên nhiên này để khai thác, sử dụng hoặc chế biến ra những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu đời sống. Ở những vùng khí hậu khác nhau thì tài nguyên rừng cũng khác nhau [57]. Thông qua khái niệm về rừng có thể thấy tài nguyên rừng gồm: Thực vật rừng trước hết phải kể đến những loài cây thân gỗ đây là một loại tài nguyên chính mà rừng cung cấp phục vụ cho đời sống con người.

Sơ bộ thống kê hiện nay trên thế giới có khoảng trên 100 ngành dùng gỗ làm nguyên, vật liệu với trên 22.000 công việc khác nhau và sản xuất ra hơn 20.000 loại sản phẩm. Gỗ là nguyên liệu, vật liệu được con người sử dụng lâu đời và rộng rãi, là một trong những vật tư chủ yếu của nền kinh tế quốc dân. Gỗ được sử dụng rất rộng rãi trong công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải, kiến trúc, xây dựng, khai khoáng. Ngoài ra gỗ còn được dùng làm văn phòng phẩm, nhạc cụ, dụng cụ thể dục thể thao, đóng toa tầu, thùng xe, thuyền, phà, cầu cống, bàn ghế và dụng cụ học sinh, đồ dùng gia đình, công sở và chuyên dùng như bệnh viện, thư viện.

Ngoài ra, các loài cây thân gỗ còn là nhân tố quan trọng trong việc bảo vệ đất, bảo vệ nước và điều hòa khí hậu, lưu lượng nước. Ngoài gỗ rừng còn cung cấp một lượng lớn các sản phẩm từ cây rừng được con người sử dụng làm củi, than gỗ, thực hiện du lịch giải trí…mang lại nguồn lợi nhuận lớn. Động vật rừng và các loài sinh vật hoang dại và các loại cây thuộc quần thể sinh học từ rừng được con người sử dụng để lai tạo, cung cấp nguồn gen quý, cải tiến các giống cây trồng, vật nuôi cho có khả năng chống lại dịch bệnh, thời tiết khắc nghiệt cho năng suất cao, chất lượng tốt. Thêm vào đó một lượng thực phẩm, dược phẩm lớn được cung cấp từ nguồn thực vật và động vật hoang dã rừng.

Đồng thời tài nguyên rừng còn là những diện tích đất màu mỡ, một trữ lượng nước lớn đảm bảo cho cây rừng, động vật rừng sinh sống 17 phát triển tạo nguồn cung cấp phục vụ con người. Ngoài ra rừng cung cấp nguồn ôxy dồi dào, chống xói mòn, giảm ô nhiễm, hạn chế thiên tai, cân bằng khí hậu…Như vậy nguồn tài nguyên rừng có giá trị rất lớn đối với đời sống con người, vấn đề đặt ra là phải bảo vệ và phát triển nguồn tài nguyên này. PHÂN LOẠI RỪNG 1. Phân loại rừng căn cứ vào mục đích sử dụng Thứ nhất là rừng phòng hộ: Theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 quy định "Rừng phòng hộ được sử dụng chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất chống xói mòn, chống sa mạc hóa, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu, góp phần bảo vệ môi trường" [31].

Rừng phòng hộ đầu nguồn là nơi phát sinh hoặc bắt đầu nguồn nước tạo thành các dòng chảy cấp nước cho các hồ chứa trong mùa khô, hạn chế lũ lụt, chống xói mòn và bảo vệ đất. Rừng phòng hộ gồm những rừng có sẵn trong tự nhiên, chủ yếu là rừng hỗn giao gồm nhiều tầng, không đều tuổi, mật độ dày, có dễ sâu, bền, chắc; rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay là rừng phòng hộ ven biển được thành lập với mục đích chống gió hạn, cát bay, ngăn chặn sự xâm mặn của biển; rừng phòng hộ chắn sóng, lấn biển là rừng phòng hộ ven biển được thành lập với mục đích chống sóng lấn biển, chống sạt lở, bảo vệ các công trình ven biển; rừng phòng hộ bảo vệ môi trường nhằm mục đích điều hòa khí hậu, chống ô nhiễm môi trường trong các khu dân cư, khu đô thị và khu du lịch [58].