Luận văn thạc sĩ phạm nhiều tội trong luật hình sự việt nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích phạm nhiều tội trong luật hình sự việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Lê Thị Thúy
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Độ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Phạm Nhiều Tội Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHẠM NHIỀU TỘI TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm phạm nhiều tội
• 1.2. Bản chất pháp lý, đặc điểm và chính sách xử lý đối với trường hợp phạm nhiều tội
• 1.2.1. Bản chất pháp lý của phạm nhiều tội
• 1.2.2. Đặc điểm của phạm nhiều tội
• 1.2.3. Chính sách xử lý đối với trường hợp phạm nhiều tội
• 1.3. Nhận thức chung về quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội
• 1.4. Pháp luật hình sự một số nước về phạm nhiều tội
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ PHẠM NHIỀU TỘI VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Khái quát Luật Hình sự Việt Nam về phạm nhiều tội giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1999
• 2.1.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1985
• 2.1.2. Theo Bộ luật hình sự 1985
• 2.1.3. Quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 về phạm nhiều tội
• 2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự hiện hành về phạm nhiều tội – những bất cập, vướng mắc và nguyên nhân
• 2.2.1. Thực tiễn áp dụng quy định của Bộ luật hình sự về phạm nhiều tội
• 2.2.2. Những bất cập, vướng mắc và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHẠM NHIỀU TỘI VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG TRONG THỰC TIỄN
• 3.1. Dự báo về tình hình phạm nhiều tội
• 3.2. Cải cách tư pháp và yêu cầu hoàn thiện phạm nhiều tội
• 3.3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng phạm nhiều tội
• 3.4. Hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự về phạm nhiều tội
• 3.5. Các giải pháp khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phạm nhiều tội trong luật hình sự Việt Nam

Phạm nhiều tội là một khái niệm quan trọng trong luật hình sự Việt Nam, thể hiện sự phức tạp trong việc xử lý các hành vi phạm tội. Khái niệm này không chỉ đơn thuần là việc thực hiện nhiều hành vi phạm tội mà còn liên quan đến cách thức áp dụng hình phạt. Theo quy định của Bộ luật hình sự, phạm nhiều tội được hiểu là trường hợp mà một cá nhân có thể thực hiện nhiều hành vi phạm tội độc lập hoặc một hành vi thỏa mãn nhiều cấu thành tội phạm khác nhau. Điều này đặt ra nhiều thách thức trong việc xác định hình phạt phù hợp và công bằng cho người phạm tội.

1.1. Khái niệm và bản chất của phạm nhiều tội

Khái niệm phạm nhiều tội trong luật hình sự Việt Nam chưa được định nghĩa rõ ràng trong các văn bản pháp luật. Tuy nhiên, có thể hiểu rằng phạm nhiều tội là khi một cá nhân thực hiện từ hai hành vi phạm tội trở lên, hoặc một hành vi mà thỏa mãn nhiều cấu thành tội phạm. Điều này dẫn đến việc cần có những quy định cụ thể để xử lý các trường hợp này một cách công bằng và hợp lý.

1.2. Đặc điểm và chính sách xử lý phạm nhiều tội

Đặc điểm của phạm nhiều tội là sự phức tạp trong việc xác định mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Chính sách xử lý đối với trường hợp này cần phải đảm bảo tính nghiêm minh nhưng cũng phải công bằng, nhằm bảo vệ quyền lợi của người bị hại và đồng thời tạo điều kiện cho người phạm tội có cơ hội cải tạo.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng luật hình sự về phạm nhiều tội

Việc áp dụng luật hình sự đối với các trường hợp phạm nhiều tội gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu đồng nhất trong việc áp dụng các quy định pháp luật. Các cơ quan tiến hành tố tụng thường gặp khó khăn trong việc xác định hình phạt phù hợp cho các trường hợp này, dẫn đến sự không công bằng trong xử lý tội phạm.

2.1. Những bất cập trong quy định pháp luật hiện hành

Các quy định hiện hành về phạm nhiều tội trong Bộ luật hình sự Việt Nam chưa đủ rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng không thống nhất. Nhiều trường hợp phạm nhiều tội bị xử lý như phạm tội nhiều lần, gây ra sự nhầm lẫn trong việc xác định hình phạt.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến những khó khăn trong thực tiễn

Nguyên nhân chính dẫn đến những khó khăn trong việc áp dụng luật hình sự về phạm nhiều tội bao gồm sự thiếu hụt trong đào tạo và nhận thức của các cán bộ tư pháp, cũng như sự phức tạp trong các vụ án liên quan đến nhiều tội phạm khác nhau.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng luật hình sự về phạm nhiều tội

Để nâng cao hiệu quả áp dụng luật hình sự về phạm nhiều tội, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải cách tư pháp và hoàn thiện các quy định pháp luật là rất cần thiết để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong xử lý tội phạm.

3.1. Cải cách tư pháp và yêu cầu hoàn thiện quy định

Cải cách tư pháp cần tập trung vào việc hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến phạm nhiều tội, nhằm đảm bảo tính rõ ràng và dễ áp dụng. Điều này sẽ giúp các cơ quan tư pháp có cơ sở vững chắc hơn trong việc xử lý các vụ án.

3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng

Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng luật hình sự về phạm nhiều tội bao gồm việc tăng cường đào tạo cho cán bộ tư pháp, cải thiện quy trình xét xử và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong việc xử lý các vụ án liên quan đến nhiều tội phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phạm nhiều tội

Nghiên cứu về phạm nhiều tội không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn có giá trị thực tiễn cao. Việc áp dụng các quy định pháp luật một cách chính xác sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm và bảo vệ quyền lợi của người dân.

4.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự về phạm nhiều tội

Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự về phạm nhiều tội cho thấy nhiều trường hợp đã được xử lý một cách công bằng, nhưng cũng có không ít vụ án gặp khó khăn trong việc xác định hình phạt. Điều này cho thấy cần có sự cải cách và hoàn thiện trong quy định pháp luật.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng trong thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về phạm nhiều tội sẽ được ứng dụng trong thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả xử lý các vụ án hình sự. Việc áp dụng đúng quy định pháp luật sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của người bị hại và đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về phạm nhiều tội

Nghiên cứu về phạm nhiều tội trong luật hình sự Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng cần được tiếp tục khai thác. Tương lai của nghiên cứu này sẽ phụ thuộc vào việc cải cách và hoàn thiện các quy định pháp luật, nhằm đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong xử lý tội phạm.

5.1. Tương lai của nghiên cứu và ứng dụng pháp luật

Tương lai của nghiên cứu về phạm nhiều tội sẽ cần tập trung vào việc cải cách các quy định pháp luật, nhằm đảm bảo tính rõ ràng và dễ áp dụng. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo có thể bao gồm việc phân tích sâu hơn về các trường hợp cụ thể của phạm nhiều tội, cũng như việc so sánh với các quy định pháp luật của các quốc gia khác để tìm ra những giải pháp tối ưu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phạm nhiều tội là một hiện tượng phổ biến và phức tạp trong thực tiễn pháp luật hình sự Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh tội phạm ngày càng gia tăng và đa dạng về hình thức. Theo ước tính, số vụ án phạm nhiều tội chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng số vụ án hình sự được xét xử hàng năm, với mức độ nguy hiểm cho xã hội cao hơn so với phạm tội đơn lẻ. Luận văn tập trung nghiên cứu chế định phạm nhiều tội theo Luật hình sự Việt Nam, nhằm làm sáng tỏ bản chất pháp lý, đặc điểm, chính sách xử lý và thực tiễn áp dụng, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng trong thực tế.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa các vấn đề lý luận về phạm nhiều tội; phân tích các quy định pháp luật hiện hành; đánh giá thực tiễn áp dụng và những bất cập, vướng mắc; đề xuất kiến nghị hoàn thiện pháp luật và các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến 2015, đặc biệt là các quy định tại Điều 50 và Điều 51 BLHS năm 1999 và sửa đổi năm 2009, cùng với so sánh với pháp luật hình sự một số quốc gia như Nhật Bản, Liên bang Nga, Đức và Pháp. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần hoàn thiện pháp luật hình sự, nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng, đồng thời hỗ trợ công tác phòng, chống tội phạm hiệu quả hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý về trách nhiệm hình sự và chính sách hình sự, trong đó có:

• Chủ nghĩa Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính sách hình sự và nhà nước pháp quyền, làm nền tảng tư tưởng cho việc xây dựng và áp dụng pháp luật hình sự.
• Lý thuyết về trách nhiệm hình sự (TNHS), phân biệt rõ các khái niệm phạm nhiều tội, phạm tội nhiều lần, tái phạm, tái phạm nguy hiểm và phạm tội có tính chất chuyên nghiệp.
• Mô hình quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội, bao gồm các nguyên tắc tổng hợp hình phạt như cộng toàn bộ, cộng một phần, thu hút hình phạt và nguyên tắc cùng tồn tại.
• Khái niệm và đặc điểm phạm nhiều tội, nhấn mạnh tính chất độc lập hoặc liên quan của các hành vi phạm tội, mức độ nguy hiểm cho xã hội và chính sách xử lý phân hóa TNHS.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: phạm nhiều tội, phạm tội nhiều lần, phạm tội liên tục, tái phạm, tái phạm nguy hiểm, hình phạt chính và hình phạt bổ sung, nguyên tắc tổng hợp hình phạt.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu đặc thù của khoa học luật hình sự:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp để hệ thống hóa các quy định pháp luật và lý luận về phạm nhiều tội.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu giữa pháp luật Việt Nam và một số quốc gia nhằm rút ra bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp diễn dịch và quy nạp để xây dựng luận điểm từ các quy định pháp luật và thực tiễn xét xử.
• Phương pháp thống kê và khảo sát thực tiễn qua các vụ án điển hình, số liệu xét xử nhằm đánh giá hiệu quả áp dụng pháp luật.
• Nguồn dữ liệu bao gồm Bộ luật Hình sự Việt Nam các thời kỳ, các văn bản hướng dẫn thi hành, án lệ, báo cáo của ngành tư pháp, cùng các vụ án thực tế được xét xử tại các Tòa án nhân dân các cấp.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hàng chục vụ án phạm nhiều tội được xét xử trong giai đoạn 2005-2015, lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm đảm bảo tính đại diện cho các dạng phạm nhiều tội phổ biến. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1945 đến 2015, với trọng tâm là các quy định BLHS năm 1999 và sửa đổi năm 2009.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khái niệm và phân biệt phạm nhiều tội với các trường hợp khác: Phạm nhiều tội là trường hợp người phạm tội thực hiện từ hai hành vi trở lên, mỗi hành vi cấu thành một tội phạm độc lập hoặc một hành vi thỏa mãn nhiều cấu thành tội phạm khác nhau, và được xét xử cùng một lần. Phân biệt rõ với phạm tội nhiều lần (phạm cùng một tội nhiều lần), phạm tội liên tục, tái phạm và phạm tội có tính chất chuyên nghiệp. Ví dụ, một người vừa phạm tội che giấu tội phạm, vừa phạm tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có là phạm nhiều tội.

2. Quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam: BLHS năm 1999 quy định nguyên tắc quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội tại Điều 50, bao gồm các nguyên tắc cộng toàn bộ, cộng một phần, thu hút hình phạt và cùng tồn tại. Thực tiễn xét xử cho thấy việc áp dụng các nguyên tắc này đã góp phần đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh, tuy nhiên còn tồn tại một số bất cập như quy định không rõ ràng về tổng hợp hình phạt trục xuất với tử hình, hay việc áp dụng hình phạt bổ sung khác loại chưa thống nhất.

3. Tình hình phạm nhiều tội trên thực tế có xu hướng gia tăng: Các vụ án phạm nhiều tội ngày càng phức tạp, với thủ đoạn tinh vi và mức độ nguy hiểm cao hơn. Ví dụ, vụ án Nguyễn Mạnh H phạm nhiều tội trộm cắp tài sản với tổng thiệt hại lên đến hàng trăm triệu đồng, hay vụ án Hoàng Thị L và Nguyễn Quang H phạm tội giết người và lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản với hình phạt tổng hợp lên đến tử hình và 30 năm tù.

4. So sánh với pháp luật hình sự một số nước: Nhật Bản quy định rất chi tiết về phạm nhiều tội với nguyên tắc lấy hình phạt nặng nhất làm hình phạt chung trong trường hợp một hành vi cấu thành nhiều tội; Liên bang Nga áp dụng nguyên tắc cộng hình phạt với giới hạn tối đa 20 năm tù; Đức và Pháp cũng có các quy định tương tự về tổng hợp hình phạt, thể hiện sự đa dạng trong cách tiếp cận nhưng đều hướng tới sự công bằng và hiệu quả trong xử lý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những bất cập trong quy định và áp dụng pháp luật về phạm nhiều tội tại Việt Nam chủ yếu do BLHS chưa có chương riêng biệt và khái niệm pháp lý rõ ràng về phạm nhiều tội, dẫn đến sự thiếu thống nhất trong thực tiễn xét xử. Việc phân biệt phạm nhiều tội với các trường hợp phạm tội khác như phạm tội nhiều lần, tái phạm còn chưa rõ ràng, gây khó khăn cho cơ quan tiến hành tố tụng.

So với các nước, Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm trong việc xây dựng quy định pháp luật chi tiết, rõ ràng hơn về phạm nhiều tội, đồng thời hoàn thiện nguyên tắc tổng hợp hình phạt để tránh mâu thuẫn và bất khả thi trong thi hành án, ví dụ như trường hợp tổng hợp hình phạt tử hình và trục xuất.

Việc áp dụng các nguyên tắc tổng hợp hình phạt cần đảm bảo tính công bằng, nghiêm minh nhưng cũng phải phù hợp với tính nhân đạo và cá thể hóa TNHS, nhằm đạt được mục tiêu giáo dục, phòng ngừa tội phạm hiệu quả. Dữ liệu thực tế qua các vụ án cho thấy việc áp dụng đúng các nguyên tắc này góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người phạm tội.

Biểu đồ hoặc bảng số liệu có thể minh họa tỷ lệ các vụ án phạm nhiều tội theo từng loại tội phạm, mức hình phạt áp dụng và so sánh với các trường hợp phạm tội đơn lẻ, giúp làm rõ xu hướng và hiệu quả áp dụng pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về phạm nhiều tội: Xây dựng chương riêng trong BLHS quy định rõ ràng khái niệm, dấu hiệu pháp lý và nguyên tắc quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội, nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho các cơ quan tiến hành tố tụng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp phối hợp với Quốc hội.

2. Rà soát, sửa đổi các quy định về tổng hợp hình phạt bổ sung: Đề xuất tổng hợp hình phạt cấm cư trú và quản chế thành hình phạt chung để tránh mâu thuẫn trong thi hành án, đồng thời điều chỉnh quy định về tổng hợp hình phạt trục xuất với tử hình cho phù hợp thực tiễn. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp, TANDTC.

3. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ tư pháp: Nâng cao nhận thức, kỹ năng phân biệt và áp dụng đúng các quy định về phạm nhiều tội, phân hóa TNHS và cá thể hóa hình phạt, góp phần nâng cao chất lượng xét xử. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Học viện Tư pháp, TANDTC.

4. Xây dựng hệ thống dữ liệu và thống kê về phạm nhiều tội: Thu thập, phân tích số liệu về các vụ án phạm nhiều tội để phục vụ công tác nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện pháp luật. Thời gian: 2 năm; Chủ thể: Viện Khoa học hình sự, Bộ Công an.

5. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Nâng cao nhận thức của xã hội về phạm nhiều tội và chính sách xử lý, góp phần phòng ngừa tội phạm hiệu quả. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Tư pháp, các cơ quan truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, thẩm phán, kiểm sát viên và luật sư: Nâng cao hiểu biết về chế định phạm nhiều tội, giúp áp dụng pháp luật chính xác trong xét xử và bào chữa các vụ án phức tạp.

2. Nhà nghiên cứu và giảng viên luật hình sự: Cung cấp tài liệu tham khảo chuyên sâu về lý luận và thực tiễn phạm nhiều tội, phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học.

3. Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách: Hỗ trợ xây dựng, hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự, đặc biệt về xử lý các trường hợp phạm nhiều tội.

4. Sinh viên ngành luật và các ngành liên quan: Tài liệu học tập, nghiên cứu chuyên sâu về luật hình sự và tố tụng hình sự, giúp hiểu rõ các khái niệm và quy định pháp luật hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

1. Phạm nhiều tội khác gì với phạm tội nhiều lần?
   Phạm nhiều tội là thực hiện từ hai hành vi trở lên, mỗi hành vi cấu thành một tội độc lập hoặc một hành vi thỏa mãn nhiều cấu thành tội khác nhau và được xét xử cùng một lần. Phạm tội nhiều lần là phạm cùng một tội nhiều lần, mỗi lần có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, chưa bị truy cứu trước đó, được xét xử cùng một vụ án. Ví dụ, một người vừa phạm tội trộm cắp, vừa phạm tội lừa đảo là phạm nhiều tội.

2. Nguyên tắc tổng hợp hình phạt trong phạm nhiều tội được áp dụng như thế nào?
   Có ba nguyên tắc chính: cộng toàn bộ hình phạt (khi các hình phạt cùng loại hoặc quy về cùng loại), cộng một phần hình phạt (khi không thể cộng toàn bộ do giới hạn pháp luật), và thu hút hình phạt (thu hút hình phạt nhẹ vào hình phạt nặng nhất). Ví dụ, nếu có hình phạt tử hình thì hình phạt chung là tử hình.

3. Tại sao cần phân biệt rõ phạm nhiều tội với các trường hợp khác như tái phạm?
   Bởi vì các trường hợp này có bản chất pháp lý khác nhau, ảnh hưởng đến việc định tội danh, quyết định hình phạt và áp dụng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Phân biệt đúng giúp đảm bảo công bằng, chính xác trong xét xử và thi hành án.

4. Luật hình sự Việt Nam có quy định thế nào về hình phạt bổ sung trong phạm nhiều tội?
   Hình phạt bổ sung cùng loại được tổng hợp thành hình phạt chung trong giới hạn luật định; hình phạt tiền được cộng lại thành tổng số tiền phạt. Hình phạt bổ sung khác loại thì người bị kết án phải chấp hành tất cả các hình phạt đã tuyên.

5. Có những khó khăn gì trong thực tiễn áp dụng pháp luật về phạm nhiều tội?
   Khó khăn gồm thiếu quy định chi tiết, chưa có khái niệm pháp lý rõ ràng, mâu thuẫn trong tổng hợp hình phạt (ví dụ trục xuất với tử hình), và sự chưa thống nhất trong áp dụng các nguyên tắc tổng hợp hình phạt. Điều này dẫn đến khó khăn trong xét xử và thi hành án.

Kết luận

• Luận văn làm rõ khái niệm, bản chất pháp lý và đặc điểm của phạm nhiều tội trong luật hình sự Việt Nam, phân biệt rõ với các trường hợp phạm tội khác.
• Phân tích chi tiết các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng, chỉ ra những bất cập và vướng mắc cần khắc phục.
• So sánh với pháp luật hình sự một số nước để rút ra bài học kinh nghiệm trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao hiệu quả áp dụng, bao gồm sửa đổi luật, đào tạo cán bộ và xây dựng hệ thống dữ liệu.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo gồm hoàn thiện chương riêng về phạm nhiều tội trong BLHS, sửa đổi quy định tổng hợp hình phạt bổ sung, và tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật.

Luận văn kêu gọi các cơ quan chức năng và nhà nghiên cứu tiếp tục quan tâm, nghiên cứu sâu hơn để góp phần xây dựng hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam ngày càng hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu phòng chống tội phạm trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHẠM NHIỀU TỘI TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm phạm nhiều tội Luật hình sự là ngành luật trong hệ thống pháp luật có đối tượng và phương pháp điều chỉnh riêng, tuân theo các nguyên tắc và có các nhiệm vụ riêng. Với tính chất là ngành luật, luật hình sự được hiểu là hệ thống các quy phạm pháp luật xác định những hành vi nguy hiểm cho xã hội bị coi là tội phạm và quy định hình phạt áp dụng đối với người đã thực hiện các tội phạm đó [34, tr. Với hai nội dung như vậy mà ngành luật này có tên gọi gắn với một trong hai nội dung đó - tội phạm hoặc hình phạt.

Tội phạm được quy định trong BLHS Việt Nam là tội phạm riêng lẻ và các tội phạm được thực hiện có thể mang tính chất độc lập hoặc có thể liên quan đến nhau. Thực tế cho thấy rằng, trường hợp phạm nhiều tội xảy ra rất nhiều trên thực tế với tính chất, mức độ nguy hiểm cao hơn so với trường hợp phạm tội đơn lẻ. Do sự khác nhau về tính chất, mức độ nguy hiểm dẫn đến sự khác nhau về trách nhiệm hình sự giữa trường hợp phạm nhiều tội và phạm tội đơn lẻ mà không chỉ đơn thuần là phép cộng hình phạt thông thường. Chính vì vậy, BLHS năm 1985 và BLHS năm 1999 (được sửa đổi, bổ sung năm 2009) đều đề cập và quy định khá cụ thể về quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội.

Tuy nhiên cả hai BLHS này đều chưa đưa ra được khái niệm “phạm nhiều tội”. Do đó, trong quá trình cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết vụ án hình sự chưa có sự đồng nhất trong việc áp dụng pháp luật về trường hợp này. Trong lý luận cũng như thực tiễn áp dụng, trường hợp phạm nhiều tội còn bị nhầm lẫn với phạm tội nhiều lần, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hay tái phạm. Các trường hợp này đều có những điểm chung nhưng vẫn có sự khác biệt rõ rệt về bản chất pháp lý.

Trước hết để phân biệt phạm tội nhiều lần với phạm nhiều tội ta cần hiểu được khái niệm phạm tội nhiều lần. Cũng như phạm nhiều tội, BLHS chưa đưa ra khái niệm về trường hợp này, nhưng từ thực tiễn xét xử và quan điểm của các học giả nghiên cứu thì có thể hiểu: Phạm tội nhiều lần là có từ hai lần trở lên phạm cùng một loại tội, trong đó mỗi lần đều đã có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nay các lần phạm tội đó được xét xử trong cùng một vụ án. Hành vi phạm tội trong trường hợp này là sự lặp lại tội đã phạm trước đó nên có mức độ nguy hiểm cao hơn trường hợp bình thường. Từ khái niệm trên, có thể phân biệt về hai trường hợp này như sau: Thứ nhất, phạm tội nhiều lần là một tình tiết tăng nặng TNHS được quy định tại điểm g khoản 1 Điều 48 BLHS năm 1999.

Trường hợp này, chủ thể thực hiện hành vi phạm tội từ hai lần trở lên mà mỗi lần có đầy đủ các dấu hiệu của CTTP cơ bản nhưng lần thứ nhất chưa bị phát hiện, chưa bị truy cứu TNHS, đến lần sau thì bị phát hiện và bị truy cứu TNHS theo mức độ tương ứng với CTTP cơ bản hay tăng nặng. Đối với phạm tội nhiều lần thì những hành vi phạm tội chỉ cấu thành một tội còn với trường hợp phạm nhiều tội thì có thể là một hành vi hoặc nhiều hành vi nhưng cấu thành từ hai tội trở lên và các khách thể trực tiếp bị xâm hại không phải là một khách thể như phạm tội nhiều lần. Đây là đặc điểm rõ ràng nhất để có thể phân biệt hai trường hợp này [18, tr. Thứ hai, trong trường hợp phạm tội nhiều lần, người thực hiện tội phạm chỉ xâm hại đến một khách thể (một quan hệ xã hội), mặc dù đối tượng bị xâm hại có thể khác nhau.

Còn đối với trường hợp phạm nhiều tội, người thực hiện tội phạm xâm hại đến các khách thể khác nhau. Ví dụ, Nguyễn Văn A 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] biết Trần Văn B có hành vi trộm cắp tài sản là 01 chiếc xe máy Honda SH trị giá tài sản là 85.000 đồng của nhà ông C nhưng không trình báo với cơ quan công an mà còn che giấu tội phạm giúp B, đồng thời tiêu thụ rất nhiều tài sản mà B trộm cắp được. Trường hợp này, A bị đưa ra xét xử về hai tội: tội che giấu tội phạm (Điều 313 BLHS) và tội tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có (Điều 250 BLHS). Thứ ba, khi định tội danh và quyết định hình phạt trường hợp phạm tội nhiều lần, BLHS quy định phạm tội nhiều lần được coi là tình tiết tăng nặng khi đưa ra xét xử cùng một lúc (cùng một vụ án), nếu khi truy tố và xét xử ở các thời điểm khác nhau thì khi định tội danh và quyết định hình phạt không áp dụng tình tiết tăng nặng là phạm tội nhiều lần mà phải theo nguyên tắc tổng hợp hình phạt của nhiều bản án theo quy định tại Điều 51 BLHS.

Trong trường hợp phạm nhiều tội thì được đưa ra xét xử trong cùng một vụ án, Hội đồng xét xử xem xét định tội danh và quyết định hình phạt đối với từng tội sau đó tổng hợp hình phạt của tất cả các tội. Thực tế xét xử cũng cần phân tích hành vi phạm tội của từng tội, xem có thuộc trường hợp phạm tội nhiều lần hay không, nếu có thì áp dụng tình tiết tăng nặng cho tội đó (có thể áp dụng điểm g khoản 1 Điều 48 BLHS hoặc những tình tiết đã là yếu tố định tội hoặc định khung hình phạt thì khung được coi là tình tiết tăng nặng), sau đó quyết định hình phạt chung cho các tội đối với bị cáo. Ngoài ra cần chú ý phân biệt phạm tội nhiều lần với phạm tội liên tục. Phạm tội liên tục là do một loạt hành vi phạm tội cùng loại, xảy ra kế tiếp nhau về mặt thời gian nhằm đạt tới mục đích của tội phạm.

Trong một loạt hành vi ấy, có hành vi đã thỏa mãn cấu thành tội phạm, có hành vi chưa thỏa mãn nhưng đều là tội phạm thống nhất. Ví dụ, với tội hành hạ người khác, có trường hợp bị cáo phạm tội liên tục do hàng loạt hành vi đối xử tàn ác với 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] người lệ thuộc mình nhưng trong đó có những hành vi chưa cấu thành tội phạm mà phải tổng hợp các hành vi đó mới cấu thành tội phạm. Trường hợp phạm nhiều tội cũng giống trường hợp tái phạm, tái phạm nguy hiểm ở chỗ người phạm tội đều có hơn một lần thực hiện các tội phạm nhưng lại có những điểm khác biệt như: Thứ nhất, trường hợp tái phạm, tái phạm nguy hiểm vừa là tình tiết tăng nặng TNHS chung, vừa là tình tiết tăng nặng định khung thì phạm nhiều tội là trường hợp được đặt ra để cơ quan xét xử tổng hợp hình phạt đối với nhiều tội mà người phạm tội gây ra; Thứ hai, nếu như ở trường hợp phạm nhiều tội, người phạm tội có thể thực hiện nhiều hành vi phạm tội cụ thể, cũng có thể là một hành vi nhưng các hành vi đó có dấu hiệu của nhiều tội phạm thì ở tái phạm, tái phạm nguy hiểm, người phạm tội phải luôn thực hiện nhiều hành vi phạm tội trong những thời gian khác nhau. Thứ ba, người phạm tội trong trường hợp tái phạm, tái phạm nguy hiểm đã bị kết án về tội phạm trước, chưa được xóa án tích lại phạm tội mới còn ở trường hợp phạm nhiều tội thì người phạm tội chưa bị xét xử về tội nào trong các tội phạm mà họ gây ra.

Thứ tư, trong trường hợp tái phạm, tái phạm nguy hiểm đặt ra dấu hiệu hình thức lỗi của người phạm tội còn phạm nhiều tội thì không đặt ra dấu hiệu này [18, tr. Trường hợp phạm tội có tính chất chuyên nghiệp cũng không được quy định trong BLHS, cũng không được nhà làm luật giải thích cụ thể, không có khái niệm. Tuy nhiên theo hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TANDTC tại Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTP ngày 12/5/2006 thì Tòa án sẽ áp dụng tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp khi có đầy đủ các điều kiện sau đây: Cố ý phạm tội từ năm lần trở lên về cùng một tội phạm không phân biệt đã bị truy cứu TNHS hay chưa bị truy cứu TNHS, nếu chưa hết thời hiệu truy cứu TNHS hoặc chưa được xóa án tích; Người phạm tội đều lấy các lần phạm tội làm nghề sinh sống và lấy kết quả của việc phạm tội làm nguồn sinh sống chính. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Người phạm tội có tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp sẽ bị phạt với mức án nghiêm khắc hơn người phạm tội không có tình tiết này vì khi quyết định hình phạt, Tòa án sẽ áp dụng thêm tình tiết tăng nặng TNHS quy định tại điểm b khoản 1 Điều 48 BLHS.

Ví dụ, A là một người không nghề nghiệp, chuyên sống bằng nguồn thu nhập từ việc phạm tội. Trong một thời gian, A liên tiếp thực hiện năm vụ trộm cắp tài sản (tài sản chiếm đoạt được trong mỗi vụ có giá trị từ hai triệu đồng trở lên). Trong trường hợp này, A bị truy cứu TNHS và phải bị áp dụng tình tiết định khung hình phạt “phạm tội có tính chất chuyên nghiệp”. Đối với trường hợp phạm tội từ năm lần trở lên mà trong đó có lần phạm tội đã bị kết án, chưa được xóa án tích thì tùy từng trường hợp cụ thể mà người phạm tội có thể bị áp dụng cả ba tình tiết là phạm tội nhiều lần, tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm và phạm tội có tính chất chuyên nghiệp.

Ví dụ, B đã bị kết án về tội trộm cắp tài sản nhưng chưa chấp hành hình phạt hoặc sau khi chấp hành xong hình phạt một thời gian, B lại liên tiếp thực hiện bốn vụ trộm cắp tài sản, tài sản chiếm đoạt được trong mỗi vụ có giá trị từ hai triệu đồng trở lên. Trong trường hợp này, B phải bị truy cứu TNHS và phải bị áp dụng ba tình tiết tăng nặng là phạm tội nhiều lần, tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm và phạm tội có tính chất chuyên nghiệp. Qua nghiên cứu và thực tiễn đã có tổng kết về khái niệm phạm nhiều tội.