Chương 1: Khái quát chung về nhu cầu tin và người dùng tin tại Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên Chương 2: Thực trạng nhu cầu tin của người dùng tin tại Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên Chương 3: Các giải pháp đáp ứng và phát triển nhu cầu tin của người dùng tin tại Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NHU CẦU TIN VÀ NGƢỜI DÙNG TIN TẠI TRUNG TÂM HỌC LIỆU - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 1. Những vấn đề chung về nhu cầu tin và ngƣời dùng tin 1. Khái niệm nhu cầu tin, người dùng tin Nhu cầu là đòi hỏi khách quan của con người đối với một đối tượng nhất định, trong điều kiện nhất định, đảm bảo duy trì cho sự sống và phát triển của con người; là sự xuất hiện và kết hợp giữa các phản xạ không điều kiện từ môi trường tác động đến bộ não của chúng ta nên nó mang tính xã hội; hình thành do kết quả tác động giữa hoàn cảnh bên ngoài và trạng thái bên trong của chủ thể. Nhu cầu phát triển dưới sự chi phối trực tiếp của điều kiện kinh tế - xã hội - văn hóa ở một giai đoạn nhất định, tại một địa bàn cụ thể, trong hoàn cảnh khác nhau sẽ nảy sinh các nhu cầu và thỏa mãn nhu cầu khác nhau.
* Khái niệm nhu cầu tin: Nhu cầu tin (NCT) theo quan điểm tâm lý học của chủ nghĩa Mác, được coi là đòi hỏi khách quan của con người (cá nhân, nhóm, xã hội) đối với việc tiếp nhận và sử dụng thông tin nhằm duy trì hoạt động sống của con người. Khi đòi hỏi về thông tin của con người trở nên cấp thiết thì NCT xuất hiện. NCT là một dạng nhu cầu tinh thần với những đòi hỏi mang tính khách quan về tiếp nhận và sử dụng thông tin để giải quyết một loạt vấn đề trong hoạt động của con người. Một cá nhân, hay tổ chức muốn hoạt động của mình đạt kết qủa tốt phải có được thông tin về đối tượng hoạt động, về môi trường và phương tiện hoạt động.
Hoạt động càng phức tạp thì nhu cầu được cung cấp thông tin càng đa dạng và chất lượng thông tin cao hơn. Như vậy, ở mức độ nào đó có thể coi NCT là loại nhu cầu thứ phát của con người. Hoạt động của con người càng nhiều và phức tạp thì NCT càng cao và đa dạng. Ở cấp độ xã hội, các lĩnh vực hoạt động xã hội càng đa dạng, phức tạp thì NCT và sự đòi hỏi được đáp ứng ở mức độ cao hơn.
Khi NCT phát 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com triển thì sẽ tác động trở lại tới sự phát triển các hoạt động, góp phần phát triển xã hội. Trong hoạt động thông tin thư viện, NCT là trung tâm trong quá trình khai thác, sử dụng thông tin của người dùng tin.Vì vậy, có thể coi NCT là nguồn gốc tạo ra hoạt động thông tin [24, Tr. Trong thực tiễn hoạt động thông tin có một số thuật ngữ gần gũi với khái niệm NCT, tuy nhiên chúng biểu thị NCT ở những cấp độ và sắc thái khác nhau như: sở thích tin, yêu cầu tin. Sở thích tin là nhu cầu tin được biểu thị dưới sắc thái tình cảm (hứng thú với một loại thông tin nào đó).
Sở thích tin có vai trò quan trọng trong quá trình tiếp nhận và sử dụng thông tin của người dùng tin. Sở thích tin định hướng quá trình tìm kiếm và là chất xúc tác nâng cao hiệu quả lĩnh hội thông tin cho mỗi chủ thể. Yêu cầu tin là biểu hiện cụ thể của NCT dưới dạng một loại thông tin nhất định. Người có NCT thường hướng tới thỏa mãn nhu cầu bằng hàng loạt các yêu cầu cụ thể.
Tuy nhiên, yêu cầu tin đôi khi cũng chỉ phản ánh một yêu cầu công việc nhất thời mà chủ thể phải thực hiện trong thời gian ngắn [24, Tr. * Khái niệm người dùng tin: Người dùng tin (NDT) là yếu tố cơ bản của mọi hệ thống thông tin, NDT là đối tượng phục vụ của công tác TT - TV. Họ vừa là khách hàng của các dịch vụ thông tin, đồng thời cũng là người sản sinh ra những thông tin mới. NDT trước hết phải là người có NCT, là chủ thể của NCT.
Đồng thời người có NCT chỉ có thể trở thành NDT khi họ sử dụng thông tin (trực tiếp hoặc thông qua các sản phẩm và dịch vụ thông tin) hoặc có điều kiện tiếp nhận sử dụng thông tin, thỏa mãn nhu cầu của mình. Như vậy, NDT là nguồn gốc nảy sinh hoạt động thông tin. Không có NDT không tồn tại hoạt động thông tin. NDT là nhân tố điều chỉnh, định hướng cho hoạt động thông tin thông qua kênh thông tin phản hồi.
Ý kiến đánh giá của NDT trong quá trình sử dụng thông tin góp phần điều chỉnh hoạt động thông tin theo hướng phù hợp và hiệu quả hơn với nhu cầu của NDT. NDT là một thực 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thể xã hội. NCT nảy sinh và tồn tại trong quá trình NDT thực hiện các hoạt động sống và các quan hệ xã hội khác… Chính vì vậy, ngoài các mối quan hệ hiện hữu trong quá trình sử dụng các sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện (SP&DVTTTV), NDT còn bị chi phối bởi nhiều mối quan hệ phức tạp khác như: địa vị chính trị, địa vị kinh tế, địa vị xã hội, … 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tin của người dùng tin Các yếu tố khách quan và chủ quan có ảnh hưởng rất lớn tới đến NCT của NDT.
Yếu tố khách quan là những yếu tố bên ngoài tác động đến NCT của NDT, bao gồm môi trường sống môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, đặc thù của hoạt động nghề nghiệp, lứa tuổi, giới tính; yếu tố chủ quan là trình độ văn hóa, nhân cách con người. * Yếu tố khách quan + Yếu tố môi trường NCT nằm trong hệ thống nhu cầu chung rất đa dạng và phong phú của mỗi con người nói riêng và xã hội nói chung, do đó nó chịu ảnh hưởng khá sâu sắc của các điều kiện môi trường sống của con người, bao gồm môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Môi trường tự nhiên có ảnh hưởng rất lớn tới điều kiện sống của con người. Tâm lý học Mác xít khẳng định yếu tố địa lí, tự nhiên không phải là quyết định trong việc hình thành và phát triển tâm lý nhưng có để lại những dấu ấn nhất định.
Những vùng đất khác nhau thường để lại những dấu ấn khác nhau trong tính cách và xu hướng hoạt động của con người sinh sống tại đó. Môi trường xã hội có ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển NCT của NDT. Đời sống văn hóa tinh thần phong phú là tiền đề cho NCT phát triển. Nền văn hóa phát triển sẽ sản sinh ra thông tin đa dạng, sẽ được lưu truyền và truyền tải bằng nhiều phương tiện khác nhau để có thể bảo quản và lưu truyền lại cho các thế hệ sau.
NCT được thỏa mãn sẽ bền vững và sâu sắc hơn. Xã hội càng phát triển, nhu cầu thông tin càng cao, con người đòi hỏi được thỏa mãn NCT không chỉ về tài liệu mà còn các thông tin về dữ kiện và số liệu tổng hợp. NDT không chỉ có NCT về chuyên ngành của mình mà còn vươn tay ra các lĩnh vực khác như khoa học tự nhiên, khoa học công nghệ và những ngành khác liên quan. Vì vậy, thông tin đã là chìa khóa cho mọi hoạt 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com động sáng tạo của con người, sự thành công của một con người, của cá nhân nào đó trong xã hội phụ thuộc vào khả năng tiếp cận, khai thác và sử dụng thông tin của họ.
Đồng thời, điều kiện kinh tế xã hội càng phát triển thì càng tạo ra nhiều SP&DVTTTV giá trị cao, góp phần thỏa mãn NCT đa dạng và phong phú trong xã hội. Hoạt động thông tin này càng trở nên đa dạng và phong phú hơn đòi hỏi phải đáp ứng bằng những phương pháp hiện đại hơn. + Yếu tố nghề nghiệp Đặc thù của hoạt động nghề nghiệp cũng là yếu tố ảnh hưởng cơ bản đến mọi hoạt động của con người. Hoạt động lao động nghề nghiệp là hoạt động chủ đạo trong một giai đoạn rất dài của cuộc đời, từ khi con người trưởng thành.
Vì vậy, tính chất hoạt động lao động nghề nghiệp ảnh hưởng lớn tới xu hướng của con người tới hệ thống nhu cầu trong đó có NCT. Nghề nghiệp khác nhau để lại những dấu ấn khác nhau trong nội dung NCT và tập quán sử dụng thông tin của mỗi con người. Lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp thường chiphối NCT của NDT. + Đặc điểm tâm lý lứa tuổi, giới tính Đặc điểm tâm lý lứa tuổi, giới tính khác nhau cũng là những yếu tố có ảnh hưởng sâu sắc đến NCT của con người.
Mỗi giai đoạn lứa tuổi trong cuộc đời con người có những đặc điểm tâm lý riêng do hoạt động chủ đạo chi phối, cũng như do đặc điểm sinh lý khác nhau, các giới tính khác nhau có những đặc điểm tâm lý riêng. Các đặc điểm lứa tuổi, giới tính khác nhau cũng được thể hiện trong nội dung và cách thức thỏa mãn NCT của mỗi người * Yếu tố chủ quan + Trình độ học vấn Trình độ học vấn ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống tinh thần của con người.Vì vậy, là một nhu cầu tinh thần, NCT cũng bị chi phối bởi trình độ văn hóa của NDT. NDT có trình độ học vấn cao thường sử dụng các phương tiện tìm kiếm thông tin hiện đại, sử dụng những nguồn khai thác thông tin có chất lượng cao, nội dung thông tin đa dạng, phong phú. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com NDT có trình độ học vấn chưa cao thường hướng tới các biến cố của đời sống xã hội, chủ yếu họ tìm kiếm thông tin phổ cập trong xã hội qua các phương tiện thông tin đại chúng.
+ Yếu tố nhân cách Nhân cách là tổng hợp những phẩm chất tâm lý của cá nhân, quy định hành vi xã hội và giá trị xã hội của con người. Nhân cách tồn tại và phát triển trong hoạt động. Những đặc điểm riêng trong nhân cách mỗi người tạo nên hành vi đặc trưng trong quá trình tìm kiếm, truy cập thông tin, tạo nên tập quán sử dụng thông tin riêng biệt của mỗi người hay từng nhóm NDT khác nhau.