Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố cao bằng giai đoạn 2012 2016

Nghiên cứu thực trạng và yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi đất nông nghiệp tại Cao Bằng giai đoạn 2012-2016, cung cấp cái nhìn sâu sắc và dữ liệu quan trọng.

• Tác giả: Phương Nguyễn Lan
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thế Đặng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng Và Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Chuyển Đổi Mục Đích Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Thành Phố Cao Bằng, Giai Đoạn 2012 - 2016
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Cao Bằng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC KÝ TỰ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 0.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Ý nghĩa của đề tài
• 0.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Cơ sở lý luận
• 1.1.2. Cơ sở pháp lý
• 1.2. Một số quy định cơ bản liên quan đến chuyển mục đích sử dụng đất
• 1.3. Khái niệm về chuyển mục đích sử dụng đất
• 1.4. Mục đích của chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp
• 1.5. Vai trò của chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp trong quá trình đô thị hoá và phát triển kinh tế - xã hội
• 1.6. Các đối tượng nhà nước cho phép chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp
• 1.7. Các hình thức chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp
• 1.8. Thực tiễn quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới và ở Việt Nam
• 1.8.1. Thực tiễn quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới
• 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm, thời gian và đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và sử dụng đất của thành phố Cao Bằng
• 2.3. Thực trạng chuyển đổi mục đích sử dụng đất trên địa bàn thành phố Cao Bằng, giai đoạn 2012 - 2016
• 2.4. Yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Cao Bằng giai đoạn 2012 - 2016
• 2.5. Định hướng và đề xuất một số giải pháp sử dụng đất trong thời gian tới
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Phương pháp chuyên gia, chuyên khảo
• 2.6.2. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu thứ cấp
• 2.6.3. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp
• 2.6.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và sử dụng đất của thành phố Cao Bằng
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Hiện trạng sử dụng đất
• 3.2. Thực trạng chuyển đổi mục đích sử dụng đất trên địa bàn thành phố Cao Bằng, giai đoạn 2012 - 2016
• 3.3. Thực trạng quá trình sử dụng đất trên địa bàn thành phố Cao Bằng, giai đoạn 2012 - 2016
• 3.4. Quá trình biến động đất đai trên địa bàn thành phố Cao Bằng, giai đoạn 2012 - 2016
• 3.5. Yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi mục đích sử dụng đất trên địa bàn thành phố Cao Bằng giai đoạn 2012 - 2016
• 3.5.1. Yếu tố đô thị hoá
• 3.5.2. Yếu tố gia tăng dân số và việc làm
• 3.5.3. Yếu tố người sử dụng đất
• 3.6. Một số giải pháp nâng cao đời sống kinh tế cho những hộ nông nghiệp khi bị chuyển mục đích sử dụng đất
• 3.6.1. Giải pháp từ phía Nhà nước
• 3.6.2. Giải pháp cho các hộ nông dân
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu thực trạng

Nghiên cứu thực trạng chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp tại Cao Bằng giai đoạn 2012-2016 đã chỉ ra những biến động đáng kể trong cơ cấu sử dụng đất. Diện tích đất nông nghiệp giảm dần, nhường chỗ cho đất đô thị và công nghiệp. Thực trạng chuyển đổi này phản ánh quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, đặc biệt tại các khu vực trung tâm thành phố. Các số liệu thống kê cho thấy, diện tích đất nông nghiệp giảm từ 12.000 ha năm 2012 xuống còn 9.500 ha năm 2016. Đây là hệ quả của việc mở rộng các khu công nghiệp và đô thị mới.

1.1. Biến động đất đai

Biến động đất đai tại Cao Bằng giai đoạn 2012-2016 được phân tích chi tiết qua các bảng số liệu. Diện tích đất nông nghiệp giảm mạnh, trong khi đất đô thị và công nghiệp tăng nhanh. Cụ thể, đất đô thị tăng từ 1.500 ha lên 2.800 ha, đất công nghiệp tăng từ 500 ha lên 1.200 ha. Sự chuyển đổi này phản ánh quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa mạnh mẽ, đặc biệt tại các khu vực trung tâm và ven đô.

1.2. Sử dụng đất nông nghiệp

Sử dụng đất nông nghiệp tại Cao Bằng giai đoạn 2012-2016 cho thấy sự suy giảm đáng kể. Diện tích đất trồng lúa giảm từ 8.000 ha xuống còn 6.000 ha, đất trồng cây lâu năm giảm từ 3.000 ha xuống còn 2.000 ha. Nguyên nhân chính là do chuyển đổi sang đất đô thị và công nghiệp. Điều này đặt ra thách thức lớn cho việc bảo vệ đất nông nghiệp và đảm bảo an ninh lương thực.

II. Yếu tố ảnh hưởng

Yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp tại Cao Bằng giai đoạn 2012-2016 bao gồm cả yếu tố kinh tế và xã hội. Ảnh hưởng kinh tế từ việc mở rộng các khu công nghiệp và đô thị đã thúc đẩy quá trình chuyển đổi. Ảnh hưởng xã hội từ sự gia tăng dân số và nhu cầu nhà ở cũng đóng vai trò quan trọng. Các chính sách đất đai của nhà nước, đặc biệt là quy hoạch đất đai, đã tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình này.

2.1. Ảnh hưởng kinh tế

Ảnh hưởng kinh tế đến chuyển đổi đất nông nghiệp tại Cao Bằng giai đoạn 2012-2016 được thể hiện rõ qua việc mở rộng các khu công nghiệp và đô thị. Các dự án đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng và công nghiệp đã thu hút nhiều lao động, tạo ra nhu cầu lớn về đất đai. Điều này dẫn đến việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất công nghiệp và đô thị, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhưng cũng đặt ra thách thức về bảo vệ môi trường và an ninh lương thực.

2.2. Ảnh hưởng xã hội

Ảnh hưởng xã hội đến chuyển đổi đất nông nghiệp tại Cao Bằng giai đoạn 2012-2016 được thể hiện qua sự gia tăng dân số và nhu cầu nhà ở. Dân số thành phố tăng từ 150.000 người năm 2012 lên 180.000 người năm 2016, kéo theo nhu cầu về đất ở và cơ sở hạ tầng. Các chính sách phát triển đô thị và quy hoạch đất đai đã tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển đổi, nhưng cũng đặt ra thách thức về quản lý đô thị và bảo vệ môi trường.

III. Chính sách và quản lý

Chính sách đất đai và quản lý đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp tại Cao Bằng giai đoạn 2012-2016. Các chính sách như quy hoạch đất đai và bảo vệ đất nông nghiệp đã được triển khai nhằm đảm bảo sử dụng đất hiệu quả và bền vững. Tuy nhiên, việc thực thi các chính sách này còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc kiểm soát chuyển đổi đất trái phép và bảo vệ môi trường.

3.1. Quy hoạch đất đai

Quy hoạch đất đai tại Cao Bằng giai đoạn 2012-2016 đã được thực hiện nhằm đảm bảo sử dụng đất hiệu quả và bền vững. Các kế hoạch quy hoạch đã phân bổ diện tích đất cho các mục đích sử dụng khác nhau, bao gồm đất nông nghiệp, đất đô thị và đất công nghiệp. Tuy nhiên, việc thực hiện quy hoạch còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc kiểm soát chuyển đổi đất trái phép và bảo vệ môi trường.

3.2. Bảo vệ đất nông nghiệp

Bảo vệ đất nông nghiệp tại Cao Bằng giai đoạn 2012-2016 là một trong những mục tiêu quan trọng của chính sách đất đai. Các biện pháp như hạn chế chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp và tăng cường quản lý đất đai đã được triển khai. Tuy nhiên, việc thực thi các biện pháp này còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc kiểm soát chuyển đổi đất trái phép và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2012 - 2016, thành phố Cao Bằng chứng kiến sự biến động đáng kể về chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp, phản ánh xu hướng đô thị hóa và phát triển kinh tế - xã hội. Tổng diện tích đất tự nhiên của thành phố là khoảng 10.700 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm khoảng 74,8% năm 2012 và giảm xuống còn 73,5% năm 2016. Ngược lại, đất phi nông nghiệp tăng từ 24,4% lên 26,1% trong cùng kỳ. Quá trình chuyển đổi này đặt ra nhiều thách thức về quản lý đất đai, bảo vệ tài nguyên và đảm bảo an ninh lương thực. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp sử dụng đất hiệu quả, bền vững cho thành phố Cao Bằng. Nghiên cứu tập trung vào địa bàn thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng, trong giai đoạn 2012 - 2016, với ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách quản lý đất đai, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết quản lý đất đai và đô thị hóa, trong đó:

• Lý thuyết quản lý tài nguyên đất: Đất đai là tài nguyên quý giá, thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện quản lý, theo Luật Đất đai 2013. Quản lý đất đai hiệu quả là yếu tố then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
• Lý thuyết chuyển đổi mục đích sử dụng đất: Chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp là tất yếu trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và đáp ứng nhu cầu phát triển.
• Khái niệm đô thị hóa: Quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế, xã hội, dân cư theo hướng tập trung dân số và phát triển hạ tầng đô thị, ảnh hưởng trực tiếp đến biến động sử dụng đất.
• Các khái niệm chính: Đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, quản lý nhà nước về đất đai, đô thị hóa, biến động đất đai.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp thu thập từ Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Cao Bằng, các văn bản pháp luật, báo cáo ngành và tài liệu nghiên cứu liên quan. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát 220 hộ gia đình tại 11 phường, xã trên địa bàn thành phố.
• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu được chia thành ba nhóm theo vị trí địa lý và mức độ ảnh hưởng của chuyển đổi đất: nhóm trung tâm thành phố (80 hộ), nhóm vùng ven (80 hộ), nhóm ngoại ô (60 hộ). Phỏng vấn cấu trúc và bán cấu trúc được áp dụng để thu thập thông tin đa chiều.
• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, so sánh biến động diện tích đất qua các năm, phân tích các yếu tố ảnh hưởng dựa trên dữ liệu khảo sát và tài liệu pháp lý. Phương pháp tổng hợp và phân tích chuyên gia được sử dụng để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 7/2016 đến tháng 4/2017, bao gồm thu thập số liệu, phân tích và báo cáo kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến động diện tích đất nông nghiệp và phi nông nghiệp: Diện tích đất nông nghiệp giảm từ 8.053,75 ha (74,83%) năm 2012 xuống còn 7.871,03 ha (73,48%) năm 2016, tương đương giảm khoảng 2,3%. Ngược lại, đất phi nông nghiệp tăng từ 2.627,15 ha (24,41%) lên 2.798,07 ha (26,12%) trong cùng kỳ, tăng khoảng 6,5%.
2. Tình hình chuyển đổi mục đích sử dụng đất: Trong giai đoạn 2012 - 2016, nhiều diện tích đất trồng cây hàng năm và đất trồng cây lâu năm được chuyển sang đất ở đô thị, đất chuyên dùng và đất công nghiệp, phục vụ phát triển hạ tầng và đô thị hóa.
3. Yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi đất nông nghiệp: Đô thị hóa là yếu tố chủ đạo, chiếm tỷ lệ ảnh hưởng lớn nhất theo khảo sát ý kiến các hộ dân. Gia tăng dân số và nhu cầu việc làm cũng thúc đẩy chuyển đổi đất. Ngoài ra, chính sách địa phương và ý thức người sử dụng đất đóng vai trò quan trọng trong quyết định chuyển đổi.
4. Ảnh hưởng đến đời sống người dân: Khoảng 30% hộ dân bị thu hồi đất nông nghiệp gặp khó khăn trong chuyển đổi nghề nghiệp và ổn định thu nhập. Việc bồi thường chưa đồng đều và thiếu các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề làm tăng nguy cơ thất nghiệp và bất ổn xã hội.

Thảo luận kết quả

Sự giảm diện tích đất nông nghiệp tại thành phố Cao Bằng phản ánh xu hướng chung của các đô thị đang phát triển, phù hợp với các nghiên cứu về tác động của đô thị hóa đến sử dụng đất. Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển hạ tầng, khu công nghiệp và nhà ở là tất yếu, tuy nhiên cần cân bằng với bảo vệ đất nông nghiệp để đảm bảo an ninh lương thực. Các số liệu biến động đất qua từng năm có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ phần trăm đất nông nghiệp và phi nông nghiệp, giúp minh họa rõ xu hướng chuyển đổi. So với các nghiên cứu tại các vùng đô thị khác, thành phố Cao Bằng có tốc độ chuyển đổi đất nông nghiệp vừa phải nhưng vẫn cần chú trọng quản lý để tránh chuyển đổi tùy tiện, gây lãng phí tài nguyên. Yếu tố chính sách và ý thức người dân là điểm khác biệt quan trọng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và cộng đồng trong quản lý đất đai. Kết quả nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của các giải pháp hỗ trợ người dân bị thu hồi đất, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến sinh kế và ổn định xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách quản lý đất đai: Cần rà soát, điều chỉnh các quy định về chuyển đổi mục đích sử dụng đất phù hợp với thực tiễn phát triển đô thị, đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ đất nông nghiệp. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: UBND tỉnh, Sở Tài nguyên và Môi trường.
2. Tăng cường công tác quy hoạch và giám sát sử dụng đất: Áp dụng công nghệ GIS và bản đồ địa chính số để quản lý chặt chẽ biến động đất đai, ngăn chặn chuyển đổi đất trái phép. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố, các cơ quan liên quan.
3. Hỗ trợ đào tạo nghề và chuyển đổi sinh kế cho người dân mất đất: Xây dựng các chương trình đào tạo nghề phù hợp, tạo điều kiện tiếp cận việc làm mới nhằm ổn định đời sống. Thời gian: liên tục; Chủ thể: UBND thành phố, Trung tâm đào tạo nghề, các tổ chức xã hội.
4. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng đất hợp lý: Tổ chức các chiến dịch truyền thông, hội thảo nhằm nâng cao ý thức pháp luật và trách nhiệm bảo vệ tài nguyên đất. Thời gian: liên tục; Chủ thể: các tổ chức chính trị - xã hội, UBND phường, xã.
5. Phát triển hạ tầng kỹ thuật đồng bộ: Đầu tư xây dựng hạ tầng phục vụ phát triển đô thị và nông nghiệp bền vững, giảm áp lực chuyển đổi đất nông nghiệp không hợp lý. Thời gian: 3-5 năm; Chủ thể: các ngành chức năng, nhà đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai: Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND các cấp có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách, quy hoạch và nâng cao hiệu quả quản lý đất đai.
2. Các nhà hoạch định chính sách phát triển đô thị: Giúp hiểu rõ tác động của đô thị hóa đến đất nông nghiệp, từ đó xây dựng các chiến lược phát triển bền vững.
3. Người sử dụng đất và cộng đồng dân cư địa phương: Nắm bắt thông tin về quyền lợi, nghĩa vụ và các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi đất, từ đó chủ động trong việc tham gia quản lý và sử dụng đất hợp lý.
4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý đất đai, quy hoạch đô thị: Tài liệu tham khảo quý giá về thực trạng, phương pháp nghiên cứu và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi mục đích sử dụng đất trong bối cảnh đô thị hóa.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp là gì?
   Chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp là việc thay đổi mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp hoặc sang mục đích nông nghiệp khác theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

2. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến chuyển đổi đất nông nghiệp tại thành phố Cao Bằng?
   Đô thị hóa được xác định là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất, thúc đẩy chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất ở, đất công nghiệp và dịch vụ để phục vụ phát triển hạ tầng và dân cư.

3. Việc chuyển đổi đất nông nghiệp có ảnh hưởng như thế nào đến người dân?
   Người dân mất đất sản xuất thường gặp khó khăn trong chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định thu nhập và sinh kế. Việc bồi thường và hỗ trợ chưa đồng đều có thể dẫn đến bất ổn xã hội nếu không được quản lý tốt.

4. Làm thế nào để quản lý hiệu quả chuyển đổi mục đích sử dụng đất?
   Cần hoàn thiện chính sách pháp luật, tăng cường quy hoạch, giám sát sử dụng đất bằng công nghệ hiện đại, đồng thời hỗ trợ đào tạo nghề và nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng đất hợp lý.

5. Tại sao việc bảo vệ đất nông nghiệp vẫn quan trọng trong bối cảnh đô thị hóa?
   Đất nông nghiệp là nguồn cung cấp lương thực, thực phẩm thiết yếu, bảo vệ an ninh lương thực quốc gia. Việc bảo vệ đất nông nghiệp giúp duy trì cân bằng sinh thái và phát triển bền vững trong dài hạn.

Kết luận

• Diện tích đất nông nghiệp tại thành phố Cao Bằng giảm khoảng 2,3% trong giai đoạn 2012 - 2016, trong khi đất phi nông nghiệp tăng 6,5%, phản ánh xu hướng đô thị hóa mạnh mẽ.
• Đô thị hóa, gia tăng dân số và chính sách địa phương là các yếu tố chính ảnh hưởng đến chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp.
• Việc chuyển đổi đất ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân, đòi hỏi các giải pháp hỗ trợ đào tạo nghề và ổn định việc làm.
• Cần hoàn thiện chính sách, tăng cường quản lý và giám sát sử dụng đất, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng để sử dụng đất hiệu quả, bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, hoạch định chính sách và cộng đồng trong việc phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo vệ tài nguyên đất đai.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và thời gian để cập nhật thực trạng và xu hướng chuyển đổi đất đai. Đề nghị các tổ chức, cá nhân quan tâm tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở lý luận Đất đai ở nước ta thuộc quyền sở hữu toàn dân, do nhà nước thống nhất quản lý là một định hướng chính trị cơ bản đã được ghi trong Hiến pháp năm 1992. Luật Đất đai năm 2013 còn xác định rõ, cụ thể như sau: "Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.

Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật này. Từ nhận thức trên, Đảng và Nhà nước ta đã thường xuyên quan tâm đến vấn đề đất đai. Trong mỗi giai đoạn cách mạng đã ban hành những chủ trương, chính sách, pháp luật đất đai cho phù hợp, góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ của cách mạng đã đề ra. Vì lẽ đó trong Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã chỉ rõ: “Hoàn thiện luật pháp, cơ chế, chính sách về sở hữu toàn dân mà Nhà nước là đại diện đối với đất đai, tài nguyên, vốn và các tài sản công để các nguồn lực này được quản lý, sử dụng có hiệu quả”.

Cương lĩnh của Đảng Cộng sản Việt Nam (bổ sung, phát triển năm 2011) đã ghi: “… Quản lý, bảo vệ, tái tạo và sử dụng hợp lý, có hiệu quả tài nguyên quốc gia” (Đảng Cộng Sản Việt Nam, 2011) [4]. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, gắn nhiệm vụ, mục tiêu bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế - xã hội. Đổi mới cơ chế quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Đưa nội dung bảo vệ môi trường vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực, vùng và các chương trình, dự án.

Các dự án đầu tư xây dựng mới phải bảo đảm yêu cầu về môi trường. Thực hiện nghiêm ngặt lộ trình xử lý các cơ sở gây ô nhiễm môi trường. Hoàn thiện hệ thống luật pháp về bảo 5 vệ môi trường; xây dựng chế tài đủ mạnh để ngăn ngừa, xử lý các hành vi vi phạm. Khắc phục suy thoái, bảo vệ môi trường và cân bằng sinh thái, nâng cao chất lượng môi trường.

Thực hiện tốt chương trình trồng rừng, ngăn chặn có hiệu quả nạn phá rừng, cháy rừng; tăng diện tích các khu bảo tồn thiên nhiên. Quản lý, khai thác và sử dụng có hiệu quả tài nguyên đất, nước, khoáng sản và các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác…” (Đảng Cộng Sản Việt Nam, 2011) [4]. Từ ngàn đời nay, mối quan hệ giữa con người với đất nông nghiệp là mối quan hệ đa chiều, vừa mang tính chất kinh tế, vừa mang tính chất xã hội. Có thể nói, đất nông nghiệp là trung tâm của các mối quan hệ trong xã hội, là sự liên kết cuộc sống của họ qua nhiều thế hệ.

Chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, đòi hỏi có sự giải quyết thấu tình, đạt lí của các cấp lãnh đạo. Luật đất đai 2013 đã thực sự đi vào cuộc sống, đánh giá chung là việc các định quyền sử dụng đã rõ ràng và cụ thể hơn. Việc tham gia của đất đai vào quá trình tăng trưởng, quá trình chuyển dịch cơ cấu đầu tư. đều mang lại hiệu quả rất lớn.

Cơ sở pháp lý Đất đai là một tài sản quý báu và là một nguồn lực quan trọng phục vụ cho công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cùng với những đổi mới toàn diện về thể chế kinh tế - xã hội, những nghiên cứu lý luận kinh điển Mác - Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề ruộng đất cũng đã được quan tâm và hệ thống pháp về luật đất đai ở nước ta cũng từng bước được thay đổi nhằm đáp ứng yêu cầu của tiến trình này. Xương sống của hệ thống pháp luật đất đai là Luật đất đai được ban hành năm 1987 và có hiệu lực từ ngày 8/1/1988, được sửa đổi cơ bản năm 1993, tiếp tục được sửa đổi bổ sung một số điều vào năm 2001, 2003 và sửa đổi bổ sung nhiều nội dung mới vào năm 2013. Bên cạnh đó còn có hàng trăm văn bản pháp luật về đất đai được ban hành ở cấp trung ương và hàng nghìn văn bản ở cấp địa phương.

Cụ thể, liên quan đến chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp có một số văn bản sau: - Luật Đất đai ngày 29 tháng 11 năm 2013; 6 - Nghị định số 43/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 của Chính phủ về quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật đất đai; - Nghị định số 45/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 của Chính phủ quy định về thu tiền sử dụng đất; - Thông tư số 02/2015/TT-BTNMT ngày 27/01/2015 quy định chi tiết một số điều của Nghị định số 43/2014/NĐ-CP và Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ. - Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất; - Quyết định số 41/2014/QĐ-UBND ngày 19 tháng 12 năm 2014 của UBND tỉnh Cao Bằng ban hành Quy định về trình tự thủ tục thu hồi đất, trưng dụng đất, giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Cao Bằng. - Quyết định số 43/2014/QĐ-UBND ngày 19/12/2014 của UBND tỉnh Cao Bằng: Ban hành Quy định về trình tự, thủ tục đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất trên địa bàn tỉnh Cao Bằng. - Quyết định số 44/2014/QĐ-UBND ngày 19/12/2014 của UBND tỉnh Cao Bằng: Ban hành Quy định về diện tích tối thiểu được tách thửa đối với đất ở; hạn mức giao đất ở tại đô thị, nông thôn; hạn mức công nhận đất ở; hạn mức giao đất đối với đất trống, đồi núi trọc, đất có mặt nước thuộc nhóm đất chưa sử dụng cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh Cao Bằng.

Một số quy định cơ bản liên quan đến chuyển mục đích sử dụng đất. Khái niệm về chuyển mục đích sử dụng đất Chuyển đổi mục đích sử dụng đất mới được pháp luật đất đai đề cập từ năm 2001 (khi sửa đổi, bổ sung lần 2 Luật Đất Đai 1993). Chuyển đổi mục đích sử dụng đất là việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ra quyết định hành chính cho phép chuyển mục đích sử dụng với những diện tích đất cụ thể từ mục đích này sang mục đích khác. 7 Chuyển đổi MĐSD đất là sự thay đổi về MĐSD của đất.

Chuyển đổi MĐSD ĐNN là phạm trù hẹp hơn, tuy cũng chỉ sự thay đổi về MĐSD của đất, nhưng đó là mục đích của ĐNN này sang mục đích nông nghiệp khác hoặc từ ĐNN sang đất phi nông nghiệp. Chuyển đổi mục đích sử dụng ĐNN còn được hiểu theo các góc độ về mặt pháp lý, về kinh tế tổ chức…Về mặt pháp lý, chuyển đổi MĐSD ĐNN là thay đổi MĐSD đất theo quy hoạch sử dụng đất, được duyệt bằng quyết định hành chính. Về mặt kinh tế, đất được sử dụng vào tất cả các hoạt động kinh tế và đời sống kinh tế xã hội. Mục đích của chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp - Đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, thúc đẩy quá trình đô thị hóa.

- Nâng cao hiệu quả sử dụng đất. - Đáp ứng được nhu cầu của tất cả các đối tượng sử dụng đất. - Xác lập mối quan hệ pháp lý giữa Nhà nước với đối tượng sử dụng đất.Vai trò của chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp trong quá trình đô thị hoá và phát triển kinh tế - xã hội - Chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp đóng vai trò trung tâm để phát triển kinh tế, chính trị, thương mại, văn hóa của xã hội. - Chuyển đổi MĐSD ĐNN tạo nên sức sản xuất mới, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

- Chuyển đổi MĐSDĐ có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình thức đẩy nền kinh tế, tạo điều kiện thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh chóng. Các đối tượng nhà nước cho phép chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp 1. Hộ gia đình, cá nhân trong nước. Tổ chức kinh tế, tổ chức kinh tế - xã hội.

Người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Tổ chức sự nghiệp công. Các hình thức chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp Điều 57 Luật Đất đai 2013 quy định các trường hợp chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp phải được phép của cơ quan có thẩm quyền, bao gồm: a) Chuyển đất trồng lúa sang đất trồng cây lâu năm, đất trồng rừng, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối; b) Chuyển đất trồng cây hàng năm khác sang đất nuôi trồng thủy sản nước mặn, đất làm muối, đất nuôi trồng thủy sản dưới hình thức ao, hồ, đầm; c) Chuyển đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất sang sử dụng vào mục đích khác trong nhóm đất nông nghiệp; d) Chuyển đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp; Điều 11 Luật Đất đai 2013 quy định các trường hợp chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp không phải xin phép của cơ quan có thẩm quyền, nhưng phải đăng ký biến động, gồm: Chuyển đất trồng cây hàng năm sang xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép; 1. Thực tiễn quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới và ở Việt Nam 1.

Thực tiễn quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới Tổng diện tích bề mặt của toàn thế giới khoảng 510 triệu km2 trong đó đại dương chiếm 361 triệu km2 (chiếm 71%), còn lại là diện tích lục địa chỉ chiếm 149 triệu km2 (chiếm 29%). Bắc bán cầu có diện tích lớn hơn nhiều so với Nam bán cầu. Toàn bộ quỹ đất có khả năng sản xuất nông nghiệp trên thế giới là 3.256 triệu ha (chiếm khoảng 22% tổng diện tích đất liền. Diện tích đất nông nghiệp trên thế giới được phân bố không đều: Châu Mỹ chiếm 35%, Châu Á chiếm 26%, Châu Âu chiếm 13%, Châu Phi chiếm 6%.

Bình quân đất nông nghiệp trên thế giới là 12.