Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng mô hình nông thôn mới tại một số xã trên địa bàn huyện sơn dương

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang.

• Tác giả: Nguyễn Thế Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Ngọc Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng Và Giải Pháp Thực Hiện Tiêu Chí Môi Trường Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Huyện Sơn Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Tuyên Quang

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.1.1. Khái niệm về nông thôn mới
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng môi trường nông thôn tại huyện Sơn Dương

Nghiên cứu đánh giá thực trạng môi trường tại các xã thuộc huyện Sơn Dương cho thấy nhiều vấn đề cần giải quyết. Các chỉ tiêu về tiêu chí môi trường như cấp nước sinh hoạt, xử lý chất thải, và bảo vệ hệ sinh thái chưa đạt yêu cầu. Hiện trạng môi trường tại các xã Tân Trào, Đại Phú, và Vân Sơn phản ánh sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng và nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc thu gom và xử lý chất thải chưa được thực hiện hiệu quả, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nguồn nước và đất. Đánh giá môi trường cũng cho thấy sự cần thiết của việc tăng cường nhận thức cộng đồng về quản lý môi trường.

1.1. Hiện trạng cấp nước sinh hoạt

Hiện trạng cấp nước sinh hoạt tại các xã nghiên cứu cho thấy nhiều hộ gia đình chưa được tiếp cận với nguồn nước sạch. Chỉ khoảng 60% hộ dân sử dụng nước hợp vệ sinh, trong khi 40% còn lại phụ thuộc vào nguồn nước tự nhiên như giếng khoan và suối. Nhu cầu cấp nước tăng cao do dân số tăng và hoạt động sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu đề xuất cần đầu tư xây dựng hệ thống cấp nước tập trung và nâng cao chất lượng nguồn nước hiện có để đáp ứng tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới.

1.2. Xử lý chất thải và nước thải

Xử lý chất thải và nước thải là một trong những thách thức lớn tại huyện Sơn Dương. Hầu hết chất thải sinh hoạt và nước thải chưa được xử lý đúng cách, dẫn đến ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu chỉ ra rằng, chỉ 30% hộ gia đình có nhà tiêu hợp vệ sinh, trong khi 70% còn lại sử dụng nhà tiêu không đạt tiêu chuẩn. Giải pháp môi trường được đề xuất bao gồm xây dựng hệ thống thu gom và xử lý chất thải tập trung, đồng thời tăng cường tuyên truyền về bảo vệ môi trường cho người dân.

II. Giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp môi trường để thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Sơn Dương. Các giải pháp tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao nhận thức cộng đồng, và tăng cường quản lý môi trường. Phát triển bền vững được xem là mục tiêu chính, đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của chính sách môi trường trong việc hỗ trợ thực hiện các giải pháp này.

2.1. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Cải thiện cơ sở hạ tầng là yếu tố then chốt để thực hiện tiêu chí môi trường. Nghiên cứu đề xuất đầu tư xây dựng hệ thống cấp nước sạch, nhà tiêu hợp vệ sinh, và khu xử lý chất thải tập trung. Các dự án này cần được triển khai đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng. Địa phương Sơn Dương cần huy động nguồn lực từ các chương trình hỗ trợ của nhà nước và các tổ chức quốc tế để thực hiện các dự án này.

2.2. Tăng cường nhận thức cộng đồng

Tăng cường nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường là giải pháp quan trọng để thực hiện tiêu chí môi trường. Nghiên cứu đề xuất tổ chức các chương trình tuyên truyền, tập huấn về quản lý chất thải, sử dụng nước sạch, và bảo vệ hệ sinh thái. Cộng đồng nông thôn cần được khuyến khích tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường, từ đó tạo sự thay đổi bền vững trong nhận thức và hành vi.

III. Đánh giá và kiến nghị

Nghiên cứu đưa ra đánh giá tổng quan về thực trạng và giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường tại huyện Sơn Dương. Các kiến nghị tập trung vào việc tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng, nâng cao nhận thức cộng đồng, và hoàn thiện chính sách môi trường. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc theo dõi và đánh giá định kỳ để đảm bảo hiệu quả của các giải pháp đã đề xuất.

3.1. Kiến nghị về chính sách

Chính sách môi trường cần được hoàn thiện để hỗ trợ thực hiện tiêu chí môi trường. Nghiên cứu đề xuất xây dựng các quy định cụ thể về quản lý chất thải, bảo vệ nguồn nước, và phát triển hệ sinh thái. Địa phương Sơn Dương cần phối hợp với các cơ quan chức năng để triển khai các chính sách này một cách hiệu quả.

3.2. Kiến nghị về tài chính

Nguồn lực tài chính là yếu tố quan trọng để thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường. Nghiên cứu đề xuất huy động nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, các tổ chức quốc tế, và sự đóng góp của cộng đồng. Dự án nông thôn mới cần được ưu tiên đầu tư để đảm bảo thực hiện thành công tiêu chí môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới (NTM) là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Việt Nam nhằm phát triển kinh tế - xã hội bền vững, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn. Theo Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ, bộ tiêu chí quốc gia về NTM gồm 19 tiêu chí, trong đó tiêu chí môi trường (tiêu chí số 17) đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường sinh thái và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, nhiều địa phương, đặc biệt là các huyện miền núi như Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện tiêu chí này.

Nghiên cứu này tập trung đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng mô hình NTM tại ba xã Tân Trào, Đại Phú và Vân Sơn, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các chỉ tiêu về cấp nước sạch hợp vệ sinh, xử lý chất thải, quy hoạch nghĩa trang, và các hoạt động bảo vệ môi trường khác trong giai đoạn 2012-2014. Mục tiêu nhằm xác định những thuận lợi, khó khăn trong thực hiện tiêu chí môi trường và đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả thực hiện tiêu chí này.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường mà còn làm cơ sở cho các cơ quan chức năng trong việc xây dựng chính sách, kế hoạch phát triển bền vững nông thôn. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch hợp vệ sinh tại huyện Sơn Dương đạt khoảng 47% năm 2014, còn nhiều xã chưa đạt tiêu chuẩn, cho thấy nhu cầu cấp thiết trong việc cải thiện môi trường nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển nông thôn bền vững, trong đó nhấn mạnh mối quan hệ giữa phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết phát triển bền vững: Đề cao sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển xã hội, nhằm đảm bảo nguồn tài nguyên thiên nhiên được sử dụng hợp lý, không làm suy thoái môi trường.

2. Mô hình xây dựng nông thôn mới theo Bộ tiêu chí quốc gia: Bao gồm 19 tiêu chí, trong đó tiêu chí môi trường tập trung vào các khía cạnh như cấp nước sạch hợp vệ sinh, xử lý chất thải, quy hoạch nghĩa trang, và phát triển môi trường xanh, sạch, đẹp.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: nước sạch hợp vệ sinh, xử lý chất thải rắn và nước thải, quy hoạch nghĩa trang theo tiêu chuẩn vệ sinh môi trường, và xã hội hóa trong bảo vệ môi trường nông thôn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính nhằm đánh giá toàn diện thực trạng tiêu chí môi trường tại địa phương. Cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của UBND huyện Sơn Dương, các phòng ban chuyên môn như Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng các tài liệu thống kê giai đoạn 2012-2014. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát điều tra 90 hộ dân tại 3 xã nghiên cứu (mỗi xã 30 hộ), bao gồm hộ dân, cơ sở sản xuất kinh doanh và trang trại chăn nuôi.

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu được chọn ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm xã đạt, cơ bản đạt và chưa đạt tiêu chí môi trường.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm, phân tích SWOT để đánh giá thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức trong thực hiện tiêu chí môi trường. Ngoài ra, phương pháp phỏng vấn chuyên gia và thảo luận nhóm được áp dụng để thu thập ý kiến chuyên môn và đánh giá thực tiễn.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2012-2014, với dự kiến đề xuất giải pháp và kế hoạch thực hiện cho giai đoạn 2016-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ sử dụng nước sạch hợp vệ sinh: Năm 2014, tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch hợp vệ sinh tại huyện Sơn Dương đạt khoảng 47%, tăng 14% so với năm 2010. Tuy nhiên, tại xã Vân Sơn, tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với xã Tân Trào (đã đạt tiêu chí môi trường), cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các xã.

2. Xử lý chất thải và nước thải: Chỉ khoảng 60% số chuồng trại chăn nuôi tập trung được xử lý chất thải theo quy định. Tỷ lệ thu gom rác thải sinh hoạt đạt khoảng 60%, nhưng việc xử lý rác thải theo quy trình hợp vệ sinh còn hạn chế, đặc biệt tại các xã chưa đạt tiêu chí.

3. Quy hoạch nghĩa trang: Nghĩa trang nhân dân tại các xã được quy hoạch theo tiêu chuẩn, nhưng khoảng cách ly vệ sinh môi trường chưa được đảm bảo đầy đủ, gây tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

4. Nhận thức và tham gia của người dân: Khoảng 71,5% người dân được tiếp cận thông tin về môi trường, tuy nhiên chỉ 18% nhận thức đúng về lợi ích của nhà tiêu hợp vệ sinh trong phòng chống bệnh tật. Việc xã hội hóa trong thực hiện tiêu chí môi trường còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên phản ánh thực trạng triển khai tiêu chí môi trường tại huyện Sơn Dương còn nhiều khó khăn do điều kiện tự nhiên phức tạp, nguồn lực hạn chế và nhận thức cộng đồng chưa đồng đều. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tỷ lệ sử dụng nước sạch và xử lý chất thải tại đây thấp hơn mức trung bình của nhiều vùng nông thôn khác, đặc biệt là các khu vực đồng bằng.

Nguyên nhân chủ yếu bao gồm: thiếu hệ thống cấp nước tập trung đồng bộ, hạn chế về công nghệ xử lý chất thải, quy hoạch nghĩa trang chưa phù hợp với thực tế dân cư, và công tác tuyên truyền chưa sâu rộng. Biểu đồ so sánh tỷ lệ sử dụng nước sạch giữa các xã cho thấy xã Tân Trào có tỷ lệ cao nhất, tương ứng với mức độ đầu tư và quản lý tốt hơn.

Việc nâng cao nhận thức và huy động sự tham gia của cộng đồng là yếu tố then chốt để cải thiện tiêu chí môi trường. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy sự cần thiết của việc tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng, áp dụng công nghệ xử lý chất thải hiện đại và xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư hệ thống cấp nước sạch hợp vệ sinh: Xây dựng và nâng cấp các công trình cấp nước tập trung tại các xã chưa đạt tiêu chí, phấn đấu đến năm 2020 đạt tỷ lệ trên 80% hộ dân sử dụng nước sạch. Chủ thể thực hiện là UBND huyện phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, với nguồn vốn từ ngân sách địa phương và các chương trình hỗ trợ quốc gia.

2. Nâng cao hiệu quả thu gom và xử lý chất thải: Thành lập các tổ dịch vụ vệ sinh môi trường chuyên nghiệp tại các xã, áp dụng công nghệ xử lý chất thải phù hợp, đặc biệt tại các trang trại chăn nuôi. Thời gian thực hiện trong 3 năm tới, do UBND xã và các tổ chức cộng đồng chủ trì.

3. Quy hoạch và cải tạo nghĩa trang theo tiêu chuẩn vệ sinh môi trường: Rà soát, điều chỉnh quy hoạch nghĩa trang đảm bảo khoảng cách ly vệ sinh môi trường theo quy định, xây dựng tường rào và hệ thống xử lý nước thải từ nghĩa trang. Thực hiện trong giai đoạn 2016-2018, do Ban Quản lý xây dựng nông thôn mới huyện phối hợp với UBND xã.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng: Triển khai các chương trình truyền thông đa dạng, tập huấn kỹ năng bảo vệ môi trường cho cán bộ và người dân, đặc biệt chú trọng đến lợi ích của nước sạch và nhà tiêu hợp vệ sinh. Chủ thể là các tổ chức đoàn thể, Mặt trận Tổ quốc và các cơ quan truyền thông địa phương.

5. Xây dựng chính sách hỗ trợ và khuyến khích xã hội hóa: Ban hành các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật cho các hộ gia đình và cơ sở sản xuất kinh doanh trong việc đầu tư công trình bảo vệ môi trường. Khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp và tổ chức phi chính phủ trong lĩnh vực môi trường nông thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về nông thôn và môi trường: Giúp hiểu rõ thực trạng và các giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành phát triển nông thôn, môi trường: Cung cấp cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và dữ liệu thực tiễn để phục vụ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

3. Các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực môi trường: Tham khảo để thiết kế các chương trình hỗ trợ, dự án phát triển bền vững tại vùng nông thôn miền núi.

4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội tại địa phương: Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, tham gia tích cực vào các hoạt động xây dựng NTM.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới gồm những nội dung chính nào?
   Tiêu chí môi trường bao gồm cấp nước sạch hợp vệ sinh, xử lý chất thải và nước thải, quy hoạch nghĩa trang theo tiêu chuẩn, và phát triển môi trường xanh, sạch, đẹp. Đây là các yếu tố quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng sống.

2. Tại sao tỷ lệ sử dụng nước sạch ở nông thôn miền núi thấp hơn so với vùng đồng bằng?
   Nguyên nhân chính là do điều kiện địa hình phức tạp, thiếu hệ thống cấp nước tập trung, nguồn lực đầu tư hạn chế và công tác quản lý chưa hiệu quả. Ngoài ra, nhận thức của người dân về lợi ích của nước sạch cũng còn hạn chế.

3. Các giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả thực hiện tiêu chí môi trường?
   Các giải pháp bao gồm tăng cường đầu tư hệ thống cấp nước sạch, nâng cao thu gom và xử lý chất thải, quy hoạch nghĩa trang hợp lý, đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức và xây dựng chính sách hỗ trợ xã hội hóa.

4. Vai trò của cộng đồng dân cư trong thực hiện tiêu chí môi trường là gì?
   Cộng đồng dân cư là trung tâm trong việc bảo vệ môi trường, tham gia các hoạt động thu gom rác thải, duy trì vệ sinh môi trường, và thực hiện các biện pháp bảo vệ nguồn nước. Sự tham gia tích cực của người dân góp phần nâng cao hiệu quả và bền vững của chương trình.

5. Làm thế nào để đảm bảo chất lượng nước sạch trước khi cung cấp cho người dân?
   Cần áp dụng các biện pháp xử lý nước như lọc, khử trùng, đồng thời xây dựng hệ thống giám sát chất lượng nước thường xuyên. Việc bảo quản và vận chuyển nước cũng phải đảm bảo vệ sinh để tránh tái nhiễm khuẩn.

Kết luận

• Nghiên cứu đã đánh giá thực trạng tiêu chí môi trường tại ba xã thuộc huyện Sơn Dương, cho thấy tỷ lệ sử dụng nước sạch hợp vệ sinh đạt khoảng 47% năm 2014, còn nhiều hạn chế trong xử lý chất thải và quy hoạch nghĩa trang.
• Các khó khăn chủ yếu bao gồm điều kiện tự nhiên phức tạp, nguồn lực hạn chế và nhận thức cộng đồng chưa đồng đều.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể như tăng cường đầu tư hệ thống cấp nước, nâng cao thu gom xử lý chất thải, quy hoạch nghĩa trang hợp lý và đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng trong việc thực hiện tiêu chí môi trường xây dựng NTM.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2016-2020, đồng thời giám sát, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh phù hợp.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng nông thôn mới bền vững và môi trường sống trong lành cho cộng đồng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về nông thôn mới Đã có một số diễn giải và phân tích về khái niệm thế nào là nông thôn mới.

Nông thôn mới trước tiên phải là nông thôn chứ không phải là thị tứ; đó là nông thôn mới chứ không phải nông thôn truyền thống. Nếu so sánh giữa nông thôn mới và nông thôn truyền thống, thì nông thôn mới phải bao hàm cơ cấu và chức năng mới. Ngày 16 tháng 4 năm 2009 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 491/Q Đ-TTg về Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới gồm 19 tiêu chí là: Tiêu chí về quy hoạch và thực hiện quy hoạch; tiêu chí về giao thông; tiêu chí về thủy lợi; tiêu chí về điện; tiêu chí trường học; tiêu chí cơ sở vật chất văn hóa; tiêu chí chợ nông thôn; tiêu chí về bưu điện; tiêu chí về nhà ở dân cư; tiêu chí về y tế; tiêu chí về văn hóa; tiêu chí về môi trường; tiêu chí về hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh; tiêu chí về an ninh, trật tự xã hội. Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT, ngày 21 tháng 8 năm 2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới quy định tại điều 3: Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có thể bổ sung thêm tiêu chí hoặc quy định mức đạt của các tiêu chí cho phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương nhưng không được thấp hơn mức quy định trong Bộ tiêu chí quốc gia.

Từ Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và quy định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, chúng ta thấy nông thôn mới là nông thôn toàn e 5 diện bao gồm tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, xã hội đến quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường sinh thái và phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của từng vùng. Ngày 04 tháng 6 năm 2010 của Thủ Tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg về phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020. Tại quyết định này, mục tiêu chung của Chương trình được xác định là: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. Như vậy, nông thôn mới là nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, xã hội dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, đời sống vật chất, tinh thần được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ, an ninh trật tự được giữ vững.

Khái niệm về môi trường nông thôn Với tính chất là một thuật ngữ pháp lý, Môi trường được định nghĩa trong Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam (thông qua 23/06/2014): “là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật”. Và môi trường được tạo thành từ các yếu tố bao gồm: “đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật và các hình thái vật chất khác” e 6 Định nghĩa trên đưa ra mối quan hệ giữa yếu tố tự nhiên và yếu tố vất chất nhân tạo đó là “quan hệ mật thiết với nhau”. Tóm lại yếu tố tự nhiên có mối quan hệ mật thiết với yếu tố vật chất nhân tạo, giữa chúng có sự tác động qua lại với nhau, yếu tố này làm tiền đề cho yếu tố kia phát triển.Trong mối quan hệ giữa yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo thì con người là trung tâm. Bởi vì mọi hoạt động của con người đều diễn ra trong môi trường.

- Môi trường là địa bàn để con người thực hiện hoạt động của mình. - Môi trường bảo đảm những điều kiện để con người thực hiện chu trình sống của mình. - Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, ảnh hưởng đến đời sống sản xuất, sự tồn tại, sự phát triển của con người và sinh vật. - Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật.

- Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ cho môi trường trong sạch, phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ đa dạng sinh học. “Nâng cao chất lượng môi trường là mục đích chủ yếu của công tác BVMT. Chất lượng môi trường phản ánh mức độ phù hợp của môi trường đối với sự tồn tại, phồn vinh cũng như sự phát triển kinh tế xã hội của nhân loại. ở những năm 60 cùng với sự xuất hiện vấn đề chất lượng môi trường cũng ngày càng được quan tâm.

Người ta dần dần dùng mức độ tốt xấu của môi trường, e 7 để biểu thị mức độ môi trường bị ô nhiễm” (Lê Văn Khoa, Trần Thiên Cường, Trần Khắc Hiệp, Trịnh Thị Hải Yến, 2003 [12]). Các khái niệm thuật ngữ khác - Khái niệm tài nguyên nước: Nước là tài nguyên đặc biệt quan trọng, là một phần thiết yếu của sự sống và môi trường. Nước không thể thiếu cho sự tồn tại và phát triển của thế giới sinh vật và nhân loại trên trái đất. Nước quyết định sự tồn tại và phát triển bền vững của đất nước; mặt khác nước cũng có thể gây ra tai họa cho con người và môi trường.

Tài nguyên nước vừa là nguồn tài nguyên hữu hạn và vô hạn. Nước là một tài nguyên vô hạn. Nước trên Trái đất có số lượng rất lớn, với trữ lượng nước là 1,45 tỷ km3 bao phủ 71% diện tích trên Trái đất tương đương với một lớp nước dày 2700m khi trải ra trên toàn bộ bề mặt trái đất. Tổng sản lượng nước trên Trái đất gồm 97,5% nước biển và chỉ có 2,5% nước ngọt.

Trong 2,5% nước ngọt đó, có: 0,4% nước mặt gồm sông ngòi (1,6%), ao hồ (67,4%), và hơi nước trong không khí (9,5%); 30,1% nước ngầm; phần còn lại là những tảng băng trải rộng ở Bắc và Nam cực. Hiện nay, sự suy thoái của các lưu vực sông cùng với sự gia tăng ô nhiễm nước khiến nguồn nước sạch ngày càng giảm sút nhanh chóng tại nhiều nơi, đẫn đến tài nguyên nước trở nên hữu hạn và cần phải sử dụng một cách tiết kiệm. Tài nguyên nước bao gồm tài nguyên nước mặt và tài nguyên nước ngầm. - Khái niệm nước sạch và nước hợp vệ sinh: Theo quy định của Luật tài nguyên nước năm 1998: " Nước sạch" là nước đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng của Tiêu chuẩn Việt Nam.

Theo tài liệu hướng dẫn triển khai Bộ chỉ số theo dõi, đánh giá nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành: “Nước hợp vệ sinh là nước được lấy từ các công trình cấp nước hợp vệ sinh e 8 và phải đảm bảo các tiêu chí: Trong, không mầu, không mùi, không vị và không có các thành phần gây ảnh hướng đến sức khỏe của con người”. - Khái niệm quản lý Nhà nước về tài nguyên nước: Quản lý nhà nước về nguồn tài nguyên nước sạch là hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, các cơ quan, đoàn thể , tổ chức, cá nhân được Nhà nước ủy quyền, thay mặt nhà nước để tiến hành hoạt động quản lý về tài nguyên nước. Theo đó, chúng ta có các cơ quan chuyên ngành ở Trung ương và địa phương để quản lý tài nguyên nước. Ở Trung ương, Bộ tài nguyên và môi trường thay mặt Nhà nước quản lý những vấn đề liên quan tới tài nguyên và môi trường, trong đó có tài nguyên nước.

Ở Cấp tỉnh có sở tài nguyên và môi trường là cơ quan chuyên môn giúp UBND tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tài nguyên nước. Ở huyện có phòng tài nguyên và môi trường. Ở cấp xã có cán bộ phụ trách vấn đề tài nguyên môi trường trên địa bàn xã. - Cơ sở sản xuất kinh doanh: Cơ sở sản xuất kinh doanh bao gồm: Các cơ sở sản xuất (trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, tiểu thủ công nghiệp), các cơ sở chế biến nông, lâm, thuỷ sản của hộ cá thể, tổ hợp tác, hợp tác xã hoặc các doanh nghiệp đóng trên địa bàn.

- Không có các hoạt động gây ô nhiễm môi trường và có các hoạt động phát triển môi trường xanh - sạch - đẹp: Không có các hoạt động gây ô nhiễm môi trường và có các hoạt động phát triển môi trường xanh - sạch - đẹp trên địa bàn xã gồm các nội dung: + Không có cơ sở sản xuất kinh doanh hoạt động gây ô nhiễm môi trường. + Trong mỗi thôn (bản, buôn, ấp) đều có tổ dọn vệ sinh, khai thông cống rãnh, phát quang dọn cỏ ở đường thu gom về nơi quy định để xử lý. + Định kỳ tổ chức tổng vệ sinh với sự tham gia của mọi người dân. e 9 + Tổ chức trồng cây xanh ở nơi công cộng, đường giao thông và các trục giao thông chính nội đồng.

+ Tôn tạo các hồ nước tạo cảnh quan đẹp và điều hoà sinh thái. + Nghĩa trang được xây dựng theo quy hoạch. Cơ sở lý luận Quy hoạch xây dựng nông thôn mới nhằm phát triển nông thôn bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội, môi trường. Nội dung của phát triển nông thôn bền vững bao gồm: công nghiệp hóa - hiện đại hóa, đô thị hóa, kiểm soát dân số và bảo vệ môi trường sinh thái.

Mục tiêu là phát triển nông thôn bền vững, đảm bảo phát triển kinh tế vùng nông thôn, người dân có cuộc sống đầy đủ, sung túc, đời sống tinh thần được nâng cao, nhưng phải đảm bảo về nội dung nước sạch, vệ sinh môi trường nông thôn.