Đặt vấn đề Với rất nhiều công dụng, đặc biệt với hàm lượng dinh dưỡng cao hơn nhiều lần so với những thực phẩm thông thường, điều này đã được các công trình nghiên cứu khoa học trên khắp thế giới chứng minh, vậy nên cây Chùm ngây đang được người tiêu dùng thông minh ưa chuộng. Tình hình gây trồng loài cây này ở Việt Nam hiện nay mới xuất hiện một số cơ sở (chủ yếu ở các tỉnh miền nam Trung bộ và các tỉnh Tây nam bộ như: Nha Trang, Phan Thiết, Ninh Thuận, Bình Thuận, Bình Phước, Phú Quốc), trồng để cung cấp lá cây làm rau, chế biến làm trà túi lọc cung cấp cho thị trường trong nước và xuất khẩu sang 3 thị trường chính đó là Đài Loan, Nhật Bản và Trung Quốc. Với nhu cầu tiêu thụ ở thời điểm hiện tại, với thực tế nguồn cung nhỏ, hẹp và rải rác hiện nay thì việc phát triển vùng nguyên liệu với quy mô lớn là cần thiết. Nhất là việc phát triển cây Chùm ngây ra các tỉnh miền Trung, miền Bắc.
Chùm ngây là loài cây có giá trị kinh tế cao, nhiều nhà hoạch định chiến lược còn cho rằng đây là cây “xóa đói giảm nghèo”. Là cây có thể thích ứng với nhiều điều kiện sinh thái khác nhau, không chỉ cho hiệu quả về kinh tế, cải thiện đời sống của người dân tại các vùng đất bạc màu, phát triển cây Chùm ngây còn góp phần phủ xanh những vùng đất khô hạn, cải tạo đất và bảo vệ môi trường. Không những vậy, đây còn là cây dễ trồng và dễ chăm sóc nên việc tiếp cận người dân là dễ dàng, việc mở ra một hướng mới trong phát triển kinh tế hộ gia đình nhằm nâng cao thu nhập là hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, ở địa bàn tỉnh Thái Nguyên việc phát triển loài cây này mới chỉ là bước đầu.
Hiện nay, việc xây dựng vùng nguyên liệu trồng Chùm ngây đủ để đáp ứng nhu cầu của thị trường cả về năng suất và chất lượng cần thiết phải có những nghiên cứu về kỹ thuật sản xuất cây giống, trồng, chăm sóc và thu hoạch trong điều kiện đất đai, khí hậu tại Thái Nguyên. Để đáp ứng được e 2 nguồn giống tốt phục vụ cho công tác trồng và nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng thì việc nghiên cứu một số kỹ thuật sản xuất cây giống Chùm ngây là rất cần thiết. Vì vậy, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu kỹ thuật sản xuất cây giống Chùm ngây (Moringa Oleifer Lam.) tại trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được kỹ thuật xử lý hạt giống.
- Đánh giá được tỷ lệ nảy mầm, thế nảy mầm của hạt giống Chùm ngây. - Xác định được tỷ lệ hỗn hợp ruột bầu phù hợp. - Xác định được kỹ thuật chăm sóc cây con trong vườn ươm. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Qua việc nghiên cứu và thực hiện đề tài này sẽ giúp tôi làm quen được với công việc nghiên cứu khoa học, bên cạnh đó còn củng cố được lượng kiến thức chuyên môn đã học, có thêm cơ hội kiểm chứng những lý thuyết đã học trong nhà trường đúng theo phương châm học đi đôi với hành. Nắm được các phương pháp nghiên cứu, bước đầu tiếp cận và áp dụng kiến thức đã được học trong trường vào công tác nghiên cứu khoa học. Qua quá trình học tập nghiên cứu đề tài tại vườn ươm, tôi đã tích lũy thêm được nhiều kiến thức và kinh nghiệm thực tế trong việc gieo ươm cây giống. Đây sẽ là những kiến thức rất cần thiết cho quá trình nghiên cứu, học tập và làm việc sau này.
Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Nghiên cứu đề tài sẽ đánh giá được vai trò của các yếu tố ngoại cảnh, các chất kích thích và các yếu tố khác trong việc sản xuất cây giống Chùm ngây. Thành công của đề tài có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nhân giống và phát triển loài cây Chùm ngây (Moringa Oleifera Lam. Thông qua đó góp phần nâng cao năng suất, chất lượng trồng cây Chùm ngây trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên và các vùng có điều kiện tự nhiên tương tự. e 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học Những năm trước thời kỳ đổi mới, chúng ta chưa đánh giá đúng đươc tầm quan trọng và vai trò của công tác giống trong sản xuất nông lâm nghiệp. Sự quan tâm về công tác giống lúc bấy giờ là làm sao đủ số lượng cây giống phục vụ cho việc trồng rừng chứ chưa quan tâm nhiều đến chất lượng giống. Những năm gần đây, công tác giống đã có những chuyển biến theo hướng sản xuất kinh doanh sử dụng giống tốt, đảm bảo cả về số lượng và chất lượng. Giống tốt là giống có sức sống cao, khỏe mạnh và có chất lượng di truyền.
Chất lượng của hạt giống bị phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như loài cây, điều kiện thời tiết, tuổi cây mẹ, phụ thuộc vào cách thu hái, cách xử lý và bảo quản hạt giống,… Cải thiện giống cây rừng đạt hiệu quả cao nhất khi nó kết hợp được tất cả sự khéo léo về lâm sinh và chọn giống hay nói cách khác là cuộc “Hôn nhân” giữa chọn giống cây rừng và các biện pháp lâm sinh (Theo Zobel, B. Năng suất cây rừng chỉ đạt được tối đa khi sử dụng những giống cây có chất lượng di truyền tốt nhất, nhưng một số cây rừng có chất lượng có chất lượng di truyền cao như thế nào đi nữa vẫn không đạt được sản phẩm tối đa nếu không biết kết hợp sử dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh. Vì vậy, khi nói đến cải thiện giống cây rừng một mặt phải áp dụng các nguyên lý di truyền và chọn giống để nâng cao năng suất, mặt khác phải áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh thích hợp. Trong công tác gieo ươm, việc xử lý hạt giống là rất quan trọng, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức nảy mầm của hạt.
Tùy thuộc vào đặc điểm sinh lý cũng như cấu tạo vỏ hạt của mỗi loại hạt giống khác nhau mà ta sẽ có những phương pháp xử lý hạt giống khác nhau. Xử lý hạt giống chính là việc tác e 4 động đồng loạt lên lượng hạt giống cần gieo nhằm kích thích hạt nảy mầm nhanh và đều, cho cây con mọc lên cùng một lứa có cùng kích thước. Việc xử lý hạt cần chú ý đến yếu tố nhiệt độ và độ ẩm, khi xử lý hạt đúng phương pháp, đúng kỹ thuật sẽ kích thích hạt nảy mầm nhanh và đều hơn. Trong quá trình xử lý hạt phải kết hợp tiêu diệt nguồn nấm bệnh hại có trong lô hạt để giảm được thiệt hại trong quá trình gieo ươm về sau.
Có nhiều phương pháp xử lý hạt giống như xử lý bằng nhiệt độ, xử lý bằng cơ giới, xử lý bằng tia phóng xạ, xử lý bằng thuốc hóa học,… Nhưng hiện nay người ta thường sử dụng phương pháp nhiệt độ, điều chỉnh mức nhiệt độ phù hợp với từng loại hạt để kích thích hạt nảy mầm nhanh hơn. Phương pháp này vừa đơn giản vừa an toàn mà lại có hiệu quả cao. Cây Chùm ngây (Moringa Oleifera Lam.) có xuất xứ từ vùng Nam Á, là loài cây có giá trị kinh tế cao và có rất nhiều công dụng khác nhau như: Các bộ phận của cây chứa nhiều khoáng chất quan trọng và là một nguồn cung cấp chất đạm, vitamins, beta-carotene, acid amin và nhiều hợp chất phenolics; Cây Chùm ngây cung cấp một hỗn hợp pha trộn nhiều hợp chất như zeatin, quercetin, beta-sitosterol caffeoylquinic acid và kaempferol, rất hiếm gặp tại các loài cây khác; các bộ phận của cây như lá, rễ, hạt, vỏ cây, quả và hoa. có những hoạt tính như kích thích hoạt động của tim và hệ tuần hoàn, hoạt tính chống u-bướu, hạ nhiệt, chống kinh phong, chống sưng viêm, trị ung loét, chống co giật, lợi tiểu, hạ huyết áp, hạ cholesterol, chống oxy-hóa, trị tiểu đường, bảo vệ gan, kháng sinh và chống nấm… cây đã được dùng để trị nhiều bệnh trong Y-học dân gian tại nhiều nước trong vùng Nam Á; gỗ cây Chùm ngây rất nhẹ, có thể dùng làm củi nhưng năng lượng không cao, được xem là nguồn nhiên liệu tiềm năng cho kỹ nghệ giấy với chất lượng bột giấy được so sánh ngang với cây dương; vỏ cây thường làm thảm chùi chân hay bện làm dây thừng ở châu Phi, ngoài ra tại Jamaica và Senegal, người ta còn sử dụng e 5 vỏ cây làm thuốc nhuộm vải; cây Chùm ngây được trồng làm hàng rào xanh che chắn cho các khu sản xuất nông nghiệp, che bóng cho các cây công nghiệp dài ngày, chắn gió, chắn cát bay, ngoài ra, cây có lá nhỏ, thân thon, tán đẹp nên được trồng làm cảnh.
Với rất nhiều công dụng như vậy, hiện nay cây Chùm ngây đang được trồng rộng rãi ở nhiều quốc gia (80 quốc gia) trên thế giới, trong đó Việt Nam. Cây Chùm ngây là loài cây ưa sáng, mọc nhanh, giai đoạn đầu ưa bóng nên có thể trồng xen, khi cây lớn điều chỉnh ánh sáng, phân cành cao, vỏ màu hơi xanh khi còn non, màu trắng mốc khi đã già, tái sinh chồi mạnh với những nơi có độ ẩm cao, đất xốp, những nơi tầng mùn dày tái sinh hạt yếu. Cây chịu hạn tốt, chịu được những nơi đất xấu cằn cỗi. Vỏ hạt Chùm ngây tương đối cứng nên khi xử lý hạt ta có thể xử lý ở nhiệt độ 60oC.
Cây Chùm ngây có thể trồng bằng cây con có bầu hoặc rễ trần. Theo bộ Lâm nghiệp (1994) cây con được tạo ra từ vườn ươm phải đảm bảo cây giống được lựa chọn có những phẩm chất tốt phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí hậu và đất đai để giảm bớt sự cạnh tranh của các loài cây khác với chúng. Việc chăm sóc cây con trong giai đoạn vườn ươm sẽ đảm bảo cho sự phát triển của cây trong tương lai. Các loài phân hóa học được sử dụng chăm sóc cây con trong thời gian ngắn.
Bón phân cần kết hợp các biện pháp lâm sinh như: tưới nước, nhổ cỏ, phá váng, phòng trừ sâu bệnh thường xuyên để phát huy tối đa hiệu lực của phân bón. Đất làm bầu là thành phần chủ yếu dùng để làm ruột bầu tạo ra cây con có bầu, được sử dụng phổ biến và mang lại kết quả cao trong trồng rừng. Tuy nhiên trong ruột bầu mà chỉ có mỗi đất thì sẽ không đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng cho cây con khiến cây con chậm lớn làm kéo dài thời gian vườn ươm và cây không đạt chất lượng.