Luận văn thạc sĩ nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp ngành thực phẩm và đồ uống niêm yết trên sàn chứng khoán việt nam

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh doanh nghiệp thực phẩm và đồ uống niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Phượng
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Tùng
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Kinh Doanh Ngành Thực Phẩm Và Đồ Uống Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu
• 0.7. Bố cục đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP VÀ TỔNG QUAN VỀ NGÀNH THỰC PHẨM VÀ ĐỒ UỐNG
• 1.1. HIỆU QUẢ KINH DOANH
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh
• 1.2.1. Hiệu quả cá biệt
• 1.2.2. Hiệu quả tổng hợp
• 1.3. TỔNG QUAN VỀ NGÀNH THỰC PHẨM VÀ ĐỒ UỐNG
• 1.3.1. Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp ngành thực phẩm và đồ uống
• 1.3.2. Tình hình hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp ngành thực phẩm và đồ uống giai đoạn hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. XÂY DỰNG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Xác định các biến của mô hình
• 2.1.2. Mô hình nghiên cứu
• 2.2. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Mẫu nghiên cứu
• 2.2.2. Kiểm tra và xử lý số liệu
• 2.2.3. Xây dựng ma trận hệ số tương quan
• 2.2.4. Lựa chọn biến đưa vào mô hình
• 2.2.5. Ước lượng mô hình ban đầu
• 2.2.6. Kiểm định mô hình
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. THỰC TRẠNG VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA NGÀNH THỰC PHẨM VÀ ĐỒ UỐNG
• 3.1.1. Thực trạng chung về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp
• 3.1.2. Mối quan hệ giữa hiệu quả kinh doanh và một số nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh
• 3.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU MÔ HÌNH
• 3.2.1. Phân tích hệ số tương quan
• 3.2.2. Mô hình hồi quy
• 3.2.3. Phân tích kết quả nghiên cứu của mô hình lựa chọn
• 4. CHƯƠNG 4: HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH
• 4.1.1. Đối với doanh nghiệp ngành thực phẩm và đồ uống
• 4.1.2. Đối với cơ quan quản lý Nhà nước
• 4.1.3. Các đối tượng khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Kinh Doanh

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh trong ngành thực phẩm và đồ uống tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng. Ngành này không chỉ đóng góp lớn vào nền kinh tế mà còn có tiềm năng phát triển mạnh mẽ. Việc hiểu rõ các yếu tố tác động sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

1.1. Khái Niệm Hiệu Quả Kinh Doanh Trong Ngành Thực Phẩm

Hiệu quả kinh doanh được định nghĩa là mối quan hệ giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra. Trong ngành thực phẩm, điều này bao gồm doanh thu từ bán hàng và chi phí sản xuất.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Nhân Tố Ảnh Hưởng

Nghiên cứu này giúp các nhà quản lý nhận diện và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh, từ đó đưa ra quyết định chiến lược phù hợp.

II. Các Vấn Đề Thách Thức Trong Ngành Thực Phẩm Và Đồ Uống

Ngành thực phẩm và đồ uống tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Cạnh tranh ngày càng gia tăng từ các doanh nghiệp trong và ngoài nước, cùng với sự thay đổi trong xu hướng tiêu dùng, tạo ra áp lực lớn cho các doanh nghiệp. Việc nhận diện và giải quyết các vấn đề này là rất cần thiết.

2.1. Cạnh Tranh Từ Doanh Nghiệp Nước Ngoài

Sự xuất hiện của các sản phẩm nhập khẩu chất lượng cao đã tạo ra áp lực lớn cho các doanh nghiệp nội địa trong việc nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ.

2.2. Xu Hướng Tiêu Dùng Thay Đổi

Người tiêu dùng ngày càng chú trọng đến chất lượng và nguồn gốc sản phẩm, điều này yêu cầu các doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh của mình.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Kinh Doanh

Để nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh, cần áp dụng các phương pháp định tính và định lượng. Việc xây dựng mô hình nghiên cứu sẽ giúp xác định rõ ràng các yếu tố tác động và mức độ ảnh hưởng của chúng.

3.1. Mô Hình Nghiên Cứu Các Nhân Tố

Mô hình nghiên cứu sẽ bao gồm các biến độc lập như chất lượng sản phẩm, chiến lược marketing, và quản lý tài chính, nhằm đánh giá tác động đến hiệu quả kinh doanh.

3.2. Phương Pháp Phân Tích Dữ Liệu

Sử dụng các phương pháp thống kê để phân tích dữ liệu thu thập được từ các doanh nghiệp trong ngành thực phẩm và đồ uống, từ đó đưa ra kết luận chính xác.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Kinh Doanh Ngành Thực Phẩm

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp trong ngành thực phẩm và đồ uống. Các yếu tố này bao gồm chất lượng sản phẩm, chiến lược marketing, và khả năng quản lý tài chính.

4.1. Tác Động Của Chất Lượng Sản Phẩm

Chất lượng sản phẩm là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển để nâng cao chất lượng sản phẩm.

4.2. Chiến Lược Marketing Hiệu Quả

Chiến lược marketing phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng hiệu quả hơn, từ đó tăng doanh thu và lợi nhuận.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Ngành Thực Phẩm Tại Việt Nam

Ngành thực phẩm và đồ uống tại Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả kinh doanh, các doanh nghiệp cần chú trọng đến việc cải thiện chất lượng sản phẩm và áp dụng các chiến lược kinh doanh hiệu quả.

5.1. Định Hướng Phát Triển Ngành

Các doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào chất lượng và đổi mới công nghệ.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong ngành thực phẩm và đồ uống phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành thực phẩm và đồ uống là một trong những ngành công nghiệp quan trọng tại Việt Nam, đóng góp lớn vào nền kinh tế quốc dân với quy mô tiêu dùng cá nhân và hộ gia đình đạt 127,7 tỷ USD năm 2015, trong đó chi tiêu cho thực phẩm và đồ uống chiếm 43,3% tổng mức tiêu dùng cả nước. Giai đoạn 2013-2015, doanh thu tiêu thụ ngành thực phẩm và đồ uống tăng trưởng bình quân 16,1% mỗi năm, phản ánh tiềm năng phát triển mạnh mẽ của ngành. Tuy nhiên, các doanh nghiệp trong ngành phải đối mặt với nhiều thách thức như cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp nước ngoài, biến động kinh tế vĩ mô và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sản phẩm.

Luận văn tập trung nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của 55 doanh nghiệp ngành thực phẩm và đồ uống niêm yết trên Sàn chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2013-2015. Mục tiêu chính là xây dựng mô hình đo lường tác động của các nhân tố nội bộ và bên ngoài đến hiệu quả kinh doanh, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng đối với nhà quản lý doanh nghiệp và nhà đầu tư trong việc ra quyết định chiến lược, đồng thời góp phần phát triển bền vững ngành thực phẩm và đồ uống trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế và tài chính về hiệu quả kinh doanh, trong đó hiệu quả kinh doanh được định nghĩa là mối quan hệ tương đối giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh chủ yếu bao gồm tỷ suất sinh lời tài sản (ROA), tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), và các chỉ số về chi phí quản lý, vòng quay hàng tồn kho, quản trị nợ phải thu.

Hai mô hình nghiên cứu chính được áp dụng là mô hình ảnh hưởng cố định (FEM) và mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên (REM) trong phân tích dữ liệu bảng (panel data). FEM cho phép kiểm soát các đặc điểm riêng biệt không quan sát được của từng doanh nghiệp, trong khi REM giả định các đặc điểm này là ngẫu nhiên và không tương quan với biến giải thích. Việc lựa chọn mô hình dựa trên kiểm định Hausman nhằm đảm bảo tính chính xác và phù hợp của kết quả.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm:

• Quy mô doanh nghiệp: đo bằng tổng doanh thu trên tổng tài sản.
• Cơ cấu tài sản: tỷ trọng tài sản cố định trên tổng tài sản.
• Cấu trúc tài chính: tỷ suất nợ trên tổng nguồn vốn.
• Tốc độ tăng trưởng doanh nghiệp: tốc độ tăng trưởng tổng tài sản.
• Tỷ suất chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp: chi phí bán hàng và quản lý trên doanh thu thuần.
• Quản trị nợ phải thu: kỳ thu tiền bình quân.
• Quản trị hàng tồn kho: số vòng quay hàng tồn kho.
• Các nhân tố vĩ mô: tốc độ tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sử dụng là số liệu bảng của 55 doanh nghiệp ngành thực phẩm và đồ uống niêm yết trên Sàn chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2013-2015. Cỡ mẫu được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy cho phân tích. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ doanh nghiệp niêm yết trong ngành có đủ dữ liệu trong khoảng thời gian nghiên cứu.

Phương pháp phân tích kết hợp định tính và định lượng. Phân tích định tính được thực hiện qua thống kê mô tả, so sánh thực trạng hiệu quả kinh doanh và các nhân tố ảnh hưởng. Phân tích định lượng sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng với hai phương pháp FEM và REM để kiểm định tác động của các nhân tố đến hiệu quả kinh doanh (ROA). Kiểm định Hausman được áp dụng để lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Quá trình nghiên cứu được thực hiện trong vòng 6 tháng, bao gồm thu thập dữ liệu, xử lý số liệu, phân tích và viết báo cáo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng tích cực của quy mô doanh nghiệp đến hiệu quả kinh doanh: Kết quả hồi quy cho thấy quy mô doanh nghiệp có hệ số dương và có ý nghĩa thống kê với ROA, với mức tăng 1% quy mô doanh thu/tài sản làm tăng ROA khoảng 0,15%. Điều này phù hợp với nghiên cứu của Zeitun & Titan (2007) và Amdemikael Abera (2012).

2. Tác động nghịch chiều của cấu trúc tài chính (tỷ suất nợ) đến hiệu quả kinh doanh: Tỷ suất nợ có hệ số âm, cho thấy việc sử dụng nợ cao làm giảm ROA trung bình 0,12% cho mỗi 1% tăng tỷ lệ nợ. Kết quả này đồng nhất với nghiên cứu của Wei Xu (2005) và Nguyễn Lê Thanh Tuyền (2013).

3. Tỷ suất chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh: Chi phí quản lý cao làm giảm ROA, với hệ số âm khoảng 0,18%, phản ánh tầm quan trọng của việc kiểm soát chi phí trong doanh nghiệp.

4. Quản trị hàng tồn kho có tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh: Số vòng quay hàng tồn kho tăng 1 lần/năm làm tăng ROA khoảng 0,10%, cho thấy doanh nghiệp có khả năng luân chuyển hàng tồn kho nhanh sẽ nâng cao hiệu quả kinh doanh.

5. Các nhân tố vĩ mô như tốc độ tăng trưởng GDP có ảnh hưởng tích cực, trong khi lạm phát và lãi suất không có tác động rõ ràng: Tốc độ tăng trưởng GDP tăng 1% làm tăng ROA khoảng 0,08%, trong khi lạm phát và lãi suất không có ý nghĩa thống kê trong mô hình.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên cho thấy quy mô doanh nghiệp và quản trị hiệu quả các nguồn lực nội bộ là yếu tố then chốt thúc đẩy hiệu quả kinh doanh trong ngành thực phẩm và đồ uống. Việc sử dụng nợ quá mức làm tăng chi phí tài chính, giảm lợi nhuận và hiệu quả sử dụng tài sản. Chi phí bán hàng và quản lý cao làm giảm khả năng sinh lời, do đó doanh nghiệp cần tối ưu hóa chi phí để nâng cao hiệu quả.

So sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước, kết quả phù hợp với xu hướng chung về tác động của quy mô và cấu trúc tài chính đến hiệu quả kinh doanh. Tuy nhiên, tác động của các nhân tố vĩ mô như lạm phát và lãi suất chưa rõ ràng có thể do đặc thù ngành thực phẩm và đồ uống ít nhạy cảm với biến động kinh tế vĩ mô trong ngắn hạn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hồi quy thể hiện mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến ROA, bảng hệ số tương quan và bảng kết quả kiểm định Hausman để minh chứng cho sự lựa chọn mô hình FEM phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy mô và năng lực tài chính doanh nghiệp: Doanh nghiệp nên tập trung mở rộng quy mô kinh doanh thông qua tăng doanh thu và tài sản nhằm tận dụng lợi thế quy mô, nâng cao uy tín và khả năng tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp. Thời gian thực hiện: 2-3 năm. Chủ thể: Ban lãnh đạo doanh nghiệp.

2. Kiểm soát và tối ưu cấu trúc tài chính: Giảm tỷ lệ nợ vay không hợp lý, ưu tiên sử dụng vốn chủ sở hữu và nguồn vốn nội bộ để giảm chi phí tài chính, tránh rủi ro thanh khoản. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Phòng tài chính kế toán, ban giám đốc.

3. Tối ưu hóa chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp: Áp dụng các biện pháp tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng công nghệ thông tin để giảm chi phí vận hành. Thời gian thực hiện: 1 năm. Chủ thể: Ban quản lý, phòng kế hoạch.

4. Nâng cao hiệu quả quản trị hàng tồn kho: Tăng tốc độ luân chuyển hàng tồn kho thông qua cải tiến quy trình sản xuất, dự báo nhu cầu chính xác, giảm tồn kho dư thừa. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Phòng kho, sản xuất.

5. Theo dõi và ứng phó linh hoạt với biến động kinh tế vĩ mô: Doanh nghiệp cần xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động GDP, lạm phát và lãi suất để duy trì hiệu quả kinh doanh ổn định. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể: Ban lãnh đạo, phòng phân tích thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý doanh nghiệp ngành thực phẩm và đồ uống: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược phát triển, tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

2. Nhà đầu tư và cổ đông: Đánh giá tiềm năng và rủi ro của các doanh nghiệp trong ngành dựa trên các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh, hỗ trợ quyết định đầu tư chính xác.

3. Cơ quan quản lý nhà nước: Tham khảo để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển ngành thực phẩm và đồ uống, điều chỉnh các quy định về tài chính và thuế phù hợp.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành tài chính, quản trị kinh doanh: Là tài liệu tham khảo khoa học về mô hình phân tích hiệu quả kinh doanh và các nhân tố ảnh hưởng trong ngành thực phẩm và đồ uống tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn ROA làm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh?
   ROA phản ánh khả năng sinh lời trên tổng tài sản, bao gồm cả vốn vay và vốn chủ sở hữu, giúp đánh giá toàn diện hiệu quả sử dụng tài sản của doanh nghiệp, phù hợp với đặc thù ngành thực phẩm và đồ uống.

2. Quy mô doanh nghiệp ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả kinh doanh?
   Quy mô lớn giúp doanh nghiệp tận dụng lợi thế về uy tín, thị phần và khả năng tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh, được chứng minh qua hệ số hồi quy dương và ý nghĩa thống kê.

3. Tại sao tỷ suất nợ lại có tác động tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh?
   Tỷ suất nợ cao làm tăng chi phí tài chính và rủi ro thanh khoản, giảm lợi nhuận trước thuế, ảnh hưởng tiêu cực đến ROA, nhất là trong ngành thực phẩm và đồ uống vốn có biên lợi nhuận không cao.

4. Chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp ảnh hưởng thế nào đến lợi nhuận?
   Chi phí cao làm giảm lợi nhuận thuần, do đó việc kiểm soát và tối ưu chi phí này là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh doanh, phù hợp với nguyên tắc cắt giảm chi phí để tăng lợi nhuận.

5. Các yếu tố vĩ mô như GDP, lạm phát và lãi suất tác động ra sao?
   Tốc độ tăng trưởng GDP có tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh do thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng. Lạm phát và lãi suất trong nghiên cứu này không có tác động rõ ràng, có thể do đặc thù ngành và thời gian nghiên cứu ngắn hạn.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng và kiểm định thành công mô hình phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp ngành thực phẩm và đồ uống niêm yết trên Sàn chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2013-2015.
• Quy mô doanh nghiệp, quản trị hàng tồn kho và tốc độ tăng trưởng GDP có tác động tích cực, trong khi cấu trúc tài chính và chi phí quản lý có tác động tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý và nhà đầu tư trong việc ra quyết định chiến lược và tài chính.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh, tập trung vào mở rộng quy mô, kiểm soát nợ vay, tối ưu chi phí và quản trị hàng tồn kho.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng phạm vi nghiên cứu, cập nhật dữ liệu mới và áp dụng mô hình cho các ngành khác để tăng tính ứng dụng.

Hành động ngay hôm nay: Các doanh nghiệp và nhà quản lý nên áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả kinh doanh, đồng thời theo dõi sát sao các biến động kinh tế vĩ mô để điều chỉnh chiến lược phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, đề tài đuợc kết cấu với 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp và tổng quan về ngành thực phẩm và đồ uống Chƣơng 2: Thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chƣơng 4: Hàm ý chính sách Luan van 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP VÀ TỔNG QUAN VỀ NGÀNH THỰC PHẨM VÀ ĐỒ UỐNG 1. HIỆU QUẢ KINH DOANH 1. Khái niệm Có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm hiệu quả kinh doanh. Xét trên bình diện các quan điểm kinh tế học khác nhau cũng có nhiều ý kiến khác nhau.

- Nhà kinh tế học Adam Smith cho rằng: “Hiệu quả là kết quả đạt đƣợc trong hoạt động kinh tế, là doanh thu tiêu thụ hàng hoá”. Nhƣ vậy, hiệu quả đƣợc đồng nghĩa với chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh, có thể do tăng chi phí mở rộng sử dụng nguồn lực sản xuất. Nếu cùng một kết quả có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này doanh nghiệp cũng đạt hiệu quả. - Quan điểm nữa cho rằng: “Hiệu quả kinh doanh là tỷ lệ so sánh tƣơng đối giữa kết quả và chi phí để đạt đƣợc kết quả đó.

Ƣu điểm của quan điểm này là phản ánh đƣợc mối quan hệ bản chất của hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên chƣa biểu hiện đƣợc tƣơng quan về lƣợng và chất giữa kết quả và chƣa phản ánh đƣợc hết mức độ chặt chẽ của mối liên hệ này. - Quan điểm khác nữa lại cho rằng: “Hiệu quả kinh doanh là mức độ thoả mãn yêu cầu của quy luật kinh tế cơ bản của chủ nghĩa xã hội cho rằng quỹ tiêu dùng với ý nghĩa là chỉ tiêu đại diện cho mức sống của mọi ngƣời trong các doanh nghiệp là chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh”. Quan điểm này có ƣu điểm là đã bám sát mục tiêu của nền sản xuất xã hội chủ nghĩa là Luan van 6 không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho ngƣời dân.

Nhƣng khó khăn ở đây là phƣơng tiện để đo lƣờng thể hiện tƣ tƣởng định hƣớng đó. Theo giáo trình Phân tích tài chính, Đại Học Đà Nẵng của PGS.TS Trƣơng Bá Thanh & TS.Trần Đình Khôi Nguyên (2009), “Hiệu quả kinh doanh” là xem xét hiệu quả sử dụng toàn bộ phƣơng tiện kinh doanh trong quá trình sản xuất, tiêu thụ. Hiệu quả kinh doanh biểu hiệu mối quan hệ tƣơng đối giữa kết quả kinh doanh và phƣơng tiện tạo ra kết quả nên chỉ tiêu này thƣờng có công thức: Kết quả (Doanh thu, lợi nhuận,.) HQKD = Phƣơng tiện (Chi phí, tài sản, VCSH,. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh Theo công thức về hiệu quả kinh doanh nêu ở trên thì có nhiều chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp và mỗi chỉ tiêu thể hiện một ý nghĩa nhất định.

Hiệu quả cá biệt: Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả cá biệt đƣợc xây dựng cho từng quá trình sản xuất kinh doanh trên cơ sở so sánh từng loại phƣơng tiện, từng nguồn lực đƣợc sử dụng với kết quả mà doanh nghiệp đạt đƣợc. Hiệu suất sử Giá trị sản xuất = dụng tài sản Tổng tài sản bình quân Giá trị sản xuất NSLĐ năm = Số CNSX bình quân năm Luan van 7 Giá trị sản xuất NSLĐ ngày = Tổng số ngày làm việc của CNSX Giá trị sản xuất Số vòng quay = Vốn lƣu động bình quân b, Hiệu quả tổng hợp: Các chỉ tiêu này thể hiện khả năng sử dụng một cách tổng hợp tất cả các nguồn lực để tạo ra kết quả trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Phân tích khả năng sinh lời từ các hoạt động của doanh nghiệp Tỷ suất lợi Lợi nhuận trƣớc thuế nhuận trên = x 100% DT thuần + DT HĐTC + Thu nhập khác doanh thu Tỷ suất lợi nhuận Lợi nhuận thuần HĐKD = x 100% trên doanh thu thuần Doanh thu thuần Tỷ suất lợi Lợi nhuận tuần HĐSXKD + Khấu hao TSCĐ nhuận HĐ = x 100% DT thuần + DT HĐTC + Thu nhập khác SXKD - Phân tích khả năng sinh lời tài sản + Tỷ suất sinh lời tài sản (ROA) Tỷ suất sinh lời Lợi nhuận trƣớc (sau) thuế = x 100% tài sản (ROA) Tổng Tài sản bình quân Luan van 8 Chỉ tiêu tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA) sẽ giúp nhà quản lý doanh nghiệp trả lời câu hỏi: "Những gì doanh nghiệp có thể làm đƣợc với các tài sản mà doanh nghiệp có sẵn". Nếu nhƣ giá trị chỉ tiêu này càng cao càng cho thấy khả năng quản lý của doanh nghiệp.

Do đó, tỷ suất sinh lợi của tài sản là kết quả tổng hợp của những cố gắng của doanh nghiệp trong việc nâng cao hiệu quả cá biệt của các yếu tố sử dụng cho quá trình sản xuất kinh doanh, là kết quả của nỗ lực mở rộng thị trƣờng tiêu thụ, tăng doanh số và tiết kiệm các chi phí. Chỉ tiêu tỷ suất sinh lợi của tài sản (ROA) đƣợc sử dụng trong nội bộ của doanh nghiệp để theo dõi tình hình sử dụng tài sản theo thời gian, theo dõi hoạt động của doanh nghiệp trong tình hình chung của ngành và so sánh với các doanh nghiệp trong cùng ngành. Patricia Fairfield và Teri Lombardi Yohn đã thực hiện một nghiên cứu về tỷ suất sinh lợi của tài sản. Họ đã chứng minh đƣợc rằng phân tích sự thay đổi của tỷ suất sinh lợi của tài sản có vai trò quan trọng trong việc dự báo tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong tƣơng lai.

+ Tỷ suất sinh lời kinh tế của tài sản (RE) Chỉ tiêu tỷ suất sinh lời của tài sản (ROA) đã phản ánh một cách tổng hợp hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên kết quả về lợi nhuận còn chịu tác động bởi thuế thu nhập doanh nghiệp và cấu trúc nguồn vốn. Vì vậy, để thấy rõ thật sự hiệu quả của hoạt động thuần kinh tế ở doanh nghiệp, còn có thể sử dụng chỉ tiêu tỷ suất sinh lờii kinh tế của tài sản. Lợi nhuận trƣớc thuế và lãi vay RE = x 100% Tổng Tài sản bình quân Luan van 9 Nói đến hiệu quả doanh nghiệp các nghiên cứu trên thế giới đều dùng thuật ngữ “Firm Performance” khái niệm này là một vấn đề gây tranh cãi về tài chính chủ yếu là do ý nghĩa đa chiều của nó.

Nghiên cứu về hoạt động doanh nghiệp xuất phát từ lý thuyết tổ chức và quản lý chiến lƣợc (Murphy, Trailer & Hill 1996): Hiệu quả hoạt động đo lƣờng trên cả phƣơng diện tài chính và tổ chức. Hiệu quả hoạt động tài chính nhƣ tối đa hóa lợi nhuận, tối đa hóa lợi nhuận trên tài sản, và tối đa hóa lợi ích của cổ đông là vấn đề cốt lõi của tính hiệu quả của doanh nghiệp (Chakravarthy, 1986). Các biện pháp hiệu suất hoạt động, chẳng hạn nhƣ tốc độ tăng trƣởng doanh số bán hàng và tăng trƣởng thị phần, cung cấp một định nghĩa rộng hơn về hiệu suất khi họ tập trung vào các yếu tố cuối cùng dẫn đến hoạt động tài chính (Hoffer & Sandberg, 1987). Việc đo lƣờng hiệu quả hoạt động có thể bị tác động bởi mục tiêu của công ty mà mục tiêu này có thể ảnh hƣởng đến việc lựa chọn cách đo lƣờng hiệu quả hoạt động của công ty và sự phát triển của thị trƣờng chứng khoán và thị trƣờng vốn.

Ví dụ, nếu thị trƣờng chứng khoán không phát triển cao và các hoạt động lúc đó chỉ tiêu đo lƣờng theo giá trị thị trƣờng không cung cấp một thông tin chính xác. Các biến đại diện cho hiệu quả hoạt động phổ biến là lợi nhuận trên tài sản (ROA) và lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) hoặc lợi nhuận trên đầu tƣ (ROI). Những đo lƣờng hiệu quả hoạt động theo kế toán này đại diện cho các chỉ số tài chính thu đƣợc từ bảng cân đối kế toán và báo cáo thu nhập đã đƣợc sử dụng bởi nhiều nhà nghiên cứu (ví dụ, Mehran (1995), và Ang, Cole & Line (2000). Ngoài ra, còn có các đo lƣờng hiệu quả hoạt động khác đƣợc gọi là đo lƣờng hiệu quả hoạt động thị trƣờng, chẳng hạn nhƣ giá mỗi cổ phiếu với thu nhập trên mỗi cổ phiếu (P/E), tỷ số giá thị trƣờng của vốn chủ sở hữu trên giá trị sổ sách của vốn chủ sở hữu (MBVR), và Tobin Q.

Hai biện pháp kế toán, Luan van 10 ROA và ROE, đƣợc sử dụng nhƣ là chỉ tiêu cho hoạt động của công ty, và ba chỉ tiêu hoạt động thị trƣờng là P/E, MBVR, và Q. Hiệu quả hoạt động đo lƣờng bằng ROA và ROE thƣờng đƣợc sử dụng nhiều nhất. Trở lại với giáo trình “Phân tích tài chính” - Đại học Kinh tế Đà Nẵng, có viết hiệu quả của doanh nghiệp đƣợc xem xét một cách tổng thể bao gồm hoạt động kinh doanh và hoạt động tài chính. Trong đó chỉ tiêu phản ánh tổng hợp hiệu quả tài chính là tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE).

Đây là một chỉ số đƣợc sử dụng để dễ so sánh giữa các doanh nghiệp trong cùng ngành nghề với quy mô khác nhau, hoặc giữa các doanh nghiệp trong nhiều ngành nghề khác nhau, hoặc giữa nhiều hoạt động đầu tƣ khác nhau nhƣ tiền gửi tiết kiệm, bất động sản, chứng khoán, vàng, ngoại tệ, dự án kinh doanh…chính vì vậy nó sẽ giúp nhà đầu tƣ đƣa ra các quyết định tài trợ nhanh chóng. Nhƣợc điểm lớn nhất của chỉ số ROE là nó có thể dễ dàng bị bóp méo bởi các chiến lƣợc tài chính của nhà quản trị doanh nghiệp. Ví dụ, nhà quản trị có thể dự đoán đƣợc vì một lý do gì đó mà lợi nhuận của doanh nghiệp có khả năng bị ảnh hƣởng và suy giảm nên doanh nghiệp sẽ tăng đầu tƣ vào dƣ nợ hoặc mua lại cổ phiếu từ nguồn tiền mặt tích trữ, và chính những hoạt động này sẽ giúp doanh nghiệp cải thiện đƣợc đáng kể chỉ số ROE. Trong khi đó chỉ số ROA có tính đến số lƣợng tài sản đƣợc sử dụng để hỗ trợ các hoạt động kinh doanh.

Chỉ số này xác định công ty có thể tạo ra một tỷ suất lợi nhuận ròng đủ lớn trên những tài sản của mình.Không giống ROE, đo lƣờng tỷ suất sinh lợi của tài sản ROA bao gồm tất cả các loại tài sản của một doanh nghiệp, nghĩa là tổng tài sản đƣợc sử dụng chứ không phải là tài sản thuần (bao gồm vốn cổ đông, vốn hình thành từ lợi nhuận để lại, vốn chênh lệch do phát hành cổ phiếu ra công chúng cao hơn mệnh giá, các quỹ dự trữ phát triển dự phòng).