Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ NĂNG LỰC VIÊN CHỨC LÃNH ĐẠO, QUẢN LÝ CẤP PHÒNG TRONG CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Viên chức lãnh đạo, quản lý cấp phòng 1. Khái niệm, đặc điểm của viên chức lãnh đạo, quản lý cấp phòng 1. Khái niệm viên chức lãnh đạo, quản lý - ĐVSNCL theo quy định tại khoản 1 điều 9 Luật Viên chức năm 2010: “Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước” [28, tr.
ĐVSNCL theo quy định tại mục 1, điều 2 Nghị định số 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ quy định: “Đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước” [23, tr. - Viên chức quản lý theo khoản 1 Điều 3 Luật viên chức 2010 quy định: “Viên chức quản lý là người được bổ nhiệm giữ chức vụ quản lý có thời hạn, chịu trách nhiệm điều hành, tổ chức thực hiện một hoặc một số công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập nhưng không phải là công chức và được hưởng phụ cấp chức vụ quản lý” [28, tr. Viên chức quản lý theo khoản 1 Điều 3 Nghị định số 115/2020/NĐ-CP ngày 25/9/2020 của Chính phủ quy định: “Viên chức quản lý là người được bổ nhiệm giữ chức vụ quản lý có thời hạn, chịu trách nhiệm điều hành, tổ chức thực hiện một hoặc một số công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập và được hưởng phụ cấp chức vụ quản lý” [25, tr. - Cấp phòng theo Tài liệu ĐTBD lãnh đạo, quản lý cấp phòng của Bộ Nội vụ ban hành kèm theo Quyết định số 1151/QĐ-BNV ngày 31 tháng 12 năm 2019 quy định: “Phòng là một đơn vị tổ chức thuộc cơ cấu thứ bậc trong cơ 10 e quan hành chính nhà nước nói riêng và trong các loại tổ chức chính thức nói chung.
Trong hành chính nhà nước, phòng được phân chia thành 2 loại: + Phòng độc lập: Là loại phòng có chức năng, nhiệm vụ tương đối độc lập, có con dấu riêng, tài khoản riêng, có tư cách pháp nhân, báo cáo trực tiếp lên cấp lãnh đạo cấp cao nhất của cơ quan. + Phòng phụ thuộc: Là loại phòng không có con dấu riêng, không có tài khoản riêng, thực hiện nhiệm vụ được phân công như một bộ phận không tách rời khỏi nhiệm vụ của một cấu trúc tổ chức lớn hơn và báo cáo lên một cấp trung gian chứ không phải lên cấp lãnh đạo cao nhất trong cơ quan” Mặc dù có nhiều loại phòng (và tên gọi) khác nhau, nhưng các đơn vị cấp phòng thực hiện hai chức năng cơ bản là: Một là, chức năng tác nghiệp hay chuyên môn: Mỗi đơn vị phòng thực hiện một chuyên môn nhất định, tuy có mối liên quan, phụ thuộc với các lĩnh vực chuyên môn khác nhưng vẫn là một mảng hoạt động tương đối độc lập. Hai là, chức năng tham mưu: Trên cơ sở các hoạt động chuyên môn, chuyên ngành của đơn vị, phòng thực hiện chức năng báo cáo, tham mưu cho cấp cao hơn về lĩnh vực hoạt động của mình. Cho nên, các quyết định lãnh đạo của cấp cao hơn, tuy mang tính tổng thể, lâu dài nhưng luôn chắc chắn, khả thi về từng khía cạnh chuyên môn cụ thể [6, tr.
Từ khái niệm về VCLĐQL, khái niệm ĐVSNCL, khái niệm về cấp phòng thì VCLĐQL cấp phòng trong các ĐVSNCL trong luận văn này được hiểu là viên chức được bổ nhiệm giữ chức vụ quản lý có thời hạn, chịu trách nhiệm điều hành, tổ chức thực hiện một hoặc một số công việc tại các phòng thuộc ĐVSNCL và được hưởng phụ cấp chức vụ quản lý. Như vậy, VCLĐQL cấp phòng trong các ĐVSNCL gồm có cấp trưởng (Trưởng phòng) và cấp phó (Phó Trưởng phòng). Đặc điểm viên chức lãnh đạo, quản lý VCLĐQL mang những đặc điểm cơ bản của viên chức. Những đặc điểm cơ bản của viên chức đó là: 11 e - Mang Quốc tịch Việt Nam; - Được ký kết hợp đồng làm việc theo vị trí việc làm tại ĐVSNCL; - Hưởng lương từ quỹ lương của ĐVSNCL theo quy định pháp luật.
Thứ nhất, viên chức là người làm việc trong các ĐVSNCL, do đó VCLĐQL cũng có những quyền và nghĩa vụ của viên chức. Thứ hai, đặc điểm lao động của viên chức là hoạt động mang tính chuyên môn nghiệp vụ mà không phải thi hành công vụ như CBCC. Thứ ba, vì hoạt động mang tính chuyên môn nghiệp vụ nên quyền của viên chức mang tính mở hơn công chức, được tạo điều kiện để viên chức có thể phát huy được tài năng, sức sáng tạo cũng như khả năng cống hiến cho xã hội trong điều kiện tình hình mới như hiện nay. Một số quyền mới được quy định tại Điều 14 Luật Viên chức năm 2010, cụ thể như: “Được hoạt động nghề nghiệp ngoài thời gian làm việc quy định trong hợp đồng làm việc, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác; được ký hợp đồng vụ việc với cơ quan, tổ chức, đơn vị khác mà pháp luật không cấm nhưng phải hoàn thành nhiệm vụ được giao và có sự đồng ý của người đứng đầu ĐVSNCL; được góp vốn nhưng không tham gia quản lý, điều hành công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, hợp tác xã, bệnh viện tư, trường học tư và tổ chức nghiên cứu khoa học tư, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác” [25, tr.
Song song với việc quy định về quyền của viên chức, thì các quy định về nghĩa vụ của viên chức cũng được quy định phù hợp với đặc điểm hoạt động nghề nghiệp của viên chức. Thứ tư, VCLĐQL là người là người được bổ nhiệm giữ chức vụ quản lý có thời hạn, chịu trách nhiệm điều hành, tổ chức thực hiện một hoặc một số công việc trong ĐVSNCL và được hưởng phụ cấp chức vụ quản lý. Vị trí, vai trò của viên chức lãnh đạo, quản lý cấp phòng Cấp phòng trong ĐVSNCL là phòng phụ thuộc, thực hiện vai trò quan trọng trong hệ thống tổ chức, chức năng và hoạt động của ĐVSNCL thông qua tổ chức các hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ cụ thể và tạo ra các sản phẩm, 12 e kết quả cụ thể theo từng mảng hoạt động. VCLĐQL cấp phòng là người đứng đầu cấp phòng, do đó vị trí và vai trò của VCLĐQL cấp phòng là vị trí của người trung gian, có vai trò tham mưu và giúp cho lãnh đạo ĐVSNCL trên một số lĩnh vực được giao.
Vị trí của viên chức lãnh đạo, quản lý cấp phòng Trưởng phòng là người chịu trách nhiệm trước Thủ trưởng ĐVSNCL và trước pháp luật về thực hiện chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của phòng tại ĐVSNCL do mình đảm nhiệm và các công việc được Thủ trưởng ĐVSNCL phân công; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và chịu trách nhiệm khi xảy ra tình trạng tham nhũng, gây thiệt hại trong tổ chức thuộc quyền quản lý của mình, có trách nhiệm báo cáo Thủ trưởng ĐVSNCL về hoạt động của phòng; xây dựng, trình Thủ trưởng ĐVSNCL ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện công tác chuyên môn theo quy định của pháp luật, các quyết định, quy hoạch, kế hoạch dài hạn, hàng năm thuộc lĩnh vực quản lý của phòng; tổ chức thực hiện công tác chuyên môn của phòng đôn đốc hướng dẫn, kiểm tra tình hình thực hiện lĩnh vực công tác phòng quản lý. Phó Trưởng phòng là người giúp Trưởng phòng chỉ đạo một số mặt công tác và chịu trách nhiệm trước Trưởng phòng về nhiệm vụ được phân công. Khi trưởng phòng vắng mặt được Trưởng phòng ủy quyền điều hành các hoạt động của phòng. Vai trò của viên chức lãnh đạo, quản lý cấp phòng Có thể nhìn nhận vai trò của VCLĐQL cấp phòng trong sự thay đổi, tạo động cơ cho người dưới quyền, tạo mối quan hệ qua lại giữa các cá nhân, trong việc duy trì tổ chức, đạt mục tiêu bao gồm lập kế hoạch, bố trí nhân sự, chỉ đạo, điều phối, báo cáo, dự trù kinh phí.
Ngoài ra vai trò của người VCLĐQL cấp phòng cũng được thể hiện trong mối quan hệ của họ với các nhóm và các đơn vị khác như sau: - VCLĐQL cấp phòng và tổ chức: Đối với đơn vị, VCLĐQL cấp phòng vừa là người quyết định tổng thể, vừa là gương mặt đại diện cho phòng. 13 e - VCLĐQL cấp phòng và cấp dưới: Đối với cấp dưới, VCLĐQL vừa là một người thầy (chỉ dẫn, hướng dẫn cách thức làm việc, cách thức học hỏi để nâng cao năng lực), vừa là một người bạn (đồng hành, đồng cam, cộng khổ, nắm bắt tâm tư, động viên kịp thời và thẳng thắn góp ý để cùng tiến bộ). - VCLĐQL cấp phòng và cộng đồng: Đối với cộng đồng trong xã hội và địa phương, VCLĐQL cấp phòng là người chịu trách nhiệm về toàn thể những gì mà nhân viên trong phòng thực hiện. Họ là đầu mối trông đợi để giải quyết, giải đáp mọi thắc mắc,.
Tiêu chuẩn và nhiệm vụ của viên chức lãnh đạo, quản lý cấp phòng 1. Tiêu chuẩn của viên chức lãnh đạo, quản lý cấp phòng Theo Quyết định số 4286/QĐ-BYT ngày 04 tháng 7 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành quy định về tiêu chuẩn và quy trình bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, điều động, luân chuyển, từ chức, miễn nhiệm đối với các chức danh lãnh đạo, quản lý trong các đơn vị sự nghiệp của Bộ Y tế quy định tiêu chuẩn của VCLĐQL cấp phòng như sau: - Về chính trị tư tưởng: Trung thành với lợi ích của Đảng, của quốc gia, dân tộc và nhân dân; kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu, lý tưởng về độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội và đường lối đổi mới của Đảng. Có lập trường, quan điểm, bản lĩnh chính trị vững vàng, không dao động trong bất cứ tình huống nào, kiên quyết đấu tranh bảo vệ Cương lĩnh, đường lối của Đảng, Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước. Có tinh thần yêu nước nồng nàn, đặt lợi ích của Đảng, quốc gia - dân tộc, nhân dân, tập thể lên trên lợi ích cá nhân; sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp của Đảng, vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân.
Yên tâm công tác, chấp hành nghiêm sự phân công của tổ chức và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. - Về đạo đức, lối sống, ý thức tổ chức kỷ luật: Có phẩm chất đạo đức trong sáng; lối sống trung thực, khiêm tốn, chân thành, giản dị; cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư.