CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ CHĂM SÓC KHÁCH HÀNG TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DỊCH VỤ VIỄN THÔNG. Khái niệm về dịch vụ Trong cuốn “Lựa chọn bước đi và giải pháp để Việt Nam mở cửa về dịch vụ thương mại” (2005), tác giả Nguyễn Thị Mơ đã đưa ra khái niệm dịch vụ như sau: “Dịch vụ là các lao động của con người được kết tinh trong giá trị của kết quả hay trong giá trị các loại sản phẩm vô hình và không thể cầm nắm được”. Tuy nhiên cách hiểu về dịch vụ cũng không hoàn toàn thống nhất giữa các quốc gia khác nhau trên thế giới. Zeithaml và Bitner (2000) định nghĩa: “Dịch vụ là hành động, quy trình và hiệu suất”.
Ở đây, hành động là hành động của nhà cung cấp dịch vụ, quy trình là các bước trong việc cung cấp dịch vụ và hiệu suất là sự hiểu biết của khách hàng về cách dịch vụ được cung cấp. Dịch vụ là các hoạt động kinh tế nhằm mang lại sự thay đổi mong muốn đối với hoặc thay mặt người nhận dịch vụ, từ đó tạo ra giá trị và lợi ích cho khách hàng. Do đó, trọng tâm vẫn là sự hài lòng của khách hàng, cũng giống như hàng hóa, nhưng trong dịch vụ, trọng tâm là sự tiếp nhận của cá nhân những lợi ích này. Philip Kotler (2003) lại cho rằng: “Dịch vụ là mọi hành động và kết quả mà một bên có thể cung cấp cho bên kia.
Nó chủ yếu là vô hình và không dẫn đến quyền sở hữu một cái gì đó, nó có thể có hay không gắn liền với một sản phẩm vật chất”. Tác giả Nguyễn Viết Thông (2011) trong cuốn “Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mac – Lê Nin” cũng đã từng trích dẫn, C. Mác cho rằng: “Dịch vụ là con đẻ của nền kinh tế sản xuất hàng hóa, khi mà kinh tế hàng hóa phát triển mạnh, đòi hỏi một sự lưu thông thông suốt, trôi chảy, liên tục để thoả mãn nhu cần ngày càng cao đó của con người thì dịch vụ ngày càng phát triển”. Như vậy, với định nghĩa trên, C.
Mác đã chỉ ra nguồn gốc ra đời và sự phát triển của dịch vụ, kinh tế hàng hóa càng phát triển thì dịch vụ càng phát triển mạnh. 10 Khi kinh tế càng phát triển thì vai trò của dịch vụ ngày càng quan trọng và dịch vụ đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khác nhau: từ kinh tế học đến văn hóa học, luật học, từ hành chính học đến khoa học quản lý. Do vậy mà có nhiều khái niệm về dịch vụ theo nghĩa rộng hẹp khác nhau, đồng thời cách hiểu về nghĩa rộng và nghĩa hẹp cũng khác nhau. Tuy có nhiều quan điểm khác nhau nhưng có thể đưa ra một khái niệm chung về dịch vụ như sau: Dịch vụ là hoạt động bao gồm các sản phẩm vô hình, các nhân tố không hiện hữu, nhằm thoả mãn những nhu cầu sản xuất và sinh hoạt của con người.
Đặc điểm của dịch vụ Dịch vụ được thể hiện qua 8 đặc điểm nổi bật sau: - Tính vô hình: tính vô hình được thể hiện ở chỗ người ta không thể nào dùng các giác quan để cảm nhận được các tính chất cơ lý hóa của dịch vụ. Dịch vụ không tồn tại dưới dạng vật chất bằng những vật phẩm cụ thể, không nhìn thấy được và do đó không thể xác định chất lượng dịch vụ trực tiếp bằng những chỉ tiêu kỹ thuật được lượng hoá. - Tính không thể tách rời: quá trình sản xuất và tiêu thụ dịch vụ diễn ra đồng thời. Khác với sản xuất vật chất, sản xuất dịch vụ không thể làm sẵn để lưu kho sau đó mới đem tiêu thụ.
Dịch vụ không thể tách rời khỏi nguồn gốc của nó, trong khi hàng hóa vật chất tồn tại không phụ thuộc vào sự có mặt hay vắng mặt nguồn gốc của nó. - Tính không đồng nhất: chất lượng dịch vụ thường dao động trong một biên độ rất rộng, khó có thể có một tiêu chuẩn chung nào để đánh giá được chất lượng của dịch vụ. Thông thường, chất lượng của sản phẩm nói chung sẽ được thể hiện trước tiên qua chỉ số kỹ thuật, tuy nhiên vì dịch vụ mang tính vô hình nên rất khó đánh giá được dựa trên các chỉ số này. Ở đây chất lượng dịch vụ được thể hiện ở sự thỏa mãn, hài lòng của người tiêu dùng – nhưng sự hài lòng của người tiêu dùng cũng rất khác nhau, nó có thể thay đổi rất nhiều tùy vào cảm nhận từng cá nhân và hoàn cảnh cụ thể.
- Tính không thể lưu trữ: dịch vụ không thể lưu giữ được. Dịch vụ chỉ tồn tại vào thời gian mà nó được cung cấp. Do vậy, dịch vụ không thể sản xuất hàng loạt để cất vào kho dự trữ khi có nhu cầu thị trường thì đem ra bán. Nhà cung cấp dịch vụ không 11 thể cất trữ dịch vụ nhưng họ có thể cất trữ khả năng cung cấp dịch vụ cho những lần tiếp theo.
- Tính không chuyển quyền sở hữu: khi mua một hàng hoá, khách hàng được chuyển quyền sở hữu và trở thành chủ sở hữu hàng hoá mình đã mua. Khi mua dịch vụ thì khách hàng chỉ được quyền sử dụng dịch vụ, được hưởng lợi ích mà dịch vụ mang lại trong một thời gian nhất định mà thôi. - Hàm lượng trí thức trong dịch vụ chiếm tỷ lệ lớn: giữ vai trò quan trọng nhất trong hoạt động dịch vụ là yếu tố con người, thể hiện qua quá trình sử dụng chất xám và các kỹ năng chuyên biệt với sự hỗ trợ của các dụng cụ, trang thiết bị chứ không phải ở sức mạnh cơ bắp hay các hoạt động gắn liền với các dây chuyền sản xuất đồ sộ. Dù cơ sở vật chất, kỹ thuật là một nền tảng quan trọng tuy nhiên vai trò của tri thức vẫn là chủ yếu và là yếu tố tiên quyết dẫn đến sự thành công của nhà cung cấp dịch vụ.
- Sự nhạy cảm của dịch vụ đối với tốc độ thay đổi nhanh chóng của công nghệ: đây là đặc điểm nổi bật và quan trọng nhất của dịch vụ, thể hiện ở chất lượng dịch vụ không ngừng được tinh vi hoá, chuyên nghiệp hóa và quan trọng hơn là sự xuất hiện liên tục những dịch vụ mới. Nếu không nắm bắt kịp thời xu hướng mới, công nghệ mới, nhà cung cấp dịch vụ sẽ sớm bị đào thải khỏi thị trường. - Sự tham gia của người dùng: cuối cùng, các đặc điểm của dịch vụ bao gồm sự tham gia của người dùng. Thật vậy, người dùng tham gia vào mọi hoạt động sản xuất dịch vụ.
Ngay cả khi người dùng không bắt buộc phải có mặt tại địa điểm mà dịch vụ được thực hiện, người dùng vẫn tham gia vào mọi quá trình sản xuất dịch vụ. Không thể tách dịch vụ khỏi nhà cung cấp của nó, nhưng cũng không thể tách nó khỏi người dùng. Chất lượng dịch vụ 1. Khái niệm chất lượng dịch vụ Chất lượng dịch vụ là một khái niệm đã gây ra sự quan tâm và tranh luận đáng kể trong các tài liệu nghiên cứu vì những khó khăn trong việc xác định và đo lường nó mà không có sự đồng thuận tổng thể nào xuất hiện.
Bên cạnh đó, có nhiều định nghĩa khác nhau về chất lượng dịch vụ là gì. Định nghĩa phổ biến nhất, theo quan điểm của Lewis và Mitchell (1990) được sử dụng để xác định chất lượng dịch vụ là 12 mức độ mà một dịch vụ đáp ứng nhu cầu hoặc mong đợi của khách hàng. Dotchin và Oakland (1994) cũng có đồng quan điểm như vậy. Chất lượng dịch vụ cũng có thể được định nghĩa là sự khác biệt giữa mong đợi của khách hàng về dịch vụ và cảm nhận về dịch vụ.
Nếu kỳ vọng lớn hơn hiệu suất, thì chất lượng cảm nhận sẽ kém thỏa mãn và kết quả là khách hàng không hài lòng (Parasuraman và cộng sự, 1985). Chung quy, chất lượng dịch vụ được hiểu là việc các nhà cung cấp dịch vụ đáp ứng mức độ nhu cầu và sự mong đợi của khách hàng với dịch vụ đó. Vì thế, chất lượng dịch vụ chủ yếu do khách hàng xác định, mức độ hài lòng của khách hàng càng cao thì chất lượng dịch vụ càng tốt. Chính vì chất lượng dịch vụ do khách hàng quyết định nên chất lượng ở đây sẽ mang tính chất chủ quan, nó phụ thuộc vào mức độ nhu cầu, cùng mong đợi của khách hàng, vì vậy mỗi dịch vụ sẽ có những cảm nhận khác nhau, dẫn đến chất lượng cũng khác nhau.
Nguyên tắc đánh giá chất lượng dịch vụ Để có thể đánh giá được chất lượng dịch vụ một cách chuẩn xác và chi tiết nhất bạn có thể dựa vào các nguyên tắc cụ thể như sau: - Sử dụng các tiêu chuẩn nội bộ: đánh giá nội bộ là một hoạt động thường xuyên và quan trọng mà mỗi doanh nghiệp/tổ chức cần phải thực hiện để đánh giá chất lượng dịch vụ. Việc đánh giá nội bộ sẽ giúp đánh giá chi tiết, hiệu quả, cho phép công ty thấy được bản chất hoạt động của công ty mình, từ đó cải thiện những vấn đề còn tồn đọng. - Đánh giá những nguyên nhân phát sinh chi phí: ngoài việc xác định rõ những thông số, chi tiết của toàn bộ các chi phí thì công ty vẫn cần phải tìm hiểu thêm các nguyên nhân của mỗi chi phí phát sinh. Việc đánh giá hiệu quả thường nhìn vào các nguyên nhân chi phí.
Thay vì cố gắng cắt giảm chi phí thì họ sẽ tập trung vào việc tìm ra nguồn gốc của nguyên nhân vấn đề giúp họ có thể cải thiện hiệu quả kinh doanh. Các yếu tố phát sinh chi phí cần đánh giá chẳng hạn như đi lại, chi phí điện thoại hay đơn giản là chi phí gửi thư, chuyển phát nhanh, … - Đánh giá sâu rộng và bao quát nhất về chất lượng dịch vụ: việc các công ty dịch vụ đơn thuần chỉ đánh giá chi phí theo các tiêu chí đã được chọn sẵn thì có thể sẽ xảy 13 ra tình trạng các phòng ban của công ty luôn hoàn thành các chỉ tiêu tài chính nhưng lợi nhuận thì không đạt được theo kế hoạch. Đó là vì dịch vụ luôn không cố định, dễ hoán đổi cho nhau nên dẫn đến việc đánh giá một yếu tố nào đó không chuẩn xác có thể dẫn đến không đánh giá đầy đủ các khu vực cần thiết. Để có thể giải quyết vấn đề này, các nhà quản lý phối hợp với các phòng ban trong công ty thành lập ra tháp chi phí riêng rẽ nhằm mục đích nhìn nhận thấu đáo về một hoạt động nào đó trong một bộ phận sẽ có tác động tốt hay xấu đi tới các bộ phận khác trong công ty.