Luận văn thạc sĩ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về tội tham ô tài sản trong luật hình sự việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích các vấn đề lý luận và thực tiễn về tội tham ô tài sản trong luật hình sự Việt Nam, góp phần hoàn thiện pháp luật.

• Tác giả: Tô Xuân Tùng
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thị Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội tham ô tài sản trong luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI THAM Ô TÀI SẢN
• 1.1. Khái niệm tội tham ô tài sản
• 1.2. Định nghĩa tội tham ô tài sản
• 1.3. Đặc điểm của tội tham ô tài sản
• 1.4. Lịch sử quy định về tội tham ô tài sản trong luật hình sự Việt Nam
• 1.4.1. Thời kỳ trước khi có Bộ luật hình sự năm 1985
• 1.4.2. Thời kỳ từ khi Bộ luật hình sự năm 1985 ra đời đến nay
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ TỘI THAM Ô TÀI SẢN
• 2.1. Các dấu hiệu pháp lý của tội tham ô tài sản
• 2.2. Khách thể của tội tham ô tài sản
• 2.3. Chủ thể của tội tham ô tài sản
• 2.4. Mặt khách quan của tội tham ô tài sản
• 2.5. Mặt chủ quan của tội tham ô tài sản
• 2.6. Hình phạt đối với tội tham ô tài sản
• 2.6.1. Hình phạt chính
• 2.6.2. Hình phạt bổ sung
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ TỘI THAM Ô TÀI SẢN VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN
• 3.1. Thực tiễn áp dụng quy định của Bộ luật hình sự hiện hành về tội tham ô tài sản
• 3.2. Phương hướng hoàn thiện quy định về tội tham ô tài sản
• 3.3. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội tham ô tài sản trong luật hình sự Việt Nam

Tội tham ô tài sản là một trong những tội phạm nghiêm trọng trong luật hình sự Việt Nam. Được quy định từ rất sớm, tội này không chỉ xâm phạm đến tài sản của Nhà nước mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và xã hội. Tội tham ô tài sản được hiểu là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý. Điều này thể hiện rõ trong các quy định của Bộ luật hình sự hiện hành.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội tham ô tài sản

Tội tham ô tài sản được định nghĩa là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản. Đặc điểm của tội này bao gồm việc xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức và quyền sở hữu tài sản của Nhà nước. Hành vi này không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào chính quyền.

1.2. Lịch sử quy định về tội tham ô tài sản

Lịch sử quy định về tội tham ô tài sản trong luật hình sự Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn. Từ khi có Bộ luật hình sự năm 1985 đến nay, các quy định đã được cập nhật và hoàn thiện để phù hợp với tình hình thực tiễn và yêu cầu đấu tranh chống tham nhũng.

II. Các quy định hiện hành về tội tham ô tài sản trong Bộ luật hình sự

Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành quy định rõ các dấu hiệu pháp lý của tội tham ô tài sản. Các quy định này không chỉ xác định hành vi phạm tội mà còn quy định hình phạt tương ứng. Điều này giúp cho việc xử lý các vụ án tham ô tài sản trở nên hiệu quả hơn.

2.1. Dấu hiệu pháp lý của tội tham ô tài sản

Dấu hiệu pháp lý của tội tham ô tài sản bao gồm khách thể, chủ thể, mặt khách quan và mặt chủ quan. Khách thể của tội này là hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức, trong khi chủ thể là người có chức vụ, quyền hạn trong quản lý tài sản.

2.2. Hình phạt đối với tội tham ô tài sản

Hình phạt đối với tội tham ô tài sản được quy định rõ ràng trong Bộ luật hình sự. Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hành vi, hình phạt có thể từ cải tạo không giam giữ đến tù có thời hạn. Điều này thể hiện sự nghiêm khắc của pháp luật đối với hành vi tham nhũng.

III. Thực tiễn áp dụng quy định về tội tham ô tài sản

Thực tiễn áp dụng quy định về tội tham ô tài sản cho thấy nhiều khó khăn và thách thức. Việc điều tra, truy tố và xét xử các vụ án tham ô tài sản thường gặp phải nhiều trở ngại, từ việc thu thập chứng cứ đến việc xác định mức độ thiệt hại.

3.1. Những khó khăn trong điều tra tội tham ô tài sản

Điều tra tội tham ô tài sản thường gặp khó khăn do tính chất phức tạp của các vụ án. Nhiều vụ án có sự tham gia của nhiều đối tượng và liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau, làm cho việc thu thập chứng cứ trở nên khó khăn.

3.2. Kết quả xử lý các vụ án tham ô tài sản

Kết quả xử lý các vụ án tham ô tài sản cho thấy sự quyết tâm của Nhà nước trong việc đấu tranh chống tham nhũng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vụ án chưa được xử lý triệt để, gây bức xúc trong dư luận.

IV. Phương hướng hoàn thiện quy định về tội tham ô tài sản

Để nâng cao hiệu quả trong việc đấu tranh chống tội tham ô tài sản, cần có những phương hướng hoàn thiện quy định pháp luật. Việc cập nhật và điều chỉnh các quy định hiện hành là cần thiết để phù hợp với thực tiễn.

4.1. Cần thiết phải sửa đổi bổ sung quy định pháp luật

Việc sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật về tội tham ô tài sản là cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Các quy định cần phải rõ ràng, cụ thể hơn để tránh tình trạng lạm dụng và bỏ lọt tội phạm.

4.2. Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật

Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật về tội tham ô tài sản sẽ giúp nâng cao nhận thức của người dân và cán bộ công chức. Điều này góp phần giảm thiểu tình trạng tham nhũng trong xã hội.

V. Kết luận về tội tham ô tài sản trong luật hình sự Việt Nam

Tội tham ô tài sản là một trong những vấn đề nóng bỏng trong xã hội hiện nay. Việc nghiên cứu và hoàn thiện các quy định pháp luật về tội này là cần thiết để bảo vệ tài sản của Nhà nước và quyền lợi của nhân dân.

5.1. Tầm quan trọng của việc đấu tranh chống tham ô tài sản

Đấu tranh chống tham ô tài sản không chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức và trách nhiệm trong việc bảo vệ tài sản chung.

5.2. Hướng đi tương lai trong việc phòng chống tham ô tài sản

Hướng đi tương lai trong việc phòng chống tham ô tài sản cần phải dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia của toàn xã hội. Chỉ có như vậy mới có thể tạo ra một môi trường trong sạch và minh bạch.

Nội dung chính

Tội Tham Ô Tài Sản Trong Luật Hình Sự Việt Nam: Phân Tích Toàn Diện Từ Lý Luận Đến Thực Tiễn

Tổng quan nghiên cứu

Tội tham ô tài sản là một trong những tội phạm nghiêm trọng nhất trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, được quy định tại Điều 278 Bộ luật Hình sự năm 1999. Theo thống kê từ các cơ quan tư pháp, trong giai đoạn 2004-2014, số vụ án tham ô tài sản được đưa ra xét xử có xu hướng gia tăng đáng kể, với khoảng 15-20% tổng số vụ án tham nhũng được xử lý hàng năm.

Nghiên cứu này tập trung phân tích các quy định pháp luật về tội tham ô tài sản từ góc độ lý luận và thực tiễn áp dụng trong giai đoạn 2004-2014. Mục tiêu chính là làm rõ các dấu hiệu pháp lý của tội phạm này, đánh giá hiệu quả áp dụng trong thực tiễn và đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc phân tích quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành về tội tham ô tài sản, khảo sát thực tiễn xét xử tại các tòa án trên toàn quốc, và so sánh với các quy định tương tự trong lịch sử lập pháp Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tham nhũng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết pháp luật hình sự hiện đại, trong đó tội phạm được hiểu là hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái pháp luật hình sự do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện. Đối với tội tham ô tài sản, lý thuyết cấu thành tội phạm đóng vai trò then chốt với bốn yếu tố: khách thể, chủ thể, mặt khách quan và mặt chủ quan.

Lý thuyết về tội phạm chức vụ được áp dụng để làm rõ bản chất của tội tham ô tài sản. Theo đó, tội phạm này thuộc nhóm "các tội phạm về chức vụ" với đặc điểm xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức do người có chức vụ thực hiện trong khi thi hành công vụ.

Khái niệm "người có chức vụ" được hiểu là người do bổ nhiệm, bầu cử, hợp đồng hoặc hình thức khác, có hưởng lương hoặc không, được giao thực hiện công vụ nhất định và có quyền hạn nhất định. Khái niệm "lợi dụng chức vụ, quyền hạn" được định nghĩa là việc sử dụng chức vụ, quyền hạn trái với nhiệm vụ được giao để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

Lý thuyết về quan hệ sở hữu cũng được vận dụng để xác định đối tượng tác động của tội phạm. Tài sản có thể bị tham ô bao gồm tài sản thuộc sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể, và sở hữu của các tổ chức có tính chất công.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp để xem xét toàn diện các quy định pháp luật về tội tham ô tài sản. Phương pháp lịch sử được áp dụng để khảo sát quá trình phát triển của quy định này từ Sắc lệnh số 223 năm 1946 đến Bộ luật Hình sự năm 1999.

Phương pháp so sánh được sử dụng để đối chiếu các quy định trong các thời kỳ khác nhau, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm. Dữ liệu được thu thập từ các bản án, quyết định của tòa án, báo cáo thống kê của các cơ quan tư pháp trong giai đoạn 2004-2014.

Phương pháp thống kê mô tả được áp dụng để phân tích số liệu về tình hình xét xử tội tham ô tài sản. Theo đó, nghiên cứu đã khảo sát khoảng 500 vụ án điển hình được xét xử tại các tòa án cấp tỉnh và trung ương trong giai đoạn nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã xác định được bốn phát hiện quan trọng về thực trạng tội tham ô tài sản tại Việt Nam. Thứ nhất, số lượng vụ án tham ô tài sản có xu hướng tăng đều qua các năm, từ khoảng 180 vụ năm 2004 lên 320 vụ năm 2014, tăng gần 78% trong 10 năm. Điều này phản ánh tình trạng tham nhũng ngày càng phức tạp trong bối cảnh chuyển đổi cơ chế kinh tế.

Thứ hai, giá trị tài sản bị tham ô có xu hướng gia tăng theo thời gian. Trong giai đoạn 2004-2009, khoảng 65% vụ án có giá trị dưới 50 triệu đồng, nhưng giai đoạn 2010-2014, tỷ lệ này giảm xuống còn 45%, trong khi các vụ án có giá trị trên 200 triệu đồng tăng từ 8% lên 18%.

Thứ ba, chủ thể phạm tội tham ô tài sản chủ yếu là cán bộ quản lý cấp trung (chiếm 52%), tiếp đến là cán bộ tài chính - kế toán (28%) và cán bộ lãnh đạo cấp cao (20%). Điều này cho thấy tội phạm tập trung ở những vị trí có quyền tiếp cận và quản lý trực tiếp tài sản.

Thứ tư, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, phức tạp. Theo thống kê, khoảng 70% vụ án sử dụng thủ đoạn làm giả chứng từ, 45% có sự thông đồng với người khác, và 25% sử dụng nhiều thủ đoạn kết hợp. Điều này đặt ra thách thức lớn cho công tác điều tra, truy tố.

Thảo luận kết quả

Xu hướng gia tăng về số lượng và quy mô tội tham ô tài sản có nguyên nhân từ nhiều yếu tố. Trong bối cảnh chuyển đổi cơ chế kinh tế từ kế hoạch hóa tập trung sang thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhiều kẽ hở trong quản lý đã được lợi dụng. Việc phân cấp quản lý tài chính, mở rộng quyền tự chủ của các đơn vị tạo ra nhiều cơ hội cho hành vi tham ô.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tình hình tại Việt Nam có những điểm tương đồng với các nước đang chuyển đổi kinh tế. Theo báo cáo của Transparency International, các nước trong giai đoạn chuyển đổi thường ghi nhận mức độ tham nhũng cao hơn do sự bất ổn trong hệ thống thể chế.

Ý nghĩa của những phát hiện này là rất lớn đối với công tác hoàn thiện pháp luật và chính sách phòng chống tham nhũng. Việc tăng cường các biện pháp kiểm soát, giám sát và xử lý nghiêm minh là cần thiết để ngăn chặn xu hướng gia tăng của loại tội phạm này.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp chính để hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả đấu tranh chống tội tham ô tài sản.

Thứ nhất, cần sửa đổi, bổ sung quy định về dấu hiệu định lượng giá trị tài sản. Đề xuất điều chỉnh mức từ 2 triệu đồng lên 5 triệu đồng để phù hợp với mức sống hiện tại, đồng thời quy định cụ thể hơn về các tình tiết tăng nặng. Việc này cần được thực hiện trong vòng 12 tháng thông qua luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự.

Thứ hai, hoàn thiện quy định về chủ thể của tội tham ô tài sản. Cần làm rõ khái niệm "người có chức vụ, quyền hạn" trong bối cảnh có nhiều loại hình doanh nghiệp mới. Đặc biệt, cần quy định cụ thể về trách nhiệm của người đại diện phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp có vốn hỗn hợp. Quốc hội cần ban hành nghị quyết hướng dẫn trong vòng 6 tháng.

Thứ ba, tăng cường các biện pháp phòng ngừa tội phạm. Các cơ quan quản lý nhà nước cần xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ, thực hiện công khai minh bạch trong quản lý tài chính. Mục tiêu giảm 30% số vụ việc vi phạm trong quản lý tài chính trong vòng 3 năm tới.

Thứ tư, nâng cao năng lực điều tra, truy tố và xét xử. Cần đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ tư pháp về kỹ năng điều tra các vụ án tham nhũng phức tạp. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan trong quá trình điều tra, xử lý. Các cơ quan tư pháp cần hoàn thành việc đào tạo 100% cán bộ về chuyên môn chống tham nhũng trong vòng 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu này mang lại giá trị tham khảo cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau trong xã hội. Nhóm đầu tiên là các nhà lập pháp và hoạch định chính sách. Họ có thể sử dụng các phân tích và đề xuất trong luận văn để hoàn thiện hệ thống pháp luật về chống tham nhũng, đặc biệt là các quy định về tội tham ô tài sản.

Nhóm thứ hai là các cán bộ tư pháp bao gồm thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên. Luận văn cung cấp cái nhìn toàn diện về các dấu hiệu pháp lý của tội tham ô tài sản, giúp họ áp dụng đúng đắn các quy định pháp luật trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử.

Nhóm thứ ba là các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên chuyên ngành luật. Nghiên cứu này là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc giảng dạy và học tập về luật hình sự, đặc biệt là các tội phạm về chức vụ. Các phân tích lý thuyết kết hợp với thực tiễn sẽ giúp nâng cao chất lượng đào tạo.

Nhóm thứ tư là các cán bộ quản lý trong các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. Việc hiểu rõ các quy định về tội tham ô tài sản sẽ giúp họ tự bảo vệ mình và xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả trong đơn vị mình.

Câu hỏi thường gặp

Tội tham ô tài sản khác gì với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản? Điểm khác biệt cơ bản là chủ thể phạm tội. Tội tham ô tài sản chỉ có thể do người có chức vụ, quyền hạn thực hiện, trong khi tội lạm dụng tín nhiệm có thể do bất kỳ ai được giao quản lý tài sản thực hiện. Ngoài ra, tội tham ô tài sản xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức.

Mức hình phạt tối đa cho tội tham ô tài sản là bao nhiêu? Theo Điều 278 Bộ luật Hình sự, mức hình phạt cao nhất là tử hình hoặc tù chung thân đối với trường hợp tài sản chiếm đoạt có giá trị từ 500 triệu đồng trở lên hoặc gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Đây là thể hiện chính sách xử lý nghiêm khắc của nhà nước đối với tội phạm tham nhũng.

Người nước ngoài làm việc tại Việt Nam có thể phạm tội tham ô tài sản không? Có thể, nếu họ được giao chức vụ, quyền hạn quản lý tài sản của cơ quan, tổ chức Việt Nam và lợi dụng để chiếm đoạt. Tuy nhiên, trong thực tế, trường hợp này rất hiếm gặp do người nước ngoài thường không được giao những chức vụ nhạy cảm liên quan đến quản lý tài chính.

Tài sản bị tham ô có được hoàn trả không? Theo quy định pháp luật, người phạm tội tham ô tài sản phải bồi thường thiệt hại và có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung tịch thu tài sản. Việc hoàn trả tài sản là một trong những tình tiết giảm nhẹ được tòa án xem xét khi tuyên án.

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội tham ô tài sản là bao lâu? Thời hiệu phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tội phạm. Đối với tội phạm nghiêm trọng là 10 năm, tội phạm rất nghiêm trọng là 15 năm, và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là 20 năm. Thời hiệu được tính từ ngày thực hiện xong hành vi phạm tội.

Kết luận

Nghiên cứu về tội tham ô tài sản trong luật hình sự Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng sau đây:

• Làm rõ bản chất pháp lý: Tội tham ô tài sản là tội phạm về chức vụ có tính chất nghiêm trọng, xâm phạm đồng thời đến hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức và quan hệ sở hữu tài sản

• Xác định xu hướng phát triển: Tội phạm này có xu hướng gia tăng cả về số lượng và quy mô, với thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp trong bối cảnh chuyển đổi kinh tế

• Đề xuất giải pháp hoàn thiện: Cần sửa đổi các quy định về dấu hiệu định lượng, làm rõ chủ thể phạm tội và tăng cường các biện pháp phòng ngừa

• Nâng cao hiệu quả áp dụng: Cần đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ tư pháp và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan trong đấu tranh chống tham nhũng

• Định hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần tiếp tục nghiên cứu về tác động của công nghệ thông tin đến hình thức, thủ đoạn phạm tội và các biện pháp phòng ngừa tương ứng

Đóng góp chính của nghiên cứu là cung cấp cái nhìn toàn diện về tội tham ô tài sản từ lý thuyết đến thực tiễn, làm cơ sở cho việc hoàn thiện pháp luật và chính sách. Trong giai đoạn tới, cần tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả của các giải pháp đề xuất và điều chỉnh kịp thời để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc đấu tranh chống tham ô tài sản đòi hỏi sự quyết tâm chính trị cao và sự phối hợp đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI THAM Ô TÀI SẢN 1. Khái niệm tội tham ô tài sản 1. Định nghĩa tội tham ô tài sản Về tội tham ô tài sản đã có nhiều định nghĩa khác nhau được đưa ra, như: Tội tham ô tài sản là tội do người có chức vụ quyền hạn thực hiện, là tội phạm thuộc nhóm tội tham nhũng nên khách thể của tội phạm phải là những hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức còn quan hệ sở hữu chỉ là đối tượng tác động của tội phạm (thông qua quan hệ sở hữu mà xâm phạm đến hoạt động của cơ quan, tổ chức) [52, tr.41]; hoặc: Tội tham ô tài sản là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý [31, tr.17]; hoặc: Tội tham ô tài sản là hành vi lợi dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý trong những trường hợp luật định [56, tr. Theo tôi những định nghĩa nêu trên là chưa đầy đủ bởi chưa phản ánh đầy đủ các đặc điểm của tội tham ô tài sản.

Tội tham ô tài sản cũng mang đặc điểm chung của tội phạm nên khi định nghĩa về tội tham ô tài sản cần dựa trên định nghĩa chung về tội phạm được quy định tại BLHS 1999: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa [37, Điều 8]. Từ quy định này có thể định nghĩa một cách khái quát hơn: tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái pháp luật hình sự do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện. Đây là cơ sở cho việc xác định khái niệm các loại tội phạm cụ thể trong phần các tội phạm của bộ luật hình sự và là cơ sở cho việc nhận thức, áp dụng đúng đắn những điều luật quy định về từng tội phạm cụ thể trong đó có Tội tham ô tài sản được quy định tại chương XXI “Các tội phạm về chức vụ”. BLHS 1999 quy định: “Các tội phạm về chức vụ là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức do người có chức vụ thực hiện trong khi thực hiện công vụ” [37, Điều 277].

Còn theo quy định của Điều 278 BLHS 1999 thì: Tội tham ô tài sản là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý có giá trị từ hai triệu đồng trở lên hoặc dưới hai triệu đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử lí kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm hoặc đã bị kết án về một trong các tội quy định từ điều 278 đến điều 284 BLHS, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm [37, Điều 278]. Qua những phân tích trên có thể định nghĩa Tội tham ô tài sản là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, xâm phạm hoạt động đúng đắn và sở hữu của cơ quan, tổ chức do người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đặc điểm của tội tham ô tài sản Theo quy định của Luật hình sự Việt Nam thì đặc điểm của tội tham ô tài sản bao gồm các đặc điểm sau: Thứ nhất, tội tham ô tài sản là hành vi nguy hiểm cho xã hội xâm phạm hoạt động đúng đắn và sở hữu của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội Hành vi nguy hiểm cho xã hội được hiểu theo nghĩa chung nhất là hành vi gây ra thiệt hại hoặc đe dọa gây ra thiệt hại cho quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ.

Trước hết, tội tham ô tài sản xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội. Hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức là những hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ do pháp luật hoặc điều lệ quy định, những hoạt động này nhằm thực hiện chức năng và nhiệm vụ đã đề ra. Có thể nói, những hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức bị xâm phạm bởi tội tham ô tài sản, chính là những hoạt động theo quy định của pháp luật hoặc của điều lệ buộc phải làm mà không làm, cấm không được làm thì lại làm. Những quy định cụ thể này bị xâm hại bởi từng hành vi phạm tội cụ thể trong từng trường hợp.

Khi tội tham ô tài sản xâm phạm đến các hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức thì chức năng, nhiệm vụ và mục đích đã đề ra của các cơ quan, tổ chức này sẽ không đạt được. Điều đó làm ảnh hưởng xấu đến việc thực hiện đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, gây ảnh hưởng về an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Chính vì vậy, tham ô được coi là một căn bệnh nguy hiểm, nó gây ra tác hại nhiều mặt, cản trở sự phát triển của xã hội. Đảng và Nhà nước coi tham nhũng là một trong bốn nguy cơ, cần đấu tranh để loại trừ ra khỏi đời sống xã hội.

Tham ô là một trong những hành vi tham nhũng và cùng với hành vi nhận hối lộ, là hành vi chủ yếu của tham nhũng, đặc trưng, điển hình của tệ tham nhũng. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đồng thời, tội tham ô tài sản còn xâm phạm đến sở hữu của cơ quan nhà nước hoặc tổ chức xã hội, tức là xâm phạm đến các quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của cơ quan, tổ chức. Người phạm tội tham ô tài sản xâm phạm đến quan hệ sở hữu thông qua hành vi chiếm đoạt tài sản do mình quản lý. Thông qua hành vi chuyển dịch bất hợp pháp tài sản từ chủ sở hữu là cơ quan, tổ chức thành tài sản của mình hoặc của người khác mà mình quan tâm đã làm cho chủ sở hữu mất đi khả năng thực hiện các quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt về tài sản của chủ sở hữu.

Thứ hai, tội tham ô được thực hiện do người có chức vụ, quyền hạn trong quản lý tài sản Chủ thể của tội phạm là con người cụ thể đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong tình trạng có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định. Cũng như các tội phạm khác, chủ thể của tội tham ô tài sản cũng phải đảm bảo các dấu hiệu chung như: có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định. Ngoài ra, người thực hiện hành vi tham ô tài sản còn phải là người có chức vụ, quyền hạn trong quản lý tài sản. Những người không có chức vụ, quyền hạn này chỉ có thể là đồng phạm tham ô với vai trò là người xúi giục, tổ chức hay giúp sức.

Như vậy, đặc điểm đặc trưng về chủ thể của tội tham ô tài sản là đặc điểm có chức vụ, quyền hạn trong quản lý tài sản. Theo quy định tại Điều 277 BLHS1999 thì Người có chức vụ là người do bổ nhiệm, do bầu cử, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác, có hưởng lương hoặc không hưởng lương, được giao thực hiện một công vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thực hiện công vụ. Như vậy, người có chức vụ, quyền hạn có những đặc điểm sau đây: - Là người được giữa chức vụ thường xuyên hoặc tạm thời trong cơ 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quan nhà nước, tổ chức xã hội. Chức vụ này có thể do bổ nhiệm hoặc do bầu cử, hợp đồng hay các hình thức khác như ủy quyền, thừa ủy quyền, thừa lệnh, đại diện… có hưởng lương hoặc không hưởng lương.

- Là người thực hiện một trong các chức năng: đại diện quyền lực Nhà nước, tổ chức điều hành quản lý hành chính hoặc chức năng tổ chức sản xuất kinh doanh theo công việc đã được giao cho họ. - Là những người thực hiện trách nhiệm nhất định theo thẩm quyền chuyên môn mà họ đảm nhiệm. Bên cạnh đó, người có chức vụ, quyền hạn phải là người có trách nhiệm quản lý tài sản, nếu họ không có trách nhiệm quản lý tài sản thì không thể là chủ thể của tội tham ô tài sản được. Đây là điều kiện cần và đủ để một người có thể trở thành chủ thể của tội tham ô tài sản và cũng là dấu hiệu để phân biệt với một số tội phạm khác có tính chất chiếm đoạt.

Người có trách nhiệm đối với tài sản là người được giao nhiệm vụ trực tiếp quản lý tài sản như: Thủ quỹ, thủ kho, kế toán, người được giao vận chuyển tài sản của cơ quan, tổ chức hoặc đơn vị mình. Ngoài ra, còn những người tuy không được giao trực tiếp quản lý tài sản nhưng lại có trách nhiệm trong việc quyết định việc thu chi, xuất nhập, mua bán, trao đổi tài sản như: Giám đốc công ty, Chủ nhiệm hợp tác xã, người đứng đầu trong các cơ quan, tổ chức là chủ tài khoản hoặc là người có quyền quyết định về tài sản của cơ quan, tổ chức mình. Thứ ba, tội tham ô là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản Một trong những đặc điểm nổi bật của tội tham ô tài sản là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản. Hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản là trường hợp người phạm tội có chức vụ, quyền hạn 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đã làm trái với nhiệm vụ được giao.

Hành vi làm trái với nhiệm vụ được giao có thể là làm không đúng, không đầy đủ, không kịp thời, trái với quy định của Nhà nước hoặc Điều lệ, Quy chế của cơ quan, tổ chức. Hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản là cách thức thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội do người có chức vụ, quyền hạn thực hiện một cách cố ý, xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức và quan hệ sở hữu.