Chương 1: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ TỘI CHỨA MẠI DÂM 1. Khái niệm tội chứa mại dâm trong Bộ luật hình sự năm 2015 Trong mỗi giai đoạn lịch sử, tội phạm luôn là một hiện tượng tiêu cực trong xã hội, đi ngược lại lợi ích chính đáng của con người và cộng đồng, vốn được Nhà nước bảo vệ và công nhận. Tội phạm thể hiện sự chống đối đối với Nhà nước. Tùy thuộc vào nền kinh tế và văn hóa của từng quốc gia, các nước sẽ quy định cụ thể những hành vi nào bị coi là tội phạm và những hành vi nào không bị coi là tội phạm.
Khái niệm tội phạm xuất hiện đồng thời với sự ra đời của Nhà nước và pháp luật, cũng như khi xã hội bắt đầu phân chia thành các giai cấp đối kháng2. Để bảo vệ quyền lợi và lợi ích của giai cấp cầm quyền, Nhà nước xác định những hành vi nào được coi là tội phạm và áp dụng trách nhiệm hình sự hoặc hình phạt đối với những người thực hiện các hành vi đó. Vì vậy, tội phạm thể hiện bản chất như một hiện tượng pháp lý3. Theo quy định khoản 1 Điều 8 của Bộ luật hình sự 2015, tội phạm là hành vi gây nguy hiểm cho xã hội, được mô tả trong Bộ luật hình sự, do cá nhân có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện, dù cố ý hay vô ý.
Những hành vi này xâm phạm đến sự độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước; ảnh hưởng đến chế độ chính trị, kinh tế, văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự và an toàn xã hội; xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức; cũng như quyền con người và công dân; và các lĩnh vực khác thuộc trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa. Các đặc điểm cơ bản của khái niệm tội phạm bao gồm: hành vi nguy hiểm cho xã hội, được quy định trong Bộ luật , do người có đủ điều kiện chủ thể thực hiện, có 2 Trịnh Tiến Việt (2013), Tội phạm và trách nhiệm hình sự (sách chuyên khảo), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 62. 3 Trịnh Tiến Việt (2013), Tội phạm và trách nhiệm hình sự (sách chuyên khảo), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 62. 8 lỗi cố ý hoặc vô ý và xâm phạm vào những giá trị quan trọng nêu trên.
Tội chứa mại dâm được quy định tại Điều 327 Bộ luật hình sự năm 2015, là một trong các tội về mại dâm theo quy định của Bộ luật hình sự hiện hành xâm phạm vào an toàn công cộng, trật tự công cộng, ảnh hưởng xấu đến nếp sống văn hoá mới. Việc nghiên cứu các yếu tố cấu thành tội chứa mại dâm có ý nghĩa quan trọng, ảnh hưởng đến việc định tội danh và đưa ra quyết định hình phạt đối với tội này. Tội chứa mại dâm là một loại tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự năm 2015, đáp ứng đủ các dấu hiệu của tội phạm đã được nêu. Hiện nay, dưới góc độ khoa học luật hình sự, ở Việt Nam tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề này: Quan điểm thứ nhất cho rằng: Hành vi chứa mại dâm là việc cung cấp sự hỗ trợ về mặt vật chất hoặc tinh thần để hoạt động mại dâm có thể diễn ra 4.
Quan điểm này quy định khái niệm chứa mại dâm theo nghĩa rộng, tuy nhiên chưa xác định được sự hỗ trợ về tinh thần như thế nào để bị coi là “chứa mại dâm”. Quan điểm thứ hai cho rằng: Tội chứa mại dâm bao gồm việc cho thuê địa điểm hoặc cung cấp các điều kiện vật chất hỗ trợ cho hoạt động mại dâm; bố trí người canh gác và bảo vệ hoạt động mại dâm; tiếp nhận gái mại dâm như người lao động hoặc nhân viên nhằm che giấu trước sự kiểm tra của các cơ quan chức năng và để tiến hành hoạt động bán dâm5. Tác giả đồng tình với Trần Thị Hải Yến (2020)6, quan điểm này không đúng vì các hành vi được liệt kê như “bố trí người canh gác”, “bảo vệ hoạt động mại dâm”, nhận gái mại 4 Võ Khánh Vinh (Chủ biên) (2001), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (phần các tội phạm), Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, tr 387. 5 Lê Cảm (Chủ biên) (2005), Sách chuyên khảo Sau đại học: Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (Phần chung), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, tr 328.
6 Trần Thị Hải Yến (2020), Các tội phạm về mại dâm trong Bộ luật hình sự năm 2015, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội. 9 dâm làm thuê” mang tính chất là hành vi giúp sức cho hành vi chứa mại dâm, vì vậy không phải là hành vi chứa mại dâm. Quan điểm thứ ba cho rằng: Tội chứa mại dâm là hành vi cung cấp địa điểm, cho mượn nơi ở, sắp xếp vị trí, quản lý quy trình hoạt động của gái mại dâm, và tạo điều kiện thuận lợi để người mua và bán dâm thực hiện hành vi của mình 7. Đây là quan điểm phù hợp với các quy định hiện hành của Bộ luật hình sự năm 2015 và mang tính đầy đủ nhất, vừa chỉ ra các mô tả về hành vi, vừa phù hợp với quy định pháp luật hình sự.
Theo quy định tại Điều 327 Bộ luật hình sự năm 2015 thì: Tội chứa mại dâm là hành vi chứa mại dâm. Theo khoản 3 Điều 3 Pháp lệnh phòng, chống mại dâm 2003 quy định mại dâm là hành vi mua dâm, bán dâm, do vậy hành vi chứa mại dâm bao gồm việc “chứa” để thực hiện cả hai loại hành vi mua dâm và bán dâm. Giải thích rõ hơn về hành vi chứa mại dâm, tại Điều 3 Pháp lệnh phòng chống mại dâm ngày 14/03/2003 quy định “tội chứa mại dâm là hành vi sử dụng, thuê, cho thuê hoặc mượn, cho mượn địa điểm, phương tiện để thực hiện việc mua dâm, bán dâm”. Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm tội chứa mại dâm, các quan điểm này đều thống nhất rằng chứa mại dâm là hành vi sử dụng hoặc cho thuê địa điểm, phương tiện để tạo điều kiện cho hoạt động mua bán dâm.
Tội chứa mại dâm hiện được quy định tại Điều 327, Mục 4 "Các tội phạm khác xâm phạm trật tự công cộng" trong Chương XXI "Các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng" của Bộ luật hình sự năm 2015. Tóm lại, dựa trên những quan điểm đã được trình bày và các quy định hiện hành của Bộ luật hình sự cùng với các văn bản pháp luật liên quan đến phòng chống mại dâm, tác giả rút ra định nghĩa về tội chứa mại dâm như sau: 7 Lê Cảm (Chủ biên) (2005), Sách chuyên khảo Sau đại học: Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (Phần chung), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, tr 328. 10 "Tội chứa mại dâm là hành vi sử dụng, thuê, cho thuê hoặc mượn, cho mượn địa điểm, phương tiện để thực hiện việc mua dâm, bán dâm" 1. Các dấu hiệu định tội của tội chứa mại dâm theo Bộ luật hình sự 1.
Dấu hiệu hành vi khách quan của tội chứa mại dâm Hành vi khách quan của tội phạm thể hiện qua các biểu hiện cụ thể ra ngoài thế giới thực. Theo Điều 327 của Bộ luật Hình sự 2015, hành vi "chứa mại dâm" được nêu như là dấu hiệu của hành vi khách quan trong tội này, nhưng không cung cấp chi tiết mô tả cho dấu hiệu định tội. Do đó, hành vi khách quan của tội chứa mại dâm có thể được xác định qua chính hành vi “chứa” mại dâm đó. “Mại dâm" ở đây có nghĩa là hành vi mua dâm, bán dâm (không hiểu theo nghĩa hẹp “mại” tức là chỉ hành vi bán dâm).
Theo định nghĩa, chứa mại dâm là hành vi cung cấp địa điểm cho hoạt động mua bán dâm hoặc cho phép người hành nghề mại dâm thực hiện công việc của mình 8. Hành vi này đã được pháp luật quy định trong Pháp lệnh phòng, chống mại dâm từ năm 2003. Cụ thể, Điều 3 của Pháp lệnh này nêu rõ rằng chứa mại dâm bao gồm việc sử dụng, cho thuê hoặc mượn địa điểm và phương tiện để tiến hành mua bán dâm. Tội chứa mại dâm được coi là tội hình sự với cấu thành hình thức, vì vậy chỉ cần thực hiện hành vi chứa mại dâm là đã thỏa mãn yếu tố mặt khách quan của tội này.
Các biểu hiện cụ thể của hành vi tạo điều kiện về địa điểm này có thể là: - Sử dụng địa điểm mà mình quản lý, sở hữu hoặc định đoạt để thực hiện hành vi mua bán dâm. Những địa điểm này là những địa điểm thuộc quyền sở hữu, quản lý của người thực hiện hành vi chứa mại dâm như một căn phòng, một ngôi nhà, xe ô tô, lều9… 8 Nguyễn Ngọc Hoà (2018), Bình luận khoa học Bộ luật hình sự 2015 (Phần các tội phạm), Quyển 2, Nxb Tư pháp, Hà Nội, tr 522. 9 Hoàng Mai Liên (2013), Các tội phạm về mại dâm trong pháp luật hình sự Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Đại học Luật Hà Nội, tr 30. 11 - Thuê và cho thuê địa điểm làm nơi thực hiện việc mua bán, dâm.
Cho thuê địa điểm là hành vi cho phép người mại dâm sử dụng nhà hoặc địa điểm của mình trong một thời gian nhằm mục đích kiếm lợi. Nhà ở có thể là tài sản thuộc sở hữu của người cho thuê hoặc là địa điểm do họ thuê hoặc mượn. Trong trường hợp này, việc truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ được đặt ra nếu chủ nhà biết rõ mục đích thuê của người mại dâm là để hoạt động mại dâm. - Mượn và cho mượn địa điểm làm nơi thực hiện việc mua bán, dâm.
Các địa điểm mà những người vi phạm sử dụng để thực hiện hoạt động mua bán dâm rất đa dạng. Đôi khi, đó có thể là các khách sạn sang trọng, nhưng cũng có thể đơn giản chỉ là một chiếc thuyền, một căn lều nhỏ, hay một căn phòng nhỏ trong quán cà phê, quán karaoke, quán cơm, hoặc nhà tắm. Hành vi cho mượn địa điểm có thể không cần thu phí từ phía gái bán dâm và khách hàng, song chính là thủ đoạn để thu hút nhiều khách đến với cơ sở kinh doanh của họ, nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Mục tiêu kiếm lợi này thường được thể hiện một cách gián tiếp.
- Thiết kế phòng và các địa điểm cho mục đích mại dâm liên quan đến việc tạo điều kiện thuận lợi để hoạt động này diễn ra.