CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY 1. Khái niệm phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy Tình hình tội phạm là khái niệm cơ bản đầu tiên của khoa học tội phạm học. Đây là một thuật ngữ khoa học, nhưng đồng thời cũng là một thuật ngữ thường được dùng trong ngôn ngữ thông dụng, đời thường. Có rất nhiều những quan điểm về định nghĩa của tình hình tội phạm nhưng nhìn chung nhất thì: “Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội, pháp lý - hình sự được thay đổi về mặt lịch sử, mang tính chất giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất các loại tội phạm thực hiện trong một xã hội (quốc gia) nhất định và trong một thời gian nhất định” [48, Tr.10] Nghiên cứu tình hình tội phạm về ma túy thể hiện dấu hiệu về không gian và thời gian của tình hình tội phạm, xác định rõ quy mô của hiện tượng trên địa bàn một đơn vị hành chính cấp tỉnh và khoảng thời gian nhất định, thể hiện một giai đoạn phát triển nhất định của nó.
Trước hết, cần xác định việc nghiên cứu theo hướng tình hình tội phạm về ma túy là nghiên cứu tình hình nhóm tội phạm về ma túy. Tình hình tội phạm về ma túy là một hiện tượng xã hội, pháp lý - hình sự, bị tác động và thay đổi về mặt lịch sử, mang tính giai cấp, bao gồm tổng thể các tội phạm về ma túy thực hiện trên một địa bàn nhất định nói riêng và các địa bàn khác (có liên quan) nói chung trong khoảng thời gian được xác định. Tệ nạn ma túy được coi là một trong những mối đe dọa to lớn đối với an ninh nhân loại. Đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy đã thành vấn đề có tính toàn cầu và đã được đưa vào chương trình nghị sự của Hội đồng bảo an Liên Hợp quốc.
Ở nước ta, các tội phạm về ma túy đã tăng nhanh với tốc độ cấp số nhân và hiện nay đã trở thành quốc nạn. Do vậy, chủ động phòng ngừa tội 8 phạm – trong đó có các tội phạm về ma túy là chủ trương và cũng là yêu cầu cấp bách của Đảng, Nhà nước ta nhằm hạn chế thấp nhất những thiệt hại do tội phạm gây ra, ngăn chặn, giảm bớt và tiến tới loại trừ loại tội phạm này. Đối với tình hình như hiện nay, chúng ta không chỉ làm tốt công tác đấu tranh, xử lý đối với các tội phạm về ma túy, mà còn quan tâm và chú trọng đến công tác phòng ngừa các tội phạm về ma túy. Theo GS, TS.
Võ Khánh Vinh: Phòng ngừa tội phạm là hệ thống các biện pháp Nhà nước và xã hội nhằm khắc phục nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm, làm giảm bớt hoặc tiến tới loại trừ tình hình tội phạm ra khỏi đời sống xã hội… Phòng ngừa tội phạm là hoạt động mang giá trị nhân đạo xã hội, đồng thời có hiệu quả kinh tế xã hội cao. Theo GS, TS. Nguyễn Xuân Yêm: Phòng ngừa tội phạm là một bộ phận lớn của phòng ngừa các vi phạm pháp luật. Phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, hạn chế các nguyên nhân của nó sẽ tạo ra những điều kiện để cản trở việc phát triển những hành động trái pháp luật thành tội phạm.
Công tác phòng ngừa tội phạm là một trong những công tác quan trọng chính được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm, vì vậy công tác phòng ngừa tội phạm về ma túy trong thời gian vừa qua đã đạt được những thành quả đáng mừng góp phần đảm bảo an ninh trật tự và trật tự an toàn xã hội. Công tác phòng ngừa là trách nhiệm của toàn xã hội, không phải riêng của bất kỳ một cơ quan, tổ chức hay cá nhân nào. Như vậy, chúng ta có thể hiểu rằng: Phòng ngừa các tội phạm về ma túy là việc các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và công dân bằng nhiều biện pháp hướng đến việc thủ tiêu những nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm về ma túy nhằm ngăn chặn, hạn chế và từng bước loại trừ tình hình các tội phạm về ma túy ra khỏi đời sống xã hội. Từ khái niệm chúng ta có thể hiểu rằng phòng ngừa tình hình các tội 9 phạm về ma túy tại quận Sơn Trà đi theo hai hướng cơ bản, đó là: Thứ nhất: Tập trung vào việc hạn chế, đi đến thủ tiêu các hiện tượng tiêu cực là nguyên nhân, điều kiện của tình hình các tội phạm về ma túy tại quận Sơn Trà.
Thứ hai: Song song với việc tiến tới làm mất đi nguyên nhân, điều kiện của tội phạm về ma túy thì các cấp chính quyền quận Sơn Trà cần phải bằng mọi cách ngăn chặn các tội phạm về ma túy xảy ra, phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm minh các loại tội phạm về ma túy và cuối cùng là cảm hóa, giáo dục người phạm tội trên địa bàn quận trở thành người có ích cho xã hội. Do tội phạm về ma túy là một hiện tượng xã hội vô cùng phức tạp, nó bị chi phối và ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như: Kinh tế, chính trị, văn hoá, pháp luật… cho nên hoạt động phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy tại quận Sơn Trà cần phải tiến hành một cách đồng bộ với nhiều biện pháp, sử dụng nhiều lực lượng ở tất cả các cấp chính quyền quận Sơn Trà với sự ủng hộ đông đảo của quần chúng nhân dân trên địa bàn. Mục đích phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy Mục đích chung của công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy taiij quận Sơn Trà là không để hình thành và tồn tại các nguyên nhân, điều kiện phạm tội về ma túy, hạn chế, cô lập, tiến tới loại trừ những nguyên nhân và điều kiện của loại tội phạm này xảy ra trên địa bàn quận. Đây là mục tiêu cao nhất của công tác phòng ngừa tội phạm và theo ý kiến, đánh giá chủ quan của tác giả thì chúng ta cần thời gian dài với sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính quyền quận Sơn Trà và toàn xã hội thì mới hiện thực hóa được mục tiêu này.
Với thực trạng tình hình các tội phạm về ma túy, đặc biệt là sự gia tăng cả về số vụ, số đối tượng về các loại tội phạm về ma túy hiện nay ở nước ta, để chỉ đạo cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm, Đảng ta đã ban hành Chỉ thị số 48- CT/TW “về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác đấu tranh phòng, 10 chống tội phạm trong tình hình mới hiện nay”, trong đó có nêu rõ: “…trong thời gian tới công tác phòng chống tội phạm phải kiềm chế, làm giảm các loại tội phạm, nhất là các loại tội phạm nghiêm trọng, tội phạm mới, tạo môi trường lành mạnh phục vụ có hiệu quả nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, bảo vệ cuộc sống hạnh phúc và bình yên của nhân dân…”[01, tr. Để thực hiện tinh thần đấu tranh, phòng, chống tội phạm, cả hệ thống chính trị đã thực sự vào cuộc, trong đó lực lượng Công an nhân dân đã phối hợp với các tổ chức và đơn vị, địa phương tổ chức thực hiện rất nhiều chương trình, kế hoạch và hoạt động phòng ngừa cácloại tội phạm nói chúng và các tội phạm về ma túy nói riêng nhằm đạt được những mục đích sau đây: Thứ nhất, công tác phòng ngừa các tội phạm về ma túy làm hạn chế, góp phần tiến tới xóa bỏ, cũng như không để hình thành các nguyên nhân và điều kiện phạm tội về ma túy, làm giảm các cơ hội hoặc không tạo ra các cơ hội để cho các đối tượng có thể lợi dụng để thực hiện hành vi phạm tội liên quan đến ma túy. Đây cũng chính là nội hàm của công tác phòng ngừa chung đối với tội phạm. Hệ thống các loại tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự của chúng ta vô cùng đa dạng và phong phú, dựa vào động cơ, mục đích riêng biệt mà mỗi loại tội phạm có nguyên nhân và điều kiện riêng.
Để loại bỏ được nguyên nhân chung của tất cả tội phạm nói chung và tội phạm về ma túy nói riêng thì không gì khác phải tạo môi trường xã hội lành mạnh, người dân có đời sống vật chất và tinh thần cao từ đó tự động loại bỏ những yếu tố tiêu cực gây nên việc phạm tội. Thứ hai, công tác phòng ngừa các tội phạm về ma túy cần tác động làm thay đổi suy nghĩ cũng như nhận thức của những người đang hoặc sẽ có ý định hoạt động phạm tội về ma túy, để họ từ bỏ ý định, hoạt động phạm tội, đồng thời giáo dục, thuyêt phục nhằm tạo điều kiện cho họ tích cực tham gia công tác phòng ngừa, đấu tranh, tố giác tội phạm về ma túy; Nhà nước và xã hội phải ngăn chặn kịp thời, không để xảy ra những hành vi tội phạm mới. Việc ngăn 11 chặn hành vi phạm tội chính là nội dung của phòng ngừa tình hình tội phạm vì có sự tác động đến đối tượng trước khi họ thực hiện hành vi phạm tội, làm cho tội phạm không xảy ra, không gây ra hậu quả, thiệt hại cho các quan hệ xã hội. Ngăn chặn là hoạt động mang tính tức thời, cấp bách, khi đối tượng đang có ý đồ, âm mưu và chuẩn bị thực hiện hành vi phạm tội.
Thứ ba, Phòng ngừa người phạm tội tái phạm: Những người đã từng phạm tội về ma túy là người có khả năng, điều kiện, hoàn cảnh, đặc điểm tâm lý phù hợp dẫn đến việc tái thực hiện hành vi phạm tội, nếu không có biện pháp phòng ngừa hợp lý thì sau khi bị xử lý về hình sự thì các đối tượng này rất dễ tái hoạt động phạm tội về ma túy. Thậm chí hành vi tái phạm sẽ có tính chất nguy hiểm hơn, hoạt động sẽ tinh vi hơn, mức độ sẽ nghiêm trọng hơn do đối tượng đã có kinh nghiệm trong việc phạm tội, kinh nghiệm trong đối phó với lực lượng chức năng, những thủ đoạn của đối tượng sẽ tinh vi, xảo quyệt hơn. Để hạn chế việc tái phạm của người phạm tội, Nhà nước đã có những chính sách như tạo công ăn việc làm và các điều kiện thuận lợi khác để người phạm tội sau khi bị xử lý hình sự, sau khi chấp hành án về lại địa phương không bị phân biệt đối xử, sớm hòa nhập cộng đồng, sớm trở thành người lương thiện sống có ích cho gia đình và xã hội.