Luận văn thạc sĩ: Pháp luật thuế TNDN và thực tiễn tại tỉnh Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ luật học về pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp và thực tiễn thi hành tại Bắc Ninh, phân tích thực trạng cùng giải pháp hoàn thiện.

• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp và thực tiễn thi hành tại tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp tại Bắc Ninh

Thuế thu nhập doanh nghiệp là nguồn thu chủ lực của ngân sách nhà nước. Chính sách thuế thể hiện định hướng phát triển kinh tế của quốc gia. Nhà nước sử dụng thuế để điều tiết vĩ mô và thu hút đầu tư. Tỉnh Bắc Ninh là trung tâm công nghiệp lớn ở miền Bắc. Địa phương này tập trung nhiều khu công nghiệp và doanh nghiệp FDI. Quy mô sản xuất kinh doanh tại đây tăng trưởng liên tục qua các năm. Sự phát triển này tạo nguồn thu thuế thu nhập doanh nghiệp rất lớn. Hệ thống pháp luật thuế đã có nhiều lần sửa đổi quan trọng. Các luật thuế ban hành năm 1997, 2003, 2008 và 2013 tạo hành lang pháp lý ngày càng minh bạch. Tuy nhiên, việc áp dụng luật vào thực tế vẫn phát sinh khoảng cách. Hoạt động quản lý thuế tại địa bàn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế và người nộp thuế. Đề tài luận văn thạc sĩ luật học tập trung làm rõ cơ sở lý luận của luật thuế. Nghiên cứu xác định vai trò điều tiết thị trường và đảm bảo công bằng xã hội. Nội dung luận văn phân tích cấu trúc điều chỉnh của sắc thuế này đối với các nhóm doanh nghiệp.

1.1. Cơ sở lý luận về pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp

Pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp là tổng thể quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành. Hệ thống này điều chỉnh quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thu, nộp thuế. Đối tượng chịu thuế là thu nhập chịu thuế của các tổ chức sản xuất, kinh doanh. Bản chất của sắc thuế này là trực thu, gắn liền với kết quả kinh doanh thực tế. Luật quy định chi tiết về người nộp thuế, căn cứ tính thuế, thuế suất và phương pháp khấu trừ chi phí. Quy định pháp luật phải đảm bảo tính công bằng, minh bạch và nuôi dưỡng nguồn thu bền vững. Ngoài chức năng thu ngân sách, thuế còn là đòn bẩy thúc đẩy đổi mới công nghệ.

1.2. Bối cảnh áp dụng pháp luật thuế tại tỉnh Bắc Ninh

Bắc Ninh sở hữu vị trí địa kinh tế chiến lược với tốc độ công nghiệp hóa vượt trội. Tỉnh thu hút mạnh dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ các tập đoàn đa quốc gia. Số lượng doanh nghiệp thành lập mới tăng nhanh hàng năm. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh mẽ sang công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ. Điều này đặt ra áp lực lớn cho công tác quản lý của ngành thuế địa phương. Cơ quan thuế phải quản lý đồng thời doanh nghiệp FDI quy mô lớn và hàng nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc nắm bắt quy định pháp luật giúp nâng cao ý thức tuân thủ của cộng đồng doanh nghiệp.

II. Thực tiễn thi hành pháp luật thuế doanh nghiệp tại Bắc Ninh

Thực tiễn thi hành pháp luật thuế tại tỉnh Bắc Ninh đạt được nhiều kết quả tích cực. Nhiều tập đoàn lớn nộp thuế đúng quy định và đóng góp ngân sách đáng kể. Các tên tuổi như Unilever, Vsip và Samsung Display đóng góp hàng trăm tỷ đồng mỗi năm. Tỷ lệ doanh nghiệp nộp tờ khai qua mạng đạt trên 98% tổng số đơn vị đang hoạt động. Công tác tiếp nhận hồ sơ đúng hạn đạt tỷ lệ cao. Tuy nhiên, tình trạng thất thu thuế vẫn diễn biến phức tạp. Hiện tượng gian lận và trốn thuế có xu hướng gia tăng qua các năm. Tỷ lệ nợ đọng thuế tại địa phương vẫn ở mức cao so với mặt bằng chung. Nhiều doanh nghiệp lợi dụng kẽ hở chính sách để chuyển giá và chuyển lỗ bất hợp lý. Công tác thanh tra thuế gặp khó khăn do hồ sơ tồn đọng lớn. Lực lượng cán bộ thanh tra còn mỏng và thiếu kỹ năng chuyên sâu về kinh doanh quốc tế. Mức thuế suất cho doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa thực sự linh hoạt.

2.1. Kết quả thu nộp và kê khai thuế của doanh nghiệp

Công tác kê khai và kế toán thuế tại Bắc Ninh đứng hàng đầu toàn quốc. Trong các quý đầu năm, tỷ lệ tiếp nhận tờ khai thuế đạt trên 96%. Doanh nghiệp địa phương đã thích ứng nhanh với hệ thống kê khai điện tử. Các công ty liên doanh và doanh nghiệp có vốn nước ngoài đóng góp tỷ trọng lớn vào nguồn thu. Số thuế nhà thầu phát sinh từ hoạt động nhập khẩu máy móc thiết bị ghi nhận mức tăng trưởng đột biến. Những số liệu này khẳng định sự năng động của môi trường kinh doanh tại Bắc Ninh. Cơ quan thuế cơ bản kiểm soát tốt dữ liệu kê khai ban đầu.

2.2. Bất cập và hạn chế trong quản lý thuế tại địa bàn

Bên cạnh thành tựu, quá trình thực thi bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Tình trạng nợ đọng thuế kéo dài chưa được xử lý triệt để. Một số doanh nghiệp kê khai chi phí không hợp lệ để giảm trừ thu nhập chịu thuế. Hiện tượng giao dịch liên kết và định giá chuyển nhượng nhằm tránh thuế diễn ra tinh vi. Đội ngũ công chức thanh tra thuế còn thiếu về số lượng và hạn chế kinh nghiệm xử lý tranh chấp quốc tế. Số lượng hồ sơ cần kiểm tra tồn đọng lớn gây áp lực nặng nề. Cơ chế phối hợp liên ngành trong chống thất thu thuế chưa phát huy hiệu quả tối đa.

III. Giải pháp thực thi pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp Bắc Ninh

Hoàn thiện quy định pháp luật là yêu cầu cấp thiết để nâng cao hiệu lực quản lý thuế. Nhà nước cần tiếp tục rà soát và sửa đổi Luật thuế thu nhập doanh nghiệp. Khung chính sách thuế phải tiệm cận thông lệ quốc tế và thích ứng nền kinh tế số. Cần phân loại rõ ràng mức thuế suất ưu đãi cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Điều này giúp kích thích tăng trưởng sản xuất và giảm gánh nặng chi phí. Tại tỉnh Bắc Ninh, cơ quan chức năng cần hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin. Việc chuyển đổi số toàn diện hỗ trợ phân tích dữ liệu rủi ro tự động. Cục Thuế Bắc Ninh cần đẩy mạnh công tác đào tạo cán bộ kiểm tra thuế. Cán bộ thuế phải nắm vững quy trình kiểm toán giá chuyển nhượng. Hoạt động phối hợp với hải quan và ngân hàng giúp kiểm soát dòng tiền doanh nghiệp. Việc xử phạt nghiêm các hành vi vi phạm tạo tính răn đe cao.

3.1. Hoàn thiện chính sách và biểu mẫu thuế thu nhập

Cơ quan lập pháp cần điều chỉnh biểu thuế suất hợp lý hơn cho khu vực doanh nghiệp tư nhân. Mức thuế ưu đãi nên hạ thấp tương đương các nước trong khu vực để nâng cao sức cạnh tranh. Quy định về chi phí hợp lý khi xác định thu nhập chịu thuế cần hướng dẫn cụ thể. Quy trình bù trừ lỗ và trích lập quỹ khoa học công nghệ cần đơn giản hóa thủ tục hành chính. Hệ thống văn bản hướng dẫn phải ban hành kịp thời, tránh tình trạng chồng chéo và mâu thuẫn. Điều này tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc thực thi.

3.2. Nâng cao năng lực thanh tra và chuyển đổi số ngành thuế

Ngành thuế Bắc Ninh cần kiện toàn bộ máy thanh tra kiểm tra theo hướng chuyên môn hóa cao. Cơ quan thuế phải thường xuyên bồi dưỡng kỹ năng kiểm tra thuế quốc tế cho công chức. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn vào nhận diện dấu hiệu trốn thuế là giải pháp trọng tâm. Việc liên thông dữ liệu giữa thuế, ngân hàng thương mại và cơ quan đăng ký kinh doanh giúp phát hiện sai phạm sớm. Cần nâng cao tính minh bạch trong đối thoại thuế nhằm giải quyết vướng mắc nhanh chóng cho người nộp thuế.

IV. Ứng dụng luận văn thạc sĩ luật học về thuế tại Bắc Ninh

Đề tài luận văn thạc sĩ luật học đóng góp giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Kết quả nghiên cứu làm sáng tỏ quy luật thực thi pháp luật thuế tại địa phương trọng điểm. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học cho việc sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật thuế. Những đề xuất trong bài viết phù hợp với định hướng cải cách hành chính quốc gia. Địa bàn tỉnh Bắc Ninh là mô hình đại diện tiêu biểu cho các trung tâm công nghiệp lớn. Kinh nghiệm quản lý thuế tại đây mang lại bài học quý giá cho nhiều tỉnh thành khác. Các nhà hoạch định chính sách có thể tham khảo đề xuất để hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư. Doanh nghiệp nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ pháp lý để hạn chế rủi ro xử phạt. Công trình nghiên cứu này thúc đẩy môi trường kinh doanh minh bạch và phát triển kinh tế bền vững.

4.1. Giá trị tham khảo cho công tác xây dựng pháp luật

Nghiên cứu cung cấp tài liệu tham khảo giá trị cho các cơ quan tham mưu chính sách tài chính. Các phân tích thực tiễn giúp nhận diện lỗ hổng pháp lý trong quản lý chuyển giá và quản lý nợ thuế. Đề xuất hoàn thiện chính sách thuế suất hỗ trợ doanh nghiệp tạo cơ sở lý luận vững chắc. Các kiến nghị góp phần nâng cao tính khả thi của văn bản quy phạm pháp luật khi ban hành. Tài liệu hỗ trợ nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành luật kinh tế trong quá trình học tập.

4.2. Khả năng áp dụng vào thực tế quản lý thuế địa phương

Giải pháp quản trị thuế đề xuất có thể áp dụng trực tiếp tại Cục Thuế Bắc Ninh và các chi cục trực thuộc. Mô hình phân tích rủi ro giúp tối ưu hóa nguồn lực thanh tra kiểm tra hàng năm. Cơ quan quản lý dễ dàng xây dựng quy trình giám sát chặt chẽ đối với các giao dịch liên kết. Doanh nghiệp trên địa bàn tận dụng các khuyến nghị để rà soát sổ sách kế toán chuẩn xác. Điều này giảm thiểu nguy cơ phát sinh tranh chấp pháp lý và truy thu thuế ngoài ý muốn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP VÀ PHÁP LUẬT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về thuế thu nhập doanh nghiệp 1. Khái niệm thuế thu nhập doanh nghiệp Thuế thu nhập gồm có thuế TNDN và thuế thu nhập cá nhân. Thuế TNDN hay còn gọi là thuế thu nhập công ty xuất hiện khá sớm trong lịch sử phát triển của thuế, ra đời bắt nguồn từ yêu cầu thực hiện chức năng tái phân phối thu nhập, đảm bảo công bằng xã hội và nhu cầu tài chính của nhà nước.

Do đó, thuế TNDN tác động lớn tới sự phân phối thu nhập, tiền lương, tác động đến khả năng khai thác, thu hút vốn đầu tư, tác động tới việc di chuyển vốn và có thể làm thay đổi cơ cấu kinh tế… Chính vì vậy, Chính phủ của các quốc gia luôn quan tâm và hướng tới việc hoàn thiện loại thuế này. Trên thế giới ngày nay, ở các nước phát triển, thuế TNDN giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo và ổn định nguồn thu NSNN và thực hiện phân phối thu nhập. Ở Việt Nam, thuế thu nhập cũng được phân chia thành hai loại là thuế TNDN và thuế thu nhập cá nhân. Vậy thuế TNDN được hiểu là gì? Để đưa ra khái niệm thuế TNDN, trước tiên, chúng ta cần tìm hiểu "thuế thu nhập" là gì? Xét về khía cạnh kinh tế, thu nhập là chỉ một bộ phận tài sản tăng thêm trong một thời gian nhất định.

Tuy nhiên, thu nhập luôn gắn với một chủ thể nhất định như: thu nhập của một cá nhân, thu nhập của một doanh nghiệp, thu nhập của một quốc gia… Xét về khía cạnh pháp lý, không phải toàn bộ thu nhập phải chịu thuế mà thu nhập chịu thuế là thu nhập thực tế phát sinh, tức là thu nhập nhận được sau khi đã trừ đi các chi phí. Như vậy, có thể hiểu thu nhập là khoản thu dưới dạng tiền tệ hoặc hiện vật của các tổ chức hoặc cá nhân nhận được từ các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ, 7 từ lao động, từ quyền sở hữu, quyền sử dụng về tài sản, tiền vốn mà có hoặc các khoản thu nhập khác mà xã hội dành cho trong một thời kỳ nhất định thường là một năm. Thuế thu nhập là một loại thuế trực thu đánh trực tiếp vào thu nhập thực tế của các tổ chức và cá nhân nhưng không phải toàn bộ thu nhập của các thể nhân và pháp nhân đều là đối tượng đánh thuế thu nhập, mà thuế thu nhập điều chỉnh hay thu trên phần thu nhập chịu thuế tức là khoản thu nhập sau khi đã được miễn trừ chi phí hợp lý, hợp lệ. Từ đó, chúng ta có thể hiểu: Thuế TNDN là một loại thuế trực thu đánh trực tiếp vào thu nhập của các doanh nghiệp.

Đặc điểm của thuế thuế thu nhập doanh nghiệp Thuế TNDN ngoài những đặc điểm chung của thuế là có tính cưỡng chế, tính pháp lý cao và là khoản đóng góp không mang tính hoàn trả trực tiếp thì còn có một số đặc điểm riêng, cụ thể là: Thứ nhất, thuế TNDN là thuế trực thu đánh trực tiếp vào thu nhập của doanh nghiệp, có tính chất điều tiết sản xuất, kinh doanh. Tính chất trực thu được biểu hiện ở sự đồng nhất giữa đối tượng nộp thuế và đối tượng chịu thuế. Đặc điểm của tính trực thu là việc đánh thuế có tính đến khả năng của người nộp thuế. Thứ hai, thuế TNDN là loại thuế đánh vào thu nhập chịu thuế (hay là lợi nhuận) của các doanh nghiệp.

Thu nhập chịu thuế TNDN được xác định là thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trừ khoản chi phí được trừ của hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ, hàng hóa đó. Để xác định chính xác thu nhập chịu thuế và đảm bảo công bằng giữa các đối tượng nộp thuế TNDN cần có sự thống nhất giữa cách xác định thu nhập chịu thuế. Một số nhà kinh tế đưa ra quan điểm đánh thuế TNDN đối với toàn bộ thu nhập của nhà đầu tư đó là thu nhập bằng tiền mặt và cả phần lãi vốn đầu tư 1. Về lý thuyết, quan điểm này có thể chấp nhận và đảm bảo công bằng giữa các doanh nghiệp.

Nhưng thực tế, để có thu nhập giống 1. Trường đại học Luật Hà Nôi (2004), Các quy định pháp luật hiện hành về thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập doanh nghiệp và kế toán doanh nghiệp, Nxb Lao động - xã hội, Hà Nội. 8 nhau thì mỗi chủ thể tạo ra thu nhập lại có chi phí khách quan khác nhau như chi phí tiền lương, chi phí quản lý, chi phí khắc phục rủi ro hoặc khó có thể xác định được số thu nhập sẽ hình thành trong tương lai. Nên nếu dựa vào thu nhập hoàn chỉnh để làm cơ sở đánh thuế thì nguyên tắc công bằng không được đảm bảo và không khả thi.

Do đó, thu nhập chịu thuế phải được xác định trong những trường hợp cụ thể, phải được xác định trên sơ sở doanh thu của doanh nghiệp và các khoản chi phí gắn liền với quá trình tạo ra doanh thu. Mức động viên vào NSNN đối với loại thuế này phụ thuộc rất lớn vào hiệu quả kinh doanh cũng như quy mô lợi nhuận của doanh nghiệp. Doanh nghiệp nào có thu nhập cao thì phải nộp thuế nhiều hơn (theo số tuyệt đối) doanh nghiệp có thu nhập thấp. Thứ ba, thuế TNDN áp dụng mức thuế suất thống nhất.

Bản chất đặc trưng của loại thuế trực thu là Nhà nước điều tiết một cách trực tiếp lên thu nhập của đối tượng nộp thuế. Vì vậy, một trong những nguyên tắc khi ban hành chính sách thuế đối với loại thuế này là nguyên tắc "công bằng" - công bằng theo chiều dọc và chiều ngang. Về chiều ngang, bất kể doanh nghiệp nào kinh doanh bất kỳ hình thức nào nếu có thu nhập chịu thuế thì đều phải nộp thuế TNDN. Về chiều dọc, cùng một ngành nghề không phân biệt quy mô kinh doanh nếu có thu nhập chịu thuế thì đều phải nộp thuế TNDN.

Với mức thuế suất thống nhất, doanh nghiệp nào có thu nhập cao thì phải nộp thuế nhiều hơn (theo số tuyệt đối) đối với doanh nghiệp có thu nhập thấp. Do đó, trong chính sách thuế TNDN luôn tồn tại nhiều mức thuế suất, nhưng trong đó mức thuế suất áp dụng phổ biến cho hầu hết các đối tượng nộp thuế là mức thuế chính hay còn gọi là thuế suất phổ thông. Vai trò của thuế thu nhập doanh nghiệp Thứ nhất, thuế TNDN là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện chức năng tái phân phối thu nhập, đảm bảo công bằng xã hội. Một trong những vai trò của thuế TNDN là điều tiết thu nhập, đảm bảo sự công bằng trong phân phối thu nhập xã hội.

Thuế TNDN được áp dụng cho các loại 9 hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế thể hiện sự bình đẳng, công bằng về chiều ngang và chiều dọc (như đã phân tích ở trên). Trong chính sách thuế TNDN, Nhà nước đã thiết kế đối tượng điều tiết khác nhau với các mức thuế suất và chế độ ưu đãi khác nhau. Do vậy chính sách thuế đã tác động mạnh mẽ đến cung cầu các loại nguyên, nhiên, vật liệu, hàng hóa, dịch vụ khác nhau để điều chỉnh quá trình phân phối các yếu tố đầu vào của các lực lượng thị trường và điều chỉnh quá trình tái sản xuất của doanh nghiệp. Sự bình đẳng của chính sách thuế sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả, có năng suất cao dẫn đến thu nhập cao hơn.

Từ đó kích thích các doanh nghiệp đầu tư phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh để có thu nhập cao một cách chính đáng. Ngoài ra, trong điều kiện kinh tế thị trường, khi kinh tế càng phát triển thì khoảng cách giàu - nghèo trong xã hội càng phân hóa rõ rệt. Nhà nước sử dụng thuế TNDN làm công cụ điều tiết thu nhập của các chủ thể có thu nhập cao, đảm bảo yêu cầu đóng góp của chủ thể kinh doanh vào NSNN công bằng, hợp lý. Thứ hai, thuế TNDN là nguồn thu quan trọng của NSNN.

Thuế TNDN là loại thuế trực thu và khoản thu từ loại thuế này chiếm một tỷ trọng lớn trong cơ cấu thu NSNN, đặc biệt đối với các nước phát triển khi mà tỷ trọng thuế thu nhập đối với các nước phát triển thường ở mức trên 50%. Theo quy luật chung, khi trình độ kinh tế càng phát triển thì thuế thu nhập ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong tổng số thu về thuế. Điều này được thể hiện bởi phạm vi áp dụng của thuế TNDN là tương đối rộng, bao quát các nguồn thu từ các đối tượng nộp thuế tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh đem lại thu nhập ở mọi lĩnh vực, trên mọi địa bàn. Mặt khác, cùng với xu hướng tăng trưởng kinh tế, quy mô của các hoạt động kinh doanh ngày càng được mở rộng, hiệu quả kinh doanh ngày càng được nâng cao, tích lũy nội bộ của doanh nghiệp ngày càng nhiều sẽ tạo nguồn thu về thuế TNDN cho ngân sách quốc gia ngày càng lớn.

Thực tế chứng minh, hầu hết các nước phát triển loại thuế trực thu chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu NSNN và ngược lại các nước có thu nhập quốc dân và thu nhập bình quân đầu người thấp thì 10 thuế gián thu thường chiếm tỷ trọng lớn. Ở Việt Nam, tỷ trọng thuế TNDN trong tổng số thu NSNN năm năm 2016 là 54,14%, năm 2017 là 62,59%. Cùng với xu hướng phát triển kinh tế, quy mô của các hoạt động kinh tế ngày càng được mở rộng hiệu quả kinh doanh ngày càng cao sẽ tạo ra nguồn thu về thuế TNDN ngày càng lớn cho NSNN. Thứ ba, thuế TNDN là công cụ quan trọng để góp phần khuyến khích, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển theo chiều hướng kế hoạch, chiến lược, phát triển toàn diện của Nhà nước.

Bằng các quy định pháp luật thuế TNDN, Nhà nước thể hiện sự quan tâm đúng mức đối với các doanh nghiệp nộp thuế, đồng thời góp phần chia sẻ với doanh nghiệp gánh nặng thuế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh.