CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRONG CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về kiểm soát chi NSNN trong chương trình MTQG qua kho bạc Nhà nước 1. Chương trình mục tiêu quốc gia 1. Khái niệm chương trình mục tiêu quốc gia Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, bên cạnh những thuận lợi, mỗi quốc gia đều gặp phải khó khăn, thách thức cần giải quyết, trong đó có các vấn đề về an sinh xã hội (y tế, văn hóa, giáo dục.), thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng miền, nâng cao đời sống cho nhân dân tại những khu vực kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn.
Để có được sự phát triển bền vững các quốc gia phải giải quyết triệt để vấn đề này; mỗi nước có cách tiếp cận và giải quyết khác nhau nhưng về cơ bản các quốc gia thường thiết kế những chương trình mang tính tổng thể, đồng bộ trong đó các chương trình, dự án thành phần sẽ hướng đến những vấn đề khác nhau cần giải quyết. Việt Nam không là ngoại lệ, chúng ta xây dựng các CTMTQG để giải quyết các khó khăn phải đối mặt trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong những khoảng thời gian nhất định. Theo điều 4 của luật đầu tư công năm 2014 thì đưa ra khái niệm như sau: Chương trình MTQG là chương trình đầu tư công nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của từng giai đoạn cụ thể trong phạm vi cả nước.Đặng Văn Du, TS.Nguyễn Tiến Hanh, 2010) Như vậy ta có thể hiểu: CTMTQG là một tập hợp các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đồng bộ về kinh tế, xã hội, khoa học, công nghệ, môi trường, cơ chế, chính sách, pháp luật, tổ chức để thực hiện một hoặc một số mục tiêu ưu tiên đã được xác định trong chiến lược 10 năm và kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong một thời gian nhất định. Do đó: 6 Một CTMTQG gồm các dự án có liên quan với nhau để thực hiện các mục tiêu cụ thể của chương trình.
Đối tượng quản lý và kế hoạch hóa thực hiện theo chương trình, việc đầu tư được thực hiện theo dự án. Dự án thuộc Chương trình MTQG là một tập hợp các hoạt động có liên quan đến nhau, nhằm thực hiện một hoặc một số mục tiêu cụ thể của Chương trình, được thực hiện trên địa bàn cụ thể trong khoảng thời gian nhất định và dựa trên những nguồn lực đã xác định. Dự án bao gồm dự án đầu tư, dự án sự nghiệp công cộng hoặc dự án hỗn hợp. Cơ quan quản lý CTMTQG là các Bộ, cơ quan ngang Bộ được Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ quản lý thực hiện CTMTQG trong từng giai đoạn.
Phân loại chương trình mục tiêu quốc gia Hiện nay, trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020 Chính phủ nước ta hiện này phê duyệt có hai chương trình MTQG đó là chương trình nông thôn mới và chương trình xóa đói giảm nghèo bền vững thay vì 16 chương trình MTQG như ngày trước. Chương trình MTQG nông thôn mới nhằm Xây dựng nông thôn mới để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân; có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phù hợp; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn phát triển nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị; xã hội nông thôn dân chủ, bình đẳng, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; quốc phòng và an ninh, trật tự được giữ vững. Cơ bản hoàn thành các công trình thiết yếu đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất và đời sống của cư dân nông thôn: giao thông, điện, nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế xã; Nâng cao chất lượng cuộc sống của cư dân nông thôn; tạo nhiều mô hình sản xuất gắn với việc làm ổn định cho nhân dân, thu nhập tăng. Chương trình giảm nghèo bền vững: Thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, hạn chế tái nghèo; góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế, đảm 7 bảo an sinh xã hội, cải thiện đời sống, tăng thu nhập của người dân, đặc biệt là ở các địa bàn nghèo, tạo điều kiện cho người nghèo, hộ nghèo tiếp cận thuận lợi các dịch vụ xã hội cơ bản (y tế, giáo dục, nhà ở, nước sinh hoạt và vệ sinh, tiếp cận thông tin), góp phần hoàn thành mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo.
Cụ thể là giảm tỷ lệ nghèo bình quân, cải thiện sinh kế người dân và nâng cao chất lượng cuộc sống của người nghèo, thực hiện một cách đồng bộ và có hiệu quả các cơ chế chính sách giảm nghèo. Xây dựng cơ sở hạ tầng xã hội tại các huyện nghèo xã nghèo những nơi có kinh tế đặc biệt khó khăn…. Đặc điểm chương trình mục tiêu quốc gia Mục đích của việc thiết lập các CTMTQG là để giải quyết các vấn đề đã được xác định ưu tiên trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Do đó, có thể khẳng định CTMTQG là một phần trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của đất 22 nước, quá trình thực hiện CTMTQG sẽ góp phần quan trọng vào quá trình phát triển nền kinh tế, cải thiện đời sống xã hội, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ kho bạc cấp huyện.
- Góp phần quan trọng vào việc thực hiện các chỉ tiêu kinh tế - xã hội: Thông thường các CTMTQG được thiết kế đều có các chỉ tiêu cụ thể để đánh giá kết quả thực hiện (số lao động được tạo việc làm; tỷ lệ thất nghiệp khu vực thành thị; tỷ lệ hộ nghèo; tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng dưới 5 tuổi; tỷ lệ dân số nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh. Cùng với kết quả việc thực hiện chỉ tiêu của các chương trình đạt được một phần giúp Chính phủ hoàn thành các chỉ tiêu cơ bản về kinh tế xã hội của đất nước trong những giai đoạn nhất định; - Đóng góp quan trọng đối với sự phát triển các ngành, lĩnh vực và địa phương: Thông qua CTMTQG các vấn đề nóng của các Bộ, ngành, địa phương đều được xem xét và giải quyết như: vấn đề việc làm; thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng, miền trong cả nước; sử dụng nước sạch; phòng chống dịch bệnh nguy hiểm và HIV/AIDS; dân số và kế hoạch hóa gia đình. Có thể 8 thấy thông qua các chương trình không những các vấn đề quan trọng được giải quyết mà bộ máy và năng lực hoạt động của các Bộ, ngành, địa phương đã được tăng cường đáng kể. Các chương trình giúp cho đội ngũ cán bộ thường xuyên được tập huấn, bồi dưỡng, trao đổi kinh nghiệm nhằm nâng cao trình độ và năng lực phục vụ tốt hơn trong việc cung cấp dịch vụ công cho người dân (đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục; đội ngũ cán bộ y tế, đặc biệt là y tế dự phòng, đội ngũ làm công tác dân số; đội ngũ cán bộ làm công tác giảm nghèo và việc làm.
Ngoài ra, các chương trình được thực hiện đã hỗ trợ đáng kể cho các Bộ, ngành, địa phương tăng cường cơ sở vật chất, thiết bị dạy nghề, trang thiết bị trường học; tu bổ, tôn tạo di tích; trang thiết bị cho công tác phòng, chống tội phạm ma túy; tăng cường cho hệ thống y tế dự phòng và khám, chữa bệnh như đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp và bổ sung trang thiết bị cho các Trung tâm y tế dự phòng tuyến tỉnh, Trung tâm phòng, chống HIV/AIDS, Trung tâm chăm sóc sức khỏe sinh sản, bệnh viện lao, tâm thần, trạm y tế xã. - Mang lại hiệu quả lớn cho người dân và xã hội Hiệu quả kinh tế - xã hội từ các CTMTQG mang lại là rất lớn và có tác động lan tỏa rộng mạnh mẽ đến cộng đồng dân cư. Các chương trình được thực hiện với những mục tiêu đồng bộ như tạo việc làm, giảm nghèo, cải thiện và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, văn hóa, giáo dục, đảm bảo nước sạch cho người dân. Do vậy đã có tác dụng cải thiện và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân góp phần thực hiện mục tiêu xóa đói, giảm nghèo, tăng trưởng kinh tế, phát triển xã hội.
Ngoài ra, việc triển khai thực hiện các CTMTQG đã góp phần nâng cao ý thức và nhận thức của người dân về tầm quan trọng trong công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể; trong việc giữ gìn vệ sinh môi trường; trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy. Các chương trình đều hướng tới mục tiêu đảm bảo sức khỏe cho người 9 dân, cải thiện chất lượng dân số, chất lượng nguồn nhân lực. đây là những yếu tố quan trọng nhất nhằm mục tiêu xóa đói, giảm nghèo, tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội. Hầu hết các CTMTQG đều đặt trọng tâm ưu tiên đối với vùng đồng bào dân tộc, vùng nghèo, vùng đặc biệt khó khăn, do vậy có tác dụng giảm sự chênh lệch giữa khu vực thành thị và vùng sâu, vùng xa, các vùng khó khăn trong việc tiếp cận và thụ hưởng các dịch vụ y tế, văn hóa, giáo dục.
của người dân, đảm bảo bình đẳng trong việc tiếp cận và hưởng thụ các dịch vụ công trong xã hội. - Là cơ sở quan trọng thu hút nguồn tài trợ quốc tế và huy động sự đóng góp của dân cư. Việc thực hiện các chương trình này cũng góp phần quan trọng vào chủ trương nhà nước và nhân dân cùng làm; nhiều địa phương người dân sẵn sàng góp công sức, tiền của, đất đai. vào việc thực hiện các chính sách lớn của Đảng, nhà nước ta như: làm đường giao thông nông thôn; mang nước sạch về cho vùng đồng bào kinh tế khó khăn; tu bổ, tôn tạo các di tích lịch sử văn hóa.
Ngoài ra, các chương trình cũng đã góp phần trong việc tạo nên khối đại đoàn kết toàn dân giúp Chính phủ thực hiện được các chỉ tiêu kinh tế xã hội đã đề ra. Kiểm soát chi NSNN trong chương trình MTQG qua KBNN 1. Một số khái niệm a, Chi ngân sách nhà nước Nguyễn Thị Bình Minh (2008) “Chi NSNN là một phạm trù kinh tế tồn tại khách quan gắn liền với sự tồn tại của Nhà nước.
