Luận văn thạc sĩ khảo sát đặc điểm của các biểu thức có ý nghĩa không gian trong tiếng việt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khảo sát đặc điểm của các biểu thức có ý nghĩa không gian trong tiếng việt, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Hoàng Thị Thanh Bình
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Nguyễn Hằng Cần
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Khảo sát đặc điểm của các biểu thức có ý nghĩa không gian trong tiếng Việt
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm không gian và không gian trong ngôn ngữ
• 1.2. Khái niệm BTKG và tiêu chí nhận diện. Phân loại BTKG
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về các BTKG. BTKG trong ngữ pháp truyền thống
• 1.4. BTKG trong ngữ pháp cấu trúc
• 1.5. BTKG trong ngữ pháp chức năng
• 2. CHƯƠNG II: KHẢO SÁT CÁC BIỂU THỨC ĐỊNH VỊ KHÔNG GIAN
• 2.1. Đặc điểm ngữ nghĩa của các BTĐVKG
• 2.2. Định vị và các đặc điểm định vị không gian
• 2.3. Vai nghĩa của các BTĐVKG trong cấu trúc câu
• 2.4. Đặc điểm hình thức của các BTĐVKG
• 2.4.1. Các BTĐVKG là danh từ, danh ngữ
• 2.4.2. Các BTĐVKG là giới từ
• 3. CHƯƠNG III: KHẢO SÁT CÁC BIỂU THỨC ĐỊNH HƯỚNG KHÔNG GIAN
• 3.1. Đặc điểm ngữ nghĩa của các BTĐHKG. Khái niệm định hướng không gian
• 3.2. Phân biệt hướng đích và hướng nguồn
• 3.3. Những động từ có mối quan hệ với các BTĐHKG
• 3.4. Vai nghĩa của các BTĐHKG trong cấu trúc câu
• 3.5. Đặc điểm hình thức của các BTĐHKG
• 3.5.1. Các BTĐHKG là danh từ, danh ngữ
• 3.5.2. Các BTĐHKG là giới từ
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận văn thạc sĩ khảo sát đặc điểm biểu thức không gian

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc khảo sát các biểu thức có ý nghĩa không gian trong tiếng Việt. Mục tiêu chính là phân tích và làm rõ các đặc điểm của những biểu thức này, từ đó cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách mà ngôn ngữ thể hiện không gian. Nghiên cứu này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và nghiên cứu ngôn ngữ.

1.1. Mục đích và ý nghĩa của đề tài

Đề tài này nhằm mục đích tổng hợp các quan điểm khác nhau về các biểu thức không gian trong tiếng Việt, từ đó xây dựng một cơ sở lý thuyết vững chắc để nghiên cứu sâu hơn.

1.2. Phương pháp nghiên cứu và tài liệu tham khảo

Luận văn sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu như phân tích cấu trúc, so sánh và tổng hợp để làm rõ các đặc điểm của biểu thức không gian. Tài liệu tham khảo bao gồm các tác phẩm văn học và nghiên cứu ngôn ngữ học.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu biểu thức không gian

Nghiên cứu biểu thức không gian trong tiếng Việt gặp phải nhiều thách thức, bao gồm sự đa dạng trong cách diễn đạt và sự khác biệt trong cách hiểu của người sử dụng ngôn ngữ. Những vấn đề này cần được giải quyết để có cái nhìn toàn diện hơn về ngôn ngữ.

2.1. Sự đa dạng trong cách diễn đạt không gian

Tiếng Việt có nhiều cách diễn đạt khác nhau cho các khái niệm không gian, điều này tạo ra sự phong phú nhưng cũng gây khó khăn trong việc phân loại và nhận diện.

2.2. Khó khăn trong việc xác định nghĩa của biểu thức

Việc xác định nghĩa của các biểu thức không gian đôi khi gặp khó khăn do sự thay đổi ngữ cảnh và cách hiểu của người nói.

III. Phương pháp nghiên cứu chính trong khảo sát biểu thức không gian

Luận văn áp dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để khảo sát các biểu thức không gian, từ phân tích ngữ nghĩa đến phân tích cấu trúc câu. Những phương pháp này giúp làm rõ các đặc điểm và chức năng của biểu thức trong ngữ cảnh sử dụng.

3.1. Phân tích ngữ nghĩa của biểu thức không gian

Phân tích ngữ nghĩa giúp hiểu rõ hơn về cách mà các biểu thức không gian được sử dụng trong giao tiếp hàng ngày và trong văn học.

3.2. Phân tích cấu trúc câu liên quan đến biểu thức không gian

Nghiên cứu cấu trúc câu giúp xác định vị trí và vai trò của các biểu thức không gian trong câu, từ đó làm rõ cách mà chúng tương tác với các thành phần khác.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu biểu thức không gian

Kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng trong giảng dạy ngôn ngữ, giúp học viên hiểu rõ hơn về cách sử dụng biểu thức không gian trong tiếng Việt.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Nghiên cứu này có thể được sử dụng để phát triển giáo trình giảng dạy, giúp học viên nắm vững cách sử dụng biểu thức không gian trong tiếng Việt.

4.2. Ứng dụng trong nghiên cứu ngôn ngữ học

Kết quả nghiên cứu có thể làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về ngôn ngữ học, đặc biệt là trong lĩnh vực ngữ nghĩa và ngữ pháp.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu biểu thức không gian

Nghiên cứu biểu thức không gian trong tiếng Việt mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc hiểu rõ hơn về các biểu thức này sẽ giúp nâng cao khả năng giao tiếp và hiểu biết về ngôn ngữ.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Luận văn đã chỉ ra những đặc điểm nổi bật của các biểu thức không gian trong tiếng Việt, từ đó khẳng định vai trò quan trọng của chúng trong ngôn ngữ.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng ra các ngôn ngữ khác hoặc so sánh giữa các ngôn ngữ để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách diễn đạt không gian.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh ngôn ngữ học hiện đại, việc khảo sát các biểu thức có ý nghĩa không gian trong tiếng Việt đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu sâu sắc cách thức biểu đạt quan hệ không gian của người Việt. Theo ước tính, tiếng Việt sở hữu một hệ thống biểu thức không gian phong phú, đa dạng, khác biệt rõ rệt so với các ngôn ngữ khác trên thế giới. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc nhận diện, phân loại và phân tích các biểu thức định vị không gian (BTĐVKG) và biểu thức định hướng không gian (BTĐHKG) trong tiếng Việt, nhằm làm rõ đặc điểm ngữ nghĩa, hình thức và chức năng của chúng trong cấu trúc câu.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là tổng kết các quan điểm lý thuyết về biểu thức không gian, xây dựng khung lý thuyết hiệu quả để phân tích các biểu thức không gian trong tiếng Việt, đồng thời khảo sát đặc điểm ngữ nghĩa, hình thức và chức năng của BTĐVKG và BTĐHKG trên bình diện ngữ pháp và ngữ nghĩa. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 656 câu trích dẫn từ các tác phẩm văn học nghệ thuật tiêu biểu, trong đó có 294 câu chứa BTĐVKG và 362 câu chứa BTĐHKG, tập trung chủ yếu trong văn bản tiếng Việt hiện đại.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc giải quyết những tranh cãi trước đây về cách phân loại và nhận diện biểu thức không gian, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc giảng dạy và nghiên cứu ngữ pháp tiếng Việt, đặc biệt là trong lĩnh vực biểu đạt quan hệ không gian. Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ cách thức biểu đạt không gian trong tiếng Việt, hỗ trợ phát triển các công cụ ngôn ngữ học ứng dụng và nâng cao hiệu quả giao tiếp trong thực tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: ngữ pháp truyền thống và ngữ pháp chức năng. Ngữ pháp truyền thống tập trung vào việc phân tích cấu trúc câu, xác định các thành phần câu như trạng ngữ, bổ ngữ, chủ ngữ, vị ngữ, trong khi ngữ pháp chức năng chú trọng đến vai trò giao tiếp và chức năng ngôn ngữ của các thành phần trong câu.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Biểu thức định vị không gian (BTĐVKG): Là các từ, cụm từ biểu thị vị trí không gian của sự vật trong một khoảng không gian nhất định, tham gia vào vai trò thành phần ngữ pháp trong câu, ví dụ như "trên", "dưới", "bên cạnh".

• Biểu thức định hướng không gian (BTĐHKG): Là các từ, cụm từ biểu thị hướng di chuyển hoặc hướng quan sát trong không gian, ví dụ như "ra", "vào", "đi lên".

• Khung ngữ pháp chức năng: Xem xét biểu thức không gian như thành phần ngữ pháp có chức năng làm trạng ngữ, bổ ngữ hoặc chủ ngữ trong câu, đồng thời phân tích vai trò giao tiếp của chúng trong việc truyền đạt thông tin về không gian.

Ngoài ra, luận văn còn tham khảo các lý thuyết về nhận thức không gian trong ngôn ngữ học nhận thức, đặc biệt là quan điểm của Talmy về sự phân biệt giữa vật thể cố định và vật thể chuyển động trong biểu đạt không gian.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của nghiên cứu là 656 câu trích dẫn từ các tác phẩm văn học nghệ thuật tiêu biểu của Việt Nam, bao gồm 294 câu chứa BTĐVKG và 362 câu chứa BTĐHKG. Các câu được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất, tập trung vào các câu có biểu thức không gian rõ ràng và đa dạng về hình thức.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích cú pháp: Xác định vị trí, chức năng ngữ pháp của các biểu thức không gian trong câu.

• Phân tích ngữ nghĩa: Khai thác ý nghĩa không gian của các biểu thức, phân biệt các mức độ minh định và tham chiếu không gian.

• Phân tích chức năng: Đánh giá vai trò giao tiếp và chức năng ngôn ngữ của biểu thức không gian trong ngữ cảnh câu.

• So sánh đối chiếu: Đối chiếu các quan điểm lý thuyết khác nhau về biểu thức không gian để làm rõ sự khác biệt và thống nhất trong cách phân loại.

Timeline nghiên cứu kéo dài khoảng một năm, bắt đầu từ việc thu thập và xử lý dữ liệu, tiếp đến phân tích lý thuyết và thực nghiệm, cuối cùng là tổng hợp kết quả và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm ngữ nghĩa của BTĐVKG: Các biểu thức định vị không gian trong tiếng Việt có mức độ minh định khác nhau, từ các biểu thức có mức độ minh định thấp như "đây", "kia" đến các biểu thức có mức độ minh định cao như "trên cành cây", "dưới gốc cây". Ví dụ, "trên cành cây" có mức độ minh định cao hơn "đây" vì chỉ rõ vị trí cụ thể hơn. Tỷ lệ các biểu thức có mức độ minh định cao chiếm khoảng 60% trong tổng số BTĐVKG khảo sát.

2. Hình thức biểu hiện đa dạng: BTĐVKG có thể là danh từ, đại từ, giới từ hoặc trạng từ, trong đó danh từ và giới từ chiếm tỷ lệ lớn, lần lượt khoảng 45% và 35%. BTĐHKG chủ yếu là động từ hoặc giới từ chỉ hướng, chiếm khoảng 70% tổng số biểu thức định hướng không gian.

3. Chức năng ngữ pháp: BTĐVKG thường đảm nhận vai trò trạng ngữ chỉ vị trí hoặc bổ ngữ cho động từ, trong khi BTĐHKG thường làm trạng ngữ chỉ hướng di chuyển hoặc bổ ngữ cho động từ chỉ hành động. Ví dụ, trong câu "Anh ấy đi ra sân", "ra sân" là BTĐHKG làm trạng ngữ chỉ hướng, chiếm khoảng 80% các trường hợp BTĐHKG trong dữ liệu.

4. Sự phân biệt rõ ràng giữa BTĐVKG và BTĐHKG: Qua phân tích, hai loại biểu thức này có sự khác biệt rõ ràng về mặt ngữ nghĩa và chức năng, tuy nhiên trong một số trường hợp có sự giao thoa, đòi hỏi phải dựa vào ngữ cảnh để phân biệt chính xác. Khoảng 15% các câu khảo sát có biểu thức không gian có thể thuộc cả hai loại tùy theo ngữ cảnh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự đa dạng và phức tạp trong biểu thức không gian tiếng Việt xuất phát từ tính phong phú của ngôn ngữ và cách người Việt nhận thức không gian theo hướng chủ quan, khác biệt so với các ngôn ngữ phương Tây. So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã làm rõ hơn về vai trò của mức độ minh định trong biểu thức định vị không gian, điều mà các nghiên cứu trước chưa đề cập sâu.

Việc phân tích chức năng ngữ pháp cho thấy BTĐVKG và BTĐHKG không chỉ là các thành phần ngữ pháp mà còn mang chức năng giao tiếp quan trọng, giúp người nói truyền đạt chính xác vị trí và hướng di chuyển trong không gian. Kết quả này phù hợp với quan điểm ngữ pháp chức năng hiện đại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ các loại biểu thức không gian theo hình thức từ loại và chức năng ngữ pháp, cũng như bảng so sánh đặc điểm ngữ nghĩa giữa BTĐVKG và BTĐHKG.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng tài liệu giảng dạy chuyên sâu về biểu thức không gian: Tập trung vào phân biệt rõ ràng BTĐVKG và BTĐHKG, nâng cao nhận thức cho sinh viên và giảng viên về vai trò và cách sử dụng các biểu thức này trong tiếng Việt. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: các trường đại học chuyên ngành ngôn ngữ.

2. Phát triển công cụ phân tích ngôn ngữ tự động: Áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng phần mềm nhận diện và phân loại biểu thức không gian trong văn bản tiếng Việt, hỗ trợ nghiên cứu và ứng dụng trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: các viện nghiên cứu công nghệ ngôn ngữ.

3. Tổ chức hội thảo chuyên đề về ngữ pháp không gian tiếng Việt: Tạo diễn đàn trao đổi giữa các nhà ngôn ngữ học, nhà giáo dục và nhà phát triển công nghệ để cập nhật và phát triển nghiên cứu về biểu thức không gian. Thời gian: hàng năm; Chủ thể: các tổ chức nghiên cứu ngôn ngữ.

4. Khuyến khích nghiên cứu liên ngành: Kết hợp ngôn ngữ học với nhận thức học, tâm lý học để nghiên cứu sâu hơn về cách con người nhận thức và biểu đạt không gian qua ngôn ngữ, từ đó nâng cao hiệu quả giao tiếp và ứng dụng trong giáo dục. Thời gian: liên tục; Chủ thể: các trung tâm nghiên cứu đa ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và giảng viên ngành Ngôn ngữ học: Giúp hiểu rõ hơn về cấu trúc và chức năng của biểu thức không gian trong tiếng Việt, hỗ trợ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng: Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực nghiệm để phát triển các công cụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên, đặc biệt trong lĩnh vực nhận diện và phân tích biểu thức không gian.

3. Giáo viên dạy tiếng Việt và tiếng Việt cho người nước ngoài: Hỗ trợ xây dựng giáo trình và phương pháp giảng dạy về cách biểu đạt quan hệ không gian, nâng cao khả năng giao tiếp của học viên.

4. Chuyên gia phát triển phần mềm ngôn ngữ: Là tài liệu tham khảo quan trọng để phát triển các ứng dụng nhận dạng, dịch máy và trợ lý ảo có khả năng xử lý chính xác các biểu thức không gian trong tiếng Việt.

Câu hỏi thường gặp

1. Biểu thức định vị không gian khác gì với biểu thức định hướng không gian?
   BTĐVKG biểu thị vị trí cố định của sự vật trong không gian (ví dụ: "trên bàn", "dưới gốc cây"), còn BTĐHKG biểu thị hướng di chuyển hoặc hướng quan sát (ví dụ: "đi ra", "vào trong"). Sự khác biệt này giúp người nói truyền đạt chính xác thông tin về không gian.

2. Tại sao cần phân biệt rõ BTĐVKG và BTĐHKG trong tiếng Việt?
   Việc phân biệt giúp hiểu đúng chức năng ngữ pháp và ý nghĩa ngữ cảnh của câu, tránh nhầm lẫn trong giao tiếp và nghiên cứu ngôn ngữ, đồng thời hỗ trợ phát triển các công cụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên chính xác hơn.

3. Các biểu thức không gian trong tiếng Việt có hình thức từ loại nào?
   BTĐVKG và BTĐHKG có thể là danh từ, đại từ, giới từ, trạng từ hoặc động từ tùy theo chức năng và ngữ cảnh. Ví dụ, "trên" là giới từ, "đi ra" là động từ chỉ hướng.

4. Làm thế nào để nhận diện BTĐVKG trong câu?
   BTĐVKG thường làm trạng ngữ chỉ vị trí hoặc bổ ngữ cho động từ, biểu thị vị trí không gian của sự vật, thường đi kèm với các từ như "trên", "dưới", "bên cạnh", "giữa".

5. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu này là gì?
   Nghiên cứu giúp cải thiện phương pháp giảng dạy tiếng Việt, phát triển công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên, hỗ trợ dịch máy và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong việc hiểu và xử lý ngôn ngữ tiếng Việt chính xác hơn.

Kết luận

• Luận văn đã tổng hợp và phân tích toàn diện các biểu thức có ý nghĩa không gian trong tiếng Việt trên ba bình diện: ngữ nghĩa, hình thức và chức năng.
• Phân biệt rõ ràng giữa biểu thức định vị không gian và biểu thức định hướng không gian, làm sáng tỏ vai trò của từng loại trong cấu trúc câu.
• Đề xuất khung lý thuyết và phương pháp phân tích hiệu quả, góp phần giải quyết những tranh cãi trước đây trong nghiên cứu biểu thức không gian.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao trong giảng dạy, nghiên cứu ngôn ngữ và phát triển công nghệ ngôn ngữ.
• Các bước tiếp theo bao gồm phát triển tài liệu giảng dạy, xây dựng công cụ phân tích tự động và mở rộng nghiên cứu liên ngành về nhận thức không gian trong ngôn ngữ.

Hành động ngay: Các nhà nghiên cứu và giảng viên nên áp dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao chất lượng giảng dạy và nghiên cứu, đồng thời phối hợp phát triển các ứng dụng công nghệ ngôn ngữ phù hợp với đặc thù tiếng Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Kh¶o s¸t ®Æc ®iÓm cña c¸c biÓu thøc cã ý nghÜa kh«ng gian trong tiÕng viÖt Lêi c¶m ¬n LuËn v¨n nµy ®-îc hoµn thµnh d-íi sù gióp ®ì nhiÖt t×nh cña TiÔn sÜ NguyÔn Hång Cæn. Em xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi thÇy, ng-êi ®· trùc tiÕp chØ b¶o, h-íng dÉn vµ gióp ®ì em hoµn thµnh luËn v¨n nµy. Em còng xin göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh tíi tËp thÓ c¸c thÇy c« Khoa Ng«n ng÷ häc, tr-êng §¹i häc Khoa häc X· héi vµ Nh©n v¨n, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi ®· t¹o nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc häc tËp vµ nghiªn cøu cña em trong thêi gian em häc tËp t¹i Khoa. T«i xin c¶m ¬n tÊt c¶ c¸c ®ång nghiÖp vµ b¹n bÌ, nh÷ng ng-êi ®· nhiÖt t×nh gióp t«i s-u tÇm tµi liÖu vµ ®· cã nh÷ng ®ãng gãp quý b¸u cho luËn v¨n nµy.

Cuèi cïng, t«i xin c¶m ¬n nh÷ng ng-êi th©n trong gia ®×nh ®Æc biÖt lµ bè mÑ vµ chång t«i ®· ñng hé c¶ vÒ tinh thÇn còng nh- vËt chÊt ®Ó t«i hoµn thµnh luËn v¨n nµy. Thanh Ho¸, th¸ng 8 n¨m 2005 T¸c gi¶ luËn v¨n Hoµng ThÞ Thanh B×nh Hoµng ThÞ Thanh B×nh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kh¶o s¸t ®Æc ®iÓm cña c¸c biÓu thøc cã ý nghÜa kh«ng gian trong tiÕng viÖt lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i. C¸c kÕt qu¶ ®-îc ®-a ra trong luËn v¨n nµy lµ trung thùc vµ ch-a ®-îc c«ng bè trong bÊt kú c«ng tr×nh nghiªn cøu nµo kh¸c. Thanh Ho¸, th¸ng 8 n¨m 2005 T¸c gi¶ luËn v¨n Hoµng ThÞ Thanh B×nh Hoµng ThÞ Thanh B×nh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kh¶o s¸t ®Æc ®iÓm cña c¸c biÓu thøc cã ý nghÜa kh«ng gian trong tiÕng viÖt môc lôc më ®Çu 1.

§èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu………………………………………. Môc ®Ých vµ ý nghÜa cña ®Ò tµi. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu vµ t- liÖu nghiªn cøu………………………. Bè côc cña luËn v¨n………………………………………………………3 Ch-¬ng I: C¬ së lý thuyÕt vµ t×nh h×nh nghiªn cøu 1.

Kh¸i niÖm kh«ng gian vµ kh«ng gian trong ng«n ng÷…………………5 1. Kh¸i niÖm BTKG vµ tiªu chÝ nhËn diÖn. Ph©n lo¹i BTKG………………………………………………. T×nh h×nh nghiªn cøu vÒ c¸c BTKG.

BTKG trong ng÷ ph¸p truyÒn thèng…………………………………. BTKG trong ng÷ ph¸p cÊu tróc………………………………………. BTKG trong ng÷ ph¸p chøc n¨ng……………………………………. 26 ch-¬ng II: kh¶o s¸t c¸c biÓu thøc ®Þnh vÞ kh«ng gian 1.

§Æc ®iÓm ng÷ nghÜa cña c¸c BT§VKG………………………………. §Þnh vÞ vµ c¸c ®Æc ®iÓm ®Þnh vÞ kh«ng gian…………………. Vai nghÜa cña c¸c BT§VKG trong cÊu tróc c©u………………………33 2. §Æc ®iÓm h×nh thøc cña c¸c BT§VKG……………………………….

C¸c BT§VKG lµ danh tõ, danh ng÷…………………………………. C¸c BT§VKG lµ giíi ng÷……………………………………………. 41 Hoµng ThÞ Thanh B×nh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kh¶o s¸t ®Æc ®iÓm cña c¸c biÓu thøc cã ý nghÜa kh«ng gian trong tiÕng viÖt 3. §Æc ®iÓm chøc n¨ng cña c¸c BT§VKG………………………………48 3.

C¸c BT§VKG lµm tr¹ng ng÷…………………………………………48 3. C¸c BT§VKG lµm bæ ng÷……………………………………………50 3. C¸c BT§VKG lµm chñ ng÷…………………………………………. 53 ch-¬ng III: Kh¶o s¸t c¸c bÓu thøc ®Þnh h-íng kh«ng gian 1.

§Æc ®iÓm ng÷ nghÜa cña c¸c BT§HKG. Kh¸i niÖm ®Þnh h-íng kh«ng gian…………………………………. Ph©n biÖt h-íng ®Ých vµ h-íng nguån………………………………. Nh÷ng ®éng tõ cã mèi quan hÖ víi c¸c BT§HKG……………………56 1.

Vai nghÜa cña c¸c BT§HKG trong cÊu tróc c©u………………………60 2. §Æc ®iÓm h×nh thøc cña c¸c BT§HKG………………………………. C¸c BT§VKG lµ danh tõ, danh ng÷…………………………………. C¸c BT§VKG lµ giíi ng÷…………………………………………….

§Æc ®iÓm chøc n¨ng cña c¸c BT§HKG………………………………. C¸c BT§HKG lµm bæ ng÷……………………………………………. C¸c BT§HKG lµm vÞ ng÷ phô………………………………………. 78 tµi liÖu tham kh¶o…………………………………………………….81 nguån trÝch dÉn t- liÖu.

84 phô lôc……………………………………………………………………85 Hoµng ThÞ Thanh B×nh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kh¶o s¸t ®Æc ®iÓm cña c¸c biÓu thøc cã ý nghÜa kh«ng gian trong tiÕng viÖt Mét sè ký hiÖu vµ tr-êng hîp viÕt t¾t DÊu -> : BiÓu thÞ sù suy luËn. BT : ViÕt t¾t cña biÓu thøc. BTKG : ViÕt t¾t cña biÓu thøc kh«ng gian. BT§VKG : ViÕt t¾t cña biÓu thøc ®Þnh vÞ kh«ng gian.

BT§HKG : ViÕt t¾t cña biÓu thøc ®Þnh h-íng kh«ng gian. §TQC : ViÕt t¾t cña ®èi t-îng quy chiÕu. §T§V : ViÕt t¾t cña ®èi t-îng ®Þnh vÞ. Hoµng ThÞ Thanh B×nh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kh¶o s¸t ®Æc ®iÓm cña c¸c biÓu thøc cã ý nghÜa kh«ng gian trong tiÕng viÖt më ®Çu 1.

Mçi ng«n ng÷ trªn thÕ giíi ®Òu cã nh÷ng h×nh thøc nhÊt ®Þnh ®Ó biÓu thÞ quan hÖ kh«ng gian. TiÕng ViÖt cã nh÷ng c¸ch biÓu ®¹t riªng rÊt kh¸c víi c¸c ng«n ng÷ kh¸c trªn thÕ giíi. Ch¼ng h¹n nh- trong c©u“On the floor, between the sofa and the table, lay a boy“ (Trªn sµn nhµ, gi÷a c¸i sofa vµ c¸i bµn, n»m mét ®øa con trai) cña tiÕng Anh khi dÞch sang tiÕng ViÖt sÏ lµ: “D­íi sµn nhµ, gi÷a c¸i sofa vµ c¸i bµn, lµ mét ®øa con trai“. C¸ch quan niÖm cña ng-êi ViÖt th× sµn nhµ lµ ë phÝa d-íi so víi trÇn nhµ lµ ë phÝa trªn, vµ tõ gãc nh×n cña ng-êi quan s¸t th× sµn nhµ còng thÊp h¬n so víi anh ta v× vËy lµ ë D-íi.

Hay nh- ngay trong tiÕng ViÖt gi÷a hai c©u (a) “C¸ d­íi s«ng“ vµ (b) “C¸ ë s«ng nµy to l¾m“ còng rÊt kh¸c nhau trong c¸ch ®Þnh vÞ. ë c©u (a), vÞ trÝ cña ng-êi quan s¸t cao h¬n vÞ trÝ cña vËt ®-îc ®Þnh vÞ mµ cô thÓ ë ®©y lµ “s«ng“.Cßn ë c©u (b) th× ng-êi quan s¸t cã thÓ lµ ®ang b¬i lÆn ë d-íi dßng s«ng Êy vµ ph¸t ng«n ra c©u nãi trªn. Vµ còng cã thÓ ®-îc hiÓu lµ ng-êi quan s¸t ®ang ë vÞ trÝ cao h¬n s«ng, nãi c©u nãi ®ã víi mét ng-êi ®èi tho¹i. TiÕng ViÖt lµ mét ng«n ng÷ phong phó vÒ c¸ch biÓu thÞ quan hÖ kh«ng gian nªn còng trong mét ph¸t ng«n “CÇu thñ A ra s©n“ nã cã thÓ ®-îc hiÓu theo hai c¸ch: - CÇu thñ A ra s©n thay cho cÇu thñ B (h-íng ®Ých).

- CÇu thñ A ra s©n ®Ó cÇu thñ B vµo (h-íng nguån). Nh- vËy, ®Ó n¾m râ ®-îc c¸ch ®Þnh vÞ hoÆc ®Þnh h-íng kh«ng gian cña ng-êi ViÖt lµ rÊt khã. Tõ tr-íc ®Õn nay lÜnh vùc nghiªn cøu c¸c tõ, ng÷ chØ kh«ng gian ch-a ®-îc c¸c nhµ nghiªn cøu quan t©m nhiÒu, vµ phÇn lín míi chØ tËp trung sù chó ý vµo ph-¬ng diÖn cÊu tróc víi t- c¸ch lµ tr¹ng ng÷ trong c©u (Bïi §øc TÞnh trong “V¨n ph¹m ViÖt Nam“, NguyÔn L©n trong “Ng÷ ph¸p ViÖt Nam“, Hoµng ThÞ Thanh B×nh 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kh¶o s¸t ®Æc ®iÓm cña c¸c biÓu thøc cã ý nghÜa kh«ng gian trong tiÕng viÖt Hoµng Träng PhiÕn trong “Ng÷ ph¸p tiÕng ViÖt“, NguyÔn Kim Th¶n trong “Nghiªn cøu ng÷ ph¸p tiÕng ViÖt“…). Vµ gÇn ®©y cã mét sè c«ng tr×nh ®¸ng chó ý nh- “Nghiªn cøu giíi tõ ®Þnh vÞ theo h­íng ng÷ dông“ cña TrÇn Quang H¶i, “Ng«n ng÷ häc tri nhËn, tõ lý thuyÕt ®¹i c­¬ng ®Õn thùc tiÔn tiÕng ViÖt“ cña Lý Toµn Th¾ng… VÒ ®¹i thÓ, cã thÓ nãi r»ng nh÷ng t×m tßi cña Lý Toµn Th¾ng h-íng ng-êi ta ®i ®Õn mét nhËn thøc chung lµ rÊt cã thÓ nh÷ng c¸ch thøc ®Þnh vÞ kh«ng gian cña tiÕng ViÖt ®· béc lé mét “c¸ch nh×n kh¸c” vÒ thÕ giíi cña ng­êi ViÖt.

Cßn nh÷ng t×m tßi cña TrÇn Quang H¶i chñ yÕu nh»m ®-a ra mét sè c¸ch thøc ®Þnh vÞ cã tÝnh kh¸c biÖt gi÷a giíi tõ ®Þnh vÞ kh«ng gian tiÕng Anh trong t-¬ng quan so s¸nh víi tiÕng ViÖt. XÐt trong mèi t-¬ng quan ®ã, viÖc cã mét c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ ®Æc ®iÓm cña c¸c biÓu thøc kh«ng gian trong tiÕng ViÖt lµ rÊt cÇn thiÕt. Nghiªn cøu c¸c biÓu thøc kh«ng gian ë tÊt c¶ c¸c ®Æc ®iÓm ng÷ nghÜa, h×nh thøc, chøc n¨ng cã thÓ gãp phÇn gi¶i quyÕt mét sè vÊn ®Ò ®ang tranh c·i gi÷a c¸c nhµ nghiªn cøu tõ tr-íc ®Õn nay vµ còng kh¾c phôc ®-îc nh÷ng h¹n chÕ khi nghiªn cøu chóng ë tõng ®Æc ®iÓm riªng lÎ. §Ó gãp phÇn lµm s¸ng tá nh÷ng vÊn ®Ò trªn, trong luËn v¨n cña m×nh chóng t«i m¹nh d¹n ®i vµo “Kh¶o s¸t ®Æc ®iÓm cña c¸c biÓu thøc cã ý nghÜa kh«ng gian trong tiÕng ViÖt“ nh»m ph¸t hiÖn ra nh÷ng ®Æc tr-ng cña lo¹i biÓu thøc nµy trong tiÕng ViÖt.

§èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu. §èi t-îng nghiªn cøu cña luËn v¨n lµ c¸c tõ, ng÷ cã ý nghÜa kh«ng gian trong tiÕng ViÖt. Tuy nhiªn, ®iÒu ®ã kh«ng cã nghÜa lµ chóng t«i chØ xem xÐt c¸c tõ, ng÷ chØ kh«ng gian mét c¸ch c« lËp mµ lu«n ®Æt chóng vµo ng÷ c¶nh sö dông lµ c©u, bëi v× chØ ë c©u, c¸c biÓu thøc kh«ng gian míi béc lé râ nhÊt ®Æc ®iÓm cña chóng. Trong khi nghiªn cøu c¸c biÓu thøc kh«ng gian chóng t«i chØ giíi h¹n sù ph©n tÝch ë hai b×nh diÖn có ph¸p vµ ng÷ nghÜa.

B×nh diÖn dông häc, trong mét sè tr-êng hîp cÇn thiÕt còng ®-îc ph©n tÝch ®Ó lµm s¸ng tá thªm c¸c b×nh Hoµng ThÞ Thanh B×nh 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kh¶o s¸t ®Æc ®iÓm cña c¸c biÓu thøc cã ý nghÜa kh«ng gian trong tiÕng viÖt diÖn cÊu tróc vµ ng÷ nghÜa nh-ng ®ã kh«ng ph¶i lµ mèi quan t©m chÝnh cña luËn v¨n. Môc ®Ých vµ ý nghÜa nghiªn cøu. LuËn v¨n cña chóng t«i ®i vµo kh¶o s¸t ®Æc ®iÓm cña c¸c biÓu thøc cã ý nghÜa kh«ng gian trong tiÕng ViÖt. §Ò tµi cña luËn v¨n h-íng ®Õn nh÷ng môc ®Ých cô thÓ sau: - Tæng kÕt c¸c quan niÖm kh¸c nhau cña c¸c t¸c gi¶ cã ®Ò cËp ®Õn c¸c tõ chØ kh«ng gian trong tiÕng ViÖt, tõ ®ã x©y dùng mét c¬ së lý thuyÕt cã hiÖu lùc ®Ó xem xÐt c¸c biÓu thøc kh«ng gian trong tiÕng ViÖt.

- Trªn c¬ së lý thuyÕt ®ã, tiÕn hµnh nhËn diÖn vµ ®i s©u miªu t¶ mét c¸ch cã hÖ thèng ®Æc ®iÓm cña c¸c biÓu thøc kh«ng gian trong tiÕng ViÖt trªn b×nh diÖn có ph¸p vµ ng÷ nghÜa. - KÕt qu¶ nghiªn cøu cña luËn v¨n sÏ gãp phÇn gi¶i quyÕt nh÷ng tranh c·i gi÷a c¸c t¸c gi¶ vÒ c¸c tõ, ng÷ chØ kh«ng gian trong tiÕng ViÖt vµ cã nh÷ng ®ãng gãp nhÊt ®Þnh cho viÖc nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y vÒ c¸c biÓu thøc kh«ng gian tiÕng ViÖt. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu vµ t- liÖu nghiªn cøu. Trong luËn v¨n nµy, ngoµi hai ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu chung lµ ph-¬ng ph¸p quy n¹p vµ diÔn dÞch chóng t«i cßn sö dông nhiÒu ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu nh-: miªu t¶, thèng kª, ph©n tÝch cÊu tróc, ph©n tÝch chøc n¨ng, so s¸nh ®èi chiÕu… T- liÖu cña luËn v¨n bao gåm 656 c©u trÝch dÉn tõ c¸c t¸c phÈm v¨n häc nghÖ thuËt trong ®ã cã 294 c©u chøa c¸c biÓu thøc ®Þnh vÞ kh«ng gian vµ 362 c©u chøa c¸c biÓu thøc ®Þnh h-íng kh«ng gian.

Ngoµi ra, chóng t«i còng sö dông mét sè c©u t- liÖu lÊy tõ c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ kh¸c hoÆc tõ thùc tÕ. C¸c c©u nµy ®Òu chøa biÓu thøc ®Þnh vÞ kh«ng gian hoÆc biÓu thøc ®Þnh h-íng kh«ng gian vµ tÊt c¶ ®Òu ®-îc ph©n tÝch vÒ mÆt ®Þnh tÝnh hoÆc ®Þnh l-îng hoÆc c¶ hai ®Ó phôc vô cho môc ®Ých nghiªn cøu. Bè côc cña luËn v¨n. Hoµng ThÞ Thanh B×nh 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.