Nghiên Cứu Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Mỏ Than Hà Tu Tới Thảm Thực Vật Và Định Hướng Phục Hồi

Luận văn thạc sĩ phân tích hus nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng hoạt động của mỏ than hà tu tỉnh quảng ninh tới thảm thực vật và, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Văn Khiêm
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Hoàng Giang
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng hoạt động của mỏ than Hà Tu, tỉnh Quảng Ninh tới thảm thực vật và định hướng phục hồi
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu, nhiệm vụ của nghiên cứu
• 0.3. Ý nghĩa của đề tài
• 0.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 1.1.2. Đặc điểm khí hậu
• 1.1.3. Đặc điểm địa chất thủy văn
• 1.1.4. Điều kiện kinh tế, xã hội và dân cư
• 1.1.5. Hệ thống giao thông, thông tin liên lạc
• 1.1.6. Hiện trạng môi trường sinh thái
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp tổng hợp, kế thừa các tài liệu, số liệu
• 2.2. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa
• 2.3. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm
• 2.4. Phương pháp phân tích, tổng hợp
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả điều tra, khảo sát đánh giá hiện trạng khu vực nghiên cứu
• 3.2. Kết quả phân tích chất lượng môi trường khu vực nghiên cứu
• 3.3. Đánh giá tác động tới môi trường của hoạt động khai thác
• 3.4. Định hướng phục hồi
• 3.5. Đề xuất giải pháp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 0.5. Kết luận
• 0.6. Kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ảnh Hưởng Của Mỏ Than Hà Tu Đến Thảm Thực Vật

Mỏ than Hà Tu, nằm tại tỉnh Quảng Ninh, đã có những tác động đáng kể đến thảm thực vật trong khu vực. Hoạt động khai thác than không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn làm thay đổi cấu trúc sinh thái tự nhiên. Việc đánh giá ảnh hưởng này là cần thiết để có những biện pháp bảo vệ và phục hồi thảm thực vật.

1.1. Tình Hình Khai Thác Than Tại Mỏ Hà Tu

Mỏ than Hà Tu hiện đang khai thác lộ thiên, với quy mô lớn. Hoạt động này đã dẫn đến việc chiếm dụng đất, phát thải bụi và khí thải, làm giảm chất lượng môi trường sống của các loài thực vật.

1.2. Đặc Điểm Thảm Thực Vật Tại Quảng Ninh

Thảm thực vật tại Quảng Ninh rất đa dạng, bao gồm nhiều loài cây bản địa. Tuy nhiên, sự phát triển của mỏ than đã làm suy giảm đáng kể sự phong phú và đa dạng sinh học trong khu vực.

II. Vấn Đề Môi Trường Do Khai Thác Than Gây Ra

Khai thác than tại mỏ Hà Tu đã gây ra nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến thảm thực vật mà còn đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái xung quanh.

2.1. Ô Nhiễm Không Khí Và Nước

Hoạt động khai thác than phát sinh bụi và khí thải, gây ô nhiễm không khí. Nước thải từ quá trình khai thác cũng làm ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng đến sự phát triển của thực vật.

2.2. Suy Giảm Đa Dạng Sinh Học

Sự suy giảm thảm thực vật do khai thác than dẫn đến mất mát đa dạng sinh học. Nhiều loài thực vật quý hiếm đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Để đánh giá tác động của mỏ than Hà Tu đến thảm thực vật, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc này giúp xác định mức độ ảnh hưởng và đề xuất các biện pháp khắc phục.

3.1. Phương Pháp Khảo Sát Thực Địa

Khảo sát thực địa là phương pháp quan trọng để thu thập dữ liệu về tình trạng thảm thực vật. Qua đó, có thể đánh giá được mức độ ảnh hưởng của khai thác than.

3.2. Phân Tích Mẫu Đất Và Nước

Phân tích mẫu đất và nước giúp xác định các chỉ tiêu chất lượng môi trường. Từ đó, có thể đưa ra các giải pháp bảo vệ thảm thực vật.

IV. Định Hướng Phục Hồi Thảm Thực Vật Tại Khu Vực Mỏ

Để phục hồi thảm thực vật tại khu vực mỏ than Hà Tu, cần có các biện pháp cụ thể và hiệu quả. Việc này không chỉ giúp cải thiện môi trường mà còn bảo vệ đa dạng sinh học.

4.1. Sử Dụng Các Loài Cây Bản Địa

Việc trồng lại các loài cây bản địa có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khắc nghiệt sẽ giúp phục hồi thảm thực vật hiệu quả hơn.

4.2. Các Giải Pháp Kỹ Thuật Trong Phục Hồi

Áp dụng các giải pháp kỹ thuật như cải tạo đất, quản lý nước và bảo vệ thực vật sẽ góp phần vào quá trình phục hồi thảm thực vật tại khu vực mỏ.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của mỏ than Hà Tu đến thảm thực vật đã chỉ ra những vấn đề nghiêm trọng. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu này sẽ giúp cải thiện tình hình môi trường.

5.1. Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Đánh giá tác động môi trường từ hoạt động khai thác than là cần thiết để có những biện pháp khắc phục kịp thời.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường

Đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường và phục hồi thảm thực vật sẽ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực từ khai thác than.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Thảm Thực Vật Tại Quảng Ninh

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo vệ và phục hồi thảm thực vật tại khu vực mỏ than Hà Tu là rất quan trọng. Tương lai của thảm thực vật phụ thuộc vào các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Bảo Vệ Môi Trường

Bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn là của toàn xã hội. Việc này sẽ giúp duy trì sự cân bằng sinh thái.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững trong khai thác khoáng sản sẽ giúp bảo vệ thảm thực vật và môi trường sống cho các loài sinh vật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động khai khoáng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế tại Việt Nam với mức đóng góp xấp xỉ 5,6% GDP toàn quốc. Tuy nhiên, các hoạt động khai thác than lộ thiên quy mô lớn tại tỉnh Quảng Ninh đang tạo ra những xung đột môi trường gay gắt, đặc biệt là sự suy thoái nghiêm trọng của thảm thực vật bản địa. Khu vực mỏ than Hà Tu thuộc địa bàn phường Hà Khánh và phường Hà Phong, thành phố Hạ Long là một trong những trung tâm khai thác lâu đời với công suất thiết kế 3,3 triệu tấn than nguyên khai mỗi năm theo giấy phép khai thác của Bộ Tài nguyên và Môi trường giai đoạn 2016 - 2025. Quá trình bóc đất đá với tổng khối lượng tích lũy vượt trên 440,55 triệu m3 (trong đó bãi thải trong Vỉa Trụ chứa 336 triệu m3 và bãi thải khu Bắc Bàng Danh chứa 104,55 triệu m3) đã làm đảo lộn địa mạo, tàn phá thảm thực vật tự nhiên và gia tăng nguy cơ trượt lở khi xảy ra các đợt mưa cực đoan lên tới 899 mm như đợt mưa lịch sử cuối tháng 7 năm 2015. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Khoa học môi trường tập trung đánh giá toàn diện các tác động tiêu cực của quá trình khai thác mỏ đến quần xã thực vật từ năm 2016 đến năm 2018, đồng thời xây dựng định hướng và giải pháp phục hồi sinh thái bằng các loài thực vật tiên phong có khả năng thích nghi cao. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc đề xuất mô hình phủ xanh đạt tỷ lệ che phủ trên 75% diện tích đất đá thải, giúp giảm thiểu hơn 60% lượng đất đá rửa trôi vào hệ thống thủy văn suối Lộ Phong và suối Lại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết diễn thế sinh thái phục hồi kết hợp với nguyên lý công nghệ sinh học môi trường trong cải tạo bãi thải sau khai khoáng. Mô hình đánh giá tập trung vào mối quan hệ tương tác giữa đặc tính cơ lý hóa của đất đá thải mỏ (với thành phần trầm tích chứa than gồm cuội kết, sạn kết, cát kết, sét kết chiếm trên 56%) và khả năng sinh trưởng của quần xã thực vật. Ba khái niệm trung tâm bao gồm: thảm thực vật tiên phong có khả năng cố định đạm và chịu hạn; độ ổn định sườn dốc bãi thải mỏ với góc dốc tự nhiên từ 33 đến 37 độ; và phục hồi sinh thái bền vững hướng tới tái lập hệ sinh thái rừng đa tầng bản địa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp hồi cứu dữ liệu thứ cấp từ Công ty Cổ phần Than Hà Tu - Vinacomin với khảo sát thực địa chuyên sâu thực hiện từ tháng 11 năm 2016 đến tháng 8 năm 2017. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 8 vị trí quan trắc chất lượng không khí (ký hiệu từ K1 đến K8), 6 vị trí quan trắc nước mặt và nước ngầm, cùng 10 ô tiêu chuẩn đại diện cho các sườn tầng và mặt bãi thải có độ cao từ mức +20 m đến +170 m. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho từng kiểu địa hình và mức độ thoái hóa đất. Mẫu đất được lấy ở độ sâu 10 - 20 cm theo tiêu chuẩn TCVN 4046:1985 và TCVN 5297:1995 sau khi đã gạt bỏ lớp bề mặt. Lý do lựa chọn hệ thống phân tích hóa lý trong phòng thí nghiệm (sử dụng máy quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS phân tích kim loại nặng, phương pháp ống hút Robinson phân tích thành phần cơ giới, phương pháp Tiurin xác định mùn và phương pháp Kjeldahl xác định nitơ tổng số) là nhằm lượng hóa chính xác các hạn chế khắc nghiệt của bãi thải mỏ (nghèo kiệt mùn, hàm lượng đá lẫn cao, độ chua lớn) trước khi lựa chọn loài thực vật thích ứng như cỏ Vetiver (Vetiveria zizanioides với bộ rễ cắm sâu 3 - 4 m, chịu pH từ 3,3 đến 12,5) và keo lá tràm (Acacia auriculiformis).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hoạt động khai thác than lộ thiên với công suất 3,3 triệu tấn/năm và hệ số bóc đất đá cao từ 12,91 đến 42,61 m3/tấn đã xóa sổ hoàn toàn lớp phủ thực vật nguyên sinh trên toàn bộ diện tích khai trường Bắc Bàng Danh. Đất đá bãi thải chủ yếu là cuội sạn kết (chiếm 30,40%), cát kết (26,80%) và bột kết (20,0%) có kết cấu rời rạc, nghèo dinh dưỡng. Thứ hai, chất lượng môi trường không khí bị suy giảm nghiêm trọng do phát sinh bụi: nồng độ bụi tổng số (TSP) dao động từ 0,22 mg/m3 đến 0,52 mg/m3; tại khu vực sàng 3 ghi nhận mức 0,52 mg/m3, vượt quy chuẩn QCVN 05:2013/BTNMT khoảng 1,73 lần; mức ồn tương đương Leq dao động từ 55,2 đến 72,7 dBA và mức ồn cực đại Lmax lên tới 88,4 dBA tại xưởng sửa chữa ô tô số 1. Thứ ba, sự phục hồi tự nhiên của thảm thực vật diễn ra rất chậm chạp, chỉ có một số loài cỏ dại chịu hạn như lách (Saccharum spontaneum), đơn buốt (Bidens pilosa) và cỏ nến (Typha orientalis) xuất hiện với mật độ thưa thớt dưới 15% diện tích bề mặt.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính khiến thảm thực vật khó tự phục hồi là do cấu trúc sườn tầng bãi thải có chiều cao 20 - 30 m, góc nghiêng 33 - 37 độ làm gia tăng tốc độ dòng chảy tràn, khiến nước mưa bị rửa trôi nhanh và không giữ được độ ẩm cho hạt nảy mầm. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ phân bố bụi theo không gian và thời gian giữa mùa khô (tháng 10/2016) và mùa mưa (tháng 4/2017), thể hiện rõ mức độ ô nhiễm gia tăng cục bộ tại các khai trường thấp trũng. Đồng thời, bảng ma trận đối sánh các chỉ tiêu thổ nhưỡng (độ ẩm đất chỉ đạt 5 - 12%) và tỷ lệ sống sót của các loài cây thử nghiệm chứng minh rằng cây họ đậu như Keo lá tràm và Keo tai tượng (Acacia mangium) đạt tỷ lệ sống sót vượt trội trên 85% nhờ hệ vi khuẩn nốt sần Rhizobium cố định đạm. So với các công trình nghiên cứu phục hồi bãi thải mỏ than tại Cẩm Phả và Uông Bí, việc kết hợp trồng cỏ Vetiver làm đai chắn ngang sườn dốc đã giúp giảm thiểu tới 65% tốc độ xói mòn rãnh mặt tầng thải.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, cải tạo địa hình sườn dốc bãi thải: Công ty Cổ phần Than Hà Tu - Vinacomin cần thực hiện cắt tầng giật cấp với chiều cao mỗi tầng từ 15 đến 20 m, góc nghiêng hạ xuống dưới 30 độ; gieo trồng cỏ Vetiver thành các hàng rào sinh học song song cách nhau 2 - 3 m nhằm giữ đất và giữ ẩm, hướng tới mục tiêu giảm 70% lượng bùn đất xói lở vào mùa mưa trong giai đoạn 2018 - 2021.

Hai là, thiết lập mô hình phủ xanh đa tầng kết hợp cây cải tạo đất: Triển khai trồng Keo lá tràm (Acacia auriculiformis) và Keo tai tượng (Acacia mangium) với mật độ ban đầu 1.600 - 2.000 cây/ha làm cây che bóng và cố định đạm; sau 3 - 5 năm khi tầng mùn đạt độ dày trên 5 cm, tiến hành trồng xen các loài cây gỗ bản địa lâu năm như Thông nhựa (Pinus merkusii) và Phi lao (Casuarina equisetifolia) nhằm khôi phục hệ sinh thái rừng tự nhiên bền vững trong giai đoạn 2022 - 2025.

Ba là, hoàn thiện hạ tầng thoát nước và xử lý nước mặt: Xây dựng hệ thống rãnh gom nước đỉnh tầng, hố lắng bậc thang dọc chân tầng thải và đập tràn sinh học tại khu vực suối Lại và suối Lộ Phong; đảm bảo 100% lượng nước mặt chảy tràn qua bãi thải được lắng lọc bùn cát trước khi xả ra lưu vực vịnh Hạ Long, duy trì hàm lượng chất rắn lơ lửng (TSS) đạt quy chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT.

Bốn là, tổ chức quan trắc và giám sát sinh thái định kỳ: Phòng Môi trường mỏ phối hợp với các cơ quan quản lý môi trường tiến hành lấy mẫu kiểm tra chất lượng đất, nước, không khí tối thiểu 4 lần/năm; đồng thời đánh giá tỷ lệ che phủ và tốc độ tăng trưởng sinh khối của thảm thực vật định kỳ 6 tháng/lần để kịp thời điều chỉnh kỹ thuật chăm bón và bổ sung loài cây trồng phù hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà quản lý môi trường và cơ quan hoạch định chính sách thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh và các tỉnh có hoạt động khai khoáng, sử dụng công trình làm tài liệu đối sánh để thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và phương án cải tạo phục hồi môi trường mỏ lộ thiên.

Nhóm thứ hai là ban lãnh đạo và cán bộ kỹ thuật của các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), ứng dụng quy trình kỹ thuật giật cấp tầng thải và danh mục loài cây tiên phong vào thực tế thi công hoàn nguyên môi trường tại các bãi thải kết thúc khai thác.

Nhóm thứ ba là các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Lâm sinh, Sinh thái học tại các trường đại học, sử dụng luận văn làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ sinh học phục hồi đất đá thải mỏ và cơ chế thích ứng của thực vật trong điều kiện sinh thái cực đoan.

Nhóm thứ tư là các tổ chức tư vấn môi trường thực hiện các dự án bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững vùng ven biển Đông Bắc, tham khảo các chỉ số định lượng về xói mòn và phục hồi sinh quyển để xây dựng các giải pháp sinh thái dựa vào tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao hoạt động khai thác than mỏ Hà Tu lại gây ảnh hưởng nặng nề đến thảm thực vật tự nhiên? Quá trình bóc xúc hơn 440,55 triệu m3 đất đá và hạ sâu moong khai thác đã triệt tiêu hoàn toàn lớp đất màu mỡ tự nhiên. Đất đá bãi thải chứa trên 50% cuội sạn kết và cát kết có độ ẩm thấp (dưới 12%) cùng góc sườn dốc 33 - 37 độ khiến thảm thực vật tự nhiên không thể tự phục hồi nếu không có can thiệp kỹ thuật.

Tại sao cỏ Vetiver được lựa chọn làm giải pháp hàng rào sinh học tiên phong trên sườn bãi thải? Cỏ Vetiver sở hữu bộ rễ đồ sộ cắm thẳng đứng sâu từ 3 đến 4 m, chịu được dải pH biến động cực đoan từ 3,3 đến 12,5 và hấp thụ kim loại nặng tốt. Thực nghiệm chứng minh các băng cỏ Vetiver trồng ngang sườn dốc giúp giữ đất hiệu quả, giảm tới hơn 60% tốc độ xói mòn bề mặt tầng thải trong mùa mưa lũ.

Loài cây thân gỗ nào cho khả năng sinh trưởng và cải tạo đất tốt nhất tại bãi thải mỏ Hà Tu? Keo lá tràm và Keo tai tượng là hai loài cây gỗ tối ưu nhờ khả năng cộng sinh với vi khuẩn nốt sần Rhizobium để cố định đạm khí quyển. Các loài này đạt tỷ lệ sống sót trên 85% trên nền đất đá nghèo kiệt dinh dưỡng, nhanh chóng tạo độ che phủ tán rừng và bổ sung tầng mùn hữu cơ dày trên 5 cm sau 3 - 5 năm trồng.

Chiều cao và góc nghiêng của tầng thải tác động như thế nào đến tỷ lệ sống của cây trồng? Bãi thải có chiều cao 20 - 30 m với góc nghiêng tự nhiên 33 - 37 độ tạo ra dòng chảy tràn có động năng lớn cuốn trôi phân bón và làm trôi gốc cây con. Việc giật cấp hạ chiều cao tầng xuống dưới 20 m và giảm góc nghiêng xuống dưới 30 độ là điều kiện bắt buộc để giữ nước và duy trì tỷ lệ sống của cây trên 80%.

Luận văn đề xuất lộ trình phục hồi thảm thực vật mỏ than Hà Tu theo những mốc thời gian nào? Lộ trình phục hồi gắn liền với kế hoạch khai thác mỏ 2016 - 2025: Giai đoạn 2018 - 2021 tập trung ổn định địa hình, làm rãnh thoát nước và trồng cỏ Vetiver phủ xanh sườn dốc; giai đoạn 2022 - 2025 tiến hành trồng rừng hỗn giao đa tầng với cây họ keo và cây bản địa lâu năm trên toàn bộ diện tích bãi thải.

Kết luận

• Làm rõ mức độ suy thoái thảm thực vật và ô nhiễm bụi với nồng độ TSP đạt tới 0,52 mg/m3 do hoạt động bóc xúc hơn 440,55 triệu m3 đất đá tại mỏ than Hà Tu.
• Xác định các yếu tố giới hạn sinh thái học của bãi thải với tỷ lệ hạt thô trên 56% và sườn dốc nghiêng 33 - 37 độ gây cản trở nghiêm trọng quá trình tái sinh tự nhiên.
• Tuyển chọn thành công tập đoàn cây trồng tiên phong gồm Cỏ Vetiver, Keo lá tràm và Keo tai tượng có tỷ lệ sống sót thực địa đạt trên 85%.
• Xây dựng mô hình kỹ thuật kết hợp giật cấp sườn tầng bãi thải với bố trí dải cây sinh học giúp giảm hơn 60% xói mòn đất đá trôi lấp.
• Hoàn thiện hệ thống giải pháp công trình và phi công trình phục hồi môi trường mỏ đạt quy chuẩn quốc gia theo lộ trình 2018 - 2025.

Các doanh nghiệp khai thác than và cơ quan quản lý nhà nước cần khẩn trương áp dụng quy trình phục hồi sinh thái này vào thực tế để giảm thiểu rủi ro môi trường và hướng tới mục tiêu phát triển ngành công nghiệp khai khoáng bền vững tại tỉnh Quảng Ninh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Những năm gần đây, cùng với sự phát triển chung của cả nƣớc, các hoạt động khai thác khoáng sản đã và đang góp phần to lớn vào công cuộc đổi mới đất nƣớc. Ngành công nghiệp khai thác mỏ đã và đang ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế của Việt Nam. Trong những năm qua, hoạt động khai thác khoáng sản đã đóng góp tới 5,6% GDP.

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực đạt đƣợc, chúng ta cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn đề về môi trƣờng. Quá trình khai thác mỏ phục vụ cho lợi ích phát triển kinh tế, tuy nhiên đã gây ảnh hƣởng và tàn phá môi trƣờng tự nhiên. Yếu tố chính gây tác động đến môi trƣờng: khai thác than gây chiếm dụng đất, phát thải khí thải, đất đá thải, nƣớc thải, bụi và khí thải, hình thành các bãi thải, moong khai thác, phá vỡ sự cân bằng sinh thái đã đƣợc hình thành từ hàng chục triệu năm, gây ra sự ô nhiễm nặng nề đối với môi trƣờng và là vấn đề cấp bách mang tính chất xã hội và chính trị của cộng đồng. Nhằm đánh giá tổng thể những vấn đề đã làm đƣợc và chƣa đƣợc trong việc cải tạo môi trƣờng bãi thải các mỏ than và đề xuất các giải pháp cần thiết phải thực hiện.

Xuất phát từ những cơ sở trên, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu đánh giá ảnh hƣởng hoạt động của mỏ than Hà Tu, tỉnh Quảng Ninh tới thảm thực vật và định hƣớng phục hồi”. Mục tiêu, nhiệm vụ của nghiên cứu: - Nghiên cứu, tìm hiểu về công tác cải tạo phục hồi môi trƣờng sử dụng thực vật trong cải tạo bãi thải khai thác khoáng sản. - Nghiên cứu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu. - Phân tích, đánh giá về hiện trạng khai thác than, đổ thải, tính chất cơ lý hóa của đất đá trên bãi thải, đặc điểm địa chất địa hình, thảm thực vật khu vực nghiên cứu.

- Phân tích, đánh giá các ảnh hƣởng của mỏ than Hà Tu tới thảm thực vật, từ 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đó có những định hƣớng cải tạo phục hồi môi trƣờng. Nội dung nghiên cứu: - Đánh giá điều kiện kinh tế - xã hội khu vực mỏ Hà Tu - Đánh giá hiện trạng lớp thảm thực vật tại mỏ Hà Tu. - Đánh giá thực trạng của hoạt động khai thác than và các ảnh hƣởng đến thảm thực vật. - Đề xuất định hƣớng cải tạo, phục hồi môi trƣờng do hoạt động khai thác than của mỏ than Hà Tu.

Ý nghĩa của đề tài: Kết quả nghiên cứu của đề tài nhằm đánh giá ảnh hƣởng hoạt động khai thác từ mỏ than Hà Tu đến thảm thực vật, từ đó định hƣớng phục hồi sử dụng các loài cây có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khắc nghiệt của bãi thải,… để cải tạo môi trƣờng bãi thải, định hƣớng chọn loài cây cải tạo cho các bãi thải,… góp phần vào bảo vệ môi trƣờng. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu: - Phạm vi nghiên cứu: Khu vực mỏ than Hà Tu thuộc phƣờng Hà Khánh, phƣờng Hà Phong, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh. - Đối tƣợng nghiên cứu: Mỏ than Hà Tu (moong khai thác, bãi thải,…). 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU I. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu I. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu Mỏ than Hà Tu nằm trên địa bàn TP. Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, cách đƣờng quốc lộ 18A khoảng 10km.

Hiện tại, mỏ Hà Tu đang khai thác lộ thiên khu vực Bắc Bàng Danh. Ranh giới địa chất của khu mỏ nhƣ sau: + Phía Bắc là đứt gãy F.K + Phía Nam là đứt gãy F.A + Phía Đông là điểm gặp nhau của 2 đứt gãy F.A (trùng tọa độ SL. + Phía Tây là giáp với mỏ Suối Lại. Hình 1: Vị trí mỏ Hà Tu - Ranh giới khu mỏ Hà Tu theo quyết định số 1990/QĐ-HĐQT ngày 22/8/2008 của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam về việc giao thầu quản lý, bảo vệ ranh giới mỏ, tài nguyên trữ lƣợng than và tổ chức khai thác than cho Công ty cổ phần than Hà Tu - TKV.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Ranh giới mỏ Hà Tu theo quyết định số 2696/QĐ-TKV ngày 28/10/2016 của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam về việc chuyển giao thầu quản lý, bảo vệ ranh giới mỏ, tài nguyên trữ lƣợng than và tổ chức khai thác than khu vực Hà Tu cho Công ty cổ phần than Hà Tu - Vinacomin, thể hiện trong bảng 1- 1. Bảng 1 - 1: Bảng tọa độ các mốc ranh giới mỏ Hà Tu Hệ tọa độ VN 2000 Hệ tọa độ VN 2000 Tên điểm (Kinh tuyến trục (Kinh tuyến trục 105°00’, Mức TT góc 107°45’, múi chiếu 3°) múi chiếu 6°) sâu X Y X Y 1 HTLT.3 2 323 520 439 150 2 324 236 725 004 Từ lộ HTLT.3A 4 2 323 152 438 482 2 323 856 724 342 vỉa đến (SL.8) mức cao 5 HTLT. Đặc điểm khí hậu Căn cứ tài liệu khí tƣợng của trạm khí tƣợng Bãi Cháy có số liệu đo trung bình gần 100 năm cho biết: Tổng thể khu vực nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, khí hậu biển rõ rệt, hƣớng gió thịnh hành chủ yếu là hƣớng Nam - Đông Nam vào mùa hè (từ tháng 4 đến tháng 10 trong năm) và Bắc - Đông Bắc vào mùa đông (từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau). Theo Nguồn Trung tâm Dự báo khí tƣợng thủy văn Quảng Ninh từ 2012-2015: * Nhiệt độ không khí Theo số liệu thống kê của Trạm Khí tƣợng Bãi Cháy trong 5 năm gần nhất, nhiệt độ trung bình hàng năm dao động không lớn, nhƣng có dấu hiệu tăng dần từ 22,6oC-24,4oC.

4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhiệt độ không khí trung bình các tháng trong năm Nhiệt độ không khí trung bình tháng (oC) Năm/Tháng T1 T2 T3 T4 T5 T6 T7 T8 T9 T10 T11 T12 TB 2011 12,8 16,4 16,4 22,5 26,0 28,9 28,4 28,1 27,2 24,1 23,3 17,0 22,6 2012 14,4 15,5 19,2 24,8 28,4 29,1 28,6 28,3 27,1 25,6 22,7 18,8 23,5 2013 15,6 19,1 22,6 23,8 27,6 28,3 27,8 28,2 26,6 25,1 22,1 15,4 23,5 2014 16,6 16,3 19,4 24,6 28,1 29,3 28,8 28,0 28,2 26,2 22,6 16,4 23,7 2015 16,8 18,6 21,6 24,0 28,9 29,7 28,7 28,8 27,8 25,8 24,3 18,1 24,4 [Nguồn: Trạm Khí tượng Bãi Cháy] Nhận xét: Nhiệt độ trung bình giữa các năm không có sự dao động lớn, tạo cho khu vực dự án có một chế độ nhiệt ôn hòa. Nhiệt độ cao nhất tập trung vào các tháng 6, tháng 7, tháng 8. Nhiệt độ thấp nhất tập trung vào các tháng 1, tháng 2.

* Độ ẩm không khí: Độ ẩm không khí trung bình hàng năm là 81%. Cao nhất có tháng lên tới 89%, thấp nhất có tháng xuống đến 71%. Bảng 1-3 Độ ẩm không khí trung bình các tháng trong năm Độ ẩm không khí trung bình tháng (%) Năm/Tháng T1 T2 T3 T4 T5 T6 T7 T8 T9 T10 T11 T12 TB 2011 75 87 86 86 84 86 85 86 82 81 80 71 82,4 2012 89 89 89 85 83 83 85 86 80 80 84 81 84,5 2013 82 89 86 87 85 83 88 86 85 73 76 72 82,6 2014 76 83 92 87 82 84 85 85 84 77 79 70 81,9 2015 72 84 89 84 85 86 80 83 86 82 82 81 82,7 [Nguồn: Trạm Khí tượng Bãi Cháy] * Lƣợng mƣa Khu vực dự án là khu vực có tần suất mƣa vào loại lớn ở Quảng Ninh, theo thống kê có tới trên 30 lần có lƣợng mƣa 10-60mm/giờ. Mƣa thƣờng lớn nhất vào tháng 7, 8 hàng năm.

Qua thống kê trong nhiều năm cho thấy: - Lƣợng mƣa lớn nhất trong ngày: 324mm (ngày 11/7/1960). 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Lƣợng mƣa lớn nhất trong tháng: 1. - Lƣợng mƣa lớn nhất trong mùa mƣa: 2. - Lƣợng mƣa lớn nhất trong một năm: 3.

- Số ngày mƣa nhiều nhất trong 01 năm 151 ngày. - Lƣợng mƣa lớn nhất từ 25-28/7/2015 có lƣu lƣợng 899mm. Tổng lượng mưa các tháng trong năm Tổng lƣợng mƣa tháng (mm) Năm/ T1 T2 T3 T4 T5 T6 T7 T8 T9 T10 T11 T12 TB Tổng Tháng 2011 2,7 14,8 60,4 35,7 199,1 289,2 318,6 356,2 389,3 117,6 10,7 29,5 152 1.367 [Nguồn: Trạm Khí tượng Bãi Cháy] * Tốc độ gió và hƣớng gió: Chế độ gió ở khu vực nhƣ sau: Mùa Đông từ tháng 10 đến tháng 3, tháng 4 năm sau, thƣờng chịu ảnh hƣởng của gió mùa Đông Bắc, mỗi tháng từ 3 đến 4 đợt, mỗi đợt từ 5 đến 7 ngày, chủ yếu theo hƣớng Bắc và Đông Bắc. - Mùa hè từ tháng 5 đến tháng 9, chủ yếu là gió Nam và Đông Nam.

Tốc độ gió trung bình là 3,1 m/s. Tốc độ gió các tháng và cả năm (m/s) Tháng T1 T2 T3 T4 T5 T6 T7 T8 T9 T10 T11 T12 TB Tốc độ gió 3,1 2,6 2,2 2,6 3,3 3,0 3,4 3,0 3,5 3,5 3,3 3,4 3,1 [Nguồn: Trạm Khí tượng Bãi Cháy] 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] * Bão: Tần suất bão đổ bộ vào khu vực khoảng 2,8%. Sức gió từ cấp 8 đến cấp 10, mạnh nhất đến cấp 12, nhƣng xác suất thấp (khoảng 15-18 năm một lần). Bão thƣờng theo hƣớng Tây, Tây Bắc.

Riêng Hòn Gai có các dãy núi đá trùng điệp nên ít bị ảnh hƣởng bão to. Tháng có nhiều bão nhất là tháng 8. Đặc điểm địa chất thủy văn a. Đặc điểm nước mặt Nƣớc mặt trong khu mỏ tập trung chảy vào moong Vỉa 16 công trƣờng Bàng Danh sau đó đƣợc bơm ra suối Lộ Phong.

Đặc điểm nước dưới đất Căn cứ vào đặc điểm thạch học và mức độ giàu nƣớc của khu vực, có thể chia ra làm 3 đơn vị chứa nƣớc chính nhƣ sau: 1. Tầng chứa nƣớc khe nứt trong trầm tích Đệ tứ (Q): Chúng phân bố trên các sƣờn, thung lũng, các tầng đá đổ thải trong quá trình khai thác lộ thiên ở phía Đông Bắc, Tây Bắc khu vực. Thành phần chủ yếu là cát, cuội, sỏi, sét pha lẫn lộn, chiều dày từ 4 m đến 42 m. Đây là tầng chứa nƣớc không áp, nghèo nƣớc.

Tổng độ khoáng hoá từ 0,02÷0,125 g/l thuộc loại nƣớc nhạt. Độ cứng từ 0,18÷1,34 độ Đức thuộc loại nƣớc mềm. Loại hình hoá học của nƣớc là Bicacbonat clorua.