phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về công tác bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng. Chƣơng 2: Thực trạng công tác bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng dự án công viên hồ điều hòa CV1 trên địa bàn quân Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội. Chƣơng 3: Đánh giá kết quả thực hiện bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng dự án công viên hồ điều hòa CV1 và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC BỒI THƢỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 1.
Cơ sở lý luận về công tác bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng 1. Khái niệm về bồi thường, giải phóng mặt bằng Bồi thƣờng: Theo luật đất đai 2013, bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho ngƣời bị thu hồi đất. Đền bù: Đền bù là khái niệm dùng để chỉ sự “đền trả” lại những thiệt hại do một hoạt động của một chủ thể gây ra. hái niệm “đền bù” xuất hiện từ Luật Đất đai năm 1987 và Luật Đất đai năm 1993.
Từ khi Luật Đất đai năm 1993 đƣợc sửa đổi, bổ sung năm 2001, Quốc hội đã thống nhất cụm từ “bồi thƣờng” thay cho “đền bù” và “đền bù thiệt hại”. - Thu hồi đất: Là hành vi hành chính khi Nhà nƣớc ra Quyết định hành chính để thu hồi lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, cá nhân, ủy ban nhân dân xã phƣờng, thị trấn quản lý theo quy định của pháp luật. Khái niệm về hỗ trợ và tái định cư - Hỗ trợ: Theo luật đất đai 2013 thì: Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trợ giúp cho ngƣời có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển. - Tái định cƣ: Có thể khái quát rằng, tái định cƣ là việc bố trí chỗ ở mới cho ngƣời bị thu hồi đất mà không còn chỗ ở nào khác trong phạm vi cấp xã nơi có đất bị thu hồi và phải di chuyển chỗ ở.
Hình thức tái định cƣ bao gồm: bằng nhà ở, bằng đất ở hoặc bằng tiền. Luật đất đai năm 2003 không đƣa ra khái niệm về “Tái định cƣ” trong Điều 4: “Giải thích từ ngữ”. Các LĐĐ năm 1987 và 1993 không có quy định về vấn đề “tái định cƣ”; LĐĐ năm 2003, Điều 42, hoản 3 quy định: “UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng lập và thực hiện các dự án tái định cƣ trƣớc khi thu hồi đất để bồi thƣờng bằng nhà ở, đất ở cho ngƣời bị thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở,. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trƣờng hợp không có khu tái định cƣ thì ngƣời bị thu hồi đất đƣợc bồi thƣờng bằng tiền và đƣợc ƣu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu NN đối với khu vực đô thị; bồi thƣờng bằng đất ở đối với khu vực nông thôn…” Nhƣ vậy, tái định cƣ ở đây có thể đƣợc hiểu là trách nhiệm của các cơ quan NN phải chuẩn bị nơi ở mới với đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật cho ngƣời bị thu hồi đất đến ở khi họ bị NN thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở.
Luật Đất đai năm 2013 chỉ quy định: “Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng đƣợc UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện giao trách nhiệmbố trí tái định cƣ phải thông báo cho ngƣời có đất ở thu hồi thuộc đối tƣợng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phƣơng án bố trí tái định cƣ và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cƣ nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cƣ trƣớc khi cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền phê duyệt phƣơng án bố trí tái định cƣ.trƣờng hợp ngƣời có đất thuhồi đƣợc bố trí tái định cƣ mà tiền bồi thƣờng, hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cƣ tối thiểu thì đƣợc Nhà nƣớc hỗ trợ tiền đủ để mua một xuất tái định cƣ tối thiểu. Nhƣ vậy, tái định cƣ là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với bộ phận dân cƣ phải gánh chịu vì sự phát triển chung. Các dự án tái định cƣ cũng đƣợc coi là dự án phát triển và phải đƣợc thực hiện nhƣ các dự án phát triển khác. Giải phóng mặt bằng: là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cƣ trên một phần đất nhất định đƣợc quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới.
Quá trình giải phóng mặt bằng đƣợc tính từ khi bắt đầu hình thành hội đồng giải phóng mặt bằng đến khi giải phóng xong và giao cho chủ đầu tƣ mới [8,10] Trong những năm qua, giải phóng mặt bằng, đền bù, bồi thƣờng đất đai luôn là bài toán khó giải và là vấn đề xã hội bức xúc tại nhiều dự án, công tác GPMB bao giờ cũng đƣợc các công ty đặt lên hàng đầu. Vì nó mang lại hiệu quả và ảnh hƣởng trực tiếp đến tiến độ thi công các công trình. Giải phóng mặt bằng của 1 dự án liên quan đến rất nhiều các ban ngành khác nhau từ Ủy ban nhân dân Phƣờng (xã, thị 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trấn), Quận (huyện) đến Ủy ban nhân dân Thành phố (tỉnh); Sở Quy hoạch kiến trúc, chủ đầu tƣ,…và đƣợc thực hiện theo quy trình thống nhất do Ủy ban nhân dân Thành phố (tỉnh) quy định. Đối với Thành phố Hà Nội dựa trên quyết định 6239/QĐ – UBND 15/10/2013 về trình tự thủ tục thu hồi đất giải phóng mặt bằng.
Thực tế cho thấy, công tác giải phóng mặt bằng là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội, tới mỗi ngƣời dân và cộng đồng dân cƣ. Giải quyết không tốt, không thỏa đáng quyền của ngƣời có đất thu hồi (hoặc ảnh hƣởng khi thu hồi đất) dễ dàng xảy ra những khiếu kiện, đặc biệt những khiếu kiện tập thể, gây mất ổn định, xã hội,… Điều đó cũng ảnh hƣởng nghiêm trọng đến tiến độ thi công các công trình xây dựng. Từ đó, cần công khai minh bạch các dự án quy hoạch và phƣơng án đền bù hợp lý để nhanh chóng triển khai các dự án đúng tiến độ để đƣa vào sử dụng giúp phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội. Vai trò của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng Thông qua việc thu hồi đất Nhà nƣớc tạo đƣợc một quỹ đất sạch cần thiết để phục vụ vào phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuât, đảm bảo an ninh quốc phòng, an sinh xã hội và phát triển kinh tế; phát triển các cơ sở kinh tế, các khu, cụm công nghiệp, các cơ sở sản xuất – kinh doanh, khu đô thị, khi vui chơi giải trí, công viên cây xanh v.
Qua đó làm tăng thêm khả năng thu hút đầu tƣ từ các nhà đầu tƣ trong nƣớc và ngoài nƣớc, phục vụ phát triển kinh tế [1]. Việc thực hiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ tốt làm tăng tiến độ thu hồi đất góp phần gián tiếp vào việc chuyển dịchcơ cấu kinh tế theo hƣớng giảm tỷ trọng sản xuất nông nghiệp, tăng tỷ trọng sản xuất công nghiệp, dịch vụ. hi diện tích đất sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp. Nhà nƣớc thực hiện các biện pháp hỗ trợ cho ngƣời nông dân bị mất đất sản xuất trong việc đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, tìm kiếm việc làm mới.
Qua đó, góp phần rút bớt một lực lƣợng lao động ở nông thôn chuyển sang làm việc trong khu vực sản xuất phi nông nghiệp và dịch vụ. Việc thu hồi đất của Nhà nƣớc đối với ngƣời SDĐ để sử dụng vào các mục đích khác nhau sẽ gây ra những thiệt hại và ảnh hƣởng trực tiếp đến đời sống của 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những ngƣời bị thu hồi đất. Nếu không thực hiện tốt công tác bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ cho ngƣời bị thu hồi đất sẽ dẫn đến tình trạng khi các công trình phúc lợi đƣợc xây dựng trên những diện tích đất bị thu hồi mang lại lợi ích cho cộng đồng thì trái ngƣợc lại ngƣời bị thu hồi đất lại rơi vào tình trạng khó khăn về sản xuất và đời sống do bị mất đất sản xuất hoặc mất nhà ở [9]. hi thay đổi nơi ở đó là phải chuyển đến khu tái định cƣ, việc quy hoạch khu tái định cƣ không quan tâm đến phong tục tập quán sinh hoạt của ngƣời dân dẫn đến nhiều khó khăn hơn cho ngƣời dân phải tái định cƣ, chất lƣợng công trình tái định cƣ cũng là một trong những nỗi ám ảnh của ngƣời dân phải tái định cƣ.
Do đó, vấn đề bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất phải giải quyết hài hòa các mối quan hệ về lợi ích của Nhà nƣớc, của xã hội vừa để đảm bảo nhu cầu sử dụng đất đai phục vụ cho việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc; vừa bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của ngƣời SDĐ,bồi hoàn cho họ những thành quả lao động, kết quả đầu tƣ bị thiệt hại do việc thu hồi đất gây ra. Bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất có vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất nƣớc. Các công trình phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, mục đích phát triển kinh tế đều cần tới mặt bằng. Có thể nói công tác bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ đƣợc thực hiện nhanh và hiệu quả thì công trình thực hiện đã hoàn thành đƣợc một nửa.
Quá trình thực hiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ ảnh hƣởng trực tiếp tới đời sống của ngƣời dân tại thời điểm bị thu hồi đất và sau này. Do diện tích đất sản xuất của ngƣời dân bị thu hồi dẫn đến tình trạng thiếu việc làm, ngƣời dân không có thu nhập làm ảnh hƣởng đến kinh tế của mỗi hộ gia đình cá nhân. Thiếu việc làm là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng mất trật tự an ninh.