CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ HỘI CHỢ THƯƠNG MẠI 1. Khái quát lý luận về hội chợ thương mại 1. Khái niệm và đặc điểm hội chợ thương mại Hội chợ thương mại là một khái niệm đã hình thành từ rất lâu. Khi xã hội phát triển đòi hỏi nhu cầu trao đổi, mua bán hàng hóa diễn ra thường xuyên, liên tục.
Để thuận tiện cho việc mua bán hàng hóa người ta quy định một số địa điểm cố định, nơi mà người mua và người bán được thực hiện việc trao đổi hàng hóa với nhau. Đó chính là “chợ”. Theo định nghĩa Từ điển Tiếng Việt 2003 của Viện Ngôn ngữ học thì:“Hội” là cuộc vui được tổ chức cho đông đảo người dự, theo phong tục hoặc nhân dịp đặc biệt như Hội mùa, Hội làng…[31]. “Chợ” là nơi cộng đồng để đông người đến mua bán vào những ngày, buổi nhất định, ví dụ như Chợ Bến Thành, Chợ Đồng Xuân…[31].
Hội chợ là việc tổ chức và trưng bày, giới thiệu hàng hóa của một địa phương, một ngành, một nước hoặc nhiều nước trong một thời gian nhất định[31], ví dụ: Hội chợ hàng Việt Nam chất lượng cao, Hội chợ Xuân, Hội chợ Quốc tế Quảng Châu…Hội chợ là nơi để các thương nhân tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giới thiệu sản phẩm thế mạnh nhằm thúc đẩy hoạt động tiêu thụ sản phẩm và xuất khẩu. Như vậy, hội chợ gắn liền với bản chất là một giao dịch thương mại. Hội chợ còn là hoạt động mang tính chất định kỳ được tổ chức tại một địa điểm nhất định có quy mô và diện tích lớn, đây là nơi được tổ chức để thu hút lượng lớn người tiêu dùng đến tham quan, xem xét và mua bán sản phẩm. Khi tham gia hội chợ các thương nhân còn có cơ hội thực hiện được những 7 giao dịch mua bán hàng hóa, ký kết hợp đồngvới thương nhân, đối tác khác.
Đây cũng là hoạt động gắn liền với việc quảng bá và tuyên truyền hình ảnh, thương hiệu cho các doanh nghiệp khi tham gia. Vậy hội chợ thương mại là gì? Luật Thương mại năm 2005 quy định về hội chợ, triển lãm thương mại như sau: “Hội chợ, triển lãm thương mại là hoạt động xúc tiến thương mại được thực hiện tập trung trong một thời gian và tại một địa điểm nhất định để thương nhân trưng bày, giới thiệu hàng hoá, dịch vụ nhằm mục đích thúc đẩy, tìm kiếm cơ hội giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá, hợp đồng dịch vụ”[4]. Theo Quyết định số 390TTg ngày 01/08/1994 thì “hội chợ thương mại” được hiểu là một loại hình hoạt động xúc tiến thương mại dưới hình thức một thị trường hoạt động tập trung trong một thời gian và địa điểm nhất định, trong đó các nhà sản xuất, kinh doanh trưng bày hàng hóa của mình nhằm mục đích tiếp cận thị trường, ký kết hợp đồng thương mại và bán hàng tại hội chợ (kể cả bán hàng lưu niệm). Theo định nghĩa trên, hội chợ thương mại thực chất là một hình thức xúc tiến thương mại, là nơi tập hợp các cá nhân, tổ chức kinh doanh, các nhà sản xuất, đơn vị kinh doanh dịch vụ hội chợ thương mại tại một địa điểm nhất định (tầm 7 đến 10 ngày) nhằm giới thiệu các sản phẩm, hàng hóa dịch vụ, tạo cơ hội cho họ được tiếp cận, trao đổi, đàm phán ký kết hợp đồng.
Trong hội chợ thương mại, các nhà trưng bày sản phẩm có thể bán hàng hóa tại chỗ để bù đắp một phần chi phí khi tham gia hội chợ. Việc định nghĩa về hội chợ thương mại còn rất nhiều, nhưng theo ý kiến cá nhân của học viên thì hội chợ thương mại được hiểu như sau: “Hội chợ thương mại là một hoạt động xúc tiến thương mại được tổ chức tại một địa điểm và thời gian nhất định.Trong hoạt động hội chợ thương mạimột công ty sẽ đứng ra làm chủ và tập hợp các công ty khác bỏ tiền ra mua lại các gian hàng cho riêng mình. Tại đây các thương nhân tổ chức các hoạt 8 động trưng bày, giới thiệu, mua bán và trao đổi hàng hóa nhằm mục đích thúc đẩy, tìm kiếm cơ hội giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ”. Đặc điểm của hội chợ thương mại Hội chợ thương mại là một hoạt động xúc tiến thương mại nhằm thúc đẩy việc mua bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ, nên hội chợ thương mại có những đặc điểm sau: Trong hội chợ thương mại, địa điểm và thời gian thường không được quy định rõ ràng mà phụ thuộc vào đặc điểm, tính chất từng cuộc hội chợ.
Ví dụ: Địa điểm để tổ chức các hội chợ thương mại có quy mô vừa và lớn thường được diễn ra tại nơi có mặt bằng rộng lớn ở các khu đô thị, giao thông vận tải thuận tiện, cơ sở hạ tầng và an ninh tốt. Thời gian để tổ chức một cuộc hội chợ tầm 7 đến 10 ngày có thể dài hơn. Các cuộc hội chợ thương mại tổng hợp có thời gian dài hơn các cuộc hội chợ thương mại chuyên ngành. Đặc điểm này dùng để phân biệt hội chợ thương mại với các hình thức xúc tiến thương mại khác.
Về chủ thể: Chủ thể của hoạt động hội chợ thương mại là thương nhân. Các hoạt động xúc tiến thương mại khác có thể do từng thương nhân độc lập tiến hành, còn đối với hội chợ thương mại là sự tham gia đồng thời của nhiều thương nhân trong cùng một khoảng thời gian và địa điểm cụ thể. Về cách thức tổ chức: Thương nhân có thể trực tiếp tổ chức tham gia hội chợ thương mại hoặc có quyền thuê một doanh nghiệp chuyên kinh doanh dịch vụ hội chợ thương mại đứng ra tổ chức. Trong trường hợp trên, thương nhân khi tham gia hội chợ thương mại phải có trách nhiệm tuân thủ các quy định của Pháp luật.
Nếu hội chợ thương mại được tổ chức tại Việt Nam, nếu muốn đăng ký tổ chức, tham gia hội chợ thương mại, thương nhân phải được sự xác nhận bằng văn bản của cơ quan quản lý nhà nước về thương mại tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi diễn ra hội chợ thương mại. Nếu tổ chức tham gia hội chợ thương mại ở nước ngoài thì thương nhân phải tuân thủ các quy định về 9 xuất khẩu hàng hóa, không được tự ý tổ chức cho thương nhân khác tham gia hội chợ thương mại ở nước ngoài. Khi tham gia hội chợ thương mại ở nước ngoài thương nhân bắt buộc phải làm hồ sơ đăng ký với Bộ Công Thương [13]. Đặc trưng chủ yếu của hội chợ thương mại là tiêu thụ sản phẩm chứ không chỉ đơn thuần là việc quảng bá, giới thiệu sản phẩm.
Ngoài việc trưng bày, quảng cáo sản phẩm, thương nhân có thể trực tiếp bán lẻ hàng hóa, sản phẩm của mình cho khách hàng hoặc tìm kiếm các cơ hội giao kết hợp đồng. Đối với triễn lãm thương mại thì ngược lại, việc trưng bày, giới thiệu sản phẩm không nhằm mục đích bán sản phẩm mà chỉ để tìm kiếm cơ hội để giao kết các hợp đồng thương mại trong tương lai. Hội chợ thương mại có tính xác định về thời gian, địa điểm và nội dung. Đặc điểm này giúp phân biệt hội chợ thương mại với các hoạt động trưng bày, giới thiệu hàng hóa dịch vụ khác.
Theo Điều 117 Luật Thương mại năm 2005 quy định: “Trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ là hoạt động xúc tiến thương mại của thương nhân dùng hàng hóa dịch vụ và tài liệu về hàng hóa, dịch vụ để giới thiệu với khách hàng về hàng hóa dịch vụ đó”. Theo quy định trên, việc trưng bày, giới thiệu hàng hóa dịch vụ không bị giới hạn về địa điểm, thời gian và không gian. Vì vậy, khi thương nhân tổ chức hội chợ thương mại phải xác định tên, chủ đề của hội chợ thương mại, địa điểm và thời gian tổ chức hội chợ thương mại. Đây là điều kiện để tổ chức hội chợ thương mại.
Hội chợ thương mại là hoạt động xúc tiến thương mại do thương nhân thực hiện. Nếu các hoạt động xúc tiến thương mại khác có thể do từng thương nhân độc lập tiến hành thì hoạt động hội chợ thương mại có sự tham gia đồng thời của nhiều thương nhân tại cùng một địa điểm và thời gian nhất định. Thương nhân Việt Nam, thương nhân nước ngoài tại Việt Nam có quyền trực tiếp tổ chức, tham gia hoạt động hội chợ thương mại hàng hóa, dịch vụ của mình hoặc có quyền thuê doanh nghiệp chuyên kinh doanh dịch vụ hội chợ thương mại đứng ra tổ chức. Văn phòng đại diện của thương nhân không được 10 phép tổ chức hội chợ thương mại.
Trong trường hợp được thương nhân ủy quyền, văn phòng đại diện có quyền ký hợp đồng với doanh nghiệp chuyên kinh doanh dịch vụ hội chợ thương mại đứng ra tổ chức, tham gia hoạt động hội chợ thương mại cho thương nhân mà mình đại diện. Thương nhân nước ngoài có quyền trực tiếp tham gia hoặc thuê doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ hội chợ thương mại tại Việt Nam thay mặt mình tham gia hội chợ thương mại tại Việt Nam. Trường hợp thương nhân nước ngoài muốn tổ chức hội chợ thương mại tại Việt Nam thì thương nhân nước ngoài phải thuê thương nhân chuyên kinh doanh dịch vụ hội chợ thương mại tại Việt Nam thực hiện. Thương nhân có thể tổ chức hội chợ thương mại hoặc tổ chức hội chợ thương mại thông qua hợp đồng dịch vụ tổ chức hội chợ thương mại.
Các chủ thể này khi đăng ký tổ chức, tham gia hội chợ thương mại đều phải tuân thủ quy định của pháp luật về hội chợ thương mại. Nếu hội chợ thương mại được tổ chức tại Việt Nam thì phải được đăng ký và xác nhận bằng văn bản của cơ quan quản lý nhà nước thương mại tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi diễn ra hội chợ thương mại. Nếu tổ chức hội chợ thương mại ở nước ngoài, thương nhân kinh doanh dịch vụ hội chợ thương mại muốn tổ chức cho thương nhân khác tham gia hội chợ thương mại ở nước ngoài phải thực hiện đăng ký với Bộ Công thương. Thương nhân không kinh doanh dịch vụ hội chợ thương mại nếu muốn trực tiếp tổ chức, tham gia hội chợ thương mại ở nước ngoài thì phải thực hiện đúng các quy định về xuất khẩu hàng hóa và không được tổ chức cho thương nhân khác tham gia hội chợ thương mại tại nước ngoài[14].
Cách thức xúc tiến thương mại của hội chợ thương mại là quảng bá, giới thiệu sản phẩm, bán lẻ hàng hóa và giao kết hợp đồng. Bán hàng tại chỗ được xem là một trong những đặc trưng cơ bản của hội chợ thương mại. Việc bán hàng của mình sản xuất trong nước tại hội chợ thương mại cũng như việc bán hàng hóa thông thường.