CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP THUỘC LĨNH VỰC GIÁO DỤC 1. Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục 1. Khái niệm, đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục * Khái niệm: Chúng ta đều biết hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập đóng vai trò quan trong trong đời sống hằng ngày nhằm mục đích cung cấp những dịch vụ công như: y tế, giáo dục, tài chính. Vậy đơn vị sự nghiệp công lập được hiểu như thế nào? Theo luật viên chức: “Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước [10].
Đơn vị sự nghiệp công lập gồm: - Đơn vị sự nghiệp công lập được giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự. - Đơn vị sự nghiệp công lập chưa được giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự. Theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP: “Đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước” [5] Việc phân loại đơn vị sự nghiệp công lập dựa trên các căn cứ sau [3]: - Ngành, lĩnh vực hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập; - Chức năng, nhiệm vụ phục vụ quản lý nhà nước hoặc thực hiện nhiệm vụ được giao và cung cấp dịch vụ công của đơn vị sự nghiệp công lập; - Tính chất, đặc điểm về chuyên môn, nghiệp vụ của đơn vị sự nghiệp công lập; - Cơ chế hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập. Như vậy, có thể nói “Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ giáo dục, phục vụ quản lý nhà nước” * Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục: Những tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Mục đích hoạt động của đơn vị nhằm cung ứng dịch vụ hàng hóa công cộng, dịch vụ sự nghiệp công, đáp ứng nhu cầu thiết yếu của cộng đồng xã hội. Sản phẩm của các đơn vị sự nghiệp công là sản phẩm mang lại lợi ích chung, có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất cho xã hội. Hoạt động sự nghiệp trong các đơn vị sự nghiệp công luôn gắn liền và bị chi phối bởi chương trình phát triển kinh tế-xã hội của Nhà nước. Bị chi phối bởi tư tưởng định hướng phát triển kinh tế-xã hội của Đảng và Nhà nước, chịu tác động, ảnh hưởng bởi cơ chế thị trường, xu hướng toàn cầu hóa.
Các đơn vị sự nghiệp công có nguồn thu hợp pháp từ hoạt động sự nghiệp, được bảo trợ của Nhà nước. Thực hiện công khai, dân chủ theo quy định của pháp luật. Thực hiện quyền tự chủ phải gắn với tự chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp và trước pháp luật về những quyết định của mình; đồng thời chịu sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.
Cơ chế tự chủ về thực hiện nhiệm vụ: Xây dựng kế hoạch; tổ chức thực hiện nhiệm vụ; tự chủ về tổ chức bộ máy, nhân sự. Giá phí dịch vụ sự nghiệp công: Dịch vụ sự nghiệp công không sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước; Dịch vụ sự nghiệp công sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước. Phí dịch vụ sự nghiệp công: Thực hiện theo quy định pháp luật về phí, lệ phí, được thu phí theo mức thu do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định. Tự chủ về giao dịch tài chính: Được mở tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng thương mại hoặc Kho bạc Nhà nước để phản ánh các khoản thu, chi hoạt động dịch vụ sự nghiệp công không sử dụng ngân sách nhà nước.
Lãi tiền gửi là nguồn thu của đơn vị và được bổ sung vào Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp hoặc bổ sung vào quỹ khác theo quy định của pháp luật, không được bổ sung vào Quỹ bổ sung thu nhập; Các khoản kinh phí thuộc ngân sách nhà nước, các khoản thu dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước, các khoản thu phí theo pháp luật về phí, lệ phí, đơn vị mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước để phản ánh. Vay vốn, huy động vốn: Được vay vốn của các tổ chức tín dụng, huy động vốn của cán bộ, viên chức trong đơn vị để đầu tư mở rộng và nâng cao chất lượng hoạt động sự nghiệp, tổ chức hoạt động dịch vụ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ. Riêng các đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư được vay vốn, huy động vốn để đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất theo quy định. Khi thực LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 hiện vay vốn, huy động vốn, đơn vị sự nghiệp công phải có phương án tài chính khả thi, tự chịu trách nhiệm trả nợ vay, lãi vay theo quy định; chịu trách nhiệm trước pháp luật về hiệu quả của việc vay vốn, huy động vốn.
Nghĩa vụ tài chính, quản lý tài sản Nhà nước và quy chế chi tiêu nội bộ: Đơn vị sự nghiệp công có hoạt động dịch vụ thực hiện đăng ký, kê khai, nộp đủ thuế và các khoản thu ngân sách khác (nếu có) theo quy định của pháp luật; Có trách nhiệm quản lý, sử dụng tài sản nhà nước theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước; Có trách nhiệm xây dựng và ban hành Quy chế chi tiêu nội bộ, gửi cơ quan quản lý cấp trên. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục - Theo 181/2005/QĐ-TTg, việc Phân loại, xếp hạng các tổ chức sự nghiệp, dịch vụ công lập thực hiện theo những nguyên tắc sau [1]: + Phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của các tổ chức sự nghiệp, dịch vụ công lập đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định, phù hợp với hệ số phụ cấp chức vụ lãnh đạo theo chính sách cải cách tiền lương quy định tại Nghị định số 204/2004/NĐ-CP ngày 14 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về chế độ tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Trên cơ sở phân loại để xếp hạng theo nguyên tắc tổ chức sự nghiệp, dịch vụ công lập thuộc hệ thống phân loại nào thì xếp hạng trong cùng hệ thống phân loại đó. + Bảo đảm tương quan về thứ bậc và mối quan hệ hợp lý giữa hệ số phụ cấp chức vụ lãnh đạo, quản lý thuộc hệ thống tổ chức sự nghiệp, dịch vụ công lập với hệ số phụ cấp chức vụ lãnh đạo, quản lý của các tổ chức tham mưu, thực thi pháp luật thuộc hệ thống cơ quan hành chính nhà nước.
+ Căn cứ vào các nhóm tiêu chí phân loại, xếp hạng và khung xếp hạng quy định tại Quyết định này và những tiêu chí cụ thể do bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ ban hành phù hợp với tính chất, đặc điểm của từng ngành, lĩnh vực. + Đối với các tổ chức sự nghiệp, dịch vụ công lập thành lập mới, cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập, quy định việc phân loại, xếp hạng tổ chức đó trong Quyết định thành lập. - Cũng theo 181/2005/QĐ-TT, khung phân loại các tổ chức sự nghiệp, dịch vụ công lập thuộc ngành giáo dục và đào tạo do Trung ương và địa phương quản lý có mười một hạng: hạng đặc biệt, hạng một, hạng hai, hạng ba, hạng bốn, hạng năm, hạng sáu, hạng bảy, hạng tám, hạng chín, hạng mười. Cụ thể như sau: + Cấp đại học xếp ba hạng, trong đó: a) Đại học quốc gia, Học viện Hành chính quốc gia: hạng đặc biệt; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 b) Đại học vùng, các trường đại học trọng điểm: hạng một; c) Các trường đại học còn lại: hạng hai.
+ Các trường cao đẳng (bao gồm cả cao đẳng dạy nghề) xếp hai hạng: hạng ba, hạng bốn. + Các trường trung học chuyên nghiệp (bao gồm cả trung học dạy nghề) xếp ba hạng: hạng bốn, hạng năm, hạng sáu. + Các trường dạy nghề, Trung tâm dạy nghề, Trung tâm dạy nghề và giới thiệu việc làm xếp hai hạng: hạng sáu, hạng bảy. + Các trường phổ thông, trong đó: a) Trường trung học phổ thông xếp ba hạng: hạng sáu, hạng bảy, hạng tám; b) Trường trung học cơ sở xếp ba hạng: hạng bảy, hạng tám, hạng chín; c) Trường tiểu học xếp ba hạng: hạng tám, hạng chín, hạng mười; d) Đối với các loại trường gồm cả trung học phổ thông và trung học cơ sở thì xếp hạng theo trường trung học phổ thông; đối với loại trường gồm cả trung học cơ sở và tiểu học thì xếp hạng theo trường trung học cơ sở.
+ Các trường mầm non xếp hai hạng: hạng chín, hạng mười. + Các Trung tâm kỹ thuật tổng hợp - hướng nghiệp, các Trung tâm giáo dục thường xuyên, các loại hình trung tâm khác do cấp tỉnh, cấp huyện quản lý xếp năm hạng: hạng ba, hạng bốn, hạng năm, hạng sáu, hạng bảy. Vai trò của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục - Có vai trò chủ đạo trong việc nghiên cứu và tham gia đề xuất, thực hiện các đề án, chương trình lớn phục vụ sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước; Góp phần thực hiện tốt các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển kinh tế-xã hội của quốc gia trong từng giai đoạn phát triển; Cung ứng dịch vụ công trực tiếp coho xã hội, đáp ứng các nhu cầu thiết yếu về vật chất và tinh thần cho nhân dân, cũng như góp phần quan trọng trong quá trình phát triển toàn diện cá nhân, gia đình và cộng đồng như trí tuệ, văn hóa tinh thần.; Thực hiện các nhiệm vụ chính trị Nhà nước giao phó: Đào tạo cung cấp cho xã hội nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường, mở rộng hợp tác quốc tế.