Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGUỒN NHÂN LỰC LĨNH VỰC PHÁT THANH-TRUYỀN HÌNH 1. Một số khái niệm cơ bản * Nguồn nhân lực Trong lý luận quản lý và kinh tế học, nếu như các thuật ngữ “nhân lực”, “lao động” đã được sử dụng từ lâu thì thuật ngữ “nguồn nhân lực” mới xuất hiện vào thập niên 80 của thế kỷ XX, khi có sự thay đổi căn bản về phương thức quản lý, sử dụng con người trong kinh tế lao động. Nếu như trước đây phương thức quản trị nhân viên với các đặc trưng coi nhân viên là lực lượng thừa hành, phụ thuộc, cần khai thác tối đa sức lao động của họ với chi phí tối thiểu thì từ những năm 80 đến nay với phương thức mới, quản lý nguồn nhân lực với tính chất mềm dẻo hơn, linh hoạt hơn, tạo điều kiện tốt hơn để người lao động có thể phát huy ở mức cao nhất các khả năng tiềm tàng, vốn có của họ thông qua tích lũy tự nhiên trong quá trình lao động phát triển. Có thể nói sự xuất hiện của thuật ngữ "nguồn nhân lực" là một trong những biểu hiện cụ thể cho sự thắng thế của phương thức quản lý mới đối với phương thức quản lý cũ trong việc sử dụng nguồn lực con người.
Có nhiều cách tiếp cận khác nhau để đưa ra định nghĩa về nguồn nhân lực. Nếu dựa vào khả năng lao động của con người, nguồn nhân lực được định nghĩa là khả năng lao động của xã hội, của toàn bộ những người có cơ thể phát triển bình thường, có khả năng lao động. Nếu tiếp cận dựa vào trạng thái hoạt động kinh tế của con người, nguồn nhân lực gồm toàn bộ những người đang hoạt động trong các ngành kinh tế, văn hóa, xã hội… Với cách tiếp cận dựa vào khả năng lao động của con người và giới hạn độ tuổi, nguồn nhân lực gồm toàn bộ những người trong độ tuổi lao động, có khả năng tham gia lao động. Xét trên góc độ một tổ chức, nguồn nhân lực của tổ chức là sự LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 tổng hợp những nguồn lực của mọi cá nhân trong tổ chức đó, sao cho có thể tạo nên một sức mạnh tổng hợp về cả mặt số lượng, chất lượng.
Tuy nhiên, khái niệm nguồn nhân lực vẫn còn có thể được hiểu theo nhiều cách khác nữa: Theo báo cáo của Liên hợp quốc đánh giá về những tác động của toàn cầu hoá đối với nguồn nhân lực đã đưa ra định nghĩa: “Nguồn nhân lực là trình độ lành nghề, kiến thức và năng lực thực có thực tế cùng với những năng lực tồn tại dưới dạng tiềm năng của con người”[3]. - Đội ngũ phóng viên, kỹ thuật viên, phát thanh viên và biên tập viên. Đặc điểm và vai trò của nguồn nhân lực phát thanh, truyền hình 1. Đặc điểm của nguồn nhân lực phát thanh, truyền hình PT - TH là lĩnh vực hoạt động liên quan đến việc tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng; là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Dân; giữa Việt Nam và quốc tế., vì vậy NNL trong lĩnh vực này có những điểm đặc thù khác với nguồn nhân lực khác.
Đó là: Thứ nhất, NNL PT - TH phải có ý thức chính trị cao. PT - TH là loại hình báo chí thu hút được sự quan tâm theo dõi của đông đảo công chúng nhất, vì vậy bất cứ một thông tin được đưa ra từ Đài này sẽ có tác dụng lan tỏa rất nhanh và cũng rất lớn. Điều đó nói lên rằng, việc tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước thông qua kênh PT - TH cần phải rất thận trọng, không thể để có bất kỳ sơ suất nào. Vì vậy, NNL trong lĩnh vực này, nhất là đội ngũ phóng viên, phát thanh viên và kỹ thuật viên phải là những người có đạo đức, phẩm chất chính trị rõ ràng, và tuyệt đối trung thành với Tổ quốc.
Trong thời gian qua, đội ngũ nhân lực của Đài PT - TH đã phát huy tối đa và thành công tương đối tốt việc tham gia hướng dẫn dư luận, tuyên truyền chủ trương đường lối của Đảng và Nhà nước. PT - TH thu hút tương đối đông đảo nguồn nhân lực tham gia, do đặc thù công việc PT- TH truyền tải thông tin tới công chúng bằng lời nói và hình ảnh vì vậy đòi hỏi nguồn nhân lực tại đây phải có trình độ chuyên môn nghiệp vụ phù hợp. Đặc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 biệt người phóng viên phải có khả năng viết bài khả năng quay phim, khả năng quan sát và nhìn nhận, nắm bắt sự kiện từ nhiều góc độ phản ánh nhanh nhạy nhiều chiều các khía cạnh của cuộc sống xã hội. Thứ hai, nguồn nhân lực PH - TH, đặc biệt là đội ngũ phóng viên, kỹ thuật viên phải là những người năng động, sáng tạo, và am hiểu thực tế.
Mỗi bộ phận hợp thành nguồn nhân lực trong ngành PT - TH đều đóng một vai trò vô cùng quan trọng, tuy nhiên, bộ phận đặc thù nhất, cũng có thể coi là mạch máu của ngành PT - TH chính là đội ngũ phóng viên, phát thanh viên, biên tập viên (sau đây gọi chung là phóng viên). Phóng viên phát thanh, truyền hình là một công việc không hề đơn giản trong giới báo chí. Bởi lẽ công việc này cần có sự đầu tư, tâm huyết rất nhiều của người trong nghề. Hơn thế nữa nó còn đòi hỏi sự chăm chỉ học tập, rèn luyện không ngừng nghỉ nhằm tôi luyện cho chính bản thân họ.
Phóng viên phát thanh, truyền hình được biết đến là người chịu trách nhiệm thu thập, điều tra và tường thuật lại các vấn đề và tin tức đang được quan tâm một cách nhanh chóng. Họ phải là người truyền tải thông tin một cách công bằng và thật chính xác thông qua các tư liệu, nguồn tin đáng tin cậy. Điều này được thực hiện thông qua các phương tiện như các chương trình truyền hình, truyền hình thực tế, radio hoặc các chương trình truyền hình trực tuyến. Công việc của một phóng viên truyền hình được mô tả ngắn gọn là: “xác minh, thu thập và phân tích các sự kiện có ảnh hưởng đến người dân”.
Họ cần có cái nhìn thực tế và có chiều sâu về thế giới xung quanh để khắc hoạ cho mọi người về các vấn đề một cách gần gũi và hiệu quả. Thứ ba, nguồn lực phóng viên, kỹ thuật viên phát thanh, truyền hình có thể đảm đương rất nhiều vai trò trong giới truyền thông. Các vị trí này hầu hết đều rất quan trọng, cho thấy được sự năng động của một phóng viên truyền hình. Chúng ta có thể biết đến họ với những vị trí như: Biên tập viên; phát thanh viên; phóng viên; nhà sản xuất chương trình… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Nhiệm vụ và trách nhiệm của một phóng viên truyền hình sẽ thay đổi linh hoạt trong các chương trình tivi hay radio…, vì vậy rất đa dạng các loại công việc.
Cụ thể, họ là những người có trách nhiệm tìm ra các câu chuyện, điểm đặc sắc cho các vấn đề thu thập được từ các cơ quan tin tức, cảnh sát, công chúng, các buổi họp báo…; cũng có thể là người trình bày và đóng góp ý tưởng về chương trình cho các biên tập viên; hay là người liên hệ, đối chiếu các thông tin và chứng cứ để hỗ trợ cho câu chuyện từ các nguồn thông tin có liên quan (internet, các cơ sở lưu trữ, cơ sở dữ liệu). Thứ tư, nhân lực trong lĩnh vực PT - TH luôn phải cập nhật kiến thức để đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học - công nghệ (KH-CN) trong lĩnh vực hoạt động. Trong thời đại chuyển đổi từ công nghệ tương tự sang công nghệ số hóa đòi hỏi NNL phải có những kiến thức và kỹ năng thiết yếu về vấn đề này. Tức là, các kỹ thuật viên phải biết sử dụng được kỹ thuật phòng thu số, thực hiện liên kết mạng và các ứng dụng khác; đồng thời cũng phải thay đổi nội dung chương trình cho phù hợp.
Vai trò của nguồn nhân lực phát thanh, truyền hình Thứ nhất, NNL PT - TH là lực lượng hàng đầu trong tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đến tận người dân, bất kể là tại vùng thành thị hay nông thôn, đồng bằng hay miền núi. Đó cũng là lực lượng kết nối “Đảng với Dân”, và là “Sứ giả” thân thiện, kết nối Việt Nam với thế giới. Thông qua hoạt động tuyên truyền đường lối và chính sách của Đảng và Nhà nước, NNL PT - TH là lực lượng truyền tải những quyết sách quan trọng, mang tính chiến lược tới mọi vùng miền của Tổ quốc một cách nhanh nhất, chính xác nhất, và kịp thời nhất. Thứ hai, NNL PT - TH cùng lúc truyền tải được thông tin cả về hình ảnh và âm thanh.
Đây là vai trò đặc biệt của NNL này, mà các loại truyền LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 thông khác không thể có được. Do làm việc trên một phương tiện truyền thông đại chúng hiện đại, NNL PT - TH có khả năng thông tin nhanh chóng, kịp thời hơn so với những người làm công tác thông tin trên các loại phương tiện khác. Thứ ba, nguồn nhân lực PT - TH có khả năng làm thay đổi nhận thức của con người. Điều đó, việc sử dụng các thiết bị kỹ thuật truyền hình hiện đại, các phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên và phát thanh viên đều có thể cung cấp trực tiếp cả hình ảnh và âm thanh trong cùng một thời gian, về cùng một sự kiện mà độc giả có thể kiểm chứng ngay.
Quản lý nguồn nhân lực phát thanh, truyền hình 1. Khái niệm và đặc điểm quản lý nguồn nhân lực phát thanh truyền hình * Khái niệm quản lý nguồn nhân lực PT - TH Quản lý NNL của một tổ chức là tất cả các công việc liên quan đến thu hút, đào tạo, sử dụng, phát triển đánh giá NNL mà tổ chức thực hiện để nhằm đem lại hiệu quả cao trong hoạt động của mình. Theo đó, Quản lý NNL PT - TH là sự kết hợp tổng thể các hoạt động hoạch định, tuyển mộ, tuyển chọn, đào tạo, phát triển và tạo động lực cho đội ngũ CBNV đang làm việc trong lĩnh vực PT - TH[4]. * Đặc điểm quản lý NNL trong lĩnh vực phát thanh - truyền hình Đội ngũ nguồn nhân lực PT - TH không chỉ đòi hỏi về trình độ chuyên môn cao mà còn đòi hỏi về phẩm chất nghề nghiệp, đạo đức, chính trị rất là lớn cho nên cần vô cùng chú ý đến đặc thù của ngành để thực hiện tốt công tác quản lý nguồn nhân lực.