Luận văn thạc sĩ về giải pháp quy hoạch và quản lý rừng bền vững tại Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu đề xuất các giải pháp quy hoạch quản lý rừng bền vững tại ban quản lý rừng phòng hộ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Văn Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quy hoạch, quản lý rừng bền vững tại Ban quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh tỉnh Thanh Hoá
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm về quản lý rừng bền vững

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy hoạch quản lý rừng bền vững tại Thanh Hóa

Quy hoạch quản lý rừng bền vững tại Thanh Hóa là một vấn đề quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển kinh tế địa phương. Tình hình rừng tại Thanh Hóa đang gặp nhiều thách thức, từ việc khai thác không bền vững đến biến đổi khí hậu. Việc áp dụng các giải pháp quy hoạch hợp lý sẽ giúp bảo vệ đa dạng sinh học và nâng cao giá trị kinh tế của rừng.

1.1. Khái niệm về quy hoạch rừng bền vững

Quy hoạch rừng bền vững là quá trình quản lý tài nguyên rừng nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường. Điều này bao gồm việc xác định các khu vực rừng cần bảo vệ và phát triển, cũng như các biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học.

1.2. Tầm quan trọng của quản lý rừng tại Thanh Hóa

Quản lý rừng tại Thanh Hóa không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương. Rừng cung cấp gỗ, lâm sản ngoài gỗ và các dịch vụ sinh thái, góp phần vào phát triển kinh tế bền vững.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rừng tại Thanh Hóa

Thanh Hóa đang đối mặt với nhiều vấn đề trong quản lý rừng, bao gồm tình trạng khai thác trái phép, suy giảm diện tích rừng và biến đổi khí hậu. Những thách thức này đòi hỏi các giải pháp hiệu quả để bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển bền vững.

2.1. Tình trạng khai thác rừng trái phép

Khai thác rừng trái phép là một trong những vấn đề nghiêm trọng tại Thanh Hóa. Việc này không chỉ làm giảm diện tích rừng mà còn ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và môi trường sống của nhiều loài động thực vật.

2.2. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến rừng

Biến đổi khí hậu đang gây ra nhiều tác động tiêu cực đến rừng tại Thanh Hóa, bao gồm sự thay đổi về lượng mưa, nhiệt độ và tần suất thiên tai. Điều này làm gia tăng nguy cơ cháy rừng và suy giảm chất lượng rừng.

III. Giải pháp quy hoạch quản lý rừng bền vững tại Thanh Hóa

Để giải quyết các vấn đề trong quản lý rừng, cần áp dụng các giải pháp quy hoạch hiệu quả. Những giải pháp này bao gồm việc xây dựng chính sách quản lý rừng, phát triển các mô hình quản lý bền vững và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

3.1. Xây dựng chính sách quản lý rừng hiệu quả

Chính sách quản lý rừng cần được xây dựng dựa trên các nguyên tắc bền vững, đảm bảo quyền lợi của người dân và bảo vệ tài nguyên rừng. Cần có các quy định rõ ràng về khai thác và bảo vệ rừng.

3.2. Phát triển mô hình quản lý rừng bền vững

Các mô hình quản lý rừng bền vững cần được áp dụng để tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên rừng. Điều này bao gồm việc kết hợp giữa khai thác và bảo tồn, nhằm đảm bảo lợi ích lâu dài cho cộng đồng.

3.3. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng trong quản lý rừng là rất quan trọng. Cần tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ và phát triển rừng, từ đó nâng cao nhận thức và trách nhiệm của họ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quản lý rừng

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp quy hoạch quản lý rừng bền vững tại Thanh Hóa đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các dự án phát triển rừng đã giúp cải thiện chất lượng rừng và tăng cường sinh kế cho người dân.

4.1. Kết quả từ các dự án phát triển rừng

Các dự án phát triển rừng tại Thanh Hóa đã giúp tăng cường diện tích rừng và cải thiện chất lượng rừng. Điều này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương.

4.2. Tác động tích cực đến đa dạng sinh học

Việc quản lý rừng bền vững đã giúp bảo tồn nhiều loài động thực vật quý hiếm, đồng thời duy trì các hệ sinh thái tự nhiên. Điều này góp phần vào việc bảo vệ đa dạng sinh học tại Thanh Hóa.

V. Kết luận và tương lai của quy hoạch quản lý rừng tại Thanh Hóa

Quy hoạch quản lý rừng bền vững tại Thanh Hóa là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Việc áp dụng các giải pháp hiệu quả sẽ giúp bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển kinh tế bền vững cho địa phương trong tương lai.

5.1. Tầm nhìn cho tương lai

Tương lai của quy hoạch quản lý rừng tại Thanh Hóa cần hướng đến sự phát triển bền vững, kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích người dân tham gia vào quản lý rừng.

5.2. Đề xuất các giải pháp tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp mới trong quản lý rừng, đồng thời tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan để đạt được hiệu quả cao nhất trong việc bảo vệ tài nguyên rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), mỗi năm thế giới mất khoảng 15 triệu hecta rừng tự nhiên, đe dọa trực tiếp đến an ninh sinh thái toàn cầu. Tại Việt Nam, sau nhiều thập kỷ chịu áp lực khai thác và chiến tranh, độ che phủ rừng từng chạm mức thấp kỷ lục 27,2% vào năm 1990 trước khi phục hồi lên 38,2% vào cuối năm 2007 nhờ các chương trình phục hồi quy mô quốc gia. Tuy nhiên, chất lượng rừng tự nhiên tại nhiều vùng đầu nguồn trọng điểm vẫn đang suy giảm nghiêm trọng. Ban quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh thuộc tỉnh Thanh Hóa quản lý tổng diện tích tự nhiên 8.973,25 ha trải dài trên địa bàn 5 xã và 1 thị trấn, giữ vai trò phòng hộ xung yếu bảo vệ nguồn nước cho hệ thống sông Âm, sông Cầu Chày thuộc lưu vực sông Chu và sông Mã.

Vấn đề cốt lõi đặt ra tại khu vực này là sự xung đột gay gắt giữa mục tiêu bảo tồn tài nguyên lâm nghiệp và áp lực mưu sinh của cộng đồng 1.050 hộ dân địa phương. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn là đánh giá toàn diện các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, hiện trạng tài nguyên rừng giai đoạn 1996–2007; từ đó xây dựng cơ sở khoa học và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về quy hoạch sử dụng đất, kỹ thuật lâm sinh, tổ chức quản lý và chính sách hưởng lợi nhằm thực hiện quản lý rừng bền vững. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp góp phần duy trì khả năng phòng hộ đầu nguồn, bảo tồn 725 loài thực vật bậc cao và 387 loài động vật hoang dã, đồng thời nâng cao thu nhập bình quân từ mức 1,8 triệu đồng/người/năm cho đồng bào dân tộc thiểu số tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Quản lý rừng bền vững (SFM) theo chuẩn mực của Tổ chức Gỗ Nhiệt đới Quốc tế (ITTO) và Hội đồng Quản trị Rừng Thế giới (FSC), định nghĩa việc quản lý rừng là quá trình duy trì liên tục các sản phẩm, dịch vụ môi trường mà không làm suy giảm giá trị vốn có và năng suất tương lai của hệ sinh thái. Nghiên cứu tích hợp khung lý thuyết tiếp cận hệ thống, xem rừng là một thực thể phức hợp gắn kết hữu cơ giữa ba phân hệ: tự nhiên, kinh tế và xã hội.

Bên cạnh đó, tác giả sử dụng các khái niệm nền tảng trong khoa học lâm nghiệp hiện đại bao gồm: Tiêu chí và Chỉ số quản lý rừng bền vững (C&I ASEAN/ITTO với 7 tiêu chí cốt lõi), Lâm nghiệp xã hội (Social Forestry) đặt người dân bản địa làm trung tâm quản lý, và Quy chế quản lý 3 loại rừng theo Quyết định 186/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ nhằm phân định tối ưu hóa chức năng giữa rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa tài liệu thứ cấp về khí tượng thủy văn 10 năm (1996–2006), hồ sơ kiểm kê rừng năm 1999 và số liệu điều chỉnh quy hoạch 3 loại rừng tỉnh Thanh Hóa năm 2007. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa và điều tra xã hội học trong giai đoạn 2006–2008.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu lâm học, tác giả thiết lập hệ thống ô tiêu chuẩn định hình với quy mô 3 ô cho mỗi trạng thái rừng điển hình, diện tích mỗi ô là 500 m2 (kích thước 25m x 20m). Trong mỗi ô tiêu chuẩn, tiến hành đo đếm đường kính D1.3, chiều cao vút ngọn Hvn của 9 cây đại diện và phân cấp chất lượng thân cây. Để khảo sát tầng tái sinh, tác giả bố trí 4 ô dạng bản diện tích 25 m2 (5m x 5m) tại 4 góc của mỗi ô tiêu chuẩn, phân loại chiều cao dưới 1m và từ 1m trở lên. Cỡ mẫu điều tra xã hội học thực hiện phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) với quy mô khảo sát 1.050 hộ dân tại 4 cụm bản trọng điểm gồm làng Húng, làng Năng Cát, làng Oi và làng Chu Sơn.

Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp PRA là nhằm phản ánh chính xác cấu trúc lâm phần phân bố theo đai cao và địa hình chia cắt phức tạp của dãy núi Bù Rinh (độ cao từ 64m đến 1.283m), đồng thời nắm bắt toàn diện thực trạng sinh kế khó khăn của đồng bào dân tộc Thái (chiếm 62%) và Mường (chiếm 28%). Trữ lượng lâm phần được tính toán theo công thức toán học chuyên ngành $M = S \times G \times H_{bq} \times 0,45$ (với S là diện tích, G là tổng tiết diện ngang, Hbq là chiều cao bình quân, hình số F lấy chuẩn 0,45). Phân tích khí hậu áp dụng hệ số thủy nhiệt Selianinov ($K=2,6$) và chỉ số khô hạn Thái Văn Trừng. Dữ liệu không gian được xử lý, số hóa bản đồ hiện trạng và quy hoạch thông qua phần mềm chuyên dụng MapInfo 6.0 cùng công cụ phân tích ma trận SWOT.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quỹ đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo nhưng cơ cấu chất lượng rừng tự nhiên bị suy thoái nặng nề. Trong tổng số 8.973,25 ha đất tự nhiên do Ban quản lý kiểm soát, đất lâm nghiệp chiếm 98,83% (8.868,98 ha), đất có rừng đạt 8.216,42 ha (chiếm 91,56%). Diện tích rừng tự nhiên là 7.412,55 ha (chiếm 82,61% tổng diện tích), tuy nhiên diện tích rừng giàu (trạng thái IIIA3, IIIB) chỉ còn lại 759,30 ha (chiếm 8,46%) với trữ lượng bình quân 187 m3/ha, mật độ 453 cây/ha. Ngược lại, các trạng thái rừng kém chất lượng chiếm tỷ lệ rất cao: rừng trung bình (IIIA2) chiếm 24,11% (2.164,13 ha, trữ lượng 123 m3/ha), rừng nghèo kiệt (IIIA1) chiếm 20,63% (1.851,22 ha, trữ lượng 66 m3/ha) và rừng phục hồi sau nương rẫy (IIA, IIB) chiếm tới 29,41% (2.637,90 ha). Đất trống đồi núi trọc chưa có rừng còn 652,56 ha (chiếm 7,27%).

Thứ hai, khu vực sở hữu mức độ đa dạng sinh học vượt trội với 725 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 440 chi, 130 họ. Trong đó có hơn 500 loài mang giá trị kinh tế cao bao gồm 308 loài cho gỗ quý (Pơ mu, Sa mu, Vàng tâm, Lát hoa, Giổi, Sến, Thông tre), 156 loài cây dược liệu và 23 loài cây cho tinh dầu nhựa. Khu hệ động vật ghi nhận 387 loài thuộc 4 lớp, trong đó có 244 loài thường xuyên bị săn bắt hoặc khai thác thương mại (55 loài thú, 136 loài chim, 34 loài bò sát, 19 loài ếch nhái), đặc biệt có 16 loài đặc hữu quý hiếm.

Thứ ba, áp lực sinh kế dân sinh là nguyên nhân chính thúc đẩy xâm hại tài nguyên rừng. Dân số toàn vùng nghiên cứu có 3.864 nhân khẩu với 2.048 lao động (chiếm 53% dân số), nhưng diện tích đất sản xuất nông nghiệp chỉ có 36,29 ha đất lúa nước cố định canh tác 1 vụ với năng suất bình quân 3,2 tấn/ha/năm. Tổng sản lượng lương thực quy thóc đạt 589,62 tấn/năm, mức lương thực bình quân đầu người chỉ đạt 179,52 kg/năm (tương đương 14,12 kg/tháng). Thu nhập bình quân từ nông nghiệp và chăn nuôi chỉ đạt 6,3 triệu đồng/hộ/năm (khoảng 1,8 triệu đồng/người/năm), khiến người dân buộc phải vào rừng khai thác lâm sản phụ và săn bắt động vật trái phép.

Thứ tư, điều kiện khí hậu mang tính cực đoan tạo nguy cơ cháy rừng và xói mòn lớn. Lượng mưa trung bình năm đạt 2.166 mm nhưng tập trung tới gần 83% vào mùa mưa (tháng 5 đến tháng 10), lượng mưa tháng 8 đạt đỉnh 392 mm kết hợp sườn dốc trung bình 20–35 độ gây xói mòn rửa trôi đất mãnh liệt. Ngược lại, chỉ số khô hạn xác định có 3 tháng khô (tháng 12, tháng 1, tháng 2) với độ ẩm không khí có thời điểm tụt xuống 16% do ảnh hưởng của gió khô nóng, tạo nguy cơ bùng phát cháy rừng cấp độ nguy hiểm.

Thảo luận kết quả

Thực trạng suy giảm chất lượng rừng bắt nguồn từ lịch sử khai thác tập trung thời kỳ lâm trường quốc doanh Bù Rinh trước năm 1990 với sản lượng trên 10.000 m3 gỗ tự nhiên mỗi năm, kết hợp tập quán đốt nương làm rẫy lâu đời của người bản địa. Khi so sánh với các nghiên cứu tại vùng Tây Nguyên hay vùng đệm Khu bảo tồn Xuân Liên lân cận, diễn thế rừng phục hồi sau nương rẫy tại Lang Chánh có mật độ tái sinh tự nhiên tương đối triển vọng (đạt 2.100 đến 2.400 cây tái sinh/ha), cho thấy tiềm năng tự phục hồi sinh thái rất cao nếu loại bỏ được các tác động xâm hại.

Dữ liệu nghiên cứu cấu trúc lâm học có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua bảng so sánh đa tiêu chí giữa các trạng thái rừng (từ IIA đến IIIB) về đường kính D1.3, chiều cao Hvn, mật độ cá thể và độ tàn che. Biểu đồ khí hậu nhiệt - ẩm 12 tháng minh họa rõ nét ranh giới giữa các tháng ngập úng xói mòn và 3 tháng khô hanh, giúp các đơn vị lâm nghiệp xây dựng biểu đồ mùa vụ tác nghiệp chính xác trên hệ thống bản đồ số MapInfo.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, quy hoạch sử dụng đất và chuyển hóa rừng trồng kinh tế: Ban quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh cần phối hợp với Phòng Nông nghiệp huyện tiến hành phân định rõ ranh giới 8.868,98 ha đất lâm nghiệp trên thực địa; tổ chức trồng mới và phủ xanh toàn bộ 652,56 ha đất trống đồi núi trọc (trạng thái IA, IB, IC) bằng các loài cây mọc nhanh như Keo lai, Bạch đàn cao sản và Luồng nguyên liệu, phấn đấu nâng độ che phủ rừng của toàn đơn vị lên trên 96% vào năm 2015.

Thứ hai, thực thi các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi và làm giàu rừng: Áp dụng kỹ thuật nuôi dưỡng, luỗng phát dây leo, chặt tỉa cây sâu bệnh cho 1.851,22 ha rừng nghèo kiệt (IIIA1); triển khai khoanh nuôi xúc tiến tái sinh có trồng bổ sung 664,7 ha rừng phục hồi bằng các loài cây bản địa có giá trị bảo tồn và kinh tế cao như Lát hoa, Vàng tâm, Giổi, Re hương, hướng tới mục tiêu tăng trưởng trữ lượng bình quân lâm phần thêm 3–5 m3/ha/năm trong giai đoạn 2008–2015.

Thứ ba, đa dạng hóa sinh kế và chuyển giao công nghệ nông lâm kết hợp: Trạm Khuyến nông - Khuyến lâm phối hợp với Ủy ban nhân dân 5 xã triển khai chương trình cải tạo đồng ruộng, đưa các giống lúa thuần năng suất cao vào thâm canh trên 157 ha đất sản xuất nông nghiệp nhằm nâng năng suất từ 3,2 tấn/ha lên 5,0 tấn/ha/vụ; phát triển mô hình chăn nuôi bán thâm canh gia súc lớn và trồng cây dược liệu dưới tán rừng, đặt mục tiêu nâng thu nhập bình quân của người dân địa phương lên 4,5 triệu đồng/người/năm vào năm 2012.

Thứ tư, đổi mới cơ chế giao khoán bảo vệ rừng và chính sách hưởng lợi: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Thanh Hóa phê duyệt phương án chuyển giao khoán bảo vệ rừng ổn định, lâu dài đối với 4.370 ha rừng tự nhiên cho 1.050 hộ dân tại 4 làng bản; thực hiện chi trả đầy đủ tiền công khoán bảo vệ rừng từ nguồn vốn Dự án 661 và thí điểm quỹ dịch vụ môi trường rừng lưu vực sông Chu, bảo đảm mỗi hộ nhận khoán có nguồn thu bổ sung ổn định từ 2,5 đến 3,0 triệu đồng/năm.

Thứ năm, tăng cường năng lực phòng cháy chữa cháy và tuần tra kiểm soát: Ban quản lý thành lập 4 tổ tuần tra bảo vệ rừng chuyên trách tại 4 trạm địa bàn, đầu tư xây dựng chòi quan sát lửa rừng tại các đỉnh núi cao hiểm trở, thiết lập phương án ứng trực 24/24 giờ trong 3 tháng cao điểm mùa khô (tháng 12 đến tháng 2 năm sau), kiểm soát chặt chẽ người ra vào rừng nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng săn bắt động vật và khai thác gỗ trái phép.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là lãnh đạo và cán bộ kỹ thuật tại các Ban quản lý rừng phòng hộ, rừng đặc dụng trên toàn quốc. Luận văn cung cấp phương pháp điều tra lâm học thực tế, quy trình tính toán trữ lượng lâm phần và kỹ thuật phân chia lập địa phục vụ lập phương án điều chế rừng bền vững.

Nhóm thứ hai là các cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách lâm nghiệp cấp tỉnh, huyện như Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thanh Hóa, Chi cục Kiểm lâm và Ủy ban nhân dân huyện Lang Chánh. Tài liệu này đóng vai trò căn cứ thực tiễn để rà soát quy hoạch 3 loại rừng, phân bổ chỉ tiêu vốn các dự án lâm nghiệp quốc gia và ban hành quy chế quản lý lâm sản phù hợp với địa phương.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên thuộc các chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng, Quản lý môi trường tại các trường đại học và viện nghiên cứu chuyên ngành. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp kết hợp phân tích lâm học định lượng với điều tra xã hội học PRA và ứng dụng công nghệ GIS MapInfo.

Nhóm thứ tư là các tổ chức phi chính phủ, tổ chức phát triển quốc tế hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học và giảm nghèo nông thôn miền núi. Dữ liệu luận văn giúp thiết kế các can thiệp dự án về đồng quản lý rừng, chi trả dịch vụ hệ sinh thái và phát triển sinh kế vùng đệm bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu quy hoạch và quản lý rừng bền vững tại Lang Chánh là gì? Nghiên cứu hướng tới xác lập cơ sở khoa học đồng bộ nhằm quản lý bền vững 8.973,25 ha diện tích tự nhiên, bảo vệ khả năng điều tiết nguồn nước lưu vực sông Âm, bảo tồn hệ động thực vật đặc hữu và giải quyết hài hòa bài toán nâng cao sinh kế cho 1.050 hộ dân đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ.

Cơ cấu các trạng thái rừng tự nhiên tại khu vực nghiên cứu có đặc điểm gì nổi bật? Rừng tự nhiên chiếm 7.412,55 ha nhưng bị suy thoái mạnh về trữ lượng do lịch sử khai thác. Rừng giàu chỉ chiếm 8,46% diện tích (trữ lượng 187 m3/ha), trong khi phần lớn diện tích là rừng phục hồi chiếm 29,41%, rừng trung bình chiếm 24,11% (123 m3/ha) và rừng nghèo kiệt chiếm 20,63% (66 m3/ha).

Những yếu tố tự nhiên nào tác động tiêu cực nhất đến công tác bảo vệ rừng tại địa bàn? Địa hình núi cao hiểm trở có độ dốc từ 20 đến 35 độ kết hợp lượng mưa lớn 2.166 mm/năm tập trung vào các tháng mùa mưa dễ gây sạt lở xói mòn; trong khi 3 tháng mùa khô (tháng 12, tháng 1, tháng 2) với độ ẩm tụt thấp do gió khô nóng tạo nguy cơ cháy rừng nghiêm trọng.

Giải pháp kỹ thuật nào được ưu tiên để nâng cao chất lượng diện tích rừng nghèo kiệt? Tác giả đề xuất thực hiện các biện pháp lâm sinh tích cực gồm nuôi dưỡng rừng, luỗng phát dây leo, chặt bỏ cây sâu bệnh và trồng bổ sung các loài cây bản địa như Lát hoa, Giổi, Vàng tâm, Re hương trên 1.851,22 ha rừng nghèo nhằm phục hồi trữ lượng và cấu trúc tầng tán tự nhiên.

Luận văn đề xuất cơ chế chính sách gì để người dân tích cực tham gia bảo vệ rừng? Đề tài khuyến nghị giao khoán bảo vệ rừng lâu dài diện tích 4.370 ha gắn với nguồn chi trả từ Dự án 661 và dịch vụ môi trường rừng, kết hợp hỗ trợ kỹ thuật thâm canh nâng năng suất 157 ha lúa nước lên 5,0 tấn/ha/vụ nhằm ổn định an ninh lương thực và nâng cao thu nhập cho đồng bào.

Kết luận

• Đã số hóa và phân loại chính xác hiện trạng 8.973,25 ha đất tự nhiên, trong đó xác định 7.412,55 ha rừng tự nhiên với cấu trúc lâm học đang suy thoái cần phục hồi khẩn cấp.
• Đã thống kê chi tiết giá trị đa dạng sinh học phong phú gồm 725 loài thực vật bậc cao và 387 loài động vật, nhận diện 16 loài đặc hữu có giá trị khoa học và kinh tế cao.
• Đã làm rõ mối tương quan giữa áp lực thiếu hụt lương thực (179,52 kg/người/năm), thu nhập thấp (1,8 triệu đồng/người/năm) với các hành vi xâm hại tài nguyên rừng.
• Đã đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp tích hợp từ kỹ thuật lâm sinh, quy hoạch đất đai đến phát triển sinh kế nông lâm kết hợp giai đoạn 2008–2015.
• Đã ứng dụng hiệu quả phần mềm MapInfo 6.0 và phương pháp PRA để xây dựng bản đồ quy hoạch không gian lâm nghiệp có sự tham gia của cộng đồng.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp luận cứ khoa học toàn diện giúp chuyển đổi mô hình lâm trường khai thác truyền thống sang cơ chế quản lý rừng phòng hộ bền vững đa mục tiêu. Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi chính quyền địa phương khẩn trương rà soát phân định ranh giới cắm mốc thực địa, lồng ghép chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và triển khai các dự án phục hồi sinh thái. Các cơ quan quản lý lâm nghiệp và nhà khoa học cần tiếp tục theo dõi biến động tài nguyên và áp dụng ngay các giải pháp của đề tài vào thực tiễn quản lý lưu vực sông đầu nguồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP ------------------------------------------------------ NguyÔn v¨n tuÊn NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP QUY HOẠCH, QUẢN LÝ RỪNG BỀN VỮNG TẠI BAN QUẢN LÝ RỪNG PHÒNG HỘ LANG CHÁNH TỈNH THANH HOÁ LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP HÀ NỘI – 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò HÖ sinh th¸i rõng cã vai trß cùc kú quan träng ®èi víi viÖc b¶o vÖ m«i tr­êng sèng vµ nÒn kinh tÕ quèc d©n ë nhiÒu quèc gia. Gi÷ ®Êt, gi÷ n­íc, ®iÒu hoµ khÝ hËu, phßng chèng « nhiÔm vµ thiªn tai lµ nh÷ng t¸c dông chÝnh cña rõng. Tuy nhiªn søc Ðp vÒ kinh tÕ vµ d©n sè ®· vµ ®ang dÉn ®Õn viÖc sö dông qu¸ møc tµi nguyªn rõng ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn. T×nh h×nh ®ã lµm cho nguån tµi nguyªn cã thÓ t¸i t¹o ®­îc nh­ rõng vµ ®Êt rõng bÞ c¹n kiÖt nhanh chãng, m«i tr­êng rõng nãi riªng vµ m«i tr­êng sèng nãi chung bÞ suy tho¸i nghiªm träng.

Thùc vËy, rõng ë Thanh Ho¸ vµ ë ViÖt Nam nãi riªng còng nh­ trªn thÕ giíi nãi chung ®ang gi¶m nhanh vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng, nguyªn nh©n chñ yÕu lµ do c«ng t¸c qu¶n lý sö dông tµi nguyªn rõng tõ tr­íc ®Õn nay cña n­íc ta cßn mang tÝnh s¶n xuÊt l©m nghiÖp truyÒn thèng, tr×nh ®é khoa häc kÜ thuËt l¹c hËu, chËm ®æi míi. Con ng­êi sö dông, qu¶n lý vµ b¶o vÖ tµi nguyªn rõng ch­a thùc sù hîp lý dÉn ®Õn nh÷ng hËu qu¶ xÊu vÒ kinh tÕ, x· héi, tÝnh ®a d¹ng sinh häc còng nh­ m«i tr­êng sinh th¸i. V× vËy, cÇn thiÕt ph¶i quy ho¹ch, qu¶n lý b¶o vÖ vµ sö dông rõng mét c¸ch bÒn v÷ng ®Ó võa ph¸t huy hÕt vÞ trÝ, vai trß chøc n¨ng cña rõng võa lîi dông ®­îc rõng mét c¸ch l©u dµi, liªn tôc. BQL rõng phßng hé Lang Ch¸nh n»m tr¶i dµi trªn ®Þa bµn 5 x· cña huyÖn Lang Ch¸nh cã khu hÖ ®éng thùc vËt phong phó và cã vai trß quan träng trong viÖc b¶o vÖ nguån n­íc cho c¸c dßng s«ng chÝnh lµ s«ng ¢m, s«ng CÇu Chµy.

C¸c con s«ng nµy lµ th­îng nguån cña s«ng Chu, s«ng M·. Tuy nhiªn, còng nh­ c¸c diÖn tÝch rõng kh¸c, rõng phßng hé Lang Ch¸nh ®ang bÞ suy tho¸i nghiªm träng do c«ng t¸c qu¶n lý rõng ch­a thùc sù hiÖu qu¶. MÆt kh¸c, ®ang ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng tÖ n¹n s¨n b¾t, khai th¸c ®éng thùc vËt tr¸i phÐp vµ x©m lÊn diÖn tÝch ®Ó ph¸t triÓn n«ng nghiÖp. Ng¨n chÆn nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc, ph¸t huy tiÒm n¨ng vµ ph¸t triÓn vèn rõng cña rõng phßng hé Lang Ch¸nh lµ nh÷ng tr¨n trë cña nhiÒu ngµnh, nhiÒu cÊp chÝnh quyÒn vµ ng­êi d©n ®Þa ph­¬ng.

§Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò trªn, trong khu«n khæ cña luËn v¨n cao häc chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi: “Nghiªn cøu ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p quy ho¹ch, qu¶n lý rõng bÒn v÷ng t¹i Ban qu¶n lý rõng phßng hé Lang Ch¸nh – tØnh Thanh Ho¸’’ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Kh¸i niÖm vÒ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng Trong thêi gian gÇn ®©y, qu¶n lý rõng bÒn v÷ng (QLRBV) ®· trë thµnh mét nguyªn t¾c ®èi víi qu¶n lý kinh doanh rõng ®ång thêi còng lµ mét tiªu chuÈn mµ qu¶n lý kinh doanh rõng ph¶i ®¹t tíi. HiÖn t¹i cã hai ®Þnh nghÜa ®ang ®­îc sö dông ë ViÖt Nam. Theo Tæ Chøc Gç NhiÖt ®íi (ITTO) th× “QLRBV lµ qu¸ tr×nh qu¶n lý ®Êt rõng cè ®Þnh ®Ó ®¹t ®­îc mét hoÆc nhiÒu môc tiªu ®­îc x¸c ®Þnh râ rµng cña c«ng t¸c qu¶n lý trong vÊn ®Ò s¶n xuÊt liªn tôc c¸c s¶n phÈm vµ dÞch vô rõng mµ kh«ng lµm gi¶m ®i ®¸ng kÓ nh÷ng gi¸ trÞ vèn cã vµ kh¶ n¨ng s¶n xuÊt sau nµy cña rõng vµ kh«ng g©y ra nh÷ng ¶nh h­ëng tiªu cùc th¸i qu¸ ®Õn m«i tr­êng vËt chÊt vµ x· héi".

C¸c ®Þnh nghÜa trªn, nh×n chung t­¬ng ®èi dµi dßng nh­ng tãm l¹i cã mÊy vÊn ®Ò chÝnh sau: - Qu¶n lý rõng æn ®Þnh b»ng c¸c biÖn ph¸p phï hîp nh»m ®¹t c¸c môc tiªu ®Ò ra (s¶n xuÊt gç nguyªn liÖu, gç gia dông, l©m s¶n ngoµi gç.; phßng hé m«i tr­êng, b¶o vÖ ®Çu nguån, b¶o vÖ chèng c¸t bay, chèng s¹t lë ®Êt.; b¶o tån ®a d¹ng sinh häc, b¶o tån loµi, b¶o tån c¸c hÖ sinh th¸i. - B¶o ®¶m sù bÒn v÷ng vÒ kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr­êng, cô thÓ: + BÒn v÷ng vÒ kinh tÕ lµ b¶o ®¶m kinh doanh rõng l©u dµi liªn tôc víi n¨ng suÊt, hiÖu qu¶ ngµy cµng cao (kh«ng khai th¸c l¹m dông vµo vèn rõng; duy tr× vµ ph¸t triÓn diÖn tÝch, tr÷ l­îng rõng; ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt lµm t¨ng n¨ng suÊt rõng). + BÒn v÷ng vÒ mÆt x· héi lµ b¶o ®¶m kinh doanh rõng ph¶i tu©n thñ c¸c luËt ph¸p, thùc hiÖn tèt c¸c nghÜa vô ®ãng gãp víi x· héi, b¶o ®¶m quyÒn h¹n vµ quyÒn lîi còng nh­ mèi quan hÖ tèt víi nh©n d©n, céng ®ång ®Þa ph­¬ng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 + BÒn v÷ng vÒ m«i tr­êng lµ b¶o ®¶m kinh doanh rõng duy tr× ®­îc kh¶ n¨ng phßng hé m«i tr­êng vµ duy tr× ®­îc tÝnh ®a d¹ng sinh häc cña rõng, ®ång thêi kh«ng t¸c h¹i ®èi víi c¸c hÖ sinh th¸i kh¸c.

Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng trªn thÕ giíi Trong nhiÒu thËp kû qua, trªn thÕ giíi nhÊt lµ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn ®· nhËn thøc râ tµi nguyªn rõng lµ cã h¹n vµ ®ang bÞ suy gi¶m nghiªm träng, nhÊt lµ tµi nguyªn rõng nhiÖt ®íi. NÕu theo ®µ nµy nh­ hiÖn nay, mçi n¨m diÖn tÝch rõng sÏ mÊt kho¶ng 15 triÖu ha nh­ sè liÖu thèng kª cña FAO th× chØ h¬n 100 n¨m n÷a rõng nhiÖt ®íi sÏ hoµn toµn biÕn mÊt, loµi ng­êi sÏ chÞu th¶m häa kh«n l­êng vÒ kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr­êng[10]. Trªn thÕ giíi, lÞch sö QLRBV ®­îc h×nh thµnh tõ rÊt sím, ®Çu thÕ kû 18 c¸c nhµ l©m häc §øc nh­ Hartig, G.L[32]; Heyer, F [33] ®· ®Ò xuÊt nguyªn t¾c sö dông l©u bÒn ®èi víi rõng thuÇn loµi ®ång tuæi, c¸c nhµ khoa häc ng­êi Ph¸p (Gournand, 1922) vµ ng­êi Thuþ SÜ (H.Biolley) còng ®Ò ra ph­¬ng ph¸p kiÓm tra, ®iÒu chØnh s¶n l­îng ®èi víi rõng kh¸c tuæi khai th¸c chän [32]. Trong giai ®o¹n ®Çu thÕ kû 20 hÖ thèng qu¶n lý tµi nguyªn rõng tËp trung thùc hiÖn ë nhiÒu quèc gia, ®Æc biÖt lµ nh÷ng quèc gia ®ang ph¸t triÓn [17].

Tuy nhiªn, c«ng t¸c qu¶n lý tµi nguyªn rõng trong giai ®o¹n nµy ®· bá qua vai trß cña céng ®ång vµ ng­êi d©n b¶n ®Þa. Vµo cuèi thÕ kû 20, khi tµi nguyªn rõng ®· bÞ suy tho¸i nghiªm träng th× con ng­êi míi nhËn thøc ®­îc r»ng tµi nguyªn rõng lµ cã h¹n vµ cÇn ®­îc b¶o vÖ. ViÖc qu¶n lý vµ b¶o vÖ rõng th­êng g©y nªn m©u thuÉn gi÷a lîi Ých c¸ nh©n, céng ®ång d©n c­ víi lîi Ých quèc gia, v× vËy trong c«ng t¸c qu¶n lý rõng cÇn ph¶i ®Ò cËp ®Õn nhiÒu khÝa c¹nh quan träng lµ x©y dùng, b¶o vÖ vµ sö dông c¸c nguån tµi nguyªn rõng ®Ó võa phôc vô cho c¸c nhu cÇu x· héi, võa ®¶m b¶o tÝnh æn ®Þnh bÒn v÷ng l©u dµi cña tµi nguyªn rõng. C«ng cô ®Ó qu¶n lý sö dông bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng bao gåm c¸c quy tr×nh c«ng nghÖ, chÝnh s¸ch, c¸c ho¹t ®éng nh»m tho¶ m·n ®­îc nh÷ng nguyªn lý kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr­êng sinh th¸i.

Cã thÓ nãi qu¶n lý sö dông tµi nguyªn rõng bÒn v÷ng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 lµ ph­¬ng thøc qu¶n lý ®­îc x· héi chÊp nhËn, cã c¬ së vÒ mÆt khoa häc, cã tÝnh kh¶ thi vÒ mÆt kü thuËt vµ hiÖu qu¶ vÒ mÆt kinh tÕ [31]. §Ó ng¨n chÆn t×nh tr¹ng mÊt rõng, céng ®ång quèc tÕ ®· thµnh lËp nhiÒu tæ chøc, tiÕn hµnh nhiÒu héi nghÞ, ®Ò xuÊt vµ cam kÕt nhiÒu c«ng ­íc b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng, trong ®ã cã chiÕn l­îc b¶o tån quèc tÕ (1980 vµ ®iÒu chØnh n¨m 1991), Tæ chøc gç nhiÖt ®íi quèc tÕ (ITTO n¨m 1983), Ch­¬ng tr×nh hµnh ®éng rõng nhiÖt ®íi (TFAP n¨m 1985), Héi nghÞ quèc tÕ vÒ m«i tr­êng vµ ph¸t triÓn (UNCED n¨m 1992), C«ng ­íc vÒ bu«n b¸n c¸c loµi ®éng thùc vËt quý hiÕm (CITES), C«ng ­íc vÒ ®a d¹ng sinh häc (CBD, n¨m 1992), C«ng ­íc vÒ thay ®æi khÝ hËu toµn cÇu (CGCC, n¨m1994), C«ng ­íc vÒ chèng sa m¹c ho¸ (CCD, n¨m1996), HiÖp ®Þnh quèc tÕ vÒ gç nhiÖt ®íi (ITTA, n¨m1997), vv. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y nhiÒu héi nghÞ, héi th¶o quèc tÕ vµ quèc gia vÒ QLRBV ®· liªn tôc ®­îc tæ chøc [10]. HiÖn nay trªn thÕ giíi ®· cã c¸c bé tiªu chuÈn QLRBV cÊp quèc gia (Canada, Thuþ §iÓn, Malaysia, Indonesia.) vµ cÊp quèc tÕ cña tiÕn tr×nh Helsinki, tiÕn tr×nh Montreal, vv.

Héi ®ång qu¶n trÞ rõng (FSC) vµ tæ chøc gç nhiÖt ®íi ®· cã bé tiªu chuÈn “nh÷ng tiªu chÝ vµ chØ b¸o qu¶n lý rõng” (P&C) ®· ®­îc c«ng nhËn vµ ¸p dông ë nhiÒu n­íc trªn thÕ giíi, c¸c tæ chøc cÊp chøng chØ rõng ®Òu dïng bé tiªu chÝ nµy ®Ó ®¸nh gi¸ t×nh tr¹ng qu¶n lý rõng vµ xÐt cÊp chøng chØ QLRBV cho c¸c chñ rõng [22]. Th¸ng 9 n¨m 1998 c¸c n­íc trong khu vùc §«ng Nam ¸ ®· tæ chøc héi nghÞ lÇn thø 18 t¹i Hµ Néi ®Ó tho¶ thuËn vÒ ®Ò nghÞ cña Malaysia x©y dùng bé tiªu chÝ vµ chØ sè vÒ QLRBV ë vïng ASEAN ( C&I ASEAN ), thùc chÊt C&I cña ASEAN còng gièng C&I cña ITTO, bao gåm 7 tiªu chÝ vµ còng chia lµm hai cÊp qu¶n lý lµ cÊp quèc gia vµ cÊp ®¬n vÞ qu¶n lý [12]. Tõ ngµy 07 ®Õn 10/9/2004 trªn 70 chuyªn gia quèc tÕ gÆp nhau t¹i trô së cña Liªn Hîp Quèc ®Ó c©n nh¾c vÒ c¸c lùa chän liªn quan ®Õn viÖc qu¶n lý rõng trªn toµn thÕ giíi trong t­¬ng lai. §Õn nay, c¸c quèc gia ®· ®­a ra hµng lo¹t c¸c biÖn ph¸p mang tÝnh quèc tÕ ®Ó b¶o vÖ rõng trong t­¬ng lai nh­ viÖc t¨ng c­êng vµ c¶i thiÖn hÖ thèng luËt ph¸p quèc tÕ, ph¸t triÓn mét hiÖp ­íc quèc tÕ mang tÝnh b¾t buéc liªn quan ®Õn viÖc qu¶n LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 lý hoÆc x©y dùng c¸c biÖn ph¸p cô thÓ hoÆc c¸c tho¶ ­íc vÒ rõng trªn c¬ së nh÷ng hiÖp ­íc quèc tÕ ®ang tån t¹i.

Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ë ViÖt Nam HiÖn nay ViÖt Nam cã tæng diÖn tÝch tù nhiªn 33,12 triÖu ha, trong ®ã diÖn tÝch cã rõng lµ 12,61 triÖu ha vµ 6,16 triÖu ha ®Êt trèng ®åi nói träc lµ ®èi t­îng cña s¶n xuÊt n«ng l©m nghiÖp [26] .