Đánh Giá Hiện Trạng Các Loài Rái Cá và Đề Xuất Giải Pháp Bảo Tồn Tại Vườn Quốc Gia U Minh Hạ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay đánh giá hiện trạng các loài rái cá nhằm đề xuất các giải pháp cải thiện công tác bảo tồn các, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Văn Nhuận
• Người hướng dẫn: Ts. Đồng Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa học Lâm nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Các Loài Rái Cá Nhằm Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Thiện Công Tác Bảo Tồn Các Loài Rái Cá Tại Vườn Quốc Gia U Minh Hạ, Tỉnh Cà Mau
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Hiện trạng các loài Rái cá ở trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2. Nhận dạng các loài Rái cá ở Việt Nam
• 1.3. Đặc điểm sinh thái học các loài Rái cá ở Việt Nam
• 1.4. Bảo tồn Rái cá tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp nghiên cứu kế thừa
• 2.4.2. Phương pháp phỏng vấn người dân địa phương
• 2.4.3. Phương pháp điều tra theo tuyến
• 2.4.4. Phương pháp điều tra sinh cảnh sống
• 2.4.5. Phương pháp điều tra bằng bẫy ảnh
• 2.4.6. Đánh giá số lượng Rái cá trong khu vực nghiên cứu
• 2.4.7. Tổng hợp và phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ DÂN SINH KINH TẾ XÃ HỘI
• 3.1. Vị trí địa lý, diện tích tự nhiên
• 3.2. Đặc điểm khí hậu, thủy văn
• 3.3. Đa dạng sinh học
• 3.4. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng các loài Rái cá tại khu vực Vườn Quốc gia U Minh hạ
• 4.2. Kết quả phân tích từ các cuộc phỏng vấn thợ săn địa phương
• 4.3. Kết quả điều tra Rái cá theo tuyến và bằng bẫy ảnh
• 4.4. Các mối đe dọa đối với các loài Rái cá tại khu vực nghiên cứu
• 4.5. Tác động của con người
• 4.6. Các phương pháp săn bắt Rái cá
• 4.7. Hiện trạng buôn bán Rái cá
• 4.8. Đánh giá mật độ trung bình và tổng số lượng cá thể Rái cá
• 4.9. Sự khác nhau của các nhóm Rái cá
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiện trạng rái cá tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ

Vườn Quốc gia U Minh Hạ là một trong những khu vực quan trọng cho sự tồn tại của các loài rái cá tại Việt Nam. Hiện trạng rái cá tại đây đang gặp nhiều thách thức do tác động của con người và biến đổi môi trường. Việc đánh giá hiện trạng này là cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh thái của rái cá tại U Minh Hạ

Rái cá tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ chủ yếu sống trong các khu vực đất ngập nước, nơi có nguồn thức ăn phong phú. Chúng thường làm tổ ở những nơi gần nguồn nước, như bờ sông, suối và các khu vực rừng ngập mặn.

1.2. Các loài rái cá hiện có tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ

Tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ, có sự hiện diện của nhiều loài rái cá như Rái cá thường (Lutra lutra) và Rái cá vuốt bé (Aonyx cinerea). Mỗi loài có những đặc điểm sinh thái và nhu cầu sống khác nhau.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn rái cá

Bảo tồn rái cá tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ đang đối mặt với nhiều thách thức. Các yếu tố như khai thác quá mức, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu đang đe dọa sự tồn tại của chúng. Việc nhận diện và giải quyết các vấn đề này là rất quan trọng.

2.1. Nguy cơ tuyệt chủng của các loài rái cá

Nhiều loài rái cá đang bị đe dọa tuyệt chủng do mất môi trường sống và khai thác quá mức. Rái cá lông mũi (Lutra sumatrana) là một trong những loài có nguy cơ cao nhất tại khu vực này.

2.2. Tác động của con người đến môi trường sống của rái cá

Hoạt động của con người như khai thác rừng, ô nhiễm nước và xây dựng cơ sở hạ tầng đã làm giảm đáng kể diện tích sinh sống của rái cá, gây ra sự phân mảnh quần thể.

III. Phương pháp bảo tồn rái cá hiệu quả tại U Minh Hạ

Để bảo tồn rái cá tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ, cần áp dụng các phương pháp bảo tồn hiệu quả. Các chương trình bảo tồn cần được thiết kế dựa trên nghiên cứu khoa học và sự tham gia của cộng đồng địa phương.

3.1. Chương trình giám sát và nghiên cứu

Cần thiết lập các chương trình giám sát để theo dõi tình trạng quần thể rái cá và nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại của chúng. Việc thu thập dữ liệu sẽ giúp đưa ra các quyết định bảo tồn chính xác.

3.2. Tăng cường giáo dục cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của rái cá và các biện pháp bảo tồn là rất cần thiết. Sự tham gia của cộng đồng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Các nghiên cứu về rái cá tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ đã chỉ ra rằng việc bảo tồn không chỉ có lợi cho rái cá mà còn cho toàn bộ hệ sinh thái. Kết quả nghiên cứu cần được áp dụng vào thực tiễn để đạt được hiệu quả cao nhất.

4.1. Kết quả từ các cuộc điều tra

Các cuộc điều tra đã cho thấy sự giảm sút đáng kể về số lượng rái cá trong khu vực. Việc áp dụng các biện pháp bảo tồn kịp thời có thể giúp phục hồi quần thể.

4.2. Mô hình bảo tồn thành công

Một số mô hình bảo tồn thành công đã được áp dụng tại các khu vực khác, có thể được áp dụng tại U Minh Hạ để cải thiện tình trạng rái cá.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bảo tồn rái cá

Bảo tồn rái cá tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các tổ chức bảo tồn để đảm bảo sự tồn tại của các loài rái cá trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn rái cá

Rái cá không chỉ là một phần của hệ sinh thái mà còn có giá trị văn hóa và kinh tế. Bảo tồn chúng là bảo vệ sự đa dạng sinh học.

5.2. Đề xuất các giải pháp bảo tồn lâu dài

Cần xây dựng các kế hoạch bảo tồn lâu dài, bao gồm việc phục hồi môi trường sống và tăng cường quản lý tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu 4 loài rái cá bản địa quý hiếm, nhưng trong suốt 15 năm trước thời điểm khảo sát chỉ có 24 ghi nhận thực địa chính thức được xác nhận trên toàn quốc, và tổng số báo cáo lịch sử cũng chỉ dừng lại ở con số 45. Tình trạng khai thác cạn kiệt, xáo trộn sinh cảnh đất ngập nước than bùn và săn bắt bất hợp pháp đã đẩy các quần thể rái cá vào nguy cơ suy thoái nghiêm trọng. Đề tài luận văn thạc sĩ tập trung giải quyết vấn đề thiếu hụt dữ liệu định lượng về phân bố, quy mô cá thể và các tác động đe dọa sinh tồn của rái cá tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm: xác định thành phần loài rái cá hiện diện, đánh giá hiện trạng phân bố và cấu trúc quần hợp sinh cảnh, đồng thời lượng hóa các tác động tiêu cực do con người gây ra nhằm đề xuất giải pháp bảo tồn thực thi. Phạm vi không gian được triển khai trên toàn bộ diện tích 8.527,8 ha với 71 tiểu khu rừng tràm thuộc Vườn Quốc gia U Minh Hạ, tỉnh Cà Mau. Thời gian nghiên cứu thực địa chuyên sâu kéo dài từ ngày 15/09/2012 đến ngày 28/02/2013, kết hợp kế thừa chuỗi dữ liệu khảo sát giai đoạn 2007 - 2008 từ Chương trình Bảo tồn Thú ăn thịt nhỏ và Tê tê.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp cơ sở dữ liệu sinh thái học chuẩn xác, phục vụ trực tiếp cho mục tiêu nâng cao năng lực quản lý 100% diện tích vùng lõi ngập nước, hướng tới kiểm soát và giảm thiểu trên 80% các vụ vi phạm săn bắt động vật hoang dã trái phép tại lâm phần Vườn Quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết Sinh thái học Bảo tồn Cảnh quan Đất ngập nước kết hợp với Khung phân tích Xung đột Sinh thái - Nhân văn trong quản lý tài nguyên rừng đặc dụng. Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi: sinh cảnh đất than bùn ngập nước, mật độ cá thể trung bình, độ phân mảnh sinh cảnh và tính dễ bị tổn thương của loài ăn thịt bậc cao. Mô hình đánh giá hiện trạng bảo tồn được chuẩn hóa dựa trên các tiêu chí của Danh lục Đỏ IUCN 2012 (xếp Rái cá lông mũi vào bậc Nguy cấp - EN, Rái cá vuốt bé vào bậc Sẽ nguy cấp - VU) cùng khung pháp lý nghiêm ngặt tại Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ xếp cả 2 loài vào Nhóm IB.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tích hợp từ 3 trụ cột phương pháp luận:

• Điều tra phỏng vấn xã hội học: Tiếp cận mẫu khảo sát gồm 48 thợ săn giàu kinh nghiệm tại 10 ấp thuộc 4 xã vùng đệm và các lâm trường xung quanh (U Minh I, U Minh II, 30/04, Sông Trẹm). Phương pháp chọn mẫu chỉ định kết hợp mạng lưới giới thiệu được áp dụng do tính chất nhạy cảm của hành vi săn bắt trái phép. Phỏng vấn bán cấu trúc với câu hỏi mở giúp thu thập dữ liệu lịch sử săn bắt và phân bố loài.
• Điều tra thực địa theo tuyến: Thiết lập 16 tuyến điều tra theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên (8 tuyến cố định tại phân khu đa dạng sinh học cao Vồ Dơi và U Minh III; 8 tuyến ngẫu nhiên chọn qua hàm RANDBETWEEN trên 71 tiểu khu). Mỗi tuyến được khảo sát lặp lại 2 lần vào buổi sáng sớm (2 giờ) và ban đêm bằng đèn rọi chuyên dụng (3 giờ), bổ sung 3 giờ khảo sát dấu vết dấu chân, phân và hang ổ ven bờ kênh cách mép nước từ 0,5m đến 2,0m.
• Điều tra bẫy ảnh tự động: Triển khai 10 trạm bẫy ảnh Deercam ISO 200 đặt cách nhau tối thiểu 1.000m, hoạt động liên tục từ 3 tuần đến 6 tháng. Bẫy ảnh được gắn cố định trên thân cây cách mặt đất từ 20 đến 30 cm, kết hợp mồi dẫn dụ sinh học đặt trước cảm biến 3,0m. Lý do chọn độ cao này nhằm ghi nhận chi tiết vùng cằm và viền mũi – đặc điểm giải phẫu phân định chính xác giữa Rái cá thường và Rái cá lông mũi.

Dữ liệu được xử lý bằng thống kê mô tả trên phần mềm Excel và kiểm định Fisher (F-test) để so sánh các mẫu quan sát độc lập. Phương pháp ước tính mật độ quần thể của Nguyễn Xuân Đặng được áp dụng trên tổng diện tích 8.528 ha rừng tràm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Xác nhận thành phần loài: Nghiên cứu đã chứng minh sự hiện diện thực tế của 2 loài rái cá quý hiếm tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ gồm Rái cá vuốt bé (Aonyx cinerea) và Rái cá lông mũi (Lutra sumatrana). Dữ liệu bẫy ảnh ghi nhận rõ nét cụm 3 cá thể Rái cá vuốt bé kiếm ăn tại phân khu Vồ Dơi.
• Phân bố và sinh cảnh ưa thích: 100% các điểm phát hiện dấu vết (dấu chân, đống phân thải) đều phân bố tập trung dọc theo các bờ kênh có thảm thực vật che phủ như bụi chuối, lau sậy (Phragmites vallatoria) và cây tràm (Melaleuca cajuputi). Vùng ngập nước than bùn và lung bàu chiếm 86 ha đóng vai trò là bãi kiếm ăn trọng điểm.
• Áp lực từ hoạt động nhân sinh: 100% thợ săn được phỏng vấn thừa nhận sử dụng bẫy kiềng kim loại và lưới bắt cá ngầm để săn bắt rái cá. Tại 4 xã vùng đệm, tỷ lệ lao động nông - lâm - ngư nghiệp chiếm 81,59%, tỷ lệ hộ nghèo bình quân là 14% (tương đương 481 hộ/xã), tạo áp lực trực tiếp lên nguồn lợi thủy sản – thức ăn chính của rái cá.

Thảo luận kết quả

Sự tồn tại của rái cá tại U Minh Hạ gắn liền với tính sẵn có của 37 loài cá thuộc 19 họ thủy sản nước ngọt bản địa. Tuy nhiên, việc ban quản lý dọn sạch lau sậy ven 805,6 ha đất bờ kênh để phòng cháy chữa cháy vô tình làm triệt tiêu hành lang di chuyển và nơi làm hang an toàn của loài.

Toàn bộ dữ liệu phân bố không gian được biểu diễn trực quan qua bản đồ tọa độ bẫy ảnh GIS và bảng ma trận tần suất ghi nhận dấu vết thực địa. Khi so sánh với Vườn Quốc gia U Minh Thượng, mật độ quần thể rái cá tại U Minh Hạ có sự suy giảm rõ rệt hơn do sinh cảnh bị chia cắt mạnh bởi hệ thống đê bao khép kín và cống điều tiết thủy văn, làm thay đổi tập tính săn mồi theo mùa ngập nước.

Đề xuất và khuyến nghị

• Triệt phá bẫy bắt và tuần tra thực địa: Ban Quản lý Vườn Quốc gia chủ trì tổ chức định kỳ 12 đợt tuần tra chuyên đề mỗi tháng tại các phân khu trọng điểm (Vồ Dơi, U Minh III, kênh T27 và kênh T100), đặt mục tiêu thu giữ và triệt phá 100% bẫy kiềng kim loại trong giai đoạn 2024 - 2026.
• Phục hồi hành lang sinh thái ven kênh: Trồng bổ sung và khoanh nuôi tái sinh thảm thực vật bản địa (sậy, bùi, mớp) dọc theo 805,6 ha bờ kênh với độ che phủ tối thiểu 60%, tạo vùng đệm an toàn cho rái cá di chuyển giữa các tiểu khu rừng trước năm 2027.
• Điều tiết thủy văn thân thiện với sinh thái: Hạt Kiểm lâm phối hợp Chi cục Kiểm lâm Cà Mau xây dựng quy chế vận hành cống đập giữ nước phòng cháy rừng linh hoạt, duy trì mực nước ngập nông từ 0,3m đến 0,5m tại các lung bàu vào mùa khô để bảo tồn nguồn cá đồng tự nhiên.
• Hỗ trợ sinh kế cộng đồng vùng đệm: Ủy ban nhân dân huyện U Minh và Trần Văn Thời triển khai mô hình nuôi cá truyền thống và canh tác nông lâm kết hợp cho 481 hộ nghèo tại 4 xã ven rừng, giảm trên 50% số hộ xâm nhập rừng trái phép vào năm 2026.
• Xây dựng hệ thống bẫy ảnh giám sát lâu dài: Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế duy trì mạng lưới 15 đến 20 trạm bẫy ảnh tự động cố định, thực hiện quan trắc biến động quần thể rái cá định kỳ 6 tháng/lần giai đoạn 2024 - 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban quản lý các khu bảo tồn đất ngập nước: Ứng dụng quy trình kỹ thuật đặt bẫy ảnh tầng thấp (20 - 30 cm) và phương pháp phân tầng tuyến điều tra để giám sát các loài thú ăn thịt nhỏ trong rừng ngập phèn.
• Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Quản lý Tài nguyên Rừng: Tiếp cận khung phương pháp luận kết hợp giữa xã hội học điều tra thợ săn và sinh thái học thực địa, cùng bộ số liệu tham chiếu chuẩn xác về họ Chồn (Mustelidae).
• Các tổ chức phi chính phủ bảo tồn đa dạng sinh học: Sử dụng các chỉ số về áp lực bẫy kiềng và tác động sinh kế vùng đệm để thiết kế các dự án tài trợ bảo tồn loài nguy cấp tại vùng Mekong.
• Cơ quan hoạch định chính sách lâm nghiệp địa phương: Tham khảo căn cứ thực tiễn từ số liệu 81,59% dân cư phụ thuộc nông lâm ngư nghiệp để ban hành chính sách an sinh xã hội gắn liền với chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Câu hỏi thường gặp

• Luận văn đã ghi nhận chính xác những loài rái cá nào tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ?
  Nghiên cứu đã xác định chắc chắn sự hiện diện của 2 loài: Rái cá vuốt bé (Aonyx cinerea) và Rái cá lông mũi (Lutra sumatrana). Cả hai loài đều thuộc nhóm nguy cấp và được bảo vệ nghiêm ngặt theo pháp luật Việt Nam.
• Tại sao bẫy ảnh lại được lắp đặt ở độ cao chỉ 20 đến 30 cm so với mặt đất?
  Rái cá có tầm vóc thấp; việc đặt bẫy ảnh ở độ cao này giúp chụp cận cảnh vùng cằm, cổ họng và viền mũi – những đặc điểm then chốt để phân biệt giữa Rái cá thường và Rái cá lông mũi.
• Sinh cảnh nào tại U Minh Hạ là nơi cư trú ưa thích nhất của rái cá?
  Rái cá tập trung nhiều nhất tại các bờ kênh có cây bụi, lau sậy rậm rạp và các trảng cỏ ngập nước theo mùa, nơi tiếp giáp với nguồn nước cách mép kênh từ 0,5m đến 2,0m.
• Mối đe dọa lớn nhất đối với các loài rái cá tại khu vực nghiên cứu là gì?
  Săn bắt bằng bẫy kiềng và lưới ngầm là nguy cơ lớn nhất, kết hợp với việc phát quang thảm thực vật bờ kênh chống cháy làm mất hoàn toàn nơi ẩn náu tự nhiên của loài.
• Nguồn thức ăn chính của rái cá tại U Minh Hạ gồm những gì?
  Nguồn thức ăn gồm 37 loài thủy sản nước ngọt bản địa, đặc biệt là cá lóc, cá rô đồng, cá sặc rằn cùng các loài tôm, cua nước ngọt sinh sống trong hệ sinh thái than bùn.

Kết luận

• Luận văn đã cung cấp minh chứng khoa học thực địa vững chắc về sự tồn tại của 2 loài rái cá quý hiếm (Aonyx cinerea và Lutra sumatrana) trên diện tích 8.527,8 ha Vườn Quốc gia U Minh Hạ.
• Chuỗi phương pháp kết hợp giữa phỏng vấn 48 thợ săn, 16 tuyến điều tra và 10 trạm bẫy ảnh đã định hình quy trình khảo sát chuẩn hóa cho thú ăn thịt nhỏ đất ngập nước.
• Xác định nguyên nhân cốt lõi đe dọa loài là áp lực bẫy kiềng trái phép và việc chia cắt sinh cảnh do điều tiết thủy văn đê bao khép kín.
• Hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp tuần tra thực thi pháp luật, phục hồi 805,6 ha hành lang thực vật bờ kênh và hỗ trợ 481 hộ nghèo vùng đệm mang tính khả thi cao.
• Mở ra định hướng quan trắc dài hạn giai đoạn 2024 - 2030 phục vụ quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học hệ sinh thái rừng than bùn Tây Nam Bộ.

Để tối ưu hóa công tác quản lý bảo tồn đa dạng sinh học, các đơn vị quản lý rừng và nhà nghiên cứu có thể tải về toàn văn công trình luận văn thạc sĩ để áp dụng chi tiết quy trình điều tra thực địa này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Hiện trạng các loài Rái cá ở trên thế giới và ở Việt Nam 1. Rái cá thường (Lutra lutra)  Sách đỏ Việt Nam 2007: Sẽ nguy cấp (VU)  Nghị định 32/2006/NĐ – CP: Nhóm IB  Sách đỏ IUCN 2012: Gần đe doa (NT)  CITES Phụ Lục I Hình 1. Rái cá thường Hình 1.

Rái cá lông mượt Hình 1. Rái cá vuốt bé (Nguồn: Nguyễn Văn Nhuận) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Rái cá thường chủ yếu xuất hiện ở miền bắc và miền trung Việt Nam bao gồm cả khu vực dãy núi Hoàng Liên Sơn, khu vực rừng đất thấp Kẻ Gỗ/Khe Nét, và vùng núi đá vôi cao nguyên phía bắc. Tiêu bản Rái cá này ở Việt Nam đã được thu thập ở độ cao 1550m so với mực nước biển, loài này cũng đã được tìm thấy ở độ cao từ 450 đến 3600m so với mực nước biển ở các quốc gia khác ở Đông Nam Á ([6], [7], [18]). Rất ít thông tin liên quan đến sinh cảnh sống của loài Rái cá thường hiện có ở Việt Nam ([7], [12], [18]).

Sinh cảnh sống: Rái cá thường thích nghi với nhiều dạng sinh cảnh sống ở nước khác nhau. Chúng được tìm thấy ở biển, ở dãy núi Himalaya, và ở nước lợ, nước mặn, cũng như nước ngọt. Chúng sinh sống ở các vùng đất thấp, cao nguyên, ở những nơi có sông, suối, hồ, đầm lầy, cánh đồng lúa và các khu vực duyên hải ven biển. Ở các vùng sinh sống khác nhau, Rái cá thay đổi và thích nghi với các đặc điểm sinh cảnh sống nơi đó.

Tuy nhiên, hầu hết sự có mặt của chúng có liên quan đến nguồn cung cấp thức ăn, nước ngọt và thảm thực vật ven bờ nơi chúng có thể nghỉ ngơi, chải lông, và xây dựng hang ở ở những nơi có rễ cây, gỗ, đất, đá phù hợp (Nguồn: http://www. Tuy nhiên, hiện trạng hiện tại trong vùng sinh cảnh sống vẫn chưa xác định được một cách rõ ràng. Hiện tại, sự tồn tại của loài đã LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 được ghi nhận chỉ ở một số ít khu vực ở Thái Lan [7], Campuchia [29] và Việt Nam, đặc biệt là ở vùng Đồng bằng Sông Cửu Long [22]. Rái cá lông mũi chia sẻ vùng sinh sống với Rái cá vuốt bé và Rái cá lông mượt, thậm chí ở Sumatra chúng chia sẻ vùng sinh sống với Rái cá thường.

Ở Việt Nam, việc điều tra Rái cá lông mũi bắt đầu kể từ năm 1925. Năm 1932, Osgood căn cứ vào một tiêu bản chưa rõ nguồn gốc ở miền trung Việt Nam được phân tích từ các mẫu vật thu thập được từ năm 1925 đến năm 1929 đã công bố ghi nhận đầu tiên về Rái cá lông mũi ở Việt Nam. Năm 1941, Pocock đã công bố 2 ghi nhận về loài này: 01 ghi nhận ở huyện Long Xuyên, tỉnh An Giang (tọa độ 10°23N, 105°25'E) và một ghi nhận khác ở thị trấn Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế (tọa độ 16°28'N, 107°36'E). Tiếp theo đó thì chưa có ghi nhận nào về loài Rái cá lông mũi trong 36 năm tiếp theo.

Các cuộc điều tra động vật ở miền bắc và miền trung Việt Nam đã không tìm thấy dấu hiệu nào của loài này. Ở miền bắc Việt Nam, vì lí do chiến tranh, các nhà khoa học đã không thể tiến hành cuộc điều tra về loài này kể từ cuối năm 1950 đến đầu những năm 1970. Sau chiến tranh, năm 1975 các nhà khoa học Việt Nam đã tiến hành những nghiên cứu về động vật hoang dã ở miền nam Việt Nam. Năm 1977, hai mẫu vật về Rái cá lông mũi đã được thu thập: 01 mẫu vật ở huyện Ngọc Hiển tỉnh Cà Mau (tọa độ xấp xỉ 8°33'N, 105°15'E), và một mẫu vật khác ở huyện Phùng Hiệp tỉnh Cần Thơ (tọa độ xấp xỉ 9°49'N, 105°50'E).

Tuy nhiên, những khó khăn về kinh tế ở Việt Nam đã không cho phép các nhà khoa học Việt Nam tiếp tục các cuộc điều tra một cách có hệ thống về Rái cá lông mũi. Kết quả loài Rái cá này ở Việt Nam đã không được ghi nhận trong suốt 24 năm tiếp theo. Nguyễn Xuân Đặng [25] đã công bố ghi nhận về quần thể Rái cá lông mũi đang sinh sống tại Vườn Quốc gia U Minh Thượng tỉnh Kiên Giang. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Hiện tại vùng sinh sống phân bố địa lý của Rái cá lông mũi chắc chắn được xác nhận ở 05 địa điểm sau: Quốc gia/vùng Địa điểm Bằng chứng Tài liệu lãnh thổ tham khảo Thái Lan Vùng đất ngập nước Bẫy sống, bẫy ảnh, [14] than bùn Toa Daeng , quan sát tỉnh Narathiwat Thái Lan Khu bảo tồn động vật Quan sát, bẫy ảnh [27] hoang dã Khao Banthad tỉnh Trang Việt Nam Vườn Quốc gia U Quan sát, bẫy ảnh [25] Minh Thượng Campuchia Hồ Tonle Sap Da Rái cá, quan [26] sát, bẫy ảnh Sumatra Huyện Sekayu, Miền Bị chết trên đường [20] nam Sumatra Sinh cảnh sống: Có ít thông tin về loài này sinh sống ở các khu rừng than bùn ngập nước và các vùng nước duyên hải ven bờ và nông (http://www.

Loài này được tác giả Osgood(1932) cho là phổ biến hơn loài Rái cá thường L. lutra ở Thái Lan [18] và được cho là loài Rái cá phổ biến nhất ở khu vực sông MêKông. Có 7 ghi nhận về loài Rái cá đang bị đe dọa toàn cầu này ở Việt Nam, một ghi nhận trong số đó là quan sát trực tiếp [10], 6 ghi nhận còn lại là từ các dấu chân, một báo cáo phỏng vấn [56], một quan sát LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 chưa được xác nhận [11] và hai ghi nhận chưa nói rõ về kiểu ghi nhận [1]. Ghi nhận cuối cùng là từ một mẫu vật bảo tàng nhưng chỉ ghi là thu được ở miền trung Việt Nam.

Chưa có số liệu về khu vực phân bố của loài này theo độ cao ([18], [31]). Các quần hợp sinh cảnh sống của loài này bao gồm các sinh cảnh thủy sinh: hồ, sông, suối, kênh, ao, các bãi sình lầy có nước ([4], [5], [6], [18], [21]). Sinh cảnh sống: Rái cá lông mượt thích sống ở các con sông, hồ lớn, các khu rừng ngập nước than bùn, rừng ngập mặn ven biển, các cửa sông và các cánh đồng lúa có thảm thực vật phong phú và đa dạng để làm nơi trú ẩn và chạy trốn, và các khu vực có đá hoặc đất sâu để đào hang. Chúng xuất hiện phổ biến ở các sinh cảnh sống đất thấp, tuy nhiên chúng cũng được ghi nhận ở độ cao 1830m (Vân Nam, Trung Quốc) (http://www.

Rái cá vuốt bé (Aonyx cinerea)  Sách đỏ Việt Nam 2007: Sẽ nguy cấp (VU)  Nghị định 32/2006/NĐ – CP: Nhóm IB  Sách đỏ IUCN 2012: Sẽ nguy cấp (VU)  CITES Phụ Lục II Loài này có phân bố tương đối rộng rãi với những báo cáo ghi nhận từ các vùng núi đá vôi miền bắc, khu vực đất thấp Kẻ Gỗ/Khe Nét, khu vực rừng đầu nguồn đất thấp Đồng Nai và vùng duyên hải. Loài này được tìm thấy ở các khu vực rừng thường xanh thấp và đất thấp, rừng than bùn, các khu vực đất ngập nước ngọt và các khu vực đất ngập nước duyên hải ven biển. Ở Việt Nam, loài này được ghi nhận ở độ cao từ 50m đến 600m, thậm chí loài này cũng đã được tìm thấy ở độ cao trên 1500m ở các quốc gia khác [9]. Tuy nhiên, chỉ có 9 ghi nhận đã được xác nhận về loài này được tìm thấy và chỉ có 5 ghi nhận về loài này có được trong 10 năm trở lại đây.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Sinh cảnh sống: Rái cá vuốt bé thích sống ở các khu vực nước nông với nguồn cung cấp thức ăn phong phú. Chúng có khả năng thích ứng với khí hậu cao, có mặt từ các vùng đất ngập nước duyên hải nhiệt đới đến các con sông suối ở vùng núi. Chúng sinh sống tại các khu rừng than bùn và nước ngọt, các cánh đồng lúa, sông, suối, hồ, rừng ngập mặn, và các vùng duyên hải. Ở các khu vực vùng núi, chúng thường sống ở các con suối trong rừng chảy xiết có đá.

Thức ăn ưa thích của chúng là động vật giáp xác và động vật thân mềm (http://www. Nhận dạng các loài Rái cá ở Việt Nam 1. Rái cá thường (Lutra lutra) Tên địa phương: Rái cá chân chó Chiều dài cơ thể: 46.7 – 70cm, Chiều dài đuôi: 25 – 38cm, Trọng lượng cơ thể: 5 – 7kg. Đặc điểm nhận dạng:  Bộ lông thô màu nâu, đầu mỗi sợi lông có màu nhạt hơn làm cho bộ lông trông có vẻ thô ráp.

 Đầu tròn, mõm rộng.  Tai nhỏ và tròn. Rái cá lông mũi (Lutra sumatrana) Tên địa phương: Rái móng, Rái cá chân chó Chiều dài cơ thể: 50 – 94cm, Chiều dài đuôi: 30 – 58cm, Trọng lượng cơ thể: 5 – 7kg. Đặc điểm nhận dạng:  Bộ lông có màu nâu đậm, nhạt dần về phía bụng.

 Môi trên, cằm, phía trước họng và má có màu trắng.  Chóp đuôi thường có màu trắng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9  Lông dài phủ hết mũi, trừ lỗ mũi.  Vuốt dài sắc nhọn.

Rái cá lông mượt (Lutrogale perspicillata) Tên địa phương: Rái cá chân chó Chiều dài cơ thể: 65 – 75cm, Chiều dài đuôi: 40 – 45cm, Trọng lượng cơ thể: 7 – 12kg. Đặc điểm nhận dạng:  Bộ lông bóng mượt.  Phần cuối đuôi bẹt.  Vệt trắng chạy dài từ môi trên, má, và họng cho đến ngực.

 Bàn chân rộng và màu xanh nhạt, lòng bàn chân bóng mượt.  Mõm ngắn hơn và mắt to hơn ở Rái cá thường. Rái cá vuốt bé (Aonyx cinerea) Tên địa phương: Rái cá chân vịt, Rái cá cùi Chiều dài cơ thể:: 45 – 55cm, Đuôi: 25 – 35cm, Trọng lượng cơ thể: 2 – 3kg. Đặc điểm nhận dạng:  Thân ngắn, mập.

 Vuốt rất ngắn không nhô khỏi đàu ngón chân.  Giữa các ngón chân có màng bơi kém phát triển.  Bộ lông thường có màu nâu hơi xám với mặt dưới thân màu nhạt hơn hoặc trắng, cổ họng, cằm, môi trên màu hơi trắng. Để nhận dạng nhanh ngoài thực địa 04 loài Rái cá ở Việt Nam có thể sử dụng Bảng 1.1 để nhận dạng như sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.