Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN HIỆP HÒA TỈNH BẮC GIANG VÀ THỰC TRẠNG ĐÓI NGHÈO TRƯỚC NĂM 2001 1. Vài nét về huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang 1. Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên Vị trí địa lí Hiệp Hoà là huyện trung du nằm ở phía Tây Nam của tỉnh Bắc Giang trên trục quốc lộ 37 (từ quốc lộ 1A đi Thái Nguyên), cách trung tâm Bắc Giang 30 km, cách Hà Nội 60 km, nằm trong tọa độ địa lý: Từ 105052'40" đến 10602'20" độ Kinh Đông, từ 21013'20" đến 21026'10" vĩ độ Bắc. Phía Bắc giáp huyện Phú Bình (Thái Nguyên).
Phía Đông giáp huyện Tân Yên và huyện Việt Yên (Bắc Giang). Phía Nam giáp huyện Yên Phong (Bắc Ninh). Phía Tây giáp huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội và huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Vị trí địa lý huyện Hiệp Hoà khá thuận lợi so với các huyện khác trong tỉnh, với mạng lưới giao thông hợp lý (1 tuyến quốc lộ, có cầu Vát bắc qua sông Cầu về thành phố Hà Nội, lên tỉnh Thái Nguyên, 3 tuyến tỉnh lộ và có sông Cầu bao quanh phía Tây Nam) tạo cho huyện có nhiều lợi thế để giao lưu kinh tế, văn hoá, xã hội với các tỉnh ở đồng bằng Bắc bộ, đặc biệt với thủ đô Hà Nội và tỉnh Bắc Ninh, tỉnh Thái Nguyên.
Hiệp Hòa hiện có 25 xã và 1 thị trấn. Trung tâm huyện Hiệp Hoà là thị trấn Thắng. Đây là thị trấn có từ lâu đời và được quy hoạch lên đô thị loại IV vào năm 2015. Với vị trí địa lý, mạng lưới giao thông khá thuận lợi, đặc biệt từ khi khai thông cầu Vát sang khu công nghiệp Thăng Long - Nội Bài, nâng cấp quốc lộ 37 đi Thái Nguyên, huyện Hiệp Hoà lại càng có thêm vị thế để phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và ngành nghề nông thôn, đồng thời tạo đà cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh, mạnh và bền vững.
Địa hình Hiệp Hòa là vùng chuyển tiếp giữa đồi núi và đồng bằng, độ nghiêng theo hướng Tây Bắc xuống Đông Nam, đồi núi và gò thấp ở một số xã phía Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bắc, vùng đồng bằng tập trung ở phía Nam và giữa huyện. Đất đai đa dạng, thích nghi với nhiều loại cây trồng về lương thực, thực phẩm, công nghiệp. Khí hậu - thủy văn Huyện Hiệp Hòa nằm trong vùng chuyển tiếp giữa vùng đồng bằng và miền núi Bắc Bộ, có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Trong năm có 4 mùa rõ rệt: Mùa hạ khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều, hướng gió chủ yếu là gió Đông Nam; mùa đông khí hậu lạnh và khô, hướng gió chủ yếu là gió Đông Bắc; mùa xuân và mùa thu là mùa chuyển tiếp của của 2 mùa đông và hạ, tiết trời mát mẻ se lạnh, có mưa phùn vào mùa xuân và hanh khô vào mùa thu.
Huyện Hiệp Hòa nằm trong khu vực của hệ thống sông Cầu. Đây là mạng lưới sông suối quan trọng cung cấp nguồn nước và tiêu nước phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt của người dân trong huyện. Ngoài ra, trong huyện còn có nhiều hồ, ao, đầm (chiếm gần 3,46% tổng diện tích tự nhiên) nhờ đó có khả năng chống úng vào mùa mưa, chống hạn vào mùa khô. Vào mùa mưa, nước sông Cầu thường dâng cao gây lũ lụt vùng đất ngoài đê, cản trở đến việc tiêu nước trên các cánh đồng trong đê, gây úng cục bộ nhiều ngày.
Mưa lũ và khai thác cát sỏi ven sông Cầu rất không hợp lý làm cản trở dòng chảy, gây xói lở mạnh bờ sông và đất canh tác vùng đất ven đê phía ngoài. Nhìn chung, khí hậu thủy văn vùng huyện Hiệp Hoà thuận lợi cho sự phát triển sinh trưởng của cây trồng, vật nuôi. Tài nguyên thiên nhiên Theo kết quả điều tra thổ nhưỡng toàn tỉnh năm 1963 và điều tra bổ sung năm 1996 của Viện Quy hoạch Thiết kế Bộ Nông nghiệp cho thấy toàn huyện có 7 loại thổ nhưỡng bao gồm: Đất phù sa được bồi, đất phù sa không được bồi, đất phù sa Gley, đất phù sa úng nước, đất bạc màu trên phù sa cổ, đất nâu vàng trên phù sa cổ, đất đỏ vàng trên phù sa cổ và một số đất khác. Tổng diện tích đất tự nhiên huyện là 201 km2 (tức 20.112 ha) trong đó: Đất nông nghiệp 13.479 ha; chiếm tỷ lệ 67,01%.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đất phi nông nghiệp 4.789,5 ha; chiếm tỷ lệ 23,81% Đất lâm nghiệp 190,3 ha chiếm 0,95% Đất chưa sử dụng 1.653,2 ha; chiếm tỷ lệ 8,23% [18] Tiềm năng đất nông lâm nghiệp của huyện còn lớn. Ngoài việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, thâm canh tăng vụ, huyện vẫn còn một phần quỹ đất chưa sử dụng có thể khai thác đưa vào trồng cây lâu năm, cây hoa màu. Nếu được đầu tư khai thác sử dụng có hiệu quả thì đây sẽ là một lợi thế trong phát triển các mô hình sản xuất (tổng hợp, dịch vụ giống cây con, nông nghiệp, chăn nuôi thuỷ sản, nông lâm kết hợp) trong phát triển kinh tế xã hội của huyện. Hiệp Hòa không còn rừng tự nhiên, rừng trồng rải rác ở các xã phía Bắc huyện và được giao cho các hộ, các tổ chức quản lý.
Tổng diện tích rừng toàn huyện là 167ha [30]. Bên cạnh đất, nguồn nước của huyện Hiệp Hoà khá phong phú. Nguồn cung cấp chính là sông Cầu và các chi lưu chính của sông Công, sông Cà Lồ. Ngoài ra, huyện còn có khoảng 350ha mặt nước ao cùng với nhiều đầm, hồ lớn nhỏ với tổng dung tích khoảng 10.000 m3 nước có thể cung cấp cho hàng nghìn ha.
Hệ thống thuỷ nông sông Cầu của huyện gồm 40km kênh cấp I, 200km kênh cấp II và 400km kênh cấp III. Về nước ngầm, hiện tại chưa có tài liệu điều tra khảo sát để đánh giá trữ lượng, song qua tình hình sử dụng nước giếng trong vùng cho thấy mực nước ngầm thường ở độ sâu 15-25m, chất lượng khá tốt. Tuy nhiên, nhiều nơi mức nước ở độ sâu đến vài chục mét, rất khó khăn cho việc khai thác sử dụng đặc biệt là cho hoạt động sản xuất nông nghiệp. Qua khảo sát thực tế cho thấy, nguồn nước phục vụ cho tưới vườn đồi và hoạt động sản xuất trên địa bàn huyện còn nhiều khó khăn.
Hiện tại huyện có nhà máy nước sạch nhưng công suất nhỏ chỉ đủ phục vụ cho nhân dân thị trấn Thắng nên nguồn nước sinh hoạt của nhân dân nói chung, chủ yếu lấy từ nước giếng đào, không đảm bảo vệ sinh. Nước sông Cầu đang có xu hướng bị ô nhiễm nặng, đặc biệt là ở khu vực tỉnh Thái Nguyên và có ảnh hưởng đến Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguồn nước sông của khu vực huyện Hiệp Hoà. Vấn đề nước sạch cho huyện Hiệp Hoà là một trong những vấn đề đáng quan tâm trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Kinh tế - xã hội Về kinh tế: Hiệp Hòa chủ yếu sản xuất lương thực, rau màu, chăn nuôi gia súc gia cầm, nuôi trồng thủy sản.
Nhờ hệ thống mương máng, người dân có thể trồng hai vụ lúa và một vụ hoa màu trong một năm.Trong những năm gần đây, huyện đã chú trọng chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng sản xuất hàng hóa, xây dựng các cụm công nghiệp nhằm thu hút đầu tư, nâng cấp hệ thống chợ nông thôn để phát triển thương mại. Nông nghiệp đã có sự chuyển dịch cơ cấu, phát triển ngành nghề dịch vụ ở nông thôn, chuyển đổi mạnh mẽ cơ cấu vật nuôi. Kết quả sản xuất vụ Đông - Xuân 2015-2017 gieo trồng 7.714 ha, năng suất cây trồng đạt 58,6 tạ/ha, sản lượng đạt 45. Sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 16.
Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ tương đối phát triển. Hiện nay trên địa bàn huyện đã có 60,66 ha đất khu công nghiệp. Trong đó thu hút được rất nhiều nhà đầu tư đã và đang thực hiện tốt như ở cụm công nghiệp Đức Thắng, công ty cổ phần gốm xây dựng Hiệp Hòa thuộc cụm công nghiệp Hợp Thịnh. Ngoài ra, còn thu hút thêm được liên doanh các công ty sản xuất gạch men đầu tư vào cụm công nghiệp Hợp Thịnh.
Một số ngành nghề mới như may công nghiệp, mây tre đan xuất khẩu, ươm tơ, đồ mộc dân dụng, thủ công mỹ nghệ, tái chế sợi, nhựa. bước đầu hoạt động có hiệu quả. Năm 2008, giá trị sản xuất công nghiệp, thủ công nghiệp, xây dựng trên địa bàn huyện đạt 200 triệu USD, tăng 56,5% so với năm 2007. Sản lượng may mặc, bia hơi, khai thác cát sỏi, gạch đều vượt kế hoạch từ 9-10%.
Hiện huyện đã quy hoạch được 7 cụm công nghiệp, trong đó có 4 cụm đã được đưa vào sử dụng với tổng diện tích 124,5 ha. Năm 2008 toàn huyện đã thu hút 6 dự án đầu tư lớn với tổng vốn đăng ký hàng trăm tỷ đồng [30]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Những năm qua, nền kinh tế Hiệp Hòa có những chuyển biến khá rõ nét, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, trong đó nông nghiệp nông thôn đã có những bước chuyển biến quan trọng, đời sống của người dân từng bước được cải thiện; tăng trưởng kinh tế đạt mức khá: giai đoạn 2006 - 2012 (tăng trưởng kinh tế bình quân 7,80 %/năm); giai đoạn 2012 - 2017 mức tăng trưởng của huyện đã có sự bứt phá rõ rệt với 11,89%(tăng trưởng kinh tế bình quân 8,5%/năm). Tổng giá trị sản xuất năm 2017 đạt 903 tỷ đồng, trong đó giá trị sản xuất nông - lâm - thuỷ sản đạt 505,3 tỷ (tốc độ tăng trưởng bình quân 5 năm gần đây là 4,3%); giá trị sản xuất ngành công nghiệp - xây dựng đạt 102,7 tỷ đồng.
Năm 2017 bình quân thu nhập đầu người của toàn huyện Hiệp Hoà là 6,7 triệu đồng [34] Nền kinh tế huyện có xu hướng chuyển dịch tốt, tốc độ tăng trưởng khá với nguồn lao động dồi dào, trẻ, trình độ ngày một nâng lên. Đây sẽ là nguồn lực để khai thác tiềm năng đất nông lâm nghiệp và phát triển kinh tế - xã hội trong thời gian tới. Về xã hội: Năm 2017, tổng số dân của huyện là 211.629 người, trong đó nam 103.032 người, nữ 108. Mật độ dân số trung bình 1.090 người/km2, cao hơn so với mật độ dân số của tỉnh Bắc Giang là 658 người/km2 (tỉnh Bắc Giang là 432 người/km2).