Luận văn thạc sĩ hành động mời trong tiếng việt và tiếng hán

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hành động mời trong tiếng việt và tiếng hán, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Đinh Hà Hải Yến
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trịnh Cẩm Lan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Hành Động Mời Trong Tiếng Việt Và Tiếng Hán
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Hành vi ngôn ngữ
• 1.2. Giới thiệu chung
• 1.3. Các loại hành vi ngôn ngữ
• 1.4. Phân loại các hành vi ở lời
• 1.5. Hành vi ở lời trực tiếp và gián tiếp
• 1.6. Giao tiếp và các nhân tố của giao tiếp
• 1.7. Các nhân tố của giao tiếp
• 1.8. Lý thuyết về lịch sự
• 1.9. Chiến lược lịch sự
• 1.10. Lý thuyết về nguyên tắc lịch sự tiếng Hán
• 1.11. Hành động mời
• 1.12. Ngữ cảnh giao tiếp của hành động mời
• 1.13. Các kiểu phát ngôn mời tiếng Việt và tiếng Hán
• 1.14. Lý thuyết về nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT NGÔN MỜI TRỰC TIẾP TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG HÁN
• 2.1. Phát ngôn mời trực tiếp tiếng Việt
• 2.2. Phát ngôn mời trực tiếp có TXH tiếng Việt
• 2.3. Phát ngôn mời trực tiếp tiếng Hán
• 2.4. Phát ngôn mời trực tiếp có TXH tiếng Hán
• 2.5. Phát ngôn mời trực tiếp không có TXH tiếng Hán
• 2.6. So sánh phát ngôn mời trực tiếp tiếng Việt và tiếng Hán
• 3. CHƯƠNG 3: PHÁT NGÔN MỜI GIÁN TIẾP TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG HÁN
• 3.1. Phát ngôn mời gián tiếp tiếng Việt
• 3.2. Phát ngôn mời gián tiếp có TXH tiếng Việt
• 3.3. Phát ngôn mời gián tiếp không có TXH tiếng Việt
• 3.4. Phát ngôn mời gián tiếp tiếng Hán
• 3.5. Phát ngôn mời gián tiếp có TXH tiếng Hán
• 3.6. Phát ngôn mời gián tiếp không có TXH tiếng Hán
• 3.7. So sánh phát ngôn gián tiếp tiếng Việt và phát ngôn mời gián tiếp tiếng Hán
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• TÀI LIỆU TRÍCH DẪN

Tóm tắt

I. Tổng quan về hành động mời trong tiếng Việt và tiếng Hán

Hành động mời là một trong những hành động ngôn từ quan trọng trong giao tiếp. Trong tiếng Việt và tiếng Hán, hành động này không chỉ mang ý nghĩa ngôn ngữ mà còn chứa đựng nhiều đặc trưng văn hóa. Việc nghiên cứu hành động mời giúp hiểu rõ hơn về cách thức giao tiếp và các yếu tố văn hóa ảnh hưởng đến ngôn ngữ. Đặc biệt, trong bối cảnh giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc, việc so sánh hành động mời giữa hai ngôn ngữ này càng trở nên cần thiết.

1.1. Định nghĩa hành động mời trong ngôn ngữ học

Hành động mời được định nghĩa là một hành động ngôn từ nhằm khuyến khích người khác tham gia vào một hoạt động nào đó. Trong tiếng Việt, hành động này thường được thể hiện qua các câu mời trực tiếp hoặc gián tiếp. Trong khi đó, tiếng Hán cũng có những cách diễn đạt tương tự nhưng có sự khác biệt về ngữ nghĩa và cách sử dụng.

1.2. Tầm quan trọng của hành động mời trong giao tiếp

Hành động mời không chỉ đơn thuần là một lời mời mà còn thể hiện sự lịch sự, tôn trọng và mối quan hệ giữa người nói và người nghe. Việc hiểu rõ hành động này giúp cải thiện kỹ năng giao tiếp và tạo dựng mối quan hệ tốt đẹp trong xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu hành động mời

Nghiên cứu hành động mời trong tiếng Việt và tiếng Hán gặp phải nhiều thách thức. Một trong số đó là sự khác biệt về văn hóa và ngữ nghĩa giữa hai ngôn ngữ. Điều này có thể dẫn đến hiểu lầm trong giao tiếp, đặc biệt là trong các tình huống giao tiếp liên văn hóa. Việc nhận diện và phân tích các yếu tố này là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả giao tiếp.

2.1. Khó khăn trong việc so sánh hành động mời

Việc so sánh hành động mời giữa tiếng Việt và tiếng Hán không chỉ đòi hỏi kiến thức ngôn ngữ mà còn cần hiểu biết sâu sắc về văn hóa của mỗi quốc gia. Sự khác biệt trong cách thức diễn đạt và ngữ cảnh sử dụng có thể gây khó khăn cho người nghiên cứu.

2.2. Ảnh hưởng của văn hóa đến hành động mời

Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành cách thức hành động mời. Trong tiếng Việt, hành động mời thường mang tính trực tiếp và thân thiện, trong khi tiếng Hán có thể sử dụng nhiều hình thức gián tiếp hơn để thể hiện sự lịch sự.

III. Phương pháp nghiên cứu hành động mời trong tiếng Việt và tiếng Hán

Để nghiên cứu hành động mời, các phương pháp thống kê và phân tích ngữ nghĩa được áp dụng. Việc thu thập dữ liệu từ các đoạn hội thoại thực tế và tài liệu văn học là rất cần thiết. Phân tích các phát ngôn chứa hành động mời sẽ giúp làm rõ đặc điểm hình thức và nội dung của chúng trong từng ngôn ngữ.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các đoạn hội thoại thực tế trong giao tiếp tiếng Việt và tiếng Hán. Ngoài ra, các giáo trình và tài liệu văn học cũng được sử dụng để làm phong phú thêm nguồn tư liệu nghiên cứu.

3.2. Phân tích ngữ nghĩa của hành động mời

Phân tích ngữ nghĩa giúp hiểu rõ hơn về cách thức hành động mời được thể hiện trong từng ngôn ngữ. Việc so sánh các phát ngôn mời trực tiếp và gián tiếp sẽ làm nổi bật sự khác biệt và tương đồng giữa tiếng Việt và tiếng Hán.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu hành động mời

Kết quả nghiên cứu hành động mời có thể được ứng dụng trong việc dạy và học ngôn ngữ. Việc hiểu rõ cách thức sử dụng hành động mời sẽ giúp người học giao tiếp hiệu quả hơn trong các tình huống thực tế. Đồng thời, nghiên cứu này cũng góp phần nâng cao nhận thức về văn hóa giao tiếp giữa hai quốc gia.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Kết quả nghiên cứu có thể được tích hợp vào chương trình giảng dạy tiếng Việt cho sinh viên Trung Quốc và tiếng Hán cho sinh viên Việt Nam. Việc này giúp người học nắm bắt được cách sử dụng hành động mời một cách tự nhiên và phù hợp.

4.2. Tăng cường giao lưu văn hóa

Nghiên cứu hành động mời không chỉ giúp cải thiện kỹ năng ngôn ngữ mà còn thúc đẩy giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc. Việc hiểu rõ các đặc điểm văn hóa sẽ giúp giảm thiểu hiểu lầm trong giao tiếp.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu hành động mời

Nghiên cứu hành động mời trong tiếng Việt và tiếng Hán mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu ngôn ngữ học. Việc so sánh và đối chiếu giữa hai ngôn ngữ không chỉ giúp làm phong phú thêm lý thuyết ngữ dụng học mà còn tạo điều kiện cho việc giao lưu văn hóa. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các hành động ngôn từ khác để hiểu rõ hơn về ngôn ngữ và văn hóa của mỗi quốc gia.

5.1. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu hành động mời có thể mở rộng sang các hành động ngôn từ khác như yêu cầu, khuyên bảo, hay xin lỗi. Việc này sẽ giúp tạo ra một bức tranh toàn diện hơn về giao tiếp trong các nền văn hóa khác nhau.

5.2. Tăng cường hợp tác nghiên cứu quốc tế

Việc hợp tác giữa các nhà nghiên cứu Việt Nam và Trung Quốc trong lĩnh vực ngôn ngữ học sẽ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và tạo ra nhiều cơ hội giao lưu văn hóa hơn nữa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo ước tính, giao tiếp là một trong những hoạt động cơ bản và quan trọng nhất của con người. Trong quá trình giao tiếp, hành động mời đóng vai trò then chốt, đặc biệt trong bối cảnh giao lưu văn hóa. Luận văn này tập trung nghiên cứu hành động mời trong tiếng Việt và tiếng Hán, hai ngôn ngữ của hai quốc gia láng giềng có nhiều nét tương đồng về văn hóa. Mục tiêu chính của luận văn là so sánh và đối chiếu các đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa thể hiện qua hành động mời trong hai ngôn ngữ này. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả giao tiếp liên văn hóa, đặc biệt trong bối cảnh hợp tác và giao lưu ngày càng tăng giữa Việt Nam và Trung Quốc. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các phát ngôn mời được sử dụng trong giao tiếp hàng ngày và trong các tác phẩm văn học, từ đó làm phong phú thêm lý thuyết ngữ dụng học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu này dựa trên các lý thuyết nền tảng sau:

1. Lý thuyết hành vi ngôn ngữ của J.L. Austin và John Searle: Lý thuyết này xem việc nói năng là một hành động, trong đó hành động mời được phân loại là một hành động ngôn từ có mục đích điều khiển, nhằm tác động đến người nghe thực hiện một hành động cụ thể.
2. Lý thuyết về lịch sự của Penelope Brown và Stephen Levinson: Lý thuyết này tập trung vào khái niệm "thể diện" và các chiến lược ngôn ngữ được sử dụng để duy trì thể diện của cả người nói và người nghe trong quá trình giao tiếp, đặc biệt trong hành động mời.
3. Lý thuyết về nguyên tắc lịch sự trong tiếng Hán của Gu Ri Guo: Lý thuyết này nhấn mạnh các yếu tố văn hóa đặc trưng của Trung Quốc như tôn trọng, khiêm tốn, thái độ nhiệt tình và thanh lịch trong giao tiếp, đặc biệt trong hành động mời.

Các khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu bao gồm: hành vi ngôn ngữ, thể diện, chiến lược lịch sự, hành động mời trực tiếp và gián tiếp, từ xưng hô (TXH) và ngữ cảnh giao tiếp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của nghiên cứu bao gồm:

• Các đoạn hội thoại tiếng Việt và tiếng Hán trong giao tiếp thực tế.
• Các giáo trình tiếng Việt và tiếng Hán có chứa các phát ngôn mời.
• Các tác phẩm văn học tiêu biểu của Việt Nam và Trung Quốc.

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là phương pháp phân tích định tính kết hợp với thống kê mô tả. Cụ thể, luận văn sử dụng các phương pháp sau:

1. Thống kê và phân loại: Thống kê và phân loại các phát ngôn mời theo hai loại chính: trực tiếp và gián tiếp, đồng thời phân loại theo sự hiện diện của TXH.
2. Phân tích và mô tả: Phân tích cấu trúc, ngữ nghĩa và ngữ dụng của các phát ngôn mời, tập trung vào vai trò của TXH trong việc thể hiện sự lịch sự và mối quan hệ giữa người nói và người nghe.
3. So sánh và đối chiếu: So sánh và đối chiếu các đặc điểm hình thức, ngữ nghĩa và ngữ dụng của hành động mời trong tiếng Việt và tiếng Hán, từ đó làm nổi bật các điểm tương đồng và khác biệt về văn hóa giao tiếp.

Cỡ mẫu của nghiên cứu là 343 phát ngôn mời tiếng Việt và 248 phát ngôn mời tiếng Hán. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện, dựa trên các nguồn dữ liệu đã nêu.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định tính là để đi sâu vào các khía cạnh ngữ nghĩa và ngữ dụng của hành động mời, trong khi phương pháp thống kê mô tả giúp lượng hóa các xu hướng và tần suất sử dụng các loại phát ngôn mời khác nhau.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 12 tháng, bao gồm các giai đoạn: thu thập dữ liệu, phân tích dữ liệu, viết báo cáo và bảo vệ luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tần suất sử dụng phát ngôn mời trực tiếp và gián tiếp: Trong tiếng Việt, khoảng 39,36% phát ngôn mời là trực tiếp, trong khi ở tiếng Hán, tỷ lệ này là khoảng 26,2%. Điều này cho thấy người Việt có xu hướng sử dụng phát ngôn mời trực tiếp nhiều hơn người Hán.
2. Vai trò của từ xưng hô (TXH): Trong cả tiếng Việt và tiếng Hán, TXH đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện sự lịch sự và mối quan hệ giữa người nói và người nghe. Khoảng 37,61% phát ngôn mời trực tiếp trong tiếng Việt có TXH, so với 23,8% trong tiếng Hán. Điều này cho thấy TXH được sử dụng thường xuyên hơn trong các phát ngôn mời trực tiếp của tiếng Việt so với tiếng Hán.
3. Cấu trúc phát ngôn mời: Cấu trúc "M + TXH + ĐT" (Mời + TXH + Động từ) phổ biến trong cả hai ngôn ngữ, tuy nhiên, tiếng Việt có xu hướng sử dụng cấu trúc này linh hoạt hơn. Ví dụ, trong tiếng Việt có thể lược bỏ chủ ngữ, trong khi tiếng Hán thường giữ lại đầy đủ các thành phần.
4. Ngữ cảnh sử dụng: Hành động mời thường xuất hiện trong các ngữ cảnh tiếp khách, mời ăn uống và tham gia các sự kiện. Tuy nhiên, có sự khác biệt về tần suất. Ví dụ, người Trung Quốc thường mời ăn cơm trong các dịp gặp gỡ, trong khi người Việt có xu hướng mời khách đến nhà chơi.

Thảo luận kết quả

Việc người Việt sử dụng phát ngôn mời trực tiếp nhiều hơn có thể phản ánh sự thẳng thắn và cởi mở trong giao tiếp của người Việt. Trong khi đó, người Hán có xu hướng sử dụng phát ngôn mời gián tiếp nhiều hơn, thể hiện sự tế nhị và chú trọng đến thể diện của người nghe.

Sự khác biệt về tần suất sử dụng TXH có thể liên quan đến các quy tắc lịch sự và hệ thống xưng hô phức tạp trong tiếng Việt. Người Việt thường sử dụng TXH để thể hiện sự tôn trọng và phân biệt vai vế trong giao tiếp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tần suất sử dụng phát ngôn mời trực tiếp và gián tiếp, cũng như bảng so sánh các cấu trúc phát ngôn mời phổ biến trong hai ngôn ngữ.

Kết quả này phù hợp với một nghiên cứu gần đây về giao tiếp liên văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc, cho thấy người Việt có xu hướng trực tiếp hơn trong giao tiếp, trong khi người Hán chú trọng đến sự hài hòa và tế nhị. Theo báo cáo của ngành du lịch, sự hiểu biết về văn hóa giao tiếp có thể giúp cải thiện trải nghiệm của du khách và tăng cường quan hệ hợp tác giữa hai nước.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả giao tiếp liên văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc, luận văn đề xuất các giải pháp sau:

1. Tổ chức các khóa đào tạo về văn hóa giao tiếp: Các khóa đào tạo này nên tập trung vào việc giới thiệu các đặc điểm văn hóa giao tiếp của Việt Nam và Trung Quốc, bao gồm các quy tắc lịch sự, hệ thống xưng hô và các chiến lược ngôn ngữ được sử dụng trong hành động mời. Chủ thể thực hiện: Các trung tâm ngoại ngữ, tổ chức văn hóa, trường đại học. Timeline: Bắt đầu từ năm sau.
2. Phát triển tài liệu giảng dạy về ngữ dụng học đối chiếu: Tài liệu này nên tập trung vào việc so sánh và đối chiếu các đặc điểm ngữ dụng của tiếng Việt và tiếng Hán, đặc biệt trong các tình huống giao tiếp thực tế. Target metric: Tăng cường khả năng sử dụng ngôn ngữ phù hợp với ngữ cảnh văn hóa. Chủ thể thực hiện: Các nhà nghiên cứu ngôn ngữ, giáo viên tiếng Việt và tiếng Hán. Timeline: Trong vòng 2 năm tới.
3. Xây dựng ứng dụng học ngôn ngữ tương tác: Ứng dụng này nên cung cấp các bài tập và tình huống giao tiếp mô phỏng, giúp người học luyện tập và nâng cao kỹ năng sử dụng hành động mời trong tiếng Việt và tiếng Hán. Target metric: Cải thiện kỹ năng giao tiếp liên văn hóa của người học. Chủ thể thực hiện: Các công ty phát triển phần mềm, trung tâm ngoại ngữ. Timeline: Trong vòng 3 năm tới.
4. Thúc đẩy giao lưu văn hóa và trao đổi sinh viên: Các hoạt động này giúp người học có cơ hội trải nghiệm và tìm hiểu trực tiếp về văn hóa giao tiếp của Việt Nam và Trung Quốc, từ đó nâng cao nhận thức và kỹ năng giao tiếp liên văn hóa. Chủ thể thực hiện: Các trường đại học, tổ chức văn hóa. Timeline: Triển khai ngay lập tức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên chuyên ngành ngôn ngữ học: Luận văn cung cấp kiến thức sâu sắc về hành động mời trong tiếng Việt và tiếng Hán, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về ngữ dụng học đối chiếu và văn hóa giao tiếp. Use case: Nghiên cứu và viết khóa luận, luận văn về các chủ đề liên quan.
2. Giáo viên tiếng Việt và tiếng Hán: Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích để giảng dạy về ngữ dụng học và văn hóa giao tiếp, giúp giáo viên thiết kế các bài học và hoạt động thực tế. Use case: Sử dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện phương pháp giảng dạy và đánh giá.
3. Người học tiếng Việt và tiếng Hán: Luận văn giúp người học hiểu rõ hơn về các quy tắc lịch sự và cách sử dụng hành động mời trong giao tiếp, từ đó nâng cao kỹ năng giao tiếp liên văn hóa. Use case: Áp dụng kiến thức vào giao tiếp thực tế, tránh các lỗi giao tiếp do khác biệt văn hóa.
4. Nhà nghiên cứu về giao tiếp liên văn hóa: Luận văn cung cấp dữ liệu và phân tích về hành động mời trong tiếng Việt và tiếng Hán, góp phần vào việc nghiên cứu về giao tiếp liên văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc. Use case: Tham khảo kết quả nghiên cứu để thực hiện các nghiên cứu sâu hơn về các chủ đề liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hành động mời lại quan trọng trong giao tiếp liên văn hóa?

Hành động mời là một hành động ngôn từ phổ biến, mang tính xã giao cao. Nó thể hiện sự quan tâm, tôn trọng và mong muốn thiết lập mối quan hệ tốt đẹp với người khác. Trong giao tiếp liên văn hóa, hiểu rõ về hành động mời giúp tránh các hiểu lầm và xây dựng mối quan hệ bền vững. Theo một nghiên cứu gần đây, việc sử dụng lời mời phù hợp có thể tăng cường sự hài lòng của đối tác trong các giao dịch kinh doanh.

2. Sự khác biệt chính giữa phát ngôn mời trực tiếp và gián tiếp là gì?

Phát ngôn mời trực tiếp sử dụng các động từ "mời" hoặc "xin mời" để thể hiện rõ ý định mời. Phát ngôn mời gián tiếp sử dụng các cách diễn đạt khác, như gợi ý, đề nghị hoặc đặt câu hỏi, để thể hiện ý mời một cách tế nhị hơn. Ví dụ, "Mời bạn đến nhà tôi chơi" là trực tiếp, trong khi "Bạn có muốn đến nhà tôi chơi không?" là gián tiếp.

3. Tại sao từ xưng hô (TXH) lại quan trọng trong phát ngôn mời?

TXH giúp xác định mối quan hệ giữa người nói và người nghe, đồng thời thể hiện sự tôn trọng và lịch sự. Việc sử dụng TXH phù hợp giúp tạo không khí thoải mái và dễ chịu trong giao tiếp. Ví dụ, sử dụng "anh/chị" khi mời người lớn tuổi hơn thể hiện sự tôn trọng, trong khi sử dụng "bạn" khi mời bạn bè thể hiện sự thân mật.

4. Những lỗi giao tiếp nào thường gặp khi sử dụng hành động mời trong tiếng Việt và tiếng Hán?

Một lỗi thường gặp là sử dụng phát ngôn mời quá trực tiếp trong các tình huống cần sự tế nhị. Một lỗi khác là không sử dụng TXH phù hợp, gây hiểu lầm hoặc mất lịch sự. Ví dụ, mời một người lớn tuổi bằng cách nói "Đi nhậu không?" có thể bị coi là thiếu tôn trọng.

5. Làm thế nào để cải thiện kỹ năng sử dụng hành động mời trong giao tiếp liên văn hóa?

Để cải thiện kỹ năng này, cần tìm hiểu về văn hóa giao tiếp của đối phương, luyện tập sử dụng các phát ngôn mời khác nhau và chú ý đến phản hồi của người nghe. Ngoài ra, việc tham gia các khóa đào tạo về giao tiếp liên văn hóa cũng rất hữu ích.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích và so sánh các đặc điểm của hành động mời trong tiếng Việt và tiếng Hán, làm nổi bật các điểm tương đồng và khác biệt về cấu trúc, ngữ nghĩa và ngữ dụng.
• Nghiên cứu đã chỉ ra vai trò quan trọng của từ xưng hô (TXH) trong việc thể hiện sự lịch sự và mối quan hệ giữa người nói và người nghe.
• Luận văn đã đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả giao tiếp liên văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc.
• Các bước tiếp theo có thể bao gồm nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố văn hóa ảnh hưởng đến hành động mời, cũng như phát triển các công cụ hỗ trợ học ngôn ngữ dựa trên kết quả nghiên cứu.
• Hãy áp dụng những kiến thức này vào thực tế để cải thiện kỹ năng giao tiếp liên văn hóa của bạn và xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp với người Việt Nam và người Trung Quốc!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý thuyết Chương 2: Phát ngôn mời trực tiếp trong tiếng Việt và tiếng Hán. Chương 3: Phát ngôn mời gián tiếp trong tiếng Việt và tiếng Hán Kết luận 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1. Hành vi ngôn ngữ 1. Giới thiệu chung Vào những năm 50, 60 của thế kỷ XX, các nhà triết học và ngôn ngữ học đều quan niệm rằng chức năng quan trọng của ngôn ngữ đó là chức năng miêu tả, hay chức năng xây dựng những nhận định có thể đánh giá đúng hay sai.

Những phát ngôn miêu tả ở dạng này về mặt ngữ nghĩa đều có thể đánh giá theo tiêu chuẩn logic đúng – sai. Cũng trong thời gian này, một nhà triết học người Anh là J.L Austin đã phê phán quan điểm trên của các nhà triết học và ngôn ngữ học lúc bấy giờ. Ông đã chỉ ra một khía cạnh nghĩa quan trọng khác, nếu không nói là quan trọng nhất của câu nói. Đó là nghĩa liên nhân (interpersonal meaning), hay còn gọi là nghĩa tương tác xã hội.

Austin là một trong những người đặt nền móng cho lý thuyết về hành vi ngôn ngữ đó là “nói” cũng chính là “làm”, hay nói năng là một loại hành động đặc biệt: hành động bằng lời. Tư tưởng cốt lõi của Austin được thể hiện qua các nội dung sau: Thứ nhất, ông đã phân biệt giữa phát ngôn miêu tả hay tường thuật (constative) với phát ngôn ngôn hành (performative). Chúng ta có thể bắt gặp những phát ngôn giống như những phát ngôn miêu tả về hình thức nhưng về mặt ngữ nghĩa thì không thể đánh giá được theo tiêu chuẩn đúng – sai. Ví dụ, trong tiếng Việt chúng ta có thể gặp những phát ngôn như: a.

Đi du lịch vào mùa xuân thú vị hơn mùa hè.Tôi đảm bảo ngày mai sẽ trả tiền cho cậu. Những kiểu phát ngôn như ví dụ a chúng ta không thể phân biệt được đúng – sai bởi nó còn phụ thuộc vào sở thích, quan điểm của mỗi cá nhân, không phải ai cũng đồng ý với nhận định này. Còn ở ví dụ b lại không thể hiện một miêu tả hay tường thuật nào cả để có thể đánh giá đúng – sai mà là đang “đảm bảo” tức là cam kết thực hiện một hành động nào đó trong tương lai. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thứ hai, Austin đã không phân biệt phát ngôn tường thuật với phát ngôn ngôn hành nữa mà ông cho rằng tất cả các phát ngôn đều là phát ngôn ngôn hành, tất cả các phát ngôn miêu tả / tường thuật cũng là những phát ngôn ngôn hành.

Ví dụ như phát ngôn: “Chiều nay trời trở lạnh” sẽ được hiểu như một dạng của câu: Tôi xác nhận chiều nay trời trở lạnh. Austin cho rằng tất cả các phát ngôn miêu tả đều mang tính ngôn hành theo kiểu như vậy. Tư tưởng chính trong quan điểm của Austin đó chính là khi chúng ta nói năng là chúng ta hành động, chúng ta thực hiện một loại hành động đặc biệt mà phương tiện là ngôn ngữ. Một hành động ngôn ngữ được thực hiện khi một người nói ra một phát ngôn nào đó cho người nghe trong một bối cảnh nhất định.

Bối cảnh này chính là khuôn khổ của những thiết chế, những qui ước xã hội mà các thành viên tham gia giao tiếp đều chấp nhận. Các loại hành vi ngôn ngữ Hành vi ngôn ngữ là hành động được thực hiện nhờ phương tiện ngôn ngữ. Theo Austin, hành vi ngôn ngữ gồm ba loại chính đó là: hành vi tạo lời, hành vi mượn lời và hành vi ở lời. - Hành vi tạo lời: là hành vi sử dụng các yếu tố của ngôn ngữ và các qui tắc của ngôn ngữ để tạo ra phát ngôn với một hình thức nhất định và nội dung tương ứng với cuộc giao tiếp cụ thể.

- Hành vi mượn lời: là hành vi phát ra lời nói nhằm đạt đến một hiệu quả nằm ngoài ngôn ngữ cho các nhân vật giao tiếp. Ví dụ khi nghe một phát ngôn: Nó sốt mấy hôm nay rồi. Có người sẽ tỏ ra cảm thông, chia sẻ, cũng có người lại bày tỏ thái độ khác như vui mừng, sung sướng…Có thể xuất hiện nhiều hiệu quả ở các nhân vật giao tiếp. Những hiệu quả mượn lời rất phân tán, không thể tính toán được bởi chúng không có qui ước.

- Hành vi ở lời: là hành vi người nói thực hiện ngay trong lời nói của mình và hiệu quả ngôn ngữ của chúng nằm ngay trong phát ngôn được nói ra. Ví dụ về hành vi ở lời: hỏi, yêu cầu, ra lệnh, mời, hứa hẹn, khuyên bảo…Khi chúng ta mời ai đó làm gì thì người tiếp nhận có thể từ chối hoặc đồng ý thực hiện hành động mà 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] người nói yêu cầu; hay khi ta hỏi ai về việc gì thì người được hỏi có nhiệm vụ trả lời chúng ta cho dù họ không biết. Nếu không đáp lại thì sẽ bị cho là không lịch sự. Phân loại các hành vi ở lời Về việc phân loại các hành vi ở lời, rất nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra các phạm trù để phân loại hành vi ở lời như Wittgenstein, Austin, Searle, K.Allan…Trong đó nổi bật lên là hai tác giả Austin và Searle.

Phân loại của Austin: có 5 phạm trù: - Phán xử (verditives, verditifs) Đây là những hành vi đưa ra những lời phán xét (verdicts) về một sự kiện hoặc một giá trị dựa trên những chứng cớ hiển nhiên hoặc dựa vào lí lẽ vững chắc như: xử trắng án, xem là, tính toán, miêu tả, phân tích, đánh giá, phân loại, cho là, nêu đặc điểm v.v… - Hành xử (exercitives, exercitifs) Đây là những hành vi đưa ra những quyết định thuận lợi hay chống lại một chuỗi hành động nào đó: ra lệnh, chỉ huy, biện hộ cho, khẩn cầu, đặt hàng, giới thiệu, van xin… - Cam kết (commissives, commissifs) Những hành vi này ràng buộc người nói vào chuỗi những hành động nhất định như: hứa hẹn, bày tỏ lòng mong muốn, giao ước, bảo đảm, thế quyền, thông qua các qui ước, tham gia một phe nhóm… - Trình bày (expositives, expositifs) Những hành vi này được dùng để trình bày các quan niệm, dẫn dắt lập luận, giải thích cách dùng các từ như khẳng định, phủ định, chối, trả lời… - Ứng xử (behabitives, comportementaux) Đây là những hành vi phản ứng với cách xử sự của người khác, đối với các sự kiện có liên quan, chúng cũng là cách biểu hiện thái độ đối với hành vi hay số phận của người khác: xin lỗi, cám ơn, khen ngợi, chào mừng, phê phán… Phân loại của Searle: Ông cho rằng trong cách phân loại của Austin không định ra các tiêu chí phân loại nên kết quả phân loại có khi dẫm đạp lên nhau. Ông cho rằng trước hết cần phải phân loại các hành vi ở lời chứ không phải phân loại các động từ gọi tên chúng, và ông đã xác lập 12 tiêu chí phân loại : 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Đích ở lời : ví dụ người nói đưa người nghe đến thực hiện một cái gì đó; một hứa hẹn nhằm ràng buộc người nói vào việc thực hiện một cái gì đó. - Hướng khớp ghép lời với hiện thực mà lời đề cập đến: ví dụ như trong một phát ngôn trần thuật sẽ có hướng khớp lời – hiện thực vì giá trị đúng sai mà nó nêu ra được xác định trên cơ sở lời miêu tả có phù hợp với sự vật được nói tới. - Trạng thái tâm lý được thể hiện: ví dụ một phát ngôn trần thuật tỏ ra là người nói tin vào lời hứa, hứa hẹn thể hiện ý định của người nói thực hiện một cái gì đó.

- Sức mạnh mà đích được trình bày ra : ví dụ như nhấn mạnh, gợi ý… - Tính quan yếu của mối liên hệ cá nhân giữ người nói và người nghe. Ví dụ như một số hành vi như mệnh lệnh, sai bảo thể hiện được rõ mối quan hệ liên cá nhân, - Định hướng: hướng phát ngôn vào đối tượng là người nói hay người nghe. Ví dụ: phàn nàn hướng vào người nói, chúc mừng hướng vào người nghe. - Câu hỏi và trả lời là hai thành phần của một cặp kế cận.

- Nội dung mệnh đề: ví dụ khi người nghe thực hiện một hành động nào đó là đặc trưng của nội dung mệnh đề là sai bảo, còn khi người nói thực hiện một hành động nào đó thì nội dung mệnh đề là hứa hẹn. - Hứa hẹn chỉ có thể thực hiện bằng lời - Đặt tên thánh và rút phép thông công đòi hỏi phải có thể chế xã hội mới có hiệu lực nhưng trần thuật thì không đòi hỏi như vậy. - Không phải tất cả các động từ gọi tên hành vi ở lời đều là động từ ngữ vi. - Phong cách thực hiện hành vi ở lời: mỗi một hành vi được thực hiện bởi các phong cách khác nhau.

Ví dụ phong cách tuyên bố sẽ khác với phong cách thổ lộ. Căn cứ vào 12 tiêu chí mà Searle đã xác lập được, ông đưa ra 5 loại phạm vi ở lời: 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Tái hiện (representatives) Đích ở lời là miêu tả một sự tình đang được nói đến. Hướng khớp ghép là lời – hiện thực, trạng thái tâm lý là niềm tin vào điều mình xác tín, nội dung mệnh đề là một mệnh đề. - Điều khiển (directives, directifs) Đích ở lời là đặt người nghe vào trách nhiệm thực hiện một hành động tương lai.

Hướng khớp ghép là hiện thực – lời, trạng thái tâm lý là sự mong muốn của người nói và nội dung mệnh đề là hành động của người nghe. Ví dụ như hỏi, mời, yêu cầu, ra lệnh… - Cam kết (commissives, commissifs) Đích ở lời là người nói phải thực hiện một hành động, hướng khớp ghép là hiện thực – lời, trạng thái tâm lý là ý định của người nói, nội dung mệnh đề là hành động của người nói. Ví dụ: hứa hẹn, tặng, cho… - Biểu cảm (expressives, expressifs) Đích ở lời là bày tỏ trạng thái tâm lý đối với hành vi ở lời. Trạng thái tâm lý thay đổi tùy theo từng loại hành vi, nội dung mệnh đề là một hành động hay một tính chất nào đó của người nói hoặc người nghe.

Ví dụ: khen ngợi, cảm ơn, xin lỗi, phê bình… - Tuyên bố (declarations, declaratifs) Đích ở lời nhằm làm cho có tác dụng nội dung của hành vi, hướng khớp ghép vừa là lời – hiện thực, vừa là hiện thực – lời, nội dung mệnh đề là một mệnh đề. Ví dụ: tuyên án, công bố, cáo buộc… Như vậy, dựa vào cách phân loại của Searle thì hành động mời thuộc phạm trù điều khiển.