Luận Văn Thạc Sĩ Đánh Giá Tính Đa Dạng Thực Vật Ở Rừng Đặc Dụng Yên Tử, Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá tính đa dạng thực vật ở rừng đặc dụng yên tử quảng ninh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Luận văn thạc sĩ đánh giá tính đa dạng thực vật ở rừng đặc dụng Yên Tử, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Quảng Ninh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ĐA DẠNG THỰC VẬT
• 1.1. Quan điểm nhận thức về đa dạng sinh học
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu về đa dạng thực vật
• 1.3. Nghiên cứu về tính đa dạng thực vật tại các Vườn Quốc gia (VQG), Khu Bảo tồn thiên nhiên của Việt Nam
• 1.4. Nghiên cứu về thảm thực vật rừng và cấu trúc rừng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đa Dạng Thực Vật Rừng Yên Tử Giá Trị Tiềm Năng

Rừng là nơi chứa đựng nguồn tài nguyên sinh vật vô cùng phong phú và đa dạng. Giá trị của đa dạng sinh học đối với đời sống con người thật là to lớn cả về phương diện trực tiếp lẫn gián tiếp. Thật khó có thể đánh giá được hết giá trị của đa dạng sinh học về mọi mặt. Ngoài việc cung cấp gỗ, dược liệu, các lâm sản khác, rừng còn có giá trị cảnh quan, phòng hộ bảo vệ môi trường sống. Ngoài ra, rừng cũng là nơi diễn ra các hoạt động nghiên cứu khoa học. Việt Nam nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, là khu vực được đánh giá có tính đa dạng sinh học cao. Tính đa dạng sinh học của Việt Nam thể hiện ở sự phong phú của hệ gen, ở thành phần loài sinh vật, ở các kiểu cảnh quan và hệ sinh thái. Khu Rừng đặc dụng Yên Tử vừa là rừng di tích, lịch sử, văn hóa, cảnh quan; vừa là nơi chứa đựng nhiều nguồn gen động, thực vật quý hiếm có giá trị nghiên cứu khoa học; vừa là điểm tham quan du lịch nổi tiếng.

1.1. Khái niệm và các cấp độ đa dạng sinh học cần biết

Theo IUCN (1994), đa dạng sinh học là thuật ngữ chỉ sự phong phú của sự sống trên trái đất của hàng triệu loài thực vật, động vật, vi sinh vật cùng nguồn gen của chúng và các hệ sinh thái mà chúng là thành viên. Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế - WWF (1989) đề xuất định nghĩa: đa dạng sinh học là sự phồn thịnh của sự sống trên trái đất, là hàng triệu loài thực vật, động vật và vi sinh vật, là những gen chứa đựng trong các loài và là những hệ sinh thái vô cùng phức tạp cùng tồn tại trong môi trường. Các nhà sinh học thường xem xét đa dạng sinh học ở 3 mức độ: đa dạng di truyền, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái.

1.2. Vai trò của đa dạng thực vật đối với hệ sinh thái rừng

Đa dạng thực vật đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định và chức năng của hệ sinh thái rừng. Các loài thực vật khác nhau cung cấp nguồn thức ăn, nơi trú ẩn cho động vật, đồng thời tham gia vào quá trình điều hòa khí hậu, bảo vệ đất và nguồn nước. Sự phong phú của thảm thực vật cũng góp phần tạo nên cảnh quan đa dạng và hấp dẫn, thu hút du khách và tạo nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương.

1.3. Rừng đặc dụng Yên Tử Vị trí chiến lược trong bảo tồn đa dạng sinh học

Rừng đặc dụng Yên Tử không chỉ là một khu di tích lịch sử văn hóa mà còn là một khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao. Vị trí địa lý đặc biệt của Yên Tử, nằm ở vùng Đông Bắc Việt Nam, tạo điều kiện cho sự phát triển của nhiều loài thực vật đặc hữu và quý hiếm. Việc bảo tồn đa dạng thực vật tại Yên Tử có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học của cả khu vực.

II. Thách Thức Vấn Đề Bảo Tồn Đa Dạng Thực Vật Yên Tử Hiện Nay

Trong những năm gần đây tài nguyên thực vật rừng trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng bị suy giảm nghiêm trọng cả về số lượng lẫn chất lượng đã gây nên những tác hại to lớn đối với đời sống con người như hạn hán, lũ lụt, xói mòn đất, ô nhiễm môi trường. Rừng đặc dụng Yên Tử là khu vực có tiềm năng đa dạng sinh học to lớn, với khu hệ động thực vật phong phú đa dạng, có nhiều loài quý hiếm, đặc trưng cho hệ động thực vật Đông Bắc. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có những đánh giá đầy đủ, toàn diện và hệ thống về hiện trạng đa dạng thực vật rừng.

2.1. Tác động của du lịch đến đa dạng thực vật rừng Yên Tử

Sự phát triển của du lịch tại Yên Tử mang lại nhiều lợi ích kinh tế, nhưng đồng thời cũng gây ra những tác động tiêu cực đến đa dạng thực vật. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch, khai thác tài nguyên thiên nhiên và lượng khách du lịch tăng cao có thể dẫn đến mất môi trường sống, ô nhiễm và suy giảm số lượng các loài thực vật.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến hệ thực vật Quảng Ninh

Biến đổi khí hậu đang diễn ra ngày càng nhanh chóng và gây ra những ảnh hưởng lớn đến hệ thực vật Quảng Ninh, trong đó có Rừng đặc dụng Yên Tử. Sự thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa và các yếu tố khí hậu khác có thể làm thay đổi phân bố của các loài thực vật, gây ra nguy cơ tuyệt chủng cho các loài không thích nghi được.

2.3. Mất môi trường sống và suy giảm đa dạng loài thực vật

Việc mở rộng diện tích đất nông nghiệp, khai thác gỗ và các hoạt động kinh tế khác đã dẫn đến mất môi trường sống của nhiều loài thực vật tại Yên Tử. Điều này gây ra sự suy giảm đa dạng loài thực vật và ảnh hưởng đến chức năng của hệ sinh thái rừng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Đa Dạng Thực Vật Rừng Đặc Dụng Yên Tử

Để đánh giá chính xác đa dạng thực vật tại Rừng đặc dụng Yên Tử, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học phù hợp. Các phương pháp này bao gồm điều tra thực địa, thu thập mẫu vật, phân tích dữ liệu và sử dụng các chỉ số đa dạng sinh học. Kết quả đánh giá sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho công tác bảo tồn và quản lý tài nguyên thực vật.

3.1. Điều tra thực địa và thu thập mẫu vật thực vật

Điều tra thực địa là bước quan trọng để xác định thành phần loài thực vật, phân bố và đặc điểm sinh thái của chúng. Việc thu thập mẫu vật thực vật giúp cho việc định danh chính xác các loài và lưu trữ phục vụ cho nghiên cứu khoa học.

3.2. Phân tích dữ liệu và sử dụng các chỉ số đa dạng sinh học

Dữ liệu thu thập được từ điều tra thực địa cần được phân tích một cách khoa học để đánh giá đa dạng thực vật. Các chỉ số đa dạng sinh học như chỉ số Shannon-Wiener, chỉ số Simpson được sử dụng để định lượng mức độ đa dạng loài và sự phong phú của các loài trong quần xã.

3.3. Ứng dụng công nghệ GIS trong đánh giá phân bố thực vật

Công nghệ GIS (Hệ thống thông tin địa lý) có thể được ứng dụng để xây dựng bản đồ phân bố của các loài thực vật, từ đó giúp cho việc quản lý và bảo tồn tài nguyên thực vật hiệu quả hơn. Bản đồ phân bố cũng cung cấp thông tin quan trọng cho việc quy hoạch sử dụng đất và phát triển du lịch bền vững.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Thành Phần Loài Thực Vật Quý Hiếm Yên Tử

Nghiên cứu về đa dạng thực vật tại Rừng đặc dụng Yên Tử đã ghi nhận sự hiện diện của nhiều loài thực vật quý hiếm, có giá trị bảo tồn cao. Các loài này không chỉ có giá trị về mặt khoa học mà còn có giá trị về mặt kinh tế và văn hóa. Việc bảo tồn các loài thực vật quý hiếm này là trách nhiệm của toàn xã hội.

4.1. Danh sách các loài thực vật quý hiếm và đặc hữu tại Yên Tử

Nghiên cứu đã xác định được danh sách các loài thực vật quý hiếm và đặc hữu tại Yên Tử, bao gồm các loài có tên trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ IUCN. Các loài này cần được ưu tiên bảo tồn để tránh nguy cơ tuyệt chủng.

4.2. Phân bố và đặc điểm sinh thái của các loài thực vật quý hiếm

Việc nghiên cứu phân bố và đặc điểm sinh thái của các loài thực vật quý hiếm giúp cho việc xác định các khu vực quan trọng cần được bảo vệ. Thông tin này cũng cần thiết cho việc xây dựng các kế hoạch bảo tồn và phục hồi các loài thực vật quý hiếm.

4.3. Giá trị sử dụng và tiềm năng phát triển của các loài thực vật

Nhiều loài thực vật tại Yên Tử có giá trị sử dụng cao, có thể được khai thác một cách bền vững để phục vụ cho các mục đích kinh tế và văn hóa. Việc phát triển các sản phẩm từ thực vật bản địa có thể tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương và góp phần vào công tác bảo tồn.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Đa Dạng Thực Vật Rừng Yên Tử Bền Vững

Để bảo tồn đa dạng thực vật tại Rừng đặc dụng Yên Tử một cách bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà khoa học, cộng đồng địa phương và các tổ chức xã hội. Các giải pháp bảo tồn cần dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp với điều kiện thực tế và có sự tham gia của cộng đồng.

5.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị đa dạng thực vật

Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của đa dạng thực vật là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của công tác bảo tồn. Các hoạt động giáo dục, truyền thông cần được triển khai rộng rãi để nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

5.2. Quản lý chặt chẽ các hoạt động khai thác và sử dụng tài nguyên

Cần có các quy định chặt chẽ về khai thác gỗ, lâm sản ngoài gỗ và các hoạt động kinh tế khác để đảm bảo không gây ảnh hưởng tiêu cực đến đa dạng thực vật. Việc kiểm tra, giám sát cần được thực hiện thường xuyên để ngăn chặn các hành vi vi phạm.

5.3. Phục hồi và tái tạo các hệ sinh thái bị suy thoái

Các khu vực rừng bị suy thoái cần được phục hồi và tái tạo bằng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp. Việc trồng cây bản địa, tạo môi trường sống cho các loài động vật hoang dã sẽ giúp cho hệ sinh thái phục hồi và tăng cường đa dạng sinh học.

VI. Tương Lai Của Đa Dạng Thực Vật Yên Tử Hướng Nghiên Cứu Mới

Việc nghiên cứu và bảo tồn đa dạng thực vật tại Rừng đặc dụng Yên Tử cần được tiếp tục đẩy mạnh trong tương lai. Các hướng nghiên cứu mới cần tập trung vào đánh giá tác động của biến đổi khí hậu, phát triển các phương pháp bảo tồn hiệu quả và khai thác bền vững tài nguyên thực vật.

6.1. Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến phân bố thực vật

Cần có các nghiên cứu chuyên sâu về tác động của biến đổi khí hậu đến phân bố và sinh trưởng của các loài thực vật tại Yên Tử. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp cho việc dự báo các nguy cơ và xây dựng các kế hoạch ứng phó phù hợp.

6.2. Phát triển các phương pháp bảo tồn đa dạng thực vật hiệu quả

Cần có các nghiên cứu về các phương pháp bảo tồn đa dạng thực vật hiệu quả, bao gồm bảo tồn tại chỗ (in-situ) và bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ). Việc lựa chọn phương pháp bảo tồn phù hợp cần dựa trên đặc điểm sinh học của từng loài và điều kiện thực tế.

6.3. Khai thác bền vững và phát triển các sản phẩm từ thực vật bản địa

Cần có các nghiên cứu về tiềm năng khai thác bền vững và phát triển các sản phẩm từ thực vật bản địa tại Yên Tử. Việc phát triển các sản phẩm có giá trị kinh tế cao sẽ tạo động lực cho cộng đồng địa phương tham gia vào công tác bảo tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ pTNT Tr­êng §¹i häc L©m NghiÖp ------------------------ Phïng V¨n Phª §¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng thùc vËt ë Rõng ®Æc dông yªn tö, qu¶ng ninh Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè : 60.60 LuËn v¨n Th¹c sü Khoa häc L©m nghiÖp hµ T©y - 8/2006 c 1 §Æt vÊn ®Ò Rõng lµ n¬i chøa ®ùng nguån tµi nguyªn sinh vËt v« cïng phong phó vµ ®a d¹ng. Gi¸ trÞ cña ®a d¹ng sinh häc (§DSH) ®èi víi ®êi sèng con ng­êi thËt lµ to lín c¶ vÒ ph­¬ng diÖn trùc tiÕp lÉn gi¸n tiÕp. ThËt khã cã thÓ ®¸nh gi¸ ®­îc hÕt gi¸ trÞ cña §DSH vÒ mäi mÆt. Ngoµi viÖc cung cÊp gç, d­îc liÖu, c¸c l©m s¶n kh¸c, rõng cßn cã gi¸ trÞ c¶nh quan, phßng hé b¶o vÖ m«i tr­êng sèng.

Ngoµi ra, rõng còng lµ n¬i diÔn ra c¸c ho¹t ®éng nghiªn cøu khoa häc. Tuy nhiªn, trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y tµi nguyªn thùc vËt rõng trªn thÕ giíi nãi chung vµ ViÖt Nam nãi riªng bÞ suy gi¶m nghiªm träng c¶ vÒ sè l­îng lÉn chÊt l­îng ®· g©y nªn nh÷ng t¸c h¹i to lín ®èi víi ®êi sèng con ng­êi nh­ h¹n h¸n, lò lôt, xãi mßn ®Êt, « nhiÔm m«i tr­êng. ViÖt Nam n»m trong khu vùc nhiÖt ®íi giã mïa víi tæng diÖn tÝch ®Êt liÒn kho¶ng 330.000 Km2, tr¶i dµi tõ 8o30’ ®Õn 23o40’ vÜ ®é B¾c vµ tõ 102o30’ ®Õn 109o40’ kinh ®é §«ng, trong ®ã cã 3/4 tæng diÖn tÝch lµ ®åi nói, víi ®Ønh cao nhÊt lµ ®Ønh Phan Si Pan 3143m ë T©y B¾c, lµ khu vùc ®­îc ®¸nh gi¸ cã tÝnh §DSH cao. TÝnh §DSH cña ViÖt Nam thÓ hiÖn ë sù phong phó cña hÖ gen, ë thµnh phÇn loµi sinh vËt, ë c¸c kiÓu c¶nh quan vµ hÖ sinh th¸i.

HiÖn nay ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ §DSH nãi chung vµ ®a d¹ng thùc vËt nãi riªng ë ViÖt Nam. C¸c nghiªn cøu ®ã ®· ph¸t hiÖn vµ bæ sung thªm nhiÒu loµi míi cho hÖ thùc vËt ViÖt Nam. Theo dù ®o¸n, ë ViÖt Nam cã kho¶ng 12.000 loµi thùc vËt bËc cao cã m¹ch. Tuy nhiªn, c¸c nghiªn cøu hiÖn nay míi chØ ph¸t hiÖn vµ c«ng bè 11.

ViÖc ra quyÕt ®Þnh thµnh lËp hµng lo¹t c¸c V­ên Quèc gia, Khu B¶o tån thiªn nhiªn, c¸c khu Rõng §Æc dông kh¸c vµ phª duyÖt KÕ ho¹ch hµnh ®éng §DSH theo QuyÕt ®Þnh sè 485/TTg th¸ng 12 n¨m 1995 cña Thñ t­íng ChÝnh phñ ®· kh¼ng ®Þnh sù quan t©m s©u s¾c cña ChÝnh phñ tíi c«ng t¸c b¶o tån §DSH ë ViÖt Nam. Khu Rõng ®Æc dông (R§D) Yªn Tö, thuéc ®Þa phËn x· Th­îng Yªn C«ng, thÞ x· U«ng BÝ, tØnh Qu¶ng Ninh, c¸ch thµnh phè H¹ Long 40 km, c¸ch thñ ®« Hµ Néi 150 Km. B¶y tr¨m n¨m vÒ tr­íc, Hoµng §Õ TrÇn Nh©n T«ng ®· chän n¬i ®©y ®Ó tu hµnh, khai sinh ra dßng thiÒn ViÖt Nam. Ngµy nay, Yªn Tö næi tiÕng c¶ n­íc bëi n¬i ®©y cßn l­u l¹i nhiÒu dÊu tÝch cña mét nÒn v¨n ho¸ PhËt gi¸o ViÖt Nam “ThiÒn Ph¸i Tróc L©m Yªn Tö”.

§Õn Yªn Tö, miÒn ®Þa linh cña Tæ quèc, du kh¸ch sÏ ®­îc c 2 chiªm ng­ìng vµ th­ëng ngo¹n mét c¶nh s¾c thiªn nhiªn hïng vÜ tuyÖt vêi, víi ®Ønh cao nhÊt lµ ®Ønh Yªn Tö (1068 m) cïng hÖ thèng th¸c n­íc, s«ng suèi, chïa chiÒn, am th¸p. Yªn Tö ®· thu hót hµng triÖu l­ît du kh¸ch tõ trong n­íc ®Õn ngoµi n­íc, tõ miÒn ng­îc ®Õn miÒn xu«i, tõ n«ng th«n ®Õn thµnh thÞ, tõ c¸c em nhá ®Õn c¸c cô giµ, tõ n«ng d©n ®Õn trÝ thøc, tõ c¸c nhµ khoa häc, nhµ th¬, nh¹c sü ®Õn c¸c nhµ chÝnh kh¸ch ®Õn th¨m viÕng, tham quan, häc tËp, nghiªn cøu. Víi ý nghÜa ®ã, ngµy 9 th¸ng 06 n¨m 1986 Chñ tÞch Héi ®ång Bé tr­ëng (nay lµ Thñ t­íng ChÝnh phñ) ra QuyÕt ®Þnh sè 194/CT vÒ viÖc x©y dùng Yªn Tö lµ Khu Rõng cÊm Quèc gia. Ngµy 30 th¸ng 9 n¨m 1992, khu vùc Chïa Yªn Tö vµ khu vùc danh th¾ng nói Yªn Tö ®· ®­îc Bé V¨n ho¸ Th«ng tin vµ ThÓ thao ký QuyÕt ®Þnh c«ng nhËn Khu Di tÝch LÞch sö V¨n ho¸.

§Ó tõng b­íc ®Çu t­, t«n t¹o, x©y dùng c¸c ®iÓm di tÝch, b¶o vÖ, x©y dùng vµ ph¸t triÓn hÖ thèng rõng, ngµy 10 th¸ng 4 n¨m 1996, Uû ban Nh©n d©n tØnh Qu¶ng Ninh (UBNN) ra QuyÕt ®Þnh sè 783 Q§/UB phª duyÖt Dù ¸n “Dù ¸n Rõng §Æc dông di tÝch lÞch sö v¨n ho¸, c¶nh quan m«i tr­êng Yªn Tö” giai ®o¹n (1996-2000) víi diÖn tÝch 2026 ha bao gåm hai tiÓu khu rõng sè 32 vµ 36 thuéc x· Th­îng Yªn C«ng, thÞ x· U«ng BÝ. Ban qu¶n lý R§D Yªn Tö ®­îc thµnh lËp kÓ tõ ®ã, trªn c¬ së Ban qu¶n lý Khu di tÝch. Rõng ®Æc dông Yªn Tö võa lµ rõng di tÝch, lÞch sö, v¨n ho¸, c¶nh quan; võa lµ n¬i chøa ®ùng nhiÒu nguån gen ®éng, thùc vËt quý hiÕm cã gi¸ trÞ nghiªn cøu khoa häc; võa lµ ®iÓm tham quan du lÞch næi tiÕng, g¾n víi C«n S¬n - KiÕp B¹c, thµnh phè du lÞch H¹ Long, ®iÓm ®Õn cña du lÞch thÕ kû 21. NhËn thøc ®­îc ý nghÜa ®ã, ngµy 23 th¸ng 4 n¨m 2001, UBND tØnh Qu¶ng Ninh ra QuyÕt ®Þnh sè 1068/Q§-UB phª duyÖt Dù ¸n “§Çu t­ Rõng ®Æc dông Yªn Tö” giai ®o¹n (2001-2010) víi diÖn tÝch 2668.5 ha ë 3 tiÓu khu 9, 32, 36 thuéc x· Th­îng Yªn C«ng, thÞ x· U«ng BÝ.

PhÝa B¾c gi¸p huyÖn S¬n §éng (B¾c Giang), phÝa T©y gi¸p x· Trµng L­¬ng (§«ng TriÒu), phÝa §«ng lµ phÇn cßn l¹i cña x· Th­îng Yªn C«ng, gi¸p ph­êng Vµng Danh (U«ng BÝ), phÝa Nam lµ phÇn cßn l¹i cña x· Th­îng Yªn C«ng. Môc tiªu lµ x©y dùng, b¶o vÖ vµ lµm giµu cho R§D Yªn Tö, b¶o vÖ nguån gen ®éng thùc vËt quý hiÕm cã trong khu vùc, gãp phÇn gi¶i quyÕt viÖc lµm, n©ng cao ®êi sèng cho nh©n d©n. c 3 §­îc sù quan t©m s©u s¾c cña ChÝnh phñ, Bé NN&PTNT, UBND tØnh Qu¶ng Ninh, UBND thÞ x· U«ng BÝ, Së NN&PTNT, th¸ng 6 n¨m 2002, Ph©n viÖn §TQHR T©y B¾c bé, thuéc ViÖn §TQHR, ®· phèi hîp víi Ban qu¶n lý R§D Yªn Tö x©y dùng Dù ¸n “ Dù ¸n n©ng cÊp Rõng ®Æc dông Yªn Tö thµnh V­ên Quèc gia Yªn Tö”. Rõng ®Æc dông Yªn Tö lµ khu vùc cã tiÒm n¨ng ®a d¹ng sinh häc to lín, víi khu hÖ ®éng thùc vËt phong phó ®a d¹ng, cã nhiÒu loµi quÝ hiÕm, ®Æc tr­ng cho hÖ ®éng thùc vËt §«ng B¾c.

Tuy nhiªn, cho ®Õn nay vÉn ch­a cã nh÷ng ®¸nh gi¸ ®Çy ®ñ, toµn diÖn vµ hÖ thèng vÒ hiÖn tr¹ng ®a d¹ng thùc vËt rõng, ngoµi c¸c b¸o c¸o cña XÝ nghiÖp §iÒu tra ThiÕt kÕ Qui ho¹ch Rõng Qu¶ng ninh (1993) vµ b¸o c¸o phóc tra cña Ph©n viÖn §TQHR T©y B¾c phèi hîp cïng Bé m«n Thùc vËt Rõng, Tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp (§HLN) (2002). Tõ thùc tiÔn trªn ®©y, chóng t«i triÓn khai nghiªn cøu ®Ò tµi: “§¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng thùc vËt ë Rõng §Æc dông Yªn tö - Qu¶ng Ninh ” lµm c¬ së cho c«ng t¸c b¶o tån §DSH vµ qu¶n lÝ sö dông hîp lÝ nguån tµi nguyªn thùc vËt cã trong khu vùc. c 4 Ch­¬ng 1 Tæng quan nghiªn cøu vÒ ®a d¹ng thùc vËt 1. Quan ®iÓm nhËn thøc vÒ ®a d¹ng sinh häc Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ng­êi ta th­êng ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò b¶o tån §DSH.

VËy §DSH lµ g×? Cho ®Õn nay, côm tõ “®a d¹ng sinh häc” cßn cã rÊt nhiÒu nghÜa. Theo IUCN (1994) ®· ®­a ra ®Þnh nghÜa §DSH nh­ sau: “§a d¹ng sinh häc lµ thuËt ng÷ chØ sù phong phó cña sù sèng trªn tr¸i ®Êt cña hµng triÖu loµi thùc vËt, ®éng vËt, vi sinh vËt cïng nguån gen cña chóng vµ c¸c hÖ sinh th¸i mµ chóng lµ thµnh viªn. Tõ ®ã, ®a d¹ng sinh häc ®­îc ®Þnh nghÜa lµ sù ®a d¹ng cña c¸c sinh vËt tõ tÊt c¶ c¸c nguån, trong ®ã bao gåm c¸c hÖ sinh th¸i trªn c¹n, d­íi biÓn, c¸c thuû vùc kh¸c vµ c¸c phøc hÖ sinh th¸i mµ chóng cÊu thµnh. §a d¹ng sinh häc bao gåm sù ®a d¹ng cña loµi, gi÷a c¸c loµi vµ c¸c hÖ sinh th¸i ” [3].

Quü B¶o tån Thiªn nhiªn Quèc tÕ - WWF (1989) ®Ò xuÊt ®Þnh nghÜa nh­ sau: “§a d¹ng sinh häc lµ sù phån thÞnh cña sù sèng trªn tr¸i ®Êt, lµ hµng triÖu loµi thùc vËt, ®éng vËt vµ vi sinh v©t, lµ nh÷ng gen chøa ®ùng trong c¸c loµi vµ lµ nh÷ng hÖ sinh th¸i v« cïng phøc t¹p cïng tån t¹i trong m«i tr­êng” [25]. Nh×n chung, c¸c nhµ sinh häc th­êng xem xÐt §DSH ë 3 møc ®é: ®a d¹ng di truyÒn, ®a d¹ng loµi vµ ®a d¹ng hÖ sinh th¸i. §a d¹ng di truyÒn: thÓ hiÖn b»ng nguån gen vµ genotyp n»m trong mçi loµi. Sù ®a d¹ng di truyÒn trong loµi th­êng bÞ ¶nh h­ëng bëi nh÷ng tËp tÝnh sinh s¶n cña c¸c c¸ thÓ trong quÇn thÓ.

§a d¹ng loµi: bao gåm toµn bé c¸c sinh vËt sèng trªn tr¸i ®Êt, tõ vi khuÈn ®Õn c¸c loµi ®éng, thùc vËt vµ c¸c loµi nÊm. §a d¹ng hÖ sinh th¸i: thÓ hiÖn b»ng sù kh¸c biÖt gi÷a c¸c quÇn x· mµ trong ®ã c¸c loµi sinh sèng, c¸c hÖ sinh th¸i n¬i mµ c¸c loµi còng nh­ c¸c quÇn x· tån t¹i vµ c¶ sù kh¸c biÖt cña c¸c mèi t­¬ng t¸c gi÷a chóng víi nhau. Mét quÇn x· sinh häc ®­îc x¸c ®Þnh bëi c¸c loµi sinh vËt ph©n bè trong mét sinh c¶nh x¸c ®Þnh vµ cã nh÷ng mèi t­¬ng t¸c lÉn nhau gi÷a nh÷ng loµi ®ã. Mét quÇn x· sinh häc cïng víi m«i tr­êng vËt lý bao quanh hîp thµnh mét hÖ sinh th¸i.

Tæng quan nghiªn cøu vÒ ®a d¹ng thùc vËt 1. Nghiªn cøu vÒ ®a d¹ng thùc vËt trªn thÕ giíi Trªn thÕ giíi, nghiªn cøu vÒ thùc vËt ®· cã tõ rÊt l©u. Ng­êi ta ®· t×m thÊy c¸c tµi liÖu m« t¶ vÒ thùc vËt xuÊt hiÖn ë Ai CËp kho¶ng 3000 n¨m tr­íc C«ng nguyªn vµ ë Trung Quèc kho¶ng 2000 n¨m tr­íc C«ng nguyªn. Theophraste (370-285 tr­íc C«ng nguyªn), ng­êi ®Çu tiªn ®Ò xuÊt ra mét ph­¬ng ph¸p ph©n lo¹i thùc vËt, trong c¸c t¸c phÈm “LÞch sö thùc vËt” vµ “C¬ së thùc vËt” ®· m« t¶ ®­îc gÇn 500 loµi c©y, ph©n thµnh c©y to, c©y nhì, c©y nhá, c©y cá, c©y sèng trªn c¹n, c©y sèng d­íi n­íc, c©y th­êng xanh hay rông l¸, c©y cã hoa hay kh«ng cã hoa, c©y trång hay c©y d¹i.

Plinus (79-23 tr­íc C«ng nguyªn), nhµ b¸c häc La M·, trong t¸c phÈm “LÞch sö tù nhiªn” ®· m« t¶ ®Õn gÇn 1000 loµi c©y vµ ®Æc biÖt chó ý nhiÒu ®Õn c©y dïng lµm thuèc vµ c©y ¨n qu¶. Ray (1628- 1705), ng­êi Anh, trong t¸c phÈm “LÞch sö thùc vËt” ®· m« t¶ tíi 18.000 loµi thùc vËt. Linne’ (1707-1778), nhµ b¸c häc Thuþ §iÓn, ng­êi ®Çu tiªn khëi x­íng ra kh¸i niÖm loµi vµ ®Æt tªn loµi b»ng danh ph¸p l­ìng n«m, ®· m« t¶ h¬n 8.000 loµi c©y mµ ngµy nay phÇn lín vÉn chÊp nhËn ®­îc.