MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Quá trình hội nhập quốc tế trong xu thế toàn cầu đặt ra một thách thức nan giải đối với nước ta trong việc thực hiện chủ trương tăng trưởng kinh tế đi đôi với xóa đói giảm nghèo, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội. Việc đánh giá nghèo hiện nay chỉ thông qua đánh giá về thu nhập, dẫn đến các chính sách giảm nghèo thiếu tập trung, phân tán nguồn lực, giảm nghèo không hiệu quả. Đánh giá nghèo theo hướng tiếp cận đa chiều cho ta cái nhìn hoàn thiện hơn. Chuyển đổi phương pháp tiếp cận đo lường nghèo theo hướng đa chiều sẽ tạo điều kiện để nhận dạng đối tượng nghèo chính xác, cụ thể hơn, đáp ứng đa dạng hơn các nhu cầu xã hội cơ bản của đối tượng thụ hưởng, đồng thời có giải pháp hỗ trợ phù hợp hơn nhu cầu của hộ nghèo, cận nghèo.
Thông qua tiếp cận đo lường nghèo đa chiều định kỳ, chúng ta sẽ đánh giá được mức độ thay đổi các nhu cầu xã hội cơ bản của người dân tại từng địa phương. Đặc biệt, các cơ quan quản lý sẽ nhận thấy rõ hơn các khu vực có mức độ thiếu hụt cao, làm cơ sở xây dựng các chính sách vĩ mô, để từng bước giảm dần mức độ thiểu hụt giữa các vùng, nhóm dân cư. Việc xác định mức độ thiếu hụt thông qua tiếp cận đo lường nghèo đa chiều sẽ góp phần tăng tính hiệu quả của chính sách hỗ trợ, hạn chế tình trạng trông chờ, ỷ lại của đối tượng thụ hưởng, đồng thời là cơ sở để xây dựng kế hoạch ngân sách thực hiện chính sách giảm nghèo và an sinh xã hội phù hợp hơn. Phú Thọ là một tỉnh miền núi điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều hạn chế, cuộc sống của người dân còn nhiều khó khăn.
Đồng Thịnh, huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ là một xã phần đông dân số sống bằng nghề nông nghiệp, n 2 thu nhập chủ yếu dựa vào nông nghiệp, điều kiện sản xuất khó khăn nên ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất và đời sống người dân. Trong nhiều năm qua Xã đã thực hiện các chương trình xóa đói giảm nghèo cho người dân. Tuy nhiên tỷ lệ hộ nghèo còn cao nên cần có các chương trình chính sách phù hợp hơn. Năm 2015 Xã bắt đầu triển khai thực hiện công tác giảm nghèo đa chiều.
Xuất phát từ thực tiễn trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng nghèo theo hướng tiếp cận đa chiều và giải pháp giảm nghèo bền vững tại xã Đồng Thịnh, huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ”. Mục tiêu của đề tài nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng nghèo đói theo hướng tiếp cận nghèo đa chiều thông qua các chỉ số nghèo đói đa chiều và chuẩn nghèo hiện nay. Từ đó đề xuất các giải pháp để giảm nghèo bền vững, không còn tình trạng tái nghèo tại xã Đồng Thịnh, huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ.
Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa bàn nghiên cứu. - Đánh giá được thực trạng nghèo theo hướng tiếp cận đa chiều so với đơn chiều theo thu nhập của xã Đồng Thịnh, huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ. - So sánh được thực trạng nghèo đa chiều theo các phương án được nêu trong đề án giảm nghèo đa chiều của Bộ Lao Động - Thương Binh và Xã Hội. - Tìm hiểu được nguyên nhân dẫn tới nghèo đa chiều tại địa bàn nghiên cứu.
- Đề xuất được các giải pháp nhằm giảm nghèo bền vững tại địa bàn nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Nghiên cứu đề tài giúp sinh viên củng cố lại những kiến thức cơ bản và những kiến thức đào tạo chuyên môn trong quá trình học tập trong nhà n 3 trường, tạo điều kiện cho sinh viên vận dụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn. - Nghiên cứu đề tài nhằm phát huy cao tính tự giác, chủ động học tập, nghiên cứu của sinh viên.
Nâng cao tinh thần tìm tòi, học hỏi, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào tổng hợp, phân tích, đánh giá tình hình và định hướng những ý tưởng trong điều kiện thực tế. - Giúp sinh viên có được cái nhìn tổng thể về tình trạng nghèo đói của cả nước nói chung và xã Đồng Thịnh nói riêng. - Đây là khoảng thời gian để mỗi sinh viên có cơ hội được thực tế vận dụng kiến thức đã học vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học và là bàn đạp cho việc xuất phát những ý tưởng nghiên cứu khoa học sau này. Ý nghĩa thực tế Từ kết quả nghiên cứu đề tài sẽ góp một phần vào bản báo cáo đánh giá thực trạng nghèo đói của địa phương thông qua phương pháp tiếp cận nghèo đa chiều và giải pháp giảm nghèo bền vững của xã Đồng Thịnh, huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ.
Kết quả của đề tài là cơ sở để các nhà quản lý, các cấp lãnh đạo địa phương đánh giá được tình trạng nghèo đói của nhân dân trên tất cả các phương diện để từ đó đưa ra những giải pháp giảm nghèo bền vững. Nhằm phát triển KT-XH nông thôn và đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân xã Đồng Thịnh nói riêng và người dân nông thôn nói chung. Bố cục của khóa luận Phần 1: Mở đầu Phần 2: Tổng quan tài liệu Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5: Kết luận và kiến nghị n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số khái niệm cơ bản 2.
Khái niệm nghèo Theo Liên hợp quốc (UN): “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, không đủ mặc, không được đi học, không được đi khám, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ của các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng. Nghèo có nghĩa là dễ bị bạo hành, phải sống ngoài lề xã hội hoặc trong các điều kiện rủi ro, không được tiếp cận nước sạch và công trình vệ sinh an toàn” (Tuyên bố Liên hợp quốc, 6/2008, được lãnh đạo của tất cả các tổ chức UN thông qua) [1].
Theo Ngân hàng Thế giới (WB 2000), "đói nghèo là sự mất đi tình trạng ấm no", ấm no có thể được đo bằng việc sở hữu của cá nhân về thu nhập, sức khoẻ, dinh dưỡng, giáo dục, tài sản, nhà ở và các quyền nhất định trong xã hội như quyền tự do ngôn luận. Đói nghèo là sự thiếu các cơ hội, thiếu quyền lực và khả năng dễ bị tổn thương. Đói nghèo thực sự là là hiện tượng do rất nhiều nguyên nhân như vậy và cần có chính sách toàn diện và chương trình can thiệp nhằm thúc đẩy sự ấm no, và giúp họ ra khỏi đói nghèo [11]. Tại Hội nghị về chống nghèo đói do Uỷ ban Kinh tế Xã hội Khu vực Châu Á- Thái Bình Dương (ESCAP) tại Bangkok, Thái Lan vào tháng 9 năm 1993, các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cao rằng: "Nghèo khổ là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế n 5 xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận."Những nhu cầu cơ bản ấy bao gồm: ăn mặc, ở, y tế, giáo dục, văn hóa, đi lại và giao tiếp xã hội.
Tuy vậy nghèo đói là một khái niệm động theo thời gian và không gian, do vậy việc phát triển hoàn thiện khái niệm về nghèo đói là một vấn đề tất yếu khách quan. Theo Amartya Kumar Sen, nhà Kinh tế học Ấn Độ (đoạt giải Nobel Kinh tế): để tồn tại, con người cần có những nhu cầu vật chất và tinh thần tối thiểu; dưới mức tối thiểu này, con người sẽ bị coi là đang sống trong nghèo nàn. Các khái niệm trên cho thấy sự thống nhất cao của các quốc gia, các nhà chính trị và các học giả cho rằng nghèo là một hiện tượng đa chiều, tình trạng nghèo cần được nhìn nhận là sự thiếu hụt/không được đáp ứng, không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người.Tuy vậy, việc nhận dạng và đo lường nghèo đa chiều cũng là vấn đề mới, cần được nghiên cứu một cách khoa học và có cơ sở thực tiễn.Khái niệm chuẩn nghèo. Chuẩn nghèo là thước đo, là tiêu chí để xác định đối tượng nghèo hay không nghèo, trên thế giới hiện đang áp dụng các hình thức chuẩn nghèo như sau: - Chuẩn nghèo dựa vào thu nhập hay chi tiêu, được qui đổi thành tiền, xuất phát từ quan niệm là để thỏa mãn các nhu cầu cơ bản tối thiểu, mỗi người cần phải có một khoản thu nhập/chi tiêu ở mức độ tối thiểu để thỏa mãn các nhu cầu đó.
Chuẩn nghèo dựa vào thu nhập/chi tiêu được nhiều quốc gia sử dụng, trong đó có Việt Nam, nhằm làm cơ sở xác định đối tượng thụ hưởng chính sách trợ giúp của nhà nước. - Chuẩn nghèo quy ra 1 USD hoặc 2 USD (theo sức mua tương đương) là cách Ngân hàng thế giới đưa ra nhằm để so sánh mức độ nghèo đói giữa n 6 các quốc gia, đây không phải chuẩn nghèo các quốc gia sử dụng để hoạch định chính sách giảm nghèo [1].Khái niệm chuẩn nghèo đa chiều Chuẩn nghèo đa chiều, là tiêu chí đo lường sự thiếu hụt các nhu cầu cơ bản của mỗi con người, phụ thuộc vào điều kiện phát triển cụ thể của mỗi quốc gia, trong từng giai đoạn nhất định. Hiện nay, khái niệm nghèo đa chiều đang được các tổ chức quốc tế như UNDP, WB sử dụng để giám sát, đo lượng sự thay đổi về mức độ tiếp cận nhu cầu cơ bản giữa các quốc gia, thông qua các chỉ số HDI (chỉ số phát triển con người) hay hiện nay là chỉ số MPI (chỉ số nghèo đa chiều); Chỉ số nghèo đa chiều đánh giá được một loạt các yếu tố quyết định hay những thiếu thốn, túng quẫn ở cấp độ gia đình: từ giáo dục đến những tác động về sức khỏe, đến tài sản và các dịch vụ. Theo OPHI và UNDP, những chỉ số này cung cấp đẩy đủ hơn bức tranh về sự nghèo khổ sâu sắc so với các thang đo về thu nhập giản đơn.