Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 KHÁI QUÁT VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm: Có nhiều khái niệm về ngân hàng thương mại (NHTM) trên thế giới như : Pháp: NHTM là những cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng… và sử dụng nguồn lực đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính. Mỹ: NHTM là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính. Thổ Nhĩ Kỳ: NHTM là hội trách nhiệm hữu hạn thiết lập nhằm mục đích nhận tiền kí thác và thực hiện các nghiệp vụ hối đoái, hối phiếu, chiết khấu và những hình thức vay mượn khác. Luật Các tổ chức tín dụng 47/2010/QH12 ban hành ngày 16/06/2010 của Chính phủ Việt Nam định nghĩa: NHTM là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận.
Qua các khái niệm trên, chúng ta có thể rút ra những nhận xét về bản chất của NHTM như sau: NHTM là một loại hình doanh nghiệp. Nó có cơ cấu, tổ chức bộ máy, cấu trúc tài chính tương tự như một doanh nghiệp. Hoạt động của NHTM là hoạt động kinh doanh. Ngân hàng hoạt động vì mục đích cuối cùng là lợi nhuận.
NHTM là một doanh nghiệp đặc biệt, hoạt động trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng và dịch vụ ngân hàng, có liên quan trực tiếp đến tất cả các ngành cũng như mọi mặt của đời sống xã hội. Ngân hàng kinh doanh trên cơ sở tiền tệ, quyết định đến sự tồn tại và phát triển của nền kinh tế. Hoạt động kinh doanh của NHTM chịu sự giám sát và chi phối rất lớn của NHTW. Là doanh nghiệp nhưng ngân hàng lại sử dụng nguồn vốn huy động từ bên ngoài là chủ yếu.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 19 NHTM là một trung gian tín dụng. NHTM đóng vai trò của một tổ chức trung gian đứng ra huy động các nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế, biến chúng thành nguồn vốn tín dụng để cho vay lại, đáp ứng nhu cầu vốn trong xã hội 1.2 Các loại hình ngân hàng thương mại: Căn cứ vào hình thức sở hữu thì hệ thống NHTM bao gồm: NHTM Nhà nước, NHTM cổ phần, NHTM liên doanh, NHTM nước ngoài và chi nhánh NHTM nước ngoài. Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động thì có thể phân NHTM thành: ngân hàng chuyên doanh và ngân hàng đa năng, kinh doanh tổng hợp. Căn cứ các sản phẩm mà ngân hàng cung cấp thì NHTM bao gồm: ngân hàng bán lẻ, ngân hàng bán buôn và ngân hàng vừa bán buôn vừa bán lẻ.3 Chức năng của ngân hàng thương mại: 1.1 Trung gian tín dụng: Đây là chức năng cơ bản và quan trọng nhất của NHTM.
Với chức năng này, NHTM đóng vai trò là người trung gian đứng ra huy động các nguồn vốn tiền tệ nhàn rỗi trong nền kinh tế, biến chúng thành nguồn vốn tín dụng để cho vay nhằm đáp ứng các nhu cầu về vốn trong xã hội.2 Trung gian thanh toán: NHTM đứng ra làm trung gian thực hiện các giao dịch thanh toán giữa các khách hàng, giữa người mua với người bán…để hoàn tất các quan hệ kinh tế thương mại giữa họ với nhau. Thay mặt khách hàng, ngân hàng sẽ trích tiền trên tài khoản trả cho cho người thụ hưởng hoặc nhận tiền vào tài khoản theo ủy nhiệm của khách hàng.3 Cung ứng dịch vụ ngân hàng: Nếu thực hiện tốt hai chức năng trung gian tín dụng và trung gian thanh toán thì ngân hàng đã mang lại hiệu quả kinh tế to lớn cho xã hội, nhưng để đáp ứng được tất TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 20 cả các nhu cầu liên quan của khách hàng thì NHTM phải thực hiện việc cung ứng các dịch vụ ngân hàng, như : dịch vụ ngân quỹ, dịch vụ chuyển tiền trong nước và quốc tế, dịch vụ ủy thác, dịch vụ tư vấn đầu tư … 1.2 HỘI NHẬP QUỐC TẾ TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG 1.1 Các khái niệm về hội nhập quốc tế: - Khu vực hóa kinh tế : Trong quan hệ kinh tế, một số các quốc gia tập hợp lại với nhau thành những nhóm, khu vực dưới các hình thức là định chế hay tổ chức thì được gọi là khu vực hóa kinh tế. - Toàn cầu hóa kinh tế : Toàn cầu hóa là khái niệm dùng để miêu tả các thay đổi trong xã hội và trong nền kinh tế thế giới, tạo ra bởi mối liên kết và trao đổi ngày càng tăng giữa các cá nhân, các tổ chức cũng như những quốc gia ở các góc độ văn hoá, xã hội, kinh tế, môi trường. trên quy mô toàn cầu.
- Hội nhập kinh tế quốc tế : hiểu theo quan niệm đơn giản nhất thì hội nhập kinh tế là việc các nền kinh tế gắn kết lại với nhau. Một cách chặt chẽ hơn, thì nó chính là việc gắn kết mang tính thể chế giữa các nền kinh tế lại với nhau. - Hội nhập quốc tế trong lãnh vực tài chính – tín dụng : là quá trình mà các nước mở cửa khu vực tài chính tín dụng cho bên ngoài tham gia vào. Mỗi quốc gia sẽ tự xóa bỏ các rào cản, các ràng buộc trong việc phân bổ nguồn lực tín dụng, chấm dứt việc phân biệt đối xử giữa các định chế tài chính trong nước và ngoài nước.2 Nội dung hội nhập quốc tế trong lãnh vực ngân hàng: Hội nhập quốc tế trong lãnh vực ngân hàng là quá trình mở cửa thị trường ngân hàng để các ngân hàng trong nước hội nhập với hệ thống ngân hàng trong khu vực cũng như trên thế giới.
Nó thường bao gồm những nội dung sau: Một là, trừ khi có các qui định cụ thể, các thành viên tham gia không được ban hành thêm hay áp dụng những giải pháp được nêu dưới đây : TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 21 Hạn chế tổng giá trị các giao dịch về dịch vụ ngân hàng và tài sản dù là dưới hình thức quota hay yêu cầu phải đáp ứng các nhu cầu kinh tế. Hạn chế tổng số các hoạt động tác nghiệp hay tổng số lượng dịch vụ ngân hàng đầu ra tính theo số lượng đơn vị dưới hình thức quota hay yêu cầu phải đáp ứng các nhu cầu kinh tế. Hạn chế số lượng nhà cung cấp dịch vụ ngân hàng dưới hình thức quota theo số lượng, nhưng độc quyền cung cấp dịch vụ ngân hàng hay yêu cầu phải đáp ứng các nhu cầu kinh tế. Hai là, mỗi một thành viên sẽ dành cho dịch vụ ngân hàng hay nhà cung cấp ngân hàng của bất kì thành viên nào khác sự đãi ngộ không kém phần thuận lợi hơn so với những đãi ngộ đã được thỏa thuận và qui định trên các danh mục cam kết cụ thể đối với thành viên mới.
Ba là, trừ trường hợp phải bảo vệ cán cân thanh toán, một thành viên sẽ không bao giờ hạn chế về thanh toán và chuyển tiền quốc tế cho các dịch vụ vãng lai liên quan đến cam kết cụ thể của mình. Bốn là, một nước thành viên sẽ cho phép những nhà cung cấp dịch vụ ngân hàng của các thành viên viên khác được đưa ra các dịch vụ mới trên lãnh thổ của mình. Năm là, mỗi nước thành viên sẽ dành cho người cung cấp dịch vụ ngân hàng của các nước thành viên khác quyền được thành lập và mở rộng hoạt động trong lãnh thổ nước mình, kể cả việc mua lại các doanh nghiệp hay tổ chức thương mại. Sáu là, mỗi nước thành viên sẽ cho phép những người cung cấp dịch vụ ngân hàng được phép tiếp cận hệ thống thanh toán bù trừ và các thể thức cấp vốn cũng như tái cấp vốn.
Bảy là, trong một số trường hợp mà trợ cấp có thể bóp méo các dịch vụ thương mại, các nước thành viên sẽ đàm phán để định ra những qui tắc đa biên cần thiết để tránh những bóp méo đó. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 22 Tám là, mỗi thành viên sẽ hồi đáp không chậm trễ đối với những yêu cầu của các thành viên khác về những thông tin cần thiết, về những biện pháp được áp dụng chung trong hệ thống quốc tế.3 Sự cần thiết hội nhập quốc tế trong lãnh vực ngân hàng: Có thể nói, hội nhập nền kinh tế thế giới nói chung và hội nhập quốc tế trong lãnh vực ngân hàng nói riêng có vai trò hết sức quan trọng đối với các quốc gia. Chính nó là nhân tố quan trọng quyết định sự tồn tại, phát triển ổn định và bền vững của nền kinh tế. Đẩy mạnh hội nhập ngân hàng, xây dựng hệ thống ngân hàng vững mạnh trở thành kênh dẫn nhập vốn hiệu quả luôn là ưu tiên hàng đầu của nhiều nền kinh tế trên thế giới.
Đặc biệt là đối với các nước đang phát triển thì hội nhập ngân hàng sẽ là “bà đỡ” tốt nhất cho nền kinh tế đang cần vốn, hỗ trợ mạnh mẽ cho quá trình chuyển dịch cơ cấu vốn theo định hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Trong quá trình hội nhập quốc tế, các NHTM không chỉ thực hiện vai trò quan trọng phân phối lại vốn đầu tư, mà còn là nơi chuyển tải thông tin kinh tế, thậm chí là nơi xuất phát những thay đổi và những rối loạn trong kinh tế vĩ mô. Khi một hệ thống tài chính diễn biến thiếu lành mạnh thì nguồn vốn FDI, ODA sẽ bị sút giảm, phân bổ và sử dụng không hiệu quả các nguồn vốn gây tác động tiêu cực đến kinh tế quốc gia, đó chính là sự lãng phí nguồn vốn, hiệu quả đầu tư thấp, kéo theo tệ nạn tham nhũng gây rối loạn kinh tế.4 Những cơ hội và thách thức khi hội nhập của ngành ngân hàng 1.1 Các cơ hội: Hội nhập sẽ gia tăng sức ép từ bên ngoài buộc các ngân hàng trong nước phải nhanh chóng tự đổi mới, nâng cao hiệu quả quản lý, thay đổi công nghệ, hoàn thiện và đa dạng hóa các sản phẩm cung cấp, mở rộng và nâng cao chất lượng dịch vụ … TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.